Cấy ghép ký ức? 'Nhà tù' AI? Cứu chuộc hay hủy diệt nhân loại?

Đại Kỷ Nguyên - Văn hóa
1.8K người theo dõi
611 Lượt xem video·26 thg 6, 2025
0:00 Giới thiệu
01:02 Nhà tù ảo Cognify
03:10 Cognify hoạt động như thế nào?
06:36 Cấy ghép ký ức có khả thi không?
09:59 Tranh cãi về đạo đức: Là cứu người, hay thảm họa hủy diệt?
12:34 Con dao hai lưỡi
Chào mừng quý vị đến với chương mục văn hóa của Đại Kỷ Nguyên.
Kính thưa quý vị, nếu có người nói với bạn rằng AI không chỉ có thể viết lại ký ức,
thậm chí còn có thể tái định hình nhân cách của chúng ta, bạn có tin không?
Hiện nay có người đã đề xuất sử dụng công nghệ AI để tạo ra một nhà tù tương lai,
nơi tội phạm chỉ trong vài phút có thể biến từ một kẻ tâm hồn đen tối thành một thanh
Ý tưởng siêu thực này đã nhanh chóng gây ra các cuộc thảo luận xôi nổi trên mạng với những đánh giá lưỡng
cực hóa. Có người khen ngợi cho rằng nó đầy tiềm năng và có thể mang lại lễ cho nhân loại.
Trong khi đó, có người kinh hãi thốt lên, đây chẳng khác nào tạo ra một địa ngục nhân gian.
Hôm nay, chúng ta hãy cùng trò chuyện về công nghệ AI gây tranh cãi này, Cognify.
Nhà tù ảo Cognify. Theo giới thiệu trên mạng, nhà tù ảo Cognify là một thiết bị cải tạo
ký ức được điều khiển bởi AI. Sự xuất hiện của nó sẽ hoàn toàn đảo lộn nhận thức của chúng ta về nhà tù.
Nhà tù sẽ không còn là những phòng giam lạnh léo với những bản án dài đắng đắng,
mà là nơi để tái tạo nhân sinh. Bởi vì những người bị kết tội chỉ cần đeo thiết bị Cognify,
trải qua liệu trình điều trình nhận thức, là có thể hoàn thành việc viết lại ký ức và tái
định hình tâm lý chỉ trong vài phút. Người đứng sau công nghệ AI đột phá này là nhà truyền thông khoa học
người Yemen 34 tuổi Hassem al-Ghaili. Từ nhỏ, ông đã say mê các hiện tượng khoa học và mới ước làm
cho những kiến thức phức tạp trở nên đơn giản và thú vị. Năm 2009, ông bắt đầu chia sẻ các video
tự chế trên Facebook với nội dung mới lạ, dễ hiểu. Các video của ông đã nhanh chóng trở nên
nổi tiếng, đến nay đã thu hút hơn 35 triệu người hâm mộ, trở thành một người có ảnh hưởng về khoa học
phổ thông nổi tiếng toàn cầu. Vậy tại sao al-Ghaili lại muốn tạo ra Cognify?
Bởi vì ông nhận thấy những vấn đề nghiêm trọng của các nhà tù trên toàn thế giới, phòng giam quá tải,
tình trạng giam giữ bất hợp pháp thường xuyên xảy ra, tỷ lệ tái phạm của tội phạm sau khi ra tù vẫn
ở mức cao, và hệ thống tư pháp ở nhiều quốc gia hoạt động kém hiệu quả, thậm chí không thể thực sự
cải tạo tội phạm. Ông cho rằng các nhà tù truyền thống chỉ giam người, chứ khó có thể khiến tội
phạm cải biến từ nội tâm. Vì vậy, ông đã đề xuất ý tưởng cấy ghép ký ức bằng AI của Cognify
nhằm tái định hình tư duy của tội phạm từ gốc dễ, giảm tỷ lệ tái phạm, giúp họ tái hòa
nhập xã hội, đồng thời giảm đáng kể chi phí vận hành nhà tù. Đến đây, có phải mọi người đều cảm thấy
An Gaili đang viết một cuốn tiểu thuyết khoao viễn tưởng không? Ý tưởng thì hay đấy, nhưng làm thế nào
để thực hiện? An Gaili nói rằng ông đã thiết kế tất cả rồi. Cognify hoạt động như thế nào?
