NGƯỜI DÂN TRUNG QUỐC NỔI LOẠN KHẮP NƠI: TỪ CÔNG NHÂN, XE ĐIỆN BYD ĐẾN BÁN HÀNG RONG NGOÀI ĐƯỜNG
Từ những nhà máy từng sáng đèn suốt đêm ở Thâm Quyến, đến những con phố chợ tạm bợ ở Nghĩa Ô – Trung Quốc đang chứng kiến một làn sóng phẫn nộ lan rộng chưa từng có. Đòn thuế 245% từ Mỹ không chỉ là cuộc chiến giữa các chính trị gia, mà đã biến thành cơn địa chấn thổi tung sinh kế của hàng triệu người dân. Công nhân mất việc, nhà máy đóng cửa, người bán rong chen chúc trên từng mét vỉa hè để giành giật từng đồng bạc lẻ. Ngay cả những ông lớn như BYD cũng bắt đầu gồng mình chịu đựng sức ép từ thị trường quốc tế và nội địa co cụm. Trong khi đó, chính quyền Bắc Kinh vẫn kiên quyết với lập trường “không lùi bước”, mặc kệ tiếng than dậy khắp các vùng quê lẫn thành phố lớn. Liệu sự cứng đầu này sẽ đẩy đất nước đi về đâu, khi chính người dân – những người đang chịu đựng từng ngày – bắt đầu không còn im lặng?
Thuế đè dân nổi giận, lan sóng đình công đang nhấn chìm Trung Quốc
Sau loạt đòn thuế mới từ Mỹ nhắm vào hàng hóa Trung Quốc với mức áp lên tới 125% hàng loạt doanh nghiệp xuất khẩu lao đào,
đơn hàng biến mất, sản xuất đình trệ, dòng tiền tắc ngẽn.
Trong chuỗi đổ vỡ ấy, người chịu thiệt đầu tiên chính là công nhân những người đã bị nợ lương suốt nhiều tháng trời.
Khi không còn chịu đựng được nữa, họ vùng dậy.
Và từ các nhà máy, khách sạn cho đến trụ sở chính quyền, lan sóng phản kháng đang lan rộng khắp Trung Quốc.
Ngày 10 tháng 4, công nhân Công ty trách nhiệm hữu hạng công nghiệp chính xác huy kê tại Thâm Quyến đình công
phản đối việc công ty di rời nhà máy mà không bồi thường. Đây không phải sự kiện đơn lẻ.
Trước đó, từ ngày 31 tháng 3 đến ngày 4 tháng 4, khoảng 200 nhân viên khách sạn 4 sao Grand Mercury Oriental Ginza
tại Thâm Quyến đã chiếm chọn sảnh khách sạn để đòi lại tiền lương bị nợ suốt 3 tháng
và phản đối việc bị đơn phương chấm dứt hợp đồng sau khi khách sạn đổi chủ.
Họ hô vang khẩu hiệu Oriental Ginza trả lại mồ hôi nước mắt cho chúng tôi.
Trong suốt cuộc biểu tình, bang quản lý không những không lên tiếng mà còn cắt điện ký túc giá,
khóa căng tin và âm thầm xóa sạch thông tin khỏi mạng xã hội.
Cũng trong 2 ngày 9-10 trên 4, tại Phúc Thanh, Phúc Kiến, công nhân Công ty Hưng Tường đã đồng loạt đình công.
Lý do, bị nợ lương tới 8 tháng. Không chỉ lương, họ còn mất bảo hiểm xã hội và gần như không có tiếng nói nào từ phía công ty.
Tại Thành Đô, Tứ Xuyên, hơn 100 người dùng máy Post đã kéo đến trụ sở công ty tài chính hiện đại Modern Financial Holding
để yêu cầu công ty giải quyết việc hàng loạt giao dịch bị treo không chuyển khoản.
Khi cảnh sát xuất hiện, xô xát bùng nổ và nhiều người bị bắt.
Tình trạng tắc ngẽn dòng tiền từ các công ty thanh toán trung gian đang khiến nhiều người kinh doanh nhỏ rơi vào khủng hoảng.
Tại Sơn Đông, người dân bị lừa với một hình thức khác.
Ủy ban cư dân khu Đông Miêu Trang, thành phố Lâm Nghị đã huy động vốn với lãi suất cao rồi vỡ nợ,
khiến hơn 10.000 người tráng tay.
Ngày 8 tháng 4, hàng trăm người kéo đến trụ sở khu dân cư đòi lại tiền gửi.
Những người gửi tiền không đòi hỏi lợi ngận nữa, họ chỉ xin được trả lại những gì đã tích cóp cả đời.
Tại Ún Châu, Chiết Giang, công nhân công ty xe máy Thịnh Thế cũng đình công do bị chậm lương trong thời gian dài.
Đây là một trong vô số doanh nghiệp vừa và nhỏ đang sụp đổ theo hiệu ứng domino
khi xuất khẩu sụt giảm và chi phí bị dồn ép sau các đòn thuế.
Tối ngày 8 tháng 4, hàng trăm công nhân tại nhà máy SAIC Volkswagen ở Nam Kinh,
tỉnh Giang Tô đã tổ chức đình công để phản đối việc công ty di rời nhà máy mà không bồi thường cho người lao động.
Hàng trăm nữ công nhân tại nhà máy điện tử Trần Long ở quận Hoàng Bì, thành phố Vũ Hán,
tỉnh Hồ Bắc đã phát động cuộc đình công vào thứ Năm, yêu cầu công ty trả lương bị nợ và đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ.
Trong quá trình biểu tình, một số nữ công nhân đã bị cảnh sát tác động vật lý.
Từ nhà máy đến phố chợ, từ sành khách sạn đến cổng khu dân cư,
từ người công nhân đến người gửi tiết kiệm tiếng thách của người dân Trung Quốc đang vang lên ngày một lớn.
Họ đã bị đẩy vào đường cùng bởi sự kết hợp tàn khốc giữa khủng hoảng kinh tế,
chính sách kiểm soát và sự im lặng đến lệnh lùng của giới chức. Và lần này, họ không còn im lặng nữa.
Một cái chết trong bóng tối khi xe điện lấy mạng người dân.
