DÂN TRUNG QUỐC “QUỲ XIN” ