106/121 Tam quốc diễn nghĩa - La Quán Trung - audio

Chu Du Lục Quốc
285 người theo dõi
78 Lượt xem video·26 thg 6, 2025
106/121 Tam quốc diễn nghĩa - La Quán Trung - audio
Hồi thứ 105, Vũ Hầu để lại mưu túi gấm, Nguy Chúa bẻ lấy bàn hứng xương.
Nhắc lại, Dương Nghi nghe báo trước mặt có quân chặn đường, vội sai người tới do thám.
Thì quân về báo rằng, Nguy Viên đã đốt đường sạn đạo, kéo quân chặn đánh.
Nghi lo sợ nói, lúc Thư Tướng còn sống đã lựa biết tên ấy về sau ác phản.
Ngày nay quả như như thế, giờ nó chặn mất đường về của ta, biết làm sao đây.
Phí Vi nói, tên ấy ác dân biểu lên thiên tử trước, vù cho chúng ta làm phản,
nên mới đốt đường sạn đạo để chặn không cho chúng ta về.
Vậy chúng ta không phải tâu thiên tử báo rõ việc hắn làm phản, rồi sao sẽ mưu trời.
Khương Duy nói, chỗ này có con đường nhỏ Thái Sơn, tuy gồ ghề hiểm trở,
nhưng có thể đi men về phía sau sạn đạo.
Vậy một mặt ta cứ làm biểu dân về thiên tử, một mặt đem quân vào đường ấy mà đi.
Nhắc lại, hôm ấy hậu chúa ở thành đô bỗng cảm thấy nóng ruột như lửa đốt,
ăn ngủ không yên, tay chân bần thần bụng rủng, đêm nằm mơ thấy trái núi Cẩm Bình
ở thành đô sụt đổ hết cả.
Giật mình thức giấc, ngồi chờ trời sáng, rồi họp bá quan văn võ tại triều,
phán hỏi về mộng triều ấy.
Tiêu chù tâu rằng, đêm vừa qua thần xem thiên văn thấy một ngôi tướng tinh sắc đỏ tía,
ánh sáng vệt ra thành sần, từ góc trời đông bắc dẹt về góc tây nam, rồi xa xuống.
Chủ vào việc rất giữ cho thư tướng, nay bề hạ lại mộng thấy núi sụt, chính ứng vào việc ấy.
Hậu chúa càng kinh hãi, chưa biết tính sao.
Bỗng nghe báo, thường thư Lý Phúc đã về.
Hậu chúa lập tức triệu vào hỏi.
Phúc rạp đầu khóc lóc, tâu rằng, thư tướng đã mất rồi,
và kể hết những lời khổng minh dặn lúc lam chung.
Hậu chúa đau đớn khóc trống lên.
Trời hại trắm rồi, đau đớn chưa?
Rồi khóc mãi, tới lăng ra sọc ngự.
Thị thần vực đỡ vào cuông.
Ngô Thái hậu nghe tin dữ, cũng khóc vang cả cuông đình, thổn thức mãi không thôi.
Trâm quan văn võ cũng đau đớn tuôn châu.
Trâm họ muôn nhà, đầu đấy dân chúng đều nghe tin, sục sùi nứt nở.
Hậu chúa thương xót quá, luôn mấy ngày nằm liệt, không ra coi chầu nữa.
Bỗng có tin báo.
Ngụy viên dân biểu về, tâu rằng, dương nghi làm phản.
Các quan kinh hãi rụng rời, vội vào trong cung tâu vua.
Ngô Thái hậu cũng có mặt trong cung.
Hậu chúa nghe tâu kinh hãi, vội truyền cẩn thần, mở tờ biểu ra đọc.
Thì thấy đại lược như sau.
Chinh tây đại tướng quân Nam Trịnh hậu.
Thần là ngụy viên, rất sợ hãi khấu đầu, tâu tin dữ lên bầy hạ liệu định.
Thừa tướng mất đi, dương nghi nắm hết lấy binh quyền.
Đem quân làm phản, cướp đoạt linh cửu thừa tướng và toan dẫn dắt quân địch vào nước.
Thần phải đốt đường sàn cát, đem binh bản bộ chặn giữ.
Giờ xin cẩn tấu mỗi nguy.
Đọc xong, hậu chúa nói.
Ngụy viên là tướng dũng, có dư sức chống bọn dương nghi, sao còn đốt tuyệt đường sàn cát?
Ngô Thái hậu nói.
Trước đây thường nghe tiên đế nói rằng, khổng minh biết ngụy viên có cái xương trái khớp sau gáy, đó là tướng lập phản.
Khổng minh vẫn muốn giết đi nhưng vì thương cái sức khỏe nên còn lưu dụng.
Dương nghi là văn nhân, được thừa tướng ủy thác mọi việc, hắc y phải là người dùng được.
Nếu giờ chỉ nghe lời một bên mà hành động thì dương nghi bị ức sẽ hạn nguy mất.
Việc này phải nghĩ kỹ, tính xa, không thể vội vàng.
Các quan còn bàn luận chưa ra thì có tin báo.
Trưởng sử dương nghi có biểu khẩn cốc dân về.
Cẩn thận đón vào mở đọc, thấy như sau.
Trưởng sử tùy quan tướng quân, thần là dương nghi, sợ hãi khấu đầu to bày hạ việc an nguy khẩn cấp.
Khi thừa tướng Lâm Trung đem việc lớn ủy thác, thần theo y phép cũ chẳng dám thay đổi điều gì.
Sai ngụy viên đi đoạn hậu rồi đến Khương Duy.
Nay ngụy viên không tuân di mạnh thừa tướng, tự tiện kéo quân bản bộ về Hán Trung trước.
Rồi phóng hỏa đốt tuyệt sản đạo, định cướp linh cửu thừa tướng.
Thần kính cẩn phi tấu sự thể, mong bệ hạ xét định.
Thái hậu nghe xong, hỏi quân thần.
Các khanh thấy việc này ra sao?
Tưởng Nguyễn Tâu.
Cứ như ngụy ý của thần, thì dương nghi, tuy bẩm tính nóng nảy, hẹp hòi, không dung được người.
Nhưng trù hoạch Lương Thảo, tham gia quân cơ giúp việc thừa tướng đã lâu năm.
Nay thừa tướng Lâm Trung đem việc lớn ủy cho, thì quyết không phải là kẻ bội phản.