Lý Minh Khải chỉ muốn kiếm tiền nuôi con.
Anh chọn làm ca đêm suốt 26 ngày liên tiếp ở BID nhà sản xuất xe điện lớn nhất Trung Quốc.
Mỗi ngày 12 tiếng, anh lặng lẽ sống trong một phòng chọ ẩm thấp, bữa ăn là hộp cơm nguội chan nước.
Anh không dám nghỉ, không dám xin về sớm. Và rồi, trong một đêm không ai để ý, anh đổ gục.
Thi thể anh chỉ được phát hiện sau 3 ngày. Không ai đến gõ cửa, không có báo nào đưa tin,
không có một giọt nước mắt nào từ phía công ty. Anh chết vì chiếc xe điện đó không phải bị đâm,
mà vì nó được tạo ra bằng chính sinh mạng của anh. Đó không phải là phương tiện di chuyển,
đó là cỗ máy nghiền sức người. BID bồi thường 200.000 tệ, như thế đây chỉ là khoản chi phí bảo trì máy móc.
Không một lãnh đạo nào đến gặp gia đình anh. Không một lần truyền thông nhắc đến anh bằng tên thật.
Và đáng sợ hơn, cái chết ấy không phải là trường hợp cá biệt.
Hàng ngàn công nhân khác đang sống trong điều kiện chẳng khác gì anh,
làm việc liên tục 12 tiếng mỗi ngày, ăn cơm nguội rau rập,
sống trong những khu chọ ẩm thấp tồi tàn, chỉ dám bệnh khi hết giờ làm.
Họ không được phép yếu, không được phép phản đối.
Vì nếu lên tiếng là mất việc, mà mất việc nghĩa là mất tất cả.
Trong các xưởng BID đã không ít người ngất xỉu ngay tại dây chuyển.
Có người bị trừ lương vô cớ, có người bị điều chuyển công việc mà không hề được thông báo.
Không ai hỏi công nhân nghĩ gì, không ai cho họ quyền từ chối.
Đây không còn là lao động, đây là áp bức.
Người sống không còn muốn im lặng sự bùng nổ của nỗi đau tích tụ.
Nhà sản xuất xe điện lớn nhất Trung Quốc BID đang hứng chịu làn sóng chỉ trích dữ dội
khi bị công nhân gọi là sưởng bóc lột do các cáo buộc về tình trạng lạm dụng sức lao động
và chính sách lao động bất công.
Trong vài tuần gần đây, công nhân tại các nhà máy của BID ở Ngu Châu và Trung Khánh
đã tổ chức đình công để phản đối việc công ty tìm cách cắt giảm lương.
BID cũng bị cáo buộc đã sử dụng sai mục đích quỹ bồi thường trị giá 1 tỷ nhân dân tệ thu được từ thương vụ thâu tóm Jabin.
Các công nhân đang yêu cầu được bồi thường hợp lý và có quyền tự nguyện rời khỏi công ty.
Cuộc đình công tại cơ sở Trung Khánh đã kéo dài 3 ngày kể từ ngày 31 tháng 3 và đạt đỉnh điểm vào ngày 1 tháng 4
khi hơn 1.000 công nhân tham gia biểu tình.
Các video được đăng tải trên mạng xã hội vào ngày 1 tháng 4 cho thấy công nhân tập trung bên ngoài tòa nhà A của BID ở Trung Khánh,
cầm biểu ngữ và hô khẩu hiệu, yêu cầu ban lãnh đạo cấp cao của công ty đưa ra phản hồi rõ ràng.
Một công nhân giấu tên bày tỏ sự phẫn nộ, chúng tôi không phải là máy móc, chúng tôi còn có gia đình phải nuôi.
BID đã hứa nhưng giờ lại nuốt lời, chúng tôi thậm chí còn không biết khoản bồi thường từ Jabin đang ở đâu.
Chúng tôi cần một cuộc đối thoại thực sự. Bây giờ các anh muốn tôi phát biểu thì để tôi nói với mọi người.
Anh có thể đại diện cho họ không? Nếu không thì gọi Vương Hạo ra ngay.
Nói cho chúng tôi biết anh là ai? Anh đại diện cho ai? Anh giữ chức vụ gì?
Một người trả lời, tôi là Vương Hạo, giám sát viên.
Anh có thể đại diện cho BID không? Anh có quyền phát ngôn cho BID không?
Tôi không thể đại diện cho BID. Đừng nói nữa, đi chỗ khác đi.
Khi cuộc biểu tình ngày càng căng thẳng, ban lãnh đạo nhà máy cuối cùng đã xuất hiện để xử lý tình hình.
Họ đề xuất việc bầu ra một phái đoàn gồm 10 công nhân để đàm phán với ban quản lý.
Tuy nhiên, đề xuất này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ phía công nhân.
Một đại diện hét lớn, làm sao 10 người có thể đại diện cho tất cả chúng tôi?
Chúng tôi cần một câu trả lời công khai và công bằng, không phải một chiêu câu giờ.
Nhiều công nhân khác cũng đồng tình, cho rằng đây chỉ là chiến thuật kéo dài thời gian của lãnh đạo nhằm làm giảm áp lực.
Căng thẳng trong đám đông lên cao, tình hình trở nên ngày càng nghiêm trọng.
Trong lúc đó, cảnh sát địa phương đã nhanh chóng can thiệp để ngăn chặn sự việc vượt khỏi tầm kiểm soát.
Nhiều xe cảnh sát được điều đến gần cổng nhà máy và lực lượng đặc nhiệm đã thiết lập phòng vây quanh khu vực biểu tình,
khiến áp lực đối với công nhân càng lúc càng lớn.
Một số công nhân đã chia sẻ riêng rằng họ không muốn đối đầu với cảnh sát,
mà chỉ hy vọng cuộc đình công sẽ buộc BID phải nhìn nhận vấn đề và đưa ra giải pháp hợp lý.
Tuy nhiên, sự hiện diện của lực lượng cảnh sát khiến nhiều người cảm thấy bất an.
Họ lo sợ rằng cuộc biểu tình có thể bị quy kết là hành vi gây rối trật tự xã hội,
từ đó dẫn đến các biện pháp chấn áp mạnh tay hơn.