Dưới đây chúng ta hãy cùng phân tích quy trình hoạt động của Cognify dựa trên mô tả của An Gaili.
Bước một, lập bản đồ não bộ. Sau khi vào tù, tội phạm có thể lựa chọn hoặc là thu
án hàng chục năm trong phòng giam, hoặc là chấp nhận cải tạo nhanh chóng của Cognify. Nếu chọn
phương án sau, họ sẽ được quét não với độ phân giải cao để tạo ra một bản đồ thần kinh chi tiết. Bản
đồ này giống như một bản thiết kế của não bộ xác định các vùng quan trọng chịu trách nhiệm về ký ức,
cảm xúc và quyết định. Chẳng hạn như hồi hải má, chịu trách nhiệm lưu trữ ký ức, hạch hạch nhân,
quản lý đối sợ hãi và cảm xúc, vỏ não chức chắn, kiểm soát phán đoán đạo đức và quyết định. Những
vùng này là trung tâm điều khiển của não bộ. Cognify sẽ nhắm mục tiêu chính xác vào chúng để chuẩn
bị tiến hành sửa đổi và kế ghép dữ liệu mới. Bước hai, kế ghép ký ức đã được chế định.
Tội phạm sẽ đeo thiết bị Cognify. AI tích hợp sẽ dựa trên tội trạng và đặc điểm cá nhân
để tạo ra những ký ức sống đồng như thật theo thời gian thực. Những ký ức này giống như một bộ
phim nhập vai được đưa thẳng vào mạng lưới thần kinh của não bộ cho phép họ trải nghiệm tội ác của
mình từ góc nhìn của nạn nhân. Ví dụ, một kẻ phạm tội do bốc đồng sẽ cảm nhận được nỗi sợ hãi
và đau đớn của nạn nhân như thể chính mình đang bị tấn công. Một kẻ lừa đào tài chính sẽ cảm nhận
sâu sắc sự tuyệt vọng của nạn nhân khi phá sản, gia đình tàn nát. Những ký ức này chân thực đến mức
tội phạm có thể rơi nước mắt, run rảy ngay tại chỗ, không phật biệt được đó là ảo ảnh hay AI tạo ra,
hay là trải nghiệm của chính mình. Điều gây sốc hơn nữa là Cognify không chỉ khiến tội phạm
cảm nhận nỗi đau ở hiện tại mà còn mô phỏng những hậu quả lâu dài của tội ác. Ví dụ, những tổn
thương về thể chất và tình cảm mà nạn nhân phải gánh chịu, nỗi đau kéo dài nhiều năm của gia đình
nạn nhân. Bước 3. Trải nghiệm bóp méo thời gian. Cognify tận dụng tính dẻo của thần kinh đại
náo Neuroplasticity để bóp méo cảm nhận chủ quan về thời gian. Một liệu trình vài phút có thể
khiến tội phạm cảm thấy như đã trải qua nhiều năm. Hơn nữa, Cognify sẽ tích hợp liền mạch các
ký ức vào mạng lưới thần kinh của họ, khiến họ cảm thấy đó như là cuộc sống thật của mình. Điều này
không chỉ gây ra sự hối hận sâu sắc mà còn tái định hình tư duy, giúp tội phạm học được sự đồng
cảm, thậm chí thay đổi tính cách. Cuối cùng, tái sinh và ứng dụng dữ liệu.
Sau khi liệu trình kết thúc, những ký ức này sẽ được tích hợp vĩnh viễn vào não bộ của tội phạm,
như thế đó là cuộc đời thật của họ. Tội phạm được cải tạo thành công có thể từ một người có nhân
cách chống đối xã hội, trở nên tích cực, sẵn sàng tái hòa nhập cộng đồng. Nhà tu sẽ cung cấp một báo
cáo ký ức tri tiết về nhân cách mới của tội phạm, giúp gia đình họ thích nghi với thành viên mới này.
Đồng thời, dữ liệu não bộ của tội phạm sẽ được gửi ẩn danh đến một cơ quan trung ương để
phục vụ nghiên cứu tầm lý học tội phạm. Quá trình này hoàn toàn được bảo mật.
Ý tưởng của Angaili có vẻ không khó hiểu, nhưng vấn đề là liệu tất cả những điều này có khả
thi trong thực tế hay không? Cấy ghép ký ức có khả thi không?