Còn ngụy viên thường ngày cậy công cao, chẳng chịu kém ai.
Thế dương nghi thường không chịu nhịn, viên vẫn công nhận.
Nay lại thấy nghi được tổng lĩnh quân quyền, lòng càng bất phục, nên đốt sản đạo, cắt đứt đường về.
Rồi lại vu tấu để hãm hại nghi vậy.
Thần xin đem tính mạng cả nhà, bảo đảm dương nghi không phản.
Chứ không đảm bảo cho ngụy viên.
Động doãn cũng tâu.
Ngụy viên cậy có công, thường tỏ lộ bất bình, oán tháng ra miệng.
Trước đến nay sợ dĩ chưa phản, ấy là sợ thừa tướng.
Nay thừa tướng mới mất, viên thừa dịp gây loạn là lý tất nhiên.
Còn dương nghi có tài được việc, thừa tướng đã giao phó, ác không bội phản.
Hậu chúa nói, nếu quả ngụy viên làm phản, phải dùng cái gì chống giữ bây giờ?
Lúc sinh thời, thừa tướng vẫn nghi ngờ người ấy, ác này có mật kế để lại cho dương nghi.
Không nhờ thế, thì nghi làm sao về thoát qua cửa hang?
Chắc rồi ngụy viên sẽ mắc mẹo, xin bệ hạ yên lòng.
Chẳng bao lâu, lại có biểu ngụy viên dân về, cáo tội dương nghi làm phản.
Vừa đang xem chưa hết, thì dương nghi lại sai người về dân biểu nữa, tâu rõ ngụy viên phản loạn.
Rồi hai bên cứ liên tiếp dân biểu về, kể tội lẫn nhau, và trình bày lẽ phải của mình.
Triều Định chưa biết hành động ra sao, thì có tin phí vi về.
Hậu chúa triệu ngay vào phán hỏi hư thực.
Bây giờ vi mới tâu rõ phản tình của ngụy viên.
Hậu chúa nói, tình thế đã vậy, để trảm sai Đỗng Doãn cầm cờ tiết tới Giảng Hòa,
lấy lời ngọt ngào phụ úy cho viên yên tâm.
Đỗng Doãn vân mệnh ra đi.
Nói về ngụy viên, sau khi đốt sàng đạo đóng quân ở Nam Cóc, chặn vững cửa ái,
thì lấy làm đắt sách lắm rồi.
Không ngờ dương nghi, Khương Duy kéo quân đi men suốt đêm, vòng về phía sau lưng.
Nghi lại sợ Hán Trung xa xảy, phải sai tướng tiên phong là Hà Bình đem 3.000 quân đi trước.
Nghi cùng Duy và các tướng rước linh củ về phía Hán Trung.
Hà Bình đem quân thẳng về phía sau Nam Cóc.
Sai quân thúc trống hò reo.
Quân thám mã phi báo Nguyễn Duy rằng,
Dương Nghi sai Hà Bình đem quân đi men theo đường nhỏ Thái Sơn đến Thách Đánh.
Duyên đụng đụng nổi giận, nai nịch lên ngựa, cầm đao kéo quân ra đánh.
Hai bên giàn trận, Hà Bình thúc ngựa ra mắng lớn.
Thằng Nguyễn Duy đâu rồi?
Duyên vọt ngựa ra mắng lại.
Thằng kia, mày giúp thằng Dương Nghi làm phản, giám cử ta à?
Bình quát rằng,
Thủ tướng vừa qua đời, xương thịt chưa lạnh, sao mày dám phản?
Rồi trỏ roi ngựa sang đám quân viên kêu gọi,
Hởi quân sĩ, các người đều là người Tây Xuyên.
Cha mẹ vợ con anh em bè bạn các người hiện ở nước nhà.
Lúc Thủ tướng còn trường mạnh chưa hề bạc đãi các người.
Sau này đi giúp nước phản tạc.
Hãy quay về làng quê mà đợi bàn thưởng.
Ba quân nghe gọi, reo ầm lên một loạt, bỏ chạy tán đi quá nữa.
Nguệ Diên đùng đùng giận dữ, thúc ngựa múa đao sang chém Hạ Bình.
Bình vuôn giáo đối địch qua vài hiệp, rồi bỏ chạy.
Diên đuổi theo sau, nhưng quân Bình bắn cung nỏ trở lại như mưa.
Diên phải quay ngựa về trại.
Dọc đường, các bộ tướng và binh lính ồn ồn bỏ đi tứ tán.
Diên càng giận, thúc ngựa đuổi theo, chém chết mấy người.
Vẫn không sao ngăn giữ lại được.
Còn mã Đại, với năm trăm quân bản bộ cứ đứng trơ ra mà nhìn, không hành động gì cả.
Diên bảo Đại rằng, ông cứ thuộc lòng giúp ta, sau khi thành công, quyết không phụ lòng.
Rồi rủ Đại đuổi theo đánh Hạ Bình.
Bình kéo quân chạy như bay.
Diên thu thập tàn binh, rồi bàn với Đại.
Giờ chúng ta hàng nguyện thôi chứ.
Đại lắt đầu nói, tướng quân tính thế là hớ lắm.
Đại Trường Phu phải tự mưu đồ bá nghiệp, chứ sao lại coi rẽ thân mình, đi uống gối thờ người.
Tôi xem tướng quân trí dụng kim toàn, kẻ sĩ hai xuyên ai dám đối địch.
Tôi xin thề giúp tướng quân trước lấy Hán Trung, sau tiến chiếm Tây Xuyên.
Diên rất mừng.
Bèn cùng mã Đại kéo quân đến Nam Trịnh.
Khương Duy đứng trên thành Nam Trịnh.
Thấy người Diên, mã Đại rầm rộ kéo đến, dịu vỏ dương ngoai, vội sai rút ngược cầu treo.
Diên với Đại cùng hô lớn.
Mau mau mở cửa hàng đi.
Duy sai người mờ Dương Nghi đến bàn rằng.
Người Diên dũng mảnh, lại có mã Đại giúp sức.
Họ tuy ít quân, nhưng ta dùng cái gì đẩy lui được.
Nghi nói, lúc thư tướng Lam Chung có để lại cái túi gấm và dặn rằng,
nếu người Diên làm phản, cứ chờ tới lúc đối trận với nó, hãy mở ra, sẽ có mẹo chém nó.
Giờ ta thử mở ra xem sao.
