Trung Dung 中庸 - Bản dịch B - P1/3

Kẻ Học Trò
781 người theo dõi
75 Lượt xem video·25 thg 4, 2025
Trung Dung
Trình tử nói, không nghiêng gọi là Trung, không đổi gọi là Dung.
Trung là chính đạo của thiên hạ, Dung là đạo lý không đổi của thiên hạ.
Đây là quyền ghi dếp những cái tầm đắc cho khổng tử truyền phù lại.
Tử tử e rằng thời gian dài sẽ có sự sai lệch,
cho nên viết nó ra thành sách truyền lại cho mạnh tử.
Nguyện sách này ban đầu chỉ nói một đạo lý, ở giữa tán ra thành nhiều thứ.
Cuối cùng hợp lại thành một đạo lý.
Khi thì triển ra có thể lắp đầy cả một vũ trụ.
Khi phụng nó lại thì có thể cất giấu ở nơi rất bí mật.
Sự thú vị của nó là vô cùng vô tận, đều là những thứ hợp dẫn rất thực tế.
Những người giỏi đọc sách, tham khảo tỉ mị tìm tòi
sẽ thấy được đạo lý bên trong, dễ thể sử dụng nó cả đời cũng không hết.
Chương thứ nhất
Thiên mệnh chế chí sinh, xuất tính chế chí đạo, tu đạo chế chí giáo.
Đạo giả giả, bất khả tu du ly giả.
Khả lý, phi đạo giả, thị cố, quân tự giới thần Hồ Kỳ, sợ bất đồ.
Cũng cũ Hồ Kỳ, sợ bất văn, mặc kiến Hồ Ấn.
Mặc kiến Hồ Chí, cố quân tự thẩn kỳ độc giả.
Địa nội ai lạc chế chí Pháp, chế chí Trung.
Pháp như dai trung tí, chế chí Hòa.
Trung giả giả, thiên hạ chi đại bản giả.
Hòa giả giả, thiên hạ chi đạc đạo giả.
Chí Trung Hòa, thiên địa thị yên, dạng dật dục yên.
Bản chất trời phú cho con người gọi là tính.
Làm việc thuận theo bản tính, gọi là đạo.
Khi tù minh đạo không thiên gì nữa, chính là giáo quả.
Đạo này là không thể nào rời ra dù trong chốc lát.
Nếu như có thể tắt trời, thì nó không phải là chính đạo nữa.
Cho nên quân tự, dù ở nơi không ai nhìn thấy, cũng phải cảnh giác cẩn thận.
Ở những nơi mà không ai nghe thấy, cũng phải lo sợ e dẻ.
Không nơi nào rõ ràng như nơi tâm tối cả.
Và dù không nơi nào hiện rõ như nơi nhỏ nhỏ.
Cho nên, quân tự ở những nơi một mình luôn cẩn thận hơn cả.
Những tình cảm khỉ đột ai lạ, khi chúng vẫn chưa phát ra gọi là Trung.
Nếu như sau khi phát ra tình cảm, đều hợp với giai đoạn gọi là Quả.
Trung, chính là bản thể tự nhiên của dạng dẫn trên thế gian.
Quả, là con đường yêu chung của mọi người trong thiên hạng.
Có thể hoàn toàn đạt được đến mức Trung Quả, trời đất sẽ có thể an cư yên diễn.
Dạng dẫn sẽ có thể sinh trưởng theo tự nhiên.
Chương thứ hai, chương thứ ba.
Trọng đi viết, quân tự Trung Dung, tiểu nhân phản Trung Dung.
Quân tự chi Trung Dung giả, quân tự như thời Trung.
Tiểu nhân chỉ phản Trung giả, tiểu nhân như thời vô kỳ nạn giả.
Tự viết, Trung Dung kỳ trí hỷ hồ, dân tiên năng cụ hỷ.
Trọng tự nói, những gì mà quân tự làm đều hợp với đạo lý của Trung Dung.
Những thứ mà tiểu nhân làm đều ngược với đạo lý của Trung Dung.
Quân tự sẽ chỉ có thể hợp với Trung Dung,
là vì quân tự lúc nào cũng có thể ở trong trung đảo, không bao giờ quá bất cập.
Tiểu nhân sẽ diễn ngược với Trung Dung, là do tiểu nhân không biết đạo lý này,
không có tâm lòng e và lo sợ, nên việc gì cũng làm.
Đạo lý của Trung Dung, thật đúng là đẹp nhất và hiền nhất.
Rất tiếc, người ta đã không lực hiện cái tốn đẹp này đã từ rất lâu rồi.
Chương thứ tư.
Tự viết, đạo chi bất hành giả, ngã chi chi hỷ.
Chi giả quá chi, ngu giả bất cập giả.
Đạo chi bất minh giả, ngã chi chi hỷ.
Hiền giả quá chi, bất tiêu giả bất cập giả.
Nhân mạc bất ẩm thực giả, tiền năng tri vị giả.
Đạo của Trung Dung, sở dĩ không thể thực hành được.
Ta đã biết được nguyên nhân của nó rồi.
Người thông minh do quá hiểu đạo lý này, nên cho rằng không đáng để thực hành.
Còn những người ngu ngốc lại không thể hiểu được, không biết làm sao để thực hành.