Việc cấy ghép ký ức của Cognify nghe có vẻ huyền nạo, nhưng nó không phải là hoàn toàn vô
căn cứ mà dựa trên một loạt các phát hiện khoa học mới trong lĩnh vực khoa học thần kinh.
Ngay từ những năm 1990, nhà tâm lý học Elizabeth Lopet đã tiến hành thí nghiệm nổi tiếng,
lạc trong trung tâm thương mại. Bà đã chuẩn bị cho các thành viên viên một cuốn sổ tay ghi lại
bốn sự kiện xảy ra trong thời thơ ấu của họ, có cả ảnh và lời kể của người thân làm bằng chứng.
Tuy nhiên trong bốn sự kiện này có một sự kiện do Elizabeth và gia đình tình nguyện viên cùng
bịa ra. Đó là khi tình nguyện viên năm tuổi bị lạc trong trung tâm thương mại được một người ra
cứu giúp và đoàn tụ với gia đình. Thí nghiệm cho thấy sau khi được gợi ý bằng hình ảnh và văn
bản trong cuốn sổ, 25 người tham gia không chỉ tin vào ký ức giả này mà còn tự mình thêm thắt
các chi tiết, chẳng hạn như sự hoảng sợ khi bị lạc, trang phục của người ra. Ngay cả khi được cho
biết sự thật, họ vẫn cảm thấy không thể tin nổi cho rằng chuyện lạc trong trung tâm thương mại thực
sự đã xảy ra. Đến năm 2015, Đại học London đã cải tiến thí nghiệm này. Họ sử dụng lời nói để dẫn
dắt 200 tình nguyện viên khiến họ tin rằng mình đã từng phạm tội khi còn nhỏ, chẳng hạn như trộm
cắp hoặc đánh nhau. Kết quả là chỉ có 53% nhận ra đây là ký ức giả. Những người còn lại thậm
chí còn cảm thấy tội lỗi vì những tội ác chưa từng xảy ra này. Những thí nghiệm tâm lý này đã khiến
các nhà khoa học tin rằng ký ức của con người không đáng tin cậy như vậy và có thể bị thay đổi
dưới tác động từ bên ngoài, dẫn đến việc tự lừa dối bản thân. Trong các thí nghiệm trên động vật,
các nhà khoa học cũng đã đạt được những kết quả đáng kinh ngạc. Năm 2013, hai nhà nghiên cứu Steve
Ramirez và Lew Hook từ Biện Công nghệ Massachusetts-MIT đã kế gắp thành công ký ức giả
vào não chuột khiến chúng tin rằng bản thân đã đến những nơi chúng chưa từng đến.
Năm 2018, nhà thân kính học David Ganzeman và nhóm của ông tại Đại học California-Los
Angeles-UCLA đã chuyển thành công ký ức của một con sên biển sang một con sên biển khác khiến nó
có những hành vi hoàn toàn khác. Mặc dù những thành tiệu đột phá này trong nghiên cứu khoa học hiện
chưa thể áp dụng trực tiếp lên não bộ phức tạp hơn của con người, nhưng chúng đã cung cấp cơ sở
lý thuyết cho cốc vi phại. Chuyên gia tâm lý học thần kinh não bộ tại Đại học Hồng Kông
Lý My Tran cho biết, đáo người sẵn có tính dẻo thần kinh có thể tái cấu trúc dựa trên các kích thích
từ bên ngoài, giống như việc học một ngôn ngữ mới sẽ thay đổi não bộ. Việc kế gắp ký ức của
cốc vi phai cũng có thể tái định hình tư duy và thậm chí ảnh hưởng đến hành vi. Điều này có nghĩa là,
về mặt lý thuyết, việc cải tạo của cốc vi phai là khả thi. Nhưng liệu nó có thể hoàn hảo như
An Gaili nói không? Y nhất chúng ta có thể nghĩ đến một vài vấn đề ngay bây giờ, chẳng hạn như làm
thế nào để bảo đảm ký ức tích hợp liên mạch với mạng lưới thần kinh hiện có? Làm thế nào để tránh
người dùng bị dối loạn nhận thức? Hiện tại những câu hỏi này vẫn chưa có lời giải đáp trong khoa học.