Bàn mở túi gấm, thì thấy bên trong có phong thư, ngoài bì đề mấy chữ.
Cứ đợi khi ra trận, ngồi trên lưng ngựa, đối trước mặt người Diên, bảy giờ hãy mở.
Khương Duy hớn hở nói, thư tướng đã dặn kỹ như thế,
thì trưởng sử giữ lấy, để tôi mở cửa thành ra bày trận trước, rồi ông hãy ra.
Duy bàn nay nịch lên ngựa, tay cầm giáo dẫn ba ngàn quân mở cửa thành.
Thút trống vang rền, kéo ra ngoài bày trận.
Duy cầm giáo dẫn ngựa dưới cờ, lớn tiếng mắng răng.
Phản tạc ngụy Diên, thư tướng chưa hề khinh bạc với mày điều gì, sao mày dám nở phản?
Diên dò ngựa, dơ gan đại đau, lớn tiếng nói.
Bá ước, không can gì đến ngươi, cứ bảo thằng Dư Nghi ra đây cho ta.
Dư Nghi đứng dưới bóng cờ cửa trận, bàn mở phong thư ra xem, thấy lời dặn như thế, như thế.
Nghi mừng lắm, rong ngựa ra đứng trước trận, trỏ tay sang ngụy Diên, cười mà nói rằng.
Ngày thư tướng còn trường mạnh, đã dự biết sau này mày làm phản nên đã dạy ta đề phòng, nệ quả đúng như dự tính của người.
Vậy bây giờ, nếu mày dám ngồi trên ngựa, kêu luôn ba tiếng rằng.
Ai dám giết ta, thì mới đáng mặt đại trưởng phu, và ta xin dân hết thành trì hán trung giao nạp cho mày.
Ngụy Diên nghe nói, cười ha hả mà rảnh.
Thằng thất phu Dương Nghi kia, hãy nghe đây.
Khổng minh còn, thì mươi phần tao còn sợ ba bốn phần.
Nay ông ấy chết rồi, thì trong thiên hạ còn đứa nào dám trọi với tao?
Đừng nói kêu lên ba tiếng, tao kêu đến một dạng tiếng như thế, nào có ngại gì?
Nói đoạn, cầm ngã đao, đứng vẫn cưa ngựa, rồi vương cổ kêu thét lớn.
Ai dám giết ta?
Nhưng tiếng kêu chưa dứt một tiếng, đã nghe có người quát như xét nổ sau gáy.
Ta dám giết mày!
Miệng quát, tay liên ngang một đao, đầu Diên rụng ngay xuống đất.
Các tướng kinh ngạc nhìn lại, thì ra mã đại đã chém ngụy Diên.
Nguyên từ lúc khổng minh hấp hối, đã bí mật dặn đại rằng, cứ đi sát giới Diên.
Rình lúc nó vô ý đang reo họ kêu gọi, thì bất thênh lình vùng đào mà chém.
Hôm ấy Dương Nghị đọc qua lời dặn trong túi gấm, thì biết ngay rằng, đã có mã đại trực sẵn sau lưng Diên, nên y kế làm ngay.
Quả nhiên, Nguyễn Diên chết bất ngờ, trở tay không kịp.
Người sau có thơ rằng, Gia Cát từng xem tướng Nguyễn Diên, biết rằng sau hãng phản tay xuyên, dặn mưu túi gấm lo trừng trị, đối trận môi ra hiệu nghiệm liền.
Nguyễn Văn, Gia Cát tiên cơ thức Nguyễn Diên, dĩ trì nhật hậu phản tay xuyên, cẩm nang di kế nhân nang liệu, khước kiến thành công tại mã liền.
Bây giờ đổng doãn văn lệnh vua đi hòa giải.
Chưa kịp đến Nam Trịnh, thì mã đại đã giết được Nguyễn Diên và hợp bình với Khương Duy, Dương Nghị.
Nghị liền viết biểu, dần ngay về tâu hậu chúa.
Hậu chúa gián chỉ rằng, tội Nguyễn Diên đã rõ rệt, trừng trị như thế là chính danh rồi.
Nhưng nghĩ đến công lao từ trước, thì ban cho quan quách trùng cất.
Sau đó Dương Nghị phò lên cửu Khọc Minh về thành đô.
Hậu chúa nghe tin, cùng các bá quan văn võ mặc đồ để tan, vua tôi đem nhau ra cách ngoài thành hai mưa giậm đón rước.
Khi trông thấy quan tài, hậu chúa khóc róng lên thảm thiết.
Trên từ các công khanh đại phu, dưới đến trăm họ kinh kỳ, nhân dân đồng núi, trai gái già trẻ,
ai cũng khóc lóc vang trời, kêu gào chuyển đất, tiếng thang bi ai, não thiết.
Không xiết kể, hậu chúa truyền phò đến cửu vào thành, đặt trên cung đường phủ thừa tướng,
truyền con trai Khọc Minh là da cát chim, thủ hiếu cư tan.
Tế lễ xong, hậu chúa về triều.
Dương Nghi vào chầu, tự trói mình quỳ sinh chịu tội.
Hậu chúa truyền cận thần, cởi trói cho Nghi, rồi phán.
Nếu Khanh không khéo văn lời di giáo của thừa tướng mà lo việc,
thì linh cửu bao giờ về được đến đây, làm sao trừ được quỹ diên.
Khanh đã có công, đáng thưởng.
Bèn phong Dương Nghi làm trung quân sư,
Dương Nghi dân tờ biểu của Khọc Minh,
hậu chúa xem xong khóc hòa lên rất đau đớn,
rồi gián chỉ bói đất linh, lựa ngày tốt để an tán.
Lúc làm chung, thừa tướng có dặn 8 người vào núi Định Quân,
quanh lang mộ đừng xây cột đá tường hoa,
cũng đừng dùng lễ vật cúng tế gì cả.
Hậu chúa bèn chọc ngày lành trong tháng 10 năm ấy,
làm lễ hậu tán, thân ngừa giá đưa linh cửu đến tận Định Quân Sơn,
gián chiếu tế lễ Khọc Minh, đạt thụy hiệu là trung vũ hậu
và triều dận miếu thờ ở miệng Dương, 4 mùa cúng tế.
Đời sau, thi hào đổ phủ vào đất thuộc, chạnh nhớ tới người xưa,
có làm bài thơ viễn miếu hầu như sau.