Cuộc đình công tại nhà máy BID ở Trùng Khánh vẫn đang tiếp diễn.
Vấn đề bắt nguồn từ việc BID mua lại các nhà máy của Gia Binh tại Trùng Khánh và Ngô Châu vào tháng 9 năm 2023,
với giá trị thương vụ được cho là khoảng 15,8 tỷ nhân dân tệ.
Theo luật lao động, khi một công ty có sự thay đổi lớn trong hoạt động chẳng hạn như bị sáp nhập hay mua lại
thì có nghĩa vụ thanh lý thời gian công tác của nhân viên cũ,
thường là theo công thức nờ cộng một, tức là số năm làm việc cộng thêm một tháng lương làm khoản bồi thường.
Sau khi mua lại, BID yêu cầu các nhân viên hiện tại tiếp tục làm việc trong 18 tháng mới được nhận khoản bồi thường từ Gia Binh,
và tuyên bố rằng những ai nghỉ việc trước thời hạn 18 tháng sẽ không được nhận tiền này.
Nhiều công nhân tin tưởng vào BID nên đã tiếp tục công việc theo các điều kiện đó.
Trong thời gian này, BID được cho là đã dùng nhiều cách để ép công nhân ký hợp đồng lao động mới điều này sẽ khiến họ mất quyền nhận bồi thường.
Đồng thời, do áp lực từ Liên minh châu Âu, BID buộc phải áp dụng chế độ làm việc 8 tiếng mỗi ngày,
nhưng không điều chỉnh lương cơ bản, khiến thu nhập của phần lớn công nhân bị sụt giảm nghiêm trọng.
Khi kỳ hạn 18 tháng kết thúc, nhiều công nhân hy vọng sẽ nhận được khoản bồi thường từ Gia Binh và rời khỏi công ty.
Những người tham gia biểu tình tiết lộ rằng Gia Binh từng lập quỹ khoảng 180 triệu USD để hỗ trợ việc bố trí lại công việc sau thương vụ mua bán,
nhưng hiện không ai rõ số tiền đó đã đi đâu.
Nhiều công nhân nghi ngờ rằng BID đã chiếm dụng khoản tiền này.
Sự thiếu minh bạch càng khiến họ thêm phẫn nộ, đặc biệt khi niềm tin vào công ty đã cạn kiệt.
Chưa dừng lại ở đó, còn có tin đồn rằng BID đang lên kế hoạch bán lại nhà máy cho công ty lắc xe Precision
với điều kiện không giữ lại lực lượng lao động hiện tại.
Thông tin này càng khiến cuộc đình công kéo dài.
Tính đến nay, BID vẫn chưa đưa ra bất kỳ bình luận chính thức nào về cuộc biểu tình.
Gần đây, nhiều cuộc đình công tại Trung Quốc đã bị chấn áp trong khi các tổ chức công đoàn độc lập hầu như vắng bóng.
Điều này khiến làng sóng liên kết giữa người lao động ngày càng gia tăng.
Chính phủ Trung Quốc bị cho là đã cùng các doanh nghiệp đàn áp quyền lợi của người lao động.
Bên cạnh nhà máy ở Trung Khánh, nhà máy của BID tại Ngô Châu,
Giang Tô cũng đã chứng kiến hơn 1.000 công nhân tập trung biểu tình vào các ngày 28 và 29 tháng 3
để phản đối việc công ty nuốt lời cam kết dẫn đến thu nhập của họ sụt giảm nghiêm trọng.
Giống như tại nhà máy Trung Khánh, nhiều công nhân ở nhà máy Ngô Châu đã lựa chọn ở lại làm việc
sau khi tin vào cam kết của BID rằng tiền lương, phúc lợi và vị trí công việc sẽ không thay đổi ít nhất trong vòng 18 tháng.
Họ đã chấp nhận từ bỏ khoản bồi thường để tiếp tục gắn bó với công ty.
Thế nhưng, chưa đầy 1 năm sau thương vụ sáp nhập, vào tháng 5 năm 2024,
nhà máy Ngô Châu của BID đã áp dụng chế độ làm việc 5 ngày tuần, mỗi ngày 8 tiếng, khiến thu nhập của công nhân giảm mạnh.
Do đó, đội ngũ quản lý và kỹ thuật viên của nhà máy đã phát động một cuộc đình công kéo dài nhiều ngày.
Cùng thời điểm đó, BID tiến hành điều chuyển nhân sự và hạ cấp chức danh của nhiều công nhân.
Vào ngày 14 tháng 3 năm 2025, một công nhân đã bị cảnh sát địa phương tạm giữ 5 ngày sau khi phản đối việc bị giáng chức.
Những hành động này từ phía BID đã làm bùng lên làn sóng bất mãn trong nội bộ công nhân.
Nguyên nhân trực tiếp của cuộc đình công hiện nay tại nhà máy Ngô Châu là do BID gần đây
đã tiến hành cắt giảm lương thưởng theo hiệu suất làm việc của công nhân.
Nhiều công nhân cũng tiết lộ rằng công ty có kế hoạch xóa bỏ khoản trữ cấp sinh nhiệt 30 tệ dành cho nhân viên.
Các video ghi lại tại hiện trường cho thấy một nhóm công nhân đông đảo đã tụ tập trước nhà máy Ngô Châu,
yêu cầu BID thực hiện đúng các cam kết hoặc phải đưa ra mức bồi thường thỏa đắng nếu họ xin nghỉ việc.
Đồng thời, rất nhiều cảnh sát đã xuất hiện tại hiện trường nhằm ngăn chặn đám đông biểu tình.
Từ làn sóng đình công trước đây tại nhà máy Ngô Châu đến các cuộc biểu tình hiện nay ở Trung Khánh,
có thể thấy rõ ràng các vấn đề như lương thấp,
cắt giảm phúc lợi và những lời hứa không được thực hiện đã trở thành tâm điểm xung đột giữa công nhân và công ty.
Giữa làn sóng đình công tại các nhà máy của BID, gần như không hề có sự tham gia của các tổ chức công đoàn độc lập.