Đạo của Trung Dung, sở dĩ không thể hiện rõ được.
Ta đã biết được nguyên nhân của nó rồi.
Người người có tài trí thì làm quá lố.
Còn những người không có tài trí lại không thể làm được.
Cũng giống như con người mỗi ngày uống nước và ăn cơm.
Những người có thể thận sự thưởng thức được mùi vị thì lại cực kỳ ít ỏi.
Chương thứ sáu, Tự viết, thuấn kỳ đại chi giả dư.
Thuấn hậu dấn nhi hậu sát dĩ ngôn.
Hẩn ác dư dư thiện, chấp kỳ lượng đoan, dùng kỳ trùng du dân, kỳ tư dĩ dư thuấn hồ.
Cộng tự nói, tôi thật là một người có trí loại lớn.
Ông ta thích hỏi, lại thích khảo sát những câu nói bình thường dần buồn.
Giấu đi cái sống của người khác, tuyên dương cái tốt của người ta.
Và mang tất cả những bất cập của dư luận ra phân tích.
Mang trung đạo của nó thực hành với dân.
Có lẽ đó chính là đạo lý mà Tuấn có thể trở thành Tuấn.
Muốn lấy được cái trung trong sự dân, trước hết phải biết được hai cực của nó.
Sau đó đo đạo lại để lấy trung rồi dần dùng nó để tránh nghiêng về một phía.
Chương thứ bảy, Tự viết, nhận giai diếp, dư tri.
Khu Nhi nạp chư cổ hồ Hàng Tịnh tri trung dĩ mạc, di tri tịch giả.
Nhận giai diếp, dư tri, trạch hồ Trung Trung, Nhi bất tráng tri nguyệt thủ giả.
Tổng tử nói, rất nhiều người đều nói bản thân thông minh.
Nhưng lại bị người ta đẩy vào trong lứa, vào trong bẫy, mà không biết ránh ra.
Rất nhiều người đều nói bản thân thông minh.
Nhưng nếu muốn lựa chọn đạo Trung Trung, lại không thể giữ được trong khoảng thời gian một tháng.
Tôi không làm nữa.
Người thông minh ai cũng biết được cái tốt của đạo Trung Trung.
Nhưng khi đối mặt với vấn đề, lại thường hay không biết tuân theo mặt thực hành.
Biết được đạo lý nhưng không thể làm được, không thể gọi là thật sự biết.
Chương thứ chính, Tự viết, thiên hạ quốc gia khả quân gia,
lứt lỏng khả từ giả, bạch nhẫn khả đạo giả, trung dụng bất khả năng giả.
Tổng tử nói, thiên hạ quốc gia tuy rằng rất lớn, nhưng lại có thể trị nhì rất hòa vị.
Chiếc cao lọc nhiều tuy rất đáng quý, nhưng có người lại từ bỏ không làm.
Vũ trao tuy rằng rất bén nhọn, nhưng lại có người không sợ chết mà đạp qua.
Đạo quốc Trung Dung xem ra rất bình thường, nhưng lại không dễ làm được.
Đạo lý của Trung Dung có thật sự khó như vậy không?
Chỉ là với người thông minh thì quá, người ngu ngốc thì không hiểu.
Chương thứ mười, Tử lộ dân cường.
Tự viết, nam phương chi cường dữ, bắc phương chi cường dữ, ớt nhi cường dữ.
Quang dự nhị dân, bất bắn vô đạo, nam phương chi cường dạ, quân tử cư chi.
Nhắm hình cách, tử nghi bất yên, bắc phương chi cường dạ, nhi cường dạ cư chi.
Cố quân tử hoà nhi bất lương, cường tay kiệu.
Trung lập bất bị, cường tay kiệu.
Quốc quỹ đạo, bất biến tái diễn, cường tay kiệu.
Quốc vô đạo, chế tự bất biến, cường tay kiệu.
Tử lộ hỏi không tử, thế nào mới là mạnh?
Gái người hỏi là mạnh của người phương Nam hay mạnh của người phương Bắc?
Hay cái gọi là mạnh của bản thân người?
Dùng đạo lý tự do quang dung để giáo quấn người khác.
Không tâm ghét người khác vô lý chế ta.
Đó chính là cái mạnh của người phương Nam.
Quân tử đều đi theo đường này.
Cầm binh kiến, mặc áo giáo.
Chiến đấu đến chết cũng không chán ngán.
Đây chính là cái mạnh của người phương Bắc.
Những người dũng cảm hiếu chiến đều thích đi theo con đường này.
Cho nên quân tử hoà nhã với mọi người, nhưng không bao giờ động loại.
Đây là mạnh thật sự.
Nhữ đạo quân tử dung mà không nghi ngại, đây là mạnh thật sự.
Khi quốc gia có đạo, không thay đổi quy tắc của lúc còn nghèo có, đây là mạnh thật sự.
Khi quốc gia vô đạo, đến chết cũng không thay đổi ký khí bình sinh, đây là mạnh thật sự.
Bên ngoài dũng cảm hiếu chiến không phải là mạnh thật sự.
Nội tâm chiên quyết nhường nhìn, giữ dưỡng không đổi mới là mạnh thật sự.