Thừa tướng từ đường Hà Sứ Tâm,
cẩm quan thành ngoại Bách Xăm Xăm,
ánh dai Bích Thảo từ Xuân Sắc,
cách dịp Hoàng Ly không Bảo Âm,
tam cố tầng phiền thiên hạ kế,
lưỡng triệu khai tế lão thần tâm,
xuất sư vị tiệp, thân tiên tử,
trường sử anh hùng, lệ mãn không.
Phần đầu vĩnh cảnh miếu thờ,
phần sau vĩnh thừa tướng.
Phải bước ra ngoài thành cẩm quan,
mới thấy miếu thừa tướng.
Nhưng nếu ngậu nhiên ra chơi ngoài thành,
mà thấy miếu thờ,
thì thi sĩ chỉ là vô tình,
không có chủ tâm viến miếu.
Đàng này hạ bút hỏi ngay miếu thờ ở đâu,
rồi mới tả cảnh ngoài thành,
ấy là thi sĩ chủ tâm đi viến miếu thờ,
vì lòng ngưỡng mộ thừa tướng.
Trong lòng vốn sùng bái thừa tướng,
nên đặt chân tới đất cũ,
nghĩ ngay đến đi tìm miếu xưa,
và tìm ra ngoài cẩm quan thành.
Lần bước vào khu rừng,
tùm bách ung tùm vắng vẽ vậy.
Hai câu ba và bốn thang rằng,
chỉ còn thấy miếu thờ,
chẳng thấy thừa tướng đâu nữa.
Có biết tuy mơn mẫn,
tiếng chim hoàng oanh,
hót tuy véo vong,
nhưng thi sĩ xem chữ tử
và chữ không vào hai câu,
nghe thật vắng lặng,
lạnh lùng không siết.
Có biết còn khoe tư với ai,
chim ca lánh lót,
mà làm gì nữa.
Chim hoàng ly nhắc tư tưởng
tìm bạn quý,
nhưng tâm hồn cách biệt
thời gian đến trăm năm
vẫn cảm thông nhau.
Người quân tử nặng lòng
bến người xưa,
mà người xưa không thể thấy,
như bị lá cây rừng
ngăn cách ấm u.
Phần sau, nối ý
hai câu ba bốn.
Người đời nay
không còn thấy thừa tướng nữa,
nhưng nếu lúc đương thời
không có việc
ba lần tìm đến liều tranh,
thì chính người xưa
cũng không được biết
thừa tướng là ai.
Kế lớn thiên hạ
là phải thông nhất
chứ không phải nương nấu
ở một góc trời.
Hai triệu vua
đã được người ra tày
xây dựng lúc đầu,
rồi dốc hết lòng trung
về sau nữa.
Tuy không gồm thao được thiên hạ,
làm nên công lớn
tế thế khai bang,
nhưng chi lớn bật lão thần,
tâm lòng vị lão tướng
đã rõ rệt lắm vậy.
Đến chết mới thôi,
ấy là lời tâm niệm
mà lão thần
tự bó buộc vào mình.
Thắng trận rồi mới chết,
ấy là điều sở nguyện
mà hiền tướng mong mỏi ở trời.
Trời không chắc giúp cho như thế,
nhưng cái chí lão thần
thì nhất quyết.
Nếu sau đó công cuộc
khôi phục thành công,
mà lão thần không còn
để được thấy tận mắt,
thì cũng thể cái lòng
lão thần mà nói đến.
Nhưng ngày ấy,
việc còn chưa xong,
cho đến ngày nay,
cái kế lớn
vẫn còn bị bỏ giỡn,
tâm lòng thành
vẫn còn đó trơ trơ.
Thàng ôi,
những bậc hậu thế anh hùng
có lòng son kế lớn
mà không được thấy thành công
kể sao cho siết.
Nhưng việc xưa kia,
là do lòng son kế lớn
của bậc anh hùng
mà để lại cho đến ngày nay,
đều biến thành
những giọt lệ anh hùng
tuôn rơi sầu hận vậy.
Tạm dịch
Miếu thờ thư tướng
ở đâu đây?
Thành cẩm ngoài ô
rặng bách đầy,
có biết phương thềm
tươi với đá,
oanh vàng khuất lá,
hót cùng ai?
Nhân quân ba bận,
cầu mưa lớn,
lão tướng hai triệu,
nặng gánh vai,
dẹp dạc chưa thành
thân đã thác,
anh hùng xem sử,
lệ tuôn rơi.
Độ thiếu lăng
còn có thơ than rằng,
gia các đại danh
thùy vũ trụ,
tông thần di tượng
túc thanh cao,
tạm phân các cứ
vu trừ sách,
vàng cổ vân tiêu
nhất vũ mau,
bá trọng chi gian
kiến y lã,
chỉ huy nhược định
thất tiêu tào,
vận di hán tộ
chung nang phục,
chỉ quyết thâm tiên
quân vụ lao.
Phần mở đầu
nói về dung mạo
vị nhân qua bức tượng
để lại chống lân đài.
Sở gia Tư Mã Long Môn
lấy làm lạ rằng,
trương tử phòng khôi
ngô kỳ vĩ như thế,
mà dung mạo lại đẹp
như con gái sinh tươi.
Hai ý mở đầu
của bài thơ này
khởi từ ý ấy,
tử phòng là vị tông thần,
danh thần được
đời sau ngưỡng mộ,
cũng giống như
thần tử thuộc hoàng tộc.
Nghe đến tên danh thần
là người đời
nghe thấy cái tiếng lớn,
nhớ đến công nghiệp vĩ đại.
Nghe đến cái tên
da các vũ,
hầu cũng như
nghe tên tử phòng,
nay lại xem ngắm
bức tượng để lại,
thư sĩ càng
khen phục là
bật thanh cao.
Hai chữ thanh cao
nảy ra từ
hai chữ di tượng vậy.
Ôi!
Vào tướng văn
thì mặc áo bào
vóc tía,
cầm hốt
ngà voi.
Ra tướng võ
thì dàng búa vàng,
cờ mau trắng.
Thế là
phông nhã thanh cao
đến thế.
Chữ túc
trong câu thơ
càng vẽ nổi bật
cái thần khí an nhàng,
hành động
đến thanh sắc.
Đời tam quốc
anh hùng
trong thiên hạ,
các cứ sơn hà,
nhân tài
xuất hiện
rất đông đảo.