Thay vào đó, chính quyền Trung Quốc và giới chủ doanh nghiệp lại thường xuyên phối hợp để đàn áp người lao động.
Khi nền kinh tế Trung Quốc sau đại dịch đang phục hồi chậm chạp,
tình trạng việc làm ngày càng khó khăn và mâu thuẫn xã hội gia tăng nhanh chóng.
Nhiều người dự đoán rằng chính phủ Trung Quốc sẽ có biện pháp mạnh
để dập tắt mọi làn sóng biểu tình của công nhân ngay từ khi mới manh nhà.
Không chỉ ở Trung Quốc, mà xe điện BID cũng đã làm khổ các công nhân ở nước ngoài với sự quản lý áp bức.
Khi người Việt Nam không cam chịu sự phản kháng bắt đầu từ những điều nhỏ nhất.
Tại Việt Nam, công nhân BID ở Phú Thọ đã chọn điều ngược lại.
Ngởng đầu, công nhân đình công vì bữa ăn tồi tệ, lương thấp, bị ép làm thêm, không được nghỉ giữa ca.
Họ không biểu tình vì lý tưởng, họ đứng dậy vì quá mệt để tiếp tục cúi đầu.
Yêu cầu của họ rất đơn giản, lương ca đêm cao hơn ca ngày, bữa ăn phải đủ chất, có giờ nghỉ giữa ca,
không bị phạt nếu không tăng ca và phải tăng mức lương tối thiểu vốn đang thấp hơn các nhà máy khác.
BID ban đầu cố cứng rắn, nhưng công đoàn vào cuộc, truyền thông đưa tin và công nhân đoàn kết tuyệt đối.
Kết quả là BID phải chấp nhận tất cả yêu cầu, nâng lương, cải thiện phúc lợi và thưởng thêm thắng lương.
Chiến thắng ấy không chỉ là về tiền bạc.
Đó là lần đầu tiên một công ty Trung Quốc buộc phải cúi đầu trước sự phản kháng đến từ người lao động nước ngoài.
Không chỉ ở Việt Nam mà tại Brazil, tình hình thậm chí nghiêm trọng hơn.
163 công nhân Trung Quốc được BID đưa sang bị nhốt trong ký túc giá nóng trên 30 độ,
không dường nệm, ăn đồ ăn thiêu, làm việc 7 ngày tuần.
Họ bị giữ hộ chiếu, chỉ được trả 40% lương.
Cuộc điều tra cho thấy điều kiện sống vô nhân đạo, nhiều hành vi vi phạm luật lao động và thậm chí bị xếp vào dạng buôn người xuyên quốc gia.
Chính phủ Brazil không trần trừ, đóng cửa công trường, truy tố các bên liên quan.
Đây không còn là vấn đề nội bộ của một công ty.
Đây là sự kiện khiến cả thế giới nhìn lại liệu công nghệ xanh có còn sạch nếu nó được xây bằng nước mắt và xiềng xích.
Mỹ ra đòn giấc mơ sụp đổ trên bản đồ toàn cầu.
Mỹ chính thức áp thuế 100% lên xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc.
Điều này không chỉ ảnh hưởng đến BID mà còn đến toàn bộ ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc.
Cụ thể, BID với những chiếc xe điện giá rẻ bán ra thị trường Mỹ dù phải đối mặt với tình trạng giá xe đội lên khiến khả năng cạnh tranh giảm sút nghiêm trọng.
Điều này đến từ chính sách bảo vệ sản xuất xe điện trong nước của chính phủ Mỹ.
Theo thống kê, vào năm 2024, BID đã xuất khẩu 130.000 chiếc xe điện sang Mỹ, chiếm gần 10% tổng số xe điện bán tại đây.
Tuy nhiên, với việc bị áp thuế 100%, giá thành của những chiếc xe này sẽ tăng lên ít nhất 20.000 USD mỗi chiếc, điều này đồng nghĩa với việc số lượng xe bán ra sẽ giảm mạnh.
Hệ quả là, trong năm 2025, dự báo BID chỉ có thể bán khoảng 60.000 xe tại Mỹ, giảm gần 50% so với năm trước đó.
Trong khi đó, chi phí sản xuất của BID đang ngày càng gia tăng, khi công ty phải đối mặt với các khoản chi phí khác ngoài thuế quan như chi phí vận chuyển và sản xuất.
Việc này đồng nghĩa với việc lợi nhuận của công ty sẽ bị thu hẹp, trong khi họ vẫn phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các nhà sản xuất xe điện nội địa như Tesla và Rivian.
Mỹ không chỉ dừng lại ở việc áp thuế lên các sản phẩm của BID.
Chính phủ Mỹ đã khởi động một cuộc điều tra thương mại toàn diện nhằm xác minh liệu BID có nhận được các khoản trợ cấp bất hợp pháp từ chính phủ Trung Quốc hay không.
Nếu kết quả điều tra cho thấy BID đã hưởng lợi từ các khoản trợ cấp này, công ty có thể bị yêu cầu giảm sản lượng, bán tài sản và chịu các khoản phạt nặng.
Để đáp trả, Trung Quốc đã ngay lập tức áp thuế 34% lên hàng hóa Mỹ từ xe hơi đến các sản phẩm công nghệ cao.
Mặc dù động thái này được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú đáp trả mạnh mẽ nhưng thực tế lại gây ra nhiều hậu quả không như mong đợi.
Các doanh nghiệp Trung Quốc, trong đó có BID, không thể đáp trả đủ mạnh mẽ trước nền kinh tế Mỹ đã áp dụng các chiến lược bảo vệ sản xuất rất hiệu quả.
Các ngành công nghiệp ở Trung Quốc cũng chịu thiệt hại khi thuế quan ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và làm giảm đáng kể xuất khẩu.
Việc này càng làm tăng thêm sức ép cho các nhà sản xuất Trung Quốc vốn đã bị thu hẹp thị trường do chi phí tăng cao.
Sự đối đầu này không chỉ khiến BID mà cả nền kinh tế Trung Quốc chịu thiệt hại nặng nề.
Thị trường Mỹ, vốn là một trong những thị trường quan trọng nhất của ngành xe điện, giờ đây đã đóng cửa gần như hoàn toàn với các sản phẩm Trung Quốc.