Tranh cãi về đạo đức là cứu người hay là vực thẩm hủy diệt? Cốc vi phai có vẻ rất có triển vọng
ứng dụng, nhưng liệu nó có thực sự an toàn? Chuyên gia Lý My Trần bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về
điều này. Mục đích ban đầu của cốc vi phai có thể là tốt, nhưng nó có thể thay đổi ký ức và niềm tin
của một người có thể gây ra dối loạn nhận thức, thậm chí khiến người ta không nhận ra gia đình,
đồng nghiệp và đánh mất chính mình. Phản ứng của cư dân mạng còn gai gắt hơn. Có người bình luận,
đây chẳng khác nào tính tiết kinh dị trong series khoa học viễn tưởng của anh Black Mirror.
Một chuyên bản địa ngục trần gian, con người sẽ bị công nghệ nô dịch. Có người cảnh báo nếu công nghệ
này bị lạm dùng, chính phủ hoặc các doanh nghiệp có thể dùng nó để tẩy não người dân, kiểm soát tư
tưởng. Thậm chí có cư dân mạng đặt câu hỏi, ai có quyền quyết định kế ghép ký ức? Thậm chí có cư dân
mạng đặt câu hỏi, ai có thể quyết định kế ghép ký ức gì? Tốt xấu do ai phán đây? Đây không
phải là đang bùa dỡn với nhân tính sao? Bà Lý My Trần chỉ ra thêm rằng công nghệ này liên quan đến những
vấn đề đạo đức to lớn. Ai sẽ chịu trách nhiệm giám sát công nghệ này? Tội phạm và gia đình họ
có thực sự đồng ý với việc sửa đổi ký ức không? Nếu công nghệ này rơi vào tay những kẻ vô đạo
đức, liệu nó có bị dùng để thao túng những người bất đồng chính kiến hoặc tạo ra những công dân
hoàn hảo hay không? Hãy tưởng tượng nếu bạn bè hoặc người thân của bạn vì những phát ngôn không
phù hợp với mong muốn của chính phủ mà bị mời đi uống trà, sau khi trở về, ký ức đã bị thay đổi,
biến thành một người khác. Điều đó có đáng sợ không? Ngoài ra, các nhà đạo đức học cũng đặt câu hỏi,
việc thao túng ký ức, thách thức tiếng tự chủ của con người. Bạn sau khi bị cải tạo có còn là chính
bạn, nguyên bản không? Những câu hỏi này đều khiến tương lai của Cognifi trở nên đầy bất định.
Đáp lại những điều này, An Gaili hy vọng mọi người hãy nhìn vào mặt tích cực xem Cognifi có thể
mang lại những lợi ích gì cho nhân loại. Ông nói công nghệ này không chỉ dùng cho nhà tù mà còn
còn có thể thay đổi ngành y tế. Hãy tưởng tượng Cognifi giúp bệnh nhân PTSD xoa đi những tổn
thương chiến tranh, giúp bệnh nhân mất trí nhớ, tái tạo lại ký ức, thậm chí giúp con người học một
ngôn ngữ chỉ trong 3 giây. Vậy theo các bạn, nếu được lựa chọn, bạn sẽ tiếp tục nghiên cứu Cognifi hay
sẽ cất nó vào kho? Con rào hai lưỡi. Thực ra, theo chúng tôi, Cognifi là một con rào hai lưỡi. Nó là
một hạt phúc hay hỏa, không nằm ở bản thân công nghệ mà nằm ở nhân tâm. Nếu Cognifi được sử dụng
bởi những người có đạo đức cao thượng, nó có thể cải cách nhà tù, chứu sống sinh mạng. Nhưng nếu
dây vào tay kẻ ác, nó có thể đẩy nhân loại vào vực thảm hủy diệt. Mặc dù công nghệ AI này còn cách
xa sự hoàn thiện, nhưng nó đã gây ra những cuộc tranh luận gây gắt trong giới học thuật và xã hội. Tin rằng,
cùng với sự phát triển của công nghệ AI, những tranh cãi và thảo luận như thế này sẽ ngày càng nhiều hơn.
Cognifi cho chúng ta thấy nhiều khả năng của công nghệ AI, nhưng cũng nhắc nhở chúng ta rằng số
phận của nhân loại rốt cuộc được quyết định bởi lương tri đạo đức của chính chúng ta.
Vậy quý vị có suy nghĩ gì về các công nghệ AI như Cognifi? Chào mừng mọi người chia sẻ trong phần bình luận.
Chương trình của chúng tôi hôm nay xin được khép lại tại đây. Cảm ơn quý vị đã chú ý theo dõi.
Xin kính chào và hẹn gặp lại quý vị trong những chương trình tiếp theo.