Người bày kế
kẻ hành binh thiếu gì,
nhưng chỉ sàng sàng
ngang nhau
một hạng.
Riêng khổng minh
là người vạn cổ
có một không hai.
Cậu ba
nói về quần tài
chúng sĩ.
Cậu bốn
tả riêng
da các vũ hầu.
Con chim hồng
tạm sen vào rừng núi.
Riêng bộ lông cánh
đã đủ tỏ uy.
Con chim phượng
bay liện
trên cao ngàn trượng
vì đức sáng
mà hạ cánh.
Chữ lông cánh
vũ mau
biểu lộ
cái đẹp,
thanh.
Chữ trời mây
phân tiêu
biểu lộ
sự cao vời.
Phần sau bài thơ nói
Muôn đời
hiếm có một người
như khổng minh.
Những hiện tại
thời cổ
có thể so sánh
một anh một em
với khổng minh
thì họa chăng
chỉ có y doãn
lã vọng.
Còn như tiêu hà
tàu tham
thì còn kém xa
không đủ sánh cùng.
Ây thế mà
cái phong độ
cày đất sằng
câu song vị
thì khổng minh
ngang với y lã.
Đến cái công nghiệp
quét tầng diệt sở
thì khổng minh
lại không được
như tiêu tàu.
Vì sao?
Thàn ôi
vì Vận Hán
đã đến lúc đổi đời
không phải vì
quân vụ của khổng minh
sơ sót.
Nhưng chí
thì nhất quyết.
Chữ thân
nhắc đến lời nguyện
lăng mình ra
cút cung.
Chữ lao
nhắc đến lời nguyện
tận tụy.
Chữ tim
tức là ý nguyện
đến chết mới thôi.
Tủ nhi hậu dĩ
Ba chữ
chung nang phục
là ý thành bại
hơn thua.
Thần
không thể nhìn ngược lại
mà biết được vậy.
Thành bại
lợi độn
phi
thần
nghịch đổ.
Chữ chung
mới tuyệt dịu thay.
Nó bao bọc được cả ý
hai bài
biểu xuất xứ
và vô số
tâm lực
dốc vào sáu lần
đánh kỳ sơn
cũng như bao gồm
trong đó nữa.
Phần đầu bài thơ
thi sĩ
ngưỡng mộ
cái đại danh
bất khủ.
Phần sau
thi sĩ tiết cho
cái công lớn
bất thành.
Ngưỡng mộ
rõ là mười phần
ngưỡng mộ.
Tiết thang
cũng rõ là
mười phần
tiết thang.
Tạm dịch
Tiếng lớn
tiên sinh
rền vũ trụ.
Đài lân
thanh nhã
bức chân dung
ba phần
đất nảy
rừng anh tuấn
muôn thuở
trời cao
một cạch hồng
y lã
họa ngang
tài tế thế
tiêu tào
kém hẳn
việt binh nhung
lòng trời
dứt háng
đành ôm hận
chiến địa
thân tàn
chỉ vật nung.
Rồi vì lòng
kính mộ vũ hầu
lại có dịp qua thăm
miếu thờ
nhiều lần nữa
thi sĩ khi
trông thấy
cảnh cũ
vắng không
lòng càng
cảm hoài
mang mát
nên có thơ rằng
miếu cũ
vàng son
nhạt thấm hồng
ung tùm
cỏ biếc
dưới rừng thông
bên tai còn vắng
câu từ chúa
chẳng thấy
về quê
ngủ với lông
Nguyên văn
vì miếu
đang thanh lạc
không sơn
thảo mọc trường
do văn
từ hậu chúa
bất phục
ngọa nam dương.
Lo tán tế
khổng minh xong
hậu chúa về thành đô
bỗng cẩn thận
tâu rằng
có tình
biên định
cắp báo
Đồng Ngô sai
toàn tông
đem mấy vàng quân
tới đóng
ở địa giới
ba khâu
không hiểu
có ý gì
hậu chúa
lo sợ
nói
thừa tướng
mới qua đời
Đồng Ngô
bội thề
phạm cõi
biết kính
sau đây
Tưởng Nguyễn Tâu
thần xin
bảo cử
hai tướng
Vương Bình
Trương Ngực
đem vài vạn binh
ra đóng Vĩnh An
để phọc bất trắc
rồi bệ hạ
nên sai một người
sang Đồng Ngô báo tang
mà dò la tình ý
xem sao
hậu chúa phán
cần có một
biện sĩ
giỏi gian
mới đi được
tức thì một người
bước ra dưới thiềm
Tâu rằng
hạ thần xin đi
các quan nhìn lại
mới biết
người ấy
vốn quê
huyện An Chúng
quận Nam Dương
họ tông
tên dự
tự là Đức Diễm
hiệu
là chức
tham quân hữu trung
răng tướng
hậu chúa
vui mừng
liền sai
tông dự
sang Đồng Ngô báo tang
nhân thể
thám thính
đồng tỉnh
hư thực
tông dự
phân mệnh
sang thẳng
kim lăng
vào bệ kiến
vua ngô
thì giật mình
nhìn quanh
tả hữu
triều thần Đồng Ngô
đều mặc
đồ trắng
để trở
dự thi lệ xong
tôn quyền
nghiêm sắc mặt nói
Ngô Thục
đã kết tình
một nhà
sao chú nhà ngươi
còn đưa thêm quân
ra đóng thành bạch đế
dự tâu
thần nghĩ rằng
bên Đông
tăng quân
đóng ba khâu
thì bên Tây
tăng quân
đóng bạch đế
là sự thế tất nhiên
bầy hạ
chẳng nên hỏi là phải
tôn quyền
bật cười
thôi
Khanh cũng không kém
gì đặng chi
rồi bảo dự
nghe tình
ngày ngày
Chẩm cảm thương
khôn ngăn giọt lệ
đã truyền hết thải
triều thần văn võ
phải để tăng
Chẩm lại sợ
quân nghị
thừa lúc
thuộc có tăng
kéo vào
đánh chiếm
nên phải đưa thêm
một vạn quân
tới ba khâu
để phòng
cứu viện cho đáy
chứ không có ý gì đâu
tôn dự khấu đầu
lai tạ
quyền lại nói
Chẩm đã hứa
kết tình đồng minh
lẽ nào lại bội nghĩa
dự tâu
thừ tướng mới mất
thiên tử sai thần
sang đây báo tăng
quyền
bèn lấy một
mũi tên bịch vàng
bẻ gãy đôi
mà long trọng thề răng
nếu Chẩm
phụ lời ước xưa
thì con cháu
tuyệt diệt như thế này
rồi mở tiệc