Giấc mơ bành trướng toàn cầu của Trung Quốc trong ngành xe điện giờ chỉ còn lại sự tan vỡ khi không thể vượt qua được các rào cản thuế quan của Mỹ và các quốc gia đồng minh.
BID chưa sụp, nhưng giấc mơ mà nó dựng nên đã dạn nước từng mảng.
Một người chết, một ngàn người đình công, một quốc gia bị đánh thuế, một thế giới nhìn ra sự thật.
Xe điện không sai, nhưng khi nó được tạo ra bởi bóc lột, bởi dối trá và bởi sự im lặng có hệ thống thì mỗi chiếc xe không phải là biểu tượng công nghệ mà là một lời buộc tội.
Và câu hỏi cuối cùng là, bao nhiêu người nữ phải hy sinh cho một giấc mơ mà họ không được phép thụ hưởng?
Ở thâm quyến Trung Quốc, thành phố từng được ví như thung lũng silicone của châu Á.
Giờ đây, người dân không còn chạy đua để theo đuổi những giấc mơ vĩ đại.
Họ đang chiến đấu chỉ để tồn tại.
Những con phố lấp lánh ánh đèn của sự thịnh vượng ngày nào giờ phủ đầy bóng dáng của những người bán hàng dòng.
Tay kéo xe đẩy, tay giữ chặt cuộc sống đang lung lay.
Họ bị xua đuổi, tịch thu hàng hóa, thậm chí là đẩy đến bờ vực của tuyệt vọng.
Những xung đột này không phải là điều hiếm hoi.
Trên Douyin, mạng xã hội lớn nhất của Trung Quốc, những video ghi lại các cuộc tranh cãi này đã thu hút hàng triệu lượt xem.
Và những người bán hàng dòng bị coi là thấp kém trong xã hội, giờ đây trở thành biểu tượng của sự suy thoái này.
Hàng nghìn người bán hàng dòng đối mặt với trận chiến không cần sức.
Họ không có gì trong tay ngoài những chiếc xe đẩy hàng và chất chiêu từng đồng bạc.
Những trận cãi vã, xô xát giữa họ và nhân viên quản lý đô thị không còn là chuyện hiếm mà đã trở thành một phần của cuộc sống thường ngại.
Nhưng tại sao Douyin, nơi đầy dãy những nội dung giải trí lại bùng nổ với những video này?
Câu trả lời đơn giản mà đau lòng, người xem thấy chính mình trong đó.
Một thế hệ trẻ thất nghiệp, một tầng lớp trung lưu cạn kiệt tài chính
và cả những người từng tự hào về sự phát triển vượt bậc của Trung Quốc, giờ đây đối mặt với một thực tế vũ phản.
Douyin phản ánh thực trạng xã hội
Trên Douyin, các từ khóa như bán hàng rong, bán hàng rong ở thâm quyến đã thu hút hàng triệu luật tìm kiếm.
Những video ghi lại cảnh cưỡng chế thường nhận được không chỉ sự đồng cảm
mà cả những bình luận phẫn nộ trước hành vi mạnh tay của nhân viên đô thị.
Theo một nghiên cứu của China Yacht Daily, 65% người trẻ tin rằng việc quay lại bán hàng rong là do thiếu lựa chọn kinh tế.
Thâm quyến từng là biểu tượng cho sự đổi mới và phát triển thần tốc của Trung Quốc
Nhưng ngày nay, nó cùng hàng trăm thành phố khác đã trở thành bức tranh phản ánh sự bất công trong xã hội.
Theo South China Morning Post, chi phí sinh hoạt tại đây đã tăng hơn 20% trong vòng 5 năm qua.
Trong khi mức lương trung bình chỉ tăng 5-10%, người giàu tiếp tục giàu thêm, còn người nghèo ngày càng bị dồn vào chân tưởng.
Những người bán hàng rong là minh chứng sống cho một hệ thống kinh tế đang gặp vấn đề.
Khi GDP giảm tốc, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao và giá cả sinh hoạt ngày càng đắt đỏ,
nhiều người không còn cách nào khác ngoài việc tìm kiếm những công việc không chính thức để tồn tại.
Liệu Trung Quốc sẽ tiếp tục điều chỉnh và phục hồi hay đây sẽ là khởi đầu của một giai đoạn suy thoái dài?
Những người bán hàng rong đang gửi đi một thông điệp mạnh mẽ, câu hỏi là ai sẽ lắng nghe?
Câu chuyện kinh tế suy thoái của Trung Quốc, một sự thật đầy trăn trở.
Nhìn từ trên cao, thâm quyến, trung tâm kinh tế phát triển bậc nhất Trung Quốc
vẫn giữ vẻ ngoài hào nhoáng với những tòa nhà trọc trời.
Nhưng đừng để ánh đèn lấp lánh của một vài tầng lầu đánh lửa bạn.
Nhiều căn hộ, nhiều văn phòng đã tắt đèn, bỏ hoang.
Dưới chân những tòa nhà ấy, người dân tren trúc trên những con phố chật hẹp,
nơi hàng rong mọc lên như nấm sau mưa.
GDP Trung Quốc, một thời tăng trưởng ổn định ở mức 6-7% mỗi năm,
nay chỉ đạt 3% vào năm 2023.
Với nhiều quốc gia, con số này có thể là đáng mơ ước.
Nhưng đối với Trung Quốc, nơi tăng trưởng nhanh từng là bản sắc.
Đây là mức thấp kỷ lục trong nhiều thập kỷ qua.
Điều gì đã xảy ra với nền kinh tế từng được gọi là cỗ máy tăng trưởng toàn cầu.
Một trong những nguyên nhân lớn nhất là sự sụp đổ của thị trần bất đậu sản.
Đây là ngành công nghiệp từng chiếm hơn 25% GDP của Trung Quốc,
nhưng giờ đây lại chìm trong khủng hoảng.
Những cái tên như Evergrande từng là tượng đài của sự phát triển,
giờ đây trở thành biểu tượng cho sự thất bại.