hầu đại tôn dự
và sai sứ
đem vàng
hương lễ điện
theo vào tay xuyên
phúng điếu khổng minh
tôn dự bái biệt
vua ngô
đi cùng sứ ngô
về thành đô
vào bệ kiến
hầu chúa
tâu rõ
vua ngô
nghe thừa tướng
mới qua đời
thương cảm
còn việc tăng quân
đóng ba khâu
ấy là sợ quân nguy
thừa cơ
cướp thục
nên sẵn sàng để
cứu viện
chứ không có ý gì khác
nê nhà vua
đã bẻ gãy
mũi tên
phát thệ
quyết không trái thề
hầu chúa nghe qua
hớn hở
vui mừng
trọng thưởng
cho tôn dự
sai
bài ngự
yến khoảng
đại sứ ngô
thu nhận lệ phúng
rồi phát vỏ
về nước
sau đó
hầu chúa
theo đúng lời dặn
của khổng minh
phòng tượng uyển
làm thừa tướng
đại tướng quân
coi việc thượng thư
phòng phí vi
làm thượng thư lệnh
cùng giúp việc thừa tướng
ngô ý
làm sa kỵ
tướng quân
được dùng
tiết việt
đô đốc hán trung
khương duy
làm phụ hán
tướng quân
bình tương hầu
tổng đốc quân mã
khắp các miền
hợp cùng với ngô ý
đóng dự hán trung
để phòng quân nguy
ngoài ra
các tướng hiệu
đều giữ nguyên
theo chức tước cũ
dư nghi
từ nghĩ
mình làm quang
lâu năm hơn tượng uyển
mà chức vị
ở dưới uyển
lại nghĩ công lao
mà chưa được trọng thưởng
nên oán tháng ra miệng
một hôm
nghi bảo phí vi rằng
như cái lúc
thừa tướng mới mất
quyền bính
về cả tay tôi
nếu tôi đem hết
đại quân
theo về nguy
thì phòng có chịu
lưu mờ
thua kém như thế này không
phí vi
bí mật
đem lời này
tâu hầu chúa
hầu chúa nổi giận
sai bắt nghi hạ ngột
ra hỏi
và toan sử trảm
tướng uyển tâu rằng
nghi tuy có tội
nhưng trước đây
theo thư tướng
lập được nhiều công
chưa nên chém
chỉ nên trút
làm thứ dân
hầu chúa bèn cách
chức dư nghi
đuổi về gia quận
ở Hán Trung
làm kẻ thứ dân
nghi xấu hổ
tự vẫn mà chết
bây giờ là
năm kiến hưng
thứ 13
nhà thuộc Hán
tức là
năm thanh long
thứ 3 nhà Nguy
và năm gia hòa
thứ 2 nhà Ngô
ba nước
cùng gác Việt can qua
thiên hạ tạm yên
ở Trung Nguyên
vua Nguy Tào Duệ
phòng tư mà ý
làm thái quý
tổng đốc quân mã
đóng giữ khắp nơi biên ải
ý bái tạ
trở lại Lạc Dương
vua Nguy ở Hứa Sương
bèn hạ chiếu
đại khởi công
cuộc thổ mộc
truyền xây cất
cung điện đồ sổ
nguy Nga
lại xây nhiều đền đài
ở Lạc Dương
như Triêu Dương Điện
Thái Cực Điện
Tổng Chương Quán
tòa nào cũng cao 10 trượng
rồi dựng Xuân Hoa Điện
Thanh Tiêu Cát
Phượng Hoàng Lâu
và Đào Hồ Cửu Long Trì
sai quan bác sĩ Mã Quân
giám đốc Việt Kiến Trúc
phải lo sao cho đền đài
cực kỳ hoa lệ
tòa nào xây xong
cũng thấy cột chạm
rường hoa
gạch vàng
ngói biếc
rực rỡ
chói lọi trên nền trời
Mã Quân
phải tuyển thờ khéo
ở khắp thiên hạ
hơn 3 vạn người
về xây cất
kèm với hơn
30 vạn dân phu
ngày đêm
dốc sức
đào đất
khiên đá
nun gạch
đốt cây
vì thế dân nghèo
sức mỏi
tiến thang quán
khắp nơi
Tào Duệ
lại gián chiếu
xây đắp
điểm tô
vườn phong
lâm ngự
ủiển
bắt tất cả
các công khanh
phải vào đáy
đắp đất
trồng cây
Quang Tư Độ
động tầm
thay thế
dân biểu căng rằng
trộm thấy
từ đời ký ngang
đến nay
dân gian
đã chết chóc
khổ cực nhiều rồi
máu đọng
đầy đồng
xương phơi
đầy núi
có nhiều gia đình
chết chẳng còn ai
nhà
thì chỉ còn
con côi
vợ quá
cha mẹ
yếu già
nếu mày
thay cung điện
nhỏ hẹp
muốn mở mang
cho rộng lớn
một chút
cũng nên
tùy thời
khởi công
đừng làm
mất
việc
đồng án
của dân
hướng chi
làm những việc
quá xa
hoa vô ích
bề hạ
đã quý
quần thần
ban cho
mũ cao áo gấm
đai ngọc
xe hoa
ấy là
để cho
khác bọn
thường dân
nay bỗng
bắt khiên cây
đổi đất
chân lắm
tay bùng
thật là
làm mất
phong thể
nhà nước
để cầu
lấy những thứ
vô ích
chẳng còn
ra gì nữa
đất không tự có dạy
vua phải lấy lễ
mà sai bày tôi
bày tôi
phải lấy lòng trung
mà thờ vua
nếu trên không lễ
dưới không trung
thì nước làm sao đứng vững
thần biết nói ra
hắc phải chết
nhưng nghĩ thân mình
chẳng hơn gì
cái lông con trâu
sống đã vô ích
chết còn thiết gì
tay cầm bút
mắt ứa lệ sầu
lòng đã nguyện
tự giả cõi sống
thần có 8 đứa con
này thần chết đi
đành phiền
lòng thương của bề hạ vậy
rung rảy
ngồi đợi mênh trời
thần siết bao sợ hãi
tàu vệ xem biểu
nỗi giận mà răng
động tầm không sợ chết sao
bọn nịnh thần tả hữu
xuôi vua chém đầu tầm
nhưng vệ nói
tuy vốn có tiếng trung nghĩa
nay hãy trút lòng thư dân
nếu còn nói càng
bây giờ sẽ chém
sau đó có trương mậu
tự là nghiện tài
làm chức thái tử xá nhân