Khi phải gánh trên mình khối nợ hàng trăm tỷ USD,
hàng triệu căn hộ chưa hoàn thiện,
người mua nhà thì mất niềm tin
và cả một ngành công nghiệp từ chỗ là động lực cho nền kinh tế đã trở thành gánh nặng.
Những khu chung cư bị bỏ hoang,
những tòa nhà phủ đầy rêu phong,
tất cả đang kể lại câu chuyện buồn của một nền kinh tế bất đậu.
Khi bất đậu sản sụp đổ, niềm tin của người tiêu dùng cũng bị xói mòn.
Tại Thâm Quyến và nhiều thành phố lớn,
các trung tâm thương mại không còn đông đúc như trước.
Nhiều cửa hàng treo biển giảm giá sâu,
nhưng người dân vẫn e rè tri tiêu.
Họ lo lắng về tương lai, về công việc
và về sự ổn định của chính hệ thống mà họ từng tin tưởng.
Thay vì mua sắm, người dân chọn cách tiết kiệm,
khiến cho các ngành công nghiệp phụ thuộc vào tiêu dùng nội địa rơi vào cảnh lao đào.
Một nền kinh tế không thể phát triển nếu người dân ngừng chi tiêu.
Trung Quốc đang mắc kẹt trong vòng luận quẩn.
Niềm tin giảm, tiêu dùng giảm và tăng trưởng cũng giảm theo.
Đồng nhân dân tệ mất giá trị
Hãy nhìn vào đồng nhân dân tệ,
biểu tượng của sức mạnh kinh tế Trung Quốc,
từng được coi là đối thủ tiềm năng của đồng USD.
Giờ đây, đồng nhân dân tệ đã mất giá mạnh,
số mức 7,32 nhân dân tệ đổi 1 USD,
mức thấp nhất trong vòng 16 năm qua.
Điều này có nghĩa là mọi thứ mà Trung Quốc nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn,
từ nguyên liệu thô cho đến hàng tiêu dùng.
Điều này làm cạn kiệt túi tiền của người dân
và gây áp lực lên các doanh nghiệp trong nước.
Nhiều người có thể nghĩ rằng đồng tiền yếu sẽ thúc đẩy xuất khẩu,
nhưng thực tế không đơn giản như vậy.
Khi đồng nhân dân tệ mất giá,
chi phí sản xuất tăng lên,
khiến lợi nhuận của các nhà xuất khẩu bị ảnh hưởng nặng nề.
Đối với người lao động,
điều này có nghĩa là mức lương không tăng
trong khi giá cả hàng hóa lại leo thang.
Trong bối cảnh này,
những người chịu thiệt thoái nhất
chính là những người ở tầng đáy của xã hội.
Đó là những người bán hàng rong
trên các con phố thâm quyến.
Những công nhân nhà máy bị cắt giảm giờ làm
và những gia đình đang phải vật lộn
để trả nợ thế chấp cho những căn nhà
mà họ chưa bao giờ được chuyển vào ở.
Khi nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới này trao đảo,
những người yếu thế nhất
chính là những người cảm nhận rõ nhất sức ép.
Vậy câu hỏi đặt ra là
liệu đây chỉ là giai đoạn khó khăn tạm thời
hay là khởi đầu của một chương mới đầy bất ổn
trong câu chuyện phát triển của Trung Quốc?
Hành trình tìm câu trả lời có thể còn rất dài,
nhưng hiện tại,
những dấu hiệu suy thoái đã rõ ràng
và người dân Trung Quốc,
đặc biệt là những người nghèo khổ nhất,
đang phải trả một cái giá rất đắt
cho sự bất ổn này.
Khi trí thức phải xuống đường,
một thực tế cay đắng.
Trên một con phố tấp nập ở Thâm Quyến,
nhóm sinh viên trẻ ngồi bên chiếc xe đầy bán trà sữa.
Họ không khoác lên mình những bộ vét lịch sự,
không tay cầm laptop
hay ngồi trong những văn phòng hào nhoáng
như hình ảnh mà họ từng mơ ước.
Thay vào đó,
họ mặc những bộ quần áo giản dị,
đôi tay chai sạn vì lao động chân tay,
ánh mắt đầy mệt mỏi và thoáng chút bất lực.
Đây không phải là một cảnh tượng hiếm hoi.
Những thanh niên này không phải là những kẻ lười biếng
hay thiếu nỗ lực.
Họ là những sinh viên đã vượt qua kỳ thi cao khảo,
kỳ thi tuyển sinh đại học khắc nhiệt nhất thế giới.
Với niềm tin rằng tấm bằng đại học
sẽ mở ra cho họ một tương lai tươi sáng,
nhưng thực tế khắc nhiệt hơn những gì họ tưởng tượng.
Tấm bằng tốt nghiệp không giúp họ có việc làm ổn định.
Và giờ đây, những giấc mơ lớn lao
bị thay thế bởi sự chặt vật kiếm sống trên vỉa hè.
Theo thống kê,
tỉ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi từ 16 đến 24
tại Trung Quốc đã vượt ngưỡng 21%.
Nghĩa là, cứ 5 người trẻ trong độ tuổi lao động
thì có một người không có việc làm.
Đây không chỉ là một con số lạnh lùng
mà là những giấc mơ tàn vỡ,
những nỗ lực đổ sông đổ bể
và cả những gánh nặng khổng lồ
đè lên vai hàng triệu gia đình.
Hàng năm, hàng triệu sinh viên tốt nghiệp
bước vào thị trường lao động
với hy vọng về một công việc xứng đáng.
Năm 2023, con số này là hơn 11 triệu,
một kỷ lục mới.
Tuy nhiên, nền kinh tế Trung Quốc đang gặp khó khăn
trong việc tạo ra đủ công an việc làm
để đáp ứng nhu cầu khổng lồ này.
Các doanh nghiệp không chỉ ngừng tuyển dụng
mà còn cắt giảm nhân sự để tồn tại.
Những cơ hội việc làm trong các lĩnh vực
từng là trụ cột như công nghệ,
bất động sản và xuất khẩu
ngày càng ít đi.
Thay vào đó, những công việc lao động phổ thông
như bán hàng rong, giao hàng
hay công việc thời vụ
lại trở thành lối thoát cho cả một thế hệ.