cũng dân biểu can ngăn
lời lẽ rất thông thiết
vệ tức giận
rồi truyền chém ngay
rồi trịu mã quân vào hỏi
nay chẳng muốn xây đài cao gác vắng
đi lại với thần tiên
để cầu thuộc sống mãi không già
khanh hãy lo tính cho chú đáo
mã quân tàu răng
trong 24 vua hán
chỉ có vũ đế
là hưởng nước lâu dài nhất
mà tuổi thọ rất cao
đó là vì được hấp tinh hoa
của linh khí nhật nguyệt
vũ đế có sai xây
cái đài bách lương
trong cung điện Tràng An
trên chót đài
dựng một pho tượng đồng
tai bưng cái chậu vàng
gọi là thừa lộ bàn
để hứng lấy những giọt xương
sau bất đẩu lúc canh ba
xương này gọi là thiên tương
tức là nhụy trời
còn có tên là cam lộ
tức là xương ngọt
đem mại bột ngọc tốt vào xương này
mà uống
người già sẽ trẻ lại
Duệ rất mừng phán truyền
vậy khanh hãy đem người đến Tràng An
phá vỡ ngay pho tượng đồng
để dựng trong vườn phương lâm cho trắm
Mã quân vân mệnh
đem một vạn người đến Tràng An
xài bắt đà gỗ sàn cao
chung quanh đài bách lương
để trèo lên đỉnh gỡ tượng
chẳng bao lâu sàn đã đóng xong
5.000 người bám thần
neo dây
leo lên bốn bề
đài bách lương này cao 20 trượng
cột đồng to 10 người ôm
Mã quân xài
hãy phá gỡ lấy pho tượng
mọi người cấu hết sức
bẻ được xuống
bọn thấy đôi mắt tượng ứa lệ rồng rồng
ai nảy giật mình kinh hải
rồi tự nhiên
một trận cuồn phong
từ chân đài nổi lên ầm ầm
các bay đá chạy mùa mịch
trời như sầm sập đổ mưa
và sau một tiếng rầm
như trời lông đất lở
cả cái đài, đồ sổ
kèm mấy cây cột đồng to lớn
để chết hơn một ngàn người
Mã quân đem tượng đồng
và mâm vàng hướng xương về Lạc Dương
bệ kiến dân vua
Tào Duệ phán hỏi
cây cột đồng đâu
muôn tâu, cột đồng nặng
đến trăm vàng cân, không thể nào
trở về được. Duệ
truyền cho đem cưa tới
phá nát cột đồng, chở mảnh vụng dần dần
về Lạc Dương và đem đúc
hai pho tượng lớn gọi là ông trọng
dựng hai bên phía ngoài cửa tư mã
lại đúc một con rồng
một con phượng, rồng cao
bốn trượng, phượng cao hơn ba trượng
cùng dận trước điện
Trong vườn Thượng Lâm Uyển
Duệ sai tìm kiếm những giống hoa thơm
cây lạ về trồng, lại xây chuồng
chăn lưới, nuôi rất nhiều chim
quý, thú lạ bên trong
Quang Thiếu Phó Dương Phụ
lại dân biểu căng rằng
thần trọng nghe, vua nghiêu tự nhà
tranh mà muôn nước an cư
vua vũ ở cung điện thấp
mà thiên hạ lạc nghiệp
cho đến các đời ân chuông
cung thất chỉ cao mấy thước
bên trong chỉ trải đủ chính chiếu ngồi
các bậc thanh đế minh vương xưa
chưa hề xây cung điện cao đẹp
đến nổi trăm họ điêu linh
sức tàn của hết
đến vua kiệt vì xây cung giác ngọc tượng ký
mà tan nát giang sơn
vua trụ vì dựng đền cao lọc đài
mà sở tắc nghiêng đổ
sở linh vương
xây đài chương hoa mà rứt họa vào thân
tầng thủy hoàng
xây cung A Phòng
mà tai hại cho con cái
thiên hạ căm hờn bội phản
chỉ được hai đời là diệt vong
ôi chưa thấy đời nào
không đo lường sức lực của dân
chỉ chạy theo dục vọng vui tai đẹp mắt
mà lại bền được
vậy mong bầy hạ lấy nghiêu
thuấn vũ thang văn vỏ
làm gương lấy kiệt trụ
sở tầng làm răng
mà lo giữ mình rồng cho an nhàng thanh vật
cung điện lộng lẫy quá
ác đưa đến họa nguy vong
vì vua là đầu não
bề tôi là tay chân
mắt còn có nhau không thể riêng biệt
phải trái liên hệ không thể tách rời
cho nên
thần tuy hèn nhát
vẫn không dám quên nghĩa
phải dân lời căng ngăn
lời nói không thống thiết
thì không đủ cảm lòng bầy hạ
hiện thần đã sắp đặt quang tài
tắm gội sẵn sàng
cuối đầu chờ cái chết
biểu dân lên
Tàu Duệ vẫn không tỉnh ngộ
cứ một mực thúc giục mã quân xây đài cao
đặt tượng đồng với chầu vàng hướng sương
là gián chiếu
kén rất nhiều mỹ nữ khắp thiên hạ
đem về vườn ngự lâm
để vui thú
các quàng đua nhau dân biểu khuyên can
Duệ đều gác bỏ không xét
nói về vợ cá Tàu Duệ
là mau thị
vốn người Hà Nội
Hồi Duệ còn là Bình Nguyên Vương
nàng làm Vương Phi
thì ân ái rất mạng nồng
khi Duệ lên ngôi hoàng đế
lập nàng làm hoàng hậu
nhưng về sau Duệ lại
say đắm Quách Phu Nhân
nên nhạt tình với mau hậu
Quách Phu Nhân rất đẹp lại thông minh
Duệ cưng chịu yêu mến vô cùng
ngày ngày vui thú say sưa với nhau
có khi suốt tháng
không bước chân ra khỏi cửa
mùa xuân tháng 3 năm ấy
trong vườn phương lâm trăm hoa đua nở
Duệ cùng Quách Phu Nhân