Những tấm bằng trở thành ngánh nặng
Những sinh viên đại học
sau nhiều năm học tập vất vả
giờ đây phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt.
Tấm bằng tốt nghiệp không còn đảm bảo
một tương lai sáng lạng.
Nhiều người buộc phải tìm đến những công việc
lao động chân tay như bán hàng rong
để mưu sinh. Nó là thực tế
đang diễn ra mỗi ngày. Tấm bằng đại học
thứ từng được coi là bảo chứng
cho tương lai, giờ đây chẳng khác gì
một mảnh giấy vô nghĩa.
Nó không mở ra cơ hội, không đảm bảo thu nhập
và càng không thể giúp họ thoát khỏi
vòng xoáy khủng hoảng kinh tế.
Với nhiều người trẻ, nỗi thất vọng càng
lớn hơn khi họ phải đối mặt với
áp lực trả nợ học phí.
Sự kỳ vọng từ gia đình trở thành ngánh nặng đè nén
khi họ không thể đáp ứng được
những mong đợi. Nhiều người thậm chí
không dám trở về quê nhà
vì không muốn thừa nhận rằng mình đã thất bại.
Họ chọn cách ở lại thành phố lớn
làm những công việc lao động chân tay
để duy trì cuộc sống.
Nhưng điều đó chỉ làm trầm trọng thêm
cảm giác tuyệt vọng và mất phương hướng.
Một trong những nguyên nhân chính
về thực trạng sinh viên tốt nghiệp đại học
không tìm được việc làm ở Trung Quốc
là sự mất cân đối nghiêm trọng giữa cung
và cầu lao động. Nền kinh tế Trung Quốc
mỗi năm đào tạo ra hàng triệu sinh viên
có trình độ cao, với kỳ vọng rằng
họ sẽ góp phần thúc đẩy
sự phát triển của quốc gia. Tuy nhiên,
phần lớn cơ hội việc làm lại tập trung
vào các ngành nghề yêu cầu lao động phổ thông
hoặc tay nghề thấp.
Điều này tạo ra một khoảng cách lớn
Thêm vào đó, sự chứng lại của tăng trưởng
kinh tế đã làm tình hình trở nên
tồi tệ hơn. Khi GDP giảm tốc
và các ngành công nghiệp trụ cột như
bất động sản, công nghệ và xuất khẩu
đối mặt với khủng hoảng. Số lượng
việc làm giảm mạnh, các doanh nghiệp không
chỉ hạn chế tuyển dụng mà còn
xa thải nhân viên để cắt giảm chi phí
khiến thị trường lao động trở nên bão hỏa.
Đối với các sinh viên mới tốt nghiệp,
những người thiếu kinh nghiệm làm việc,
cơ hội cạnh tranh gần như bằng không
áp lực cạnh tranh trên thị trường
lao động ở Trung Quốc cũng là một vấn đề
không thể bỏ qua. Với dân số
hơn 1,4 tỷ người, đất nước này
là một trong những môi trường lao động
khốc nhiệt nhất thế giới. Đối với
các nhà tuyển dụng, việc ưu tiên những
ứng viên có kinh nghiệm thay vì một
sinh viên mới ra trường là lựa chọn
hợp lý. Nhưng điều này lại khiến nhiều
người trẻ cảm thấy bị loại trừ ngay
từ khi bắt đầu. Những người trẻ từng
mơ về sự nghiệp và cuộc sống ổn định
giờ đây phải đứng trên vỉa hè bán
hàng rong. Làm lao động tay chân
để mưu sinh, họ không chỉ mất
việc làm mà còn mất đi những ước mơ
những khát vọng mà họ đã dành
cả tuổi trẻ để theo đuổi. Họ tự hỏi
chúng ta đã học tập chăm chỉ
vì điều gì? Những hy sinh ấy
có thực sự xứng đáng.
Bán hàng rong, từ vẻ đẹp lịch sử
đến sự hắt hùi thời hiện đại
Hãy khoan để tiếp tục đề cập
đến những tiêu cực của Trung Quốc
và cùng quay ngược lại thời gian.
Trong những bộ phim cổ trang Trung Quốc
chúng ta không khỏi ấn tượng
với những con phố chợ đông đúc
nơi các sạp hàng được dựng
ngay trên đường, bày bán đủ loại
mặt hàng, hương thơm của đồ ăn
tiếng mời chào của người bán
và khung cảnh tấp nập tạo nên
một hình ảnh sống động, đầy sức sống
Những con phố chợ ấy chính là
linh hồn của các kinh thành thịnh vợ
Nhưng hôm nay nếu bạn
nhìn thấy những người bán hàng rong
trên đường phố, liệu cảm giác
đó còn như xưa
Trong thế giới hiện đại, những con phố chợ
sầm út đã biến thành những cửa hàng lớn
trung tâm thương mại hào nhoáng
và người bán hàng rong
họ bị gắn với cái mắt không có
địa điểm kinh doanh cụ thể
và thậm chí bị hắt hủi
Vậy điều gì đã thay đổi?
Trong lịch sử, những con phố chợ
không chỉ là nơi giao thương mà còn là
trung tâm văn hóa và xã hội
Từ các kinh thành lớn như Trường An
Lạc Dương ở Trung Quốc
Đến Thăng Long ở Việt Nam
Những khu chợ đường phố chính là
trái tim của nền kinh tế thời phong kiến
Ở đó, người dân không chỉ
mua bán mà còn trao đổi thông tin
tìm kiếm giải trí
và kết nối với cộng đồng
Những tiểu thương nhỏ bé với sạp hàng
giản đơn là mắt xích không thể thiếu
trong chuỗi giao thương ấy
Họ không có những cửa hàng cố định
nhưng chính họ là người làm nên
sức sống của các khu đô thị cổ
Nhưng thời gian trôi qua
mọi thứ thay đổi
Kinh tế hiện đại hướng đến sự tiện lợi
tổ chức và quy hoạch chặt chẽ
Những khu chợ ngày xưa dần
bị thay thế bởi các trung tâm thương mại
và siêu thị. Người bán hàng rong
những người từng được xem là phần
không thể thiếu của xã hội
Giờ đây bị gắn với hình ảnh lấn chiếm
vỉa hè, không có giấy phép
Họ không còn được coi là người làm nên
bản sắc đô thị, mà bị xem
là những người gây dối trật tự công cộng
Dù bị hắt hồi
bán hàng rong vẫn mang
trong mình những giá trị không thể phủ nhận
Họ cung cấp hàng hóa và dịch vụ
trực tiếp đến người dân một cách
linh hoạt, tiện lợi. Lịch sử
dạy chúng ta rằng những điều tưởng
như nhỏ bé lại là nền tảng
cho sự phát triển bền vững
Bán hàng rong không chỉ là một nghề
mà là biểu tượng của sự bền bỉ
sáng tạo và kết nối cộng đồng
Vậy tại sao hôm nay chúng ta
không thể nhìn người bán hàng rong
bằng ánh mắt trân trọng hơn
Có lẽ thay vì hắt hồi họ
chúng ta nên học từ họ
học cách bắt đầu từ con số 0
kiên trì vượt qua khó khăn
và luôn giữ lòng tự trọng
dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào
Giải pháp kinh tế bền vững
cho người bán hàng rong
bài học từ thế giới
Người bán hàng rong không chỉ là một phần
của bức tranh kinh tế phi chính thức
mà còn là những mắt xích quan trọng
duy trì sự linh hoạt của nền kinh tế
đô thị. Tuy nhiên thay vì được
hỗ trợ họ thường bị coi là gánh nặng
và phải đối mặt với những biện pháp
cưỡng chế khắc nghiệt. Trong khi đó
nhiều quốc gia trên thế giới đã tìm ra
những cách thức sáng tạo và hiệu quả
để tích hợp người bán hàng rong
vào hệ thống kinh tế chính thức
Trong khi đó, nhiều quốc gia trên thế giới
đã tìm ra những cách thức sáng tạo
và hiệu quả để tích hợp
người bán hàng rong vào hệ thống
kinh tế chính thức, vừa cải thiện
đời sống của họ, vừa thúc đẩy
tăng trưởng kinh tế
Thành công từ Thái Lan
Quy hoạch và phát triển du lịch
Thái Lan đã khéo léo biến
những khu chợ đêm bán hàng rong
trở thành một phần không thể thiếu
trong ngành du lịch của mình. Những khu chợ
nổi tiếng như Chatuchak hay
Asiatique ở Bangkok
không chỉ cung cấp không gian kinh doanh
ổn định cho hàng nghìn người lao động
mà còn thu hút hàng triệu du khách mỗi năm
Theo Bộ Du lịch Thái Lan
các khu chợ đêm này đóng góp
khoảng 2,5 tỷ USD mỗi năm
vào nền kinh tế và tạo
việc làm ổn định cho hơn 200.000
lao động phi chính thức. Đây là
minh chứng rõ ràng cho việc nếu được
quy hoạch hợp lý, bán hàng rong không
chỉ giải quyết vấn đề sinh kế mà
còn trở thành động lực phát triển kinh tế
Ấn Độ
Luật bảo vệ người bán hàng rong
Ấn Độ đã tiến một bước xa hơn
với việc thông qua Luật bảo vệ
và quản lý người bán hàng rong vào năm 2014
Luật này yêu cầu chính quyền
địa phương quy hoạch các phương vực
bán hàng cố định và cấp
giấy phép hoạt động cho người bán. Kết quả là
thu nhập trung bình của người bán hàng rong
tại Mumbai đã tăng
30-40% trong khi
số vụ xung đột giữa nhân viên đô thị
và người bán giảm hơn 60%
Việc hợp pháp hóa và
bảo vệ quyền lợi cho người bán hàng rong
không chỉ tạo điều kiện để họ kinh doanh
mà còn giảm bớt căng thẳng xã hội
biến họ thành một phần
chính thức của hệ thống kinh tế
Brazil tiến dục
vi mô và công nghệ hỗ trợ
Tại Brazil, các chương trình
tiến dục vi mô và đào tạo kỹ năng
kinh doanh đã giúp hàng chục nghìn
người bán hàng rong vượt qua khó khăn
Một dự án hợp tác giữa
Ngân hàng Phát triển Quốc gia Brazil
và các tổ chức phi chính phủ đã
cung cấp các khoản vay nhỏ từ 500
đến 2.000 USD cho hơn
50.000 người bán hàng rong
tại São Paulo và Rio de Janeiro
Chương trình này đi kèm
với các khóa đào tạo kỹ năng
tài chính và quản lý
giúp 70% người tham gia tăng doanh thu
trung bình lên 50% chỉ sau
mỗi năm. Đây là ví dụ tiêu biểu
cho việc kết hợp hỗ trợ tài chính
và giáo dục để tạo cơ hội
bền vững cho người bán hàng rong
Vì vậy, những con số
từ Thái Lan, Ấn Độ, Brazil
đều chỉ ra một thông điệp chung
Khi được hỗ trợ đúng cách, người bán hàng rong
không chỉ cải thiện kinh tế của chính họ
mà còn đóng góp đáng kể
vào nền kinh tế đô thị
quy hoạch không gian kinh doanh hợp lý
cung cấp tín dụng vi mô
ứng dụng công nghệ và thay đổi
nhận thức xã hội là những bước đi
cần thiết để tạo nên một môi trường
kinh doanh công bằng và bền vững
Người bán hàng rong là một phần quan trọng
của nền kinh tế phi chính thức
Thay vì loại trừ họ, các chính quyền
nên tìm cách tích hợp và hỗ trợ
biến họ thành động lực phát triển
kinh tế. Những mô hình thành công
từ khắp nơi trên thế giới đã chứng minh rằng
với những chính sách phù hợp
bán hàng rong không chỉ là một nghề sinh tồn
mà còn là một phần không thể thiếu
trong hệ sinh thái kinh tế bền vững
Điều này không chỉ giúp cải thiện
đời sống của hàng triệu người dân
mà còn thúc đẩy sự ổn định
và tăng trưởng kinh tế dài hạn
Nếu video này khiến bạn suy ngẫm
hãy like, share và cùng thảo luận
ở phần bình luận nhé. Xin chào
và hẹn gặp lại