ngự vào vườn uống rượu thưởng hoa
Phu Nhân chờ khỏi
sao bầy hạ
không cho mời hoàng hậu tới đây cùng vui
Duệ cho mày nói
nếu y thị có mặt ở đây
thì một giọt rượu
chẳm cũng không nuốt nổi
bèn quay ra truyền dặn bọn cung Nga
thái giám
cấm không được nói cho hoàng hậu biết
về cuộc vui hôm ấy
về mau hậu
thấy Duệ bắn mặt
hơn một tháng không vào đến chánh cung
lòng buồn không xiết
hôm ấy hậu đem theo
mười mấy cung nữ
bước lên lầu Thúy Hoa
dạo gót tiêu sầu
chợt nghe tiếng đàn sáo văn vắn như đưa
bèn phán hỏi
có cuộc tấu nhạc ở đâu đấy nhỉ
một vị cung quan tâu rằng
Thánh Thượng với Quách Phu Nhân
đang uống rượu thưởng hoa
mau hậu nghe nói
lòng đầy phiền não
quay về cung trằn trọc không yên
hôm sau hậu ngồi cổ xe nhỏ
sai đẩy ra phía ngoài cửa cung
dạo chơi giải buồn
thì gặp ngay vua
ở khoảng rẽ Hành Lan
bèn mỉm cười hỏi
hôm qua bệ hạ ngự chơi bắt viên
vui thú lắm nhỉ
Duệ đùng đùng nổ giận
lập tức sai bắt hết bọn cung Nga
hôm qua trẩm ra chơi bắt viên
đã có lệnh cấm tả hữu các người
không kể nào được nói cho hoàng hậu biết
sau giờ việc lại thiết lộ
rồi sai cả lũ ra
chém hết
mau hậu kinh hải
vội bỏ về cung
liền sau đó Duệ dán chiếu
bắt mau hậu phải chết
nàng tự vẫn rồi
Duệ lập ngay Quách Phu Nhân
làm tránh cung
khắp bá quang trong Triều
không ai dám chỉ răng
càng dán một lời
một ngày kia bỏng quang thứ sử
U Châu là quán khâm kiệm
dân biểu về tàu báo
Công Tôn Uyên ở Liêu Đông
làm phản tự xưng là Yên Vương
đổi niên hiệu là
năm thiểu hãng thứ nhất xây cung điện
thiết triệu nghi phong chức bá quang
và kéo quân xuống đánh phá
làm rúng động cả phương Bắc
Duệ tiếp tình kinh sợ quá
triền triệu hội bá quang văn võ
bàn việc khởi binh
đi dẹp loạn Liêu Đông
đó chính là Trung Quốc Liêu Đinh
vì kiến trúc
phương ngoài lại nổi việc càng qua
chưa biết tướng nào được sai
đi dẹp Công Tôn Uyên
xin đọc hồi sau sẽ rõ
lời bình của Mao Tôn Cương
trong Thánh Tháng Ngoại Thư
hồi này ghi chép những việc
sau khi Vũ Hậu đã mất
ngôi sao tướng vừa rụng xuống dinh quân
Nguyễn Duyên đã phản hán
hèn chi Vũ Hậu nhắm mắt không yên
vì mưu kính để lại túi gấm
mà Nguyễn Duyên mộng
thấy đầu mọc sừng
thì Vũ Hậu như còn chưa chết vậy
biết rằng sẽ phản
mà không giết từ cái lúc chưa phản
đủ thấy khổng minh nhân đức biết bao
không đợi đến lúc phản mới đối phó
mà đề phòng ngay trước khi phản
đủ biết khổng minh cao trí lắm vậy
Nguyễn Duyên đã phản
thì không những tư mà ý mới là kẻ nghịch ghê gớm
Đang cái lúc Duyên đốt sản đạo
đánh phá thành Nam Trịnh
nếu quân Nguyễn biết tin mà quay đinh
đánh vào theo thì nước thuộc
chỉ còn là mồi ngon cho địch nuốt
Đang cái lúc dư nghi
với Nguyễn Duyên liên tiếp dùng biểu tâu
về vua trẻ kể tội lẫn nhau bên trong
các tướng bị ngăn bên ngoài
Thái Hậu lo sợ hoang mang
triều thần họp bàn mà không biết định sao
tình thế thật rối bời
và nguy hiểm biết mấy
Thế mà chỉ trong khoảnh khắc
Nguy đã đổi thành An
thì cái công lao Vũ Hầu sau khi chết
vĩ đại biết bao nhiêu
Khổng minh mất mà vua tôi nước Ngo
lo sợ rõ rệt
vì họ nghĩ rằng từ nay trở đi
không còn ai cứu viện cho nước mình nữa
Khổng minh mất mà vua tôi nước Nguy
mừng rỡ vì họ nghĩ
từ nay trở đi không còn ai
làm hại mình nữa
vì sợ mà Ngo toan quân
phòng giữ biên giới
vì mừng mà vua Nguy xây dựng
đền đài to tác
như thế thì không những chỉ người thuộc
mới nhớ đến Vũ Hầu
người Nguy lao khổ vì việc thổ mọc
khiến trúc thì không thể không nghĩ đến Vũ Hầu
vì một người mất đi
mà cuộc diện cả thiên hà thay đổi
khắp đâu đâu cũng phải nghĩ đến
một người vậy
trước khi họ tạo đã xây đài đồng tước
với Ngọc Long, Kim Phượng
để rồi nay lại xây tổng chương
trước kia Tàu Phi giết Kiên Hậu
sau này Tàu Duệ
lại cũng giết Mao Hậu
ấy là con cháu bắt trước cha ông vậy
tuy nhiên
Tàu Tháo xây đài chưa làm hại dân
bằng Tàu Duệ bẻ cột đồng
Tháo chỉ bắt dân lao khổ
Duệ bắt cả đến các quan
Mao Hậu thì cũng bị trút như Kiên Thị
cái cảnh huống đau thương như nhau
Tàu Duệ đã lấy câu
trả lời bắn hưu
mà ngụ ý quán cha
thế mà Duệ lại giết Mao Thị
thì Duệ cũng ác như cha
bắt trước cha mà còn tàn nhẫn
hơn cả cha nữa
xem thế thì các bậc cha ông
làm gương cho con cháu
chẳng đáng sợ lắm sao
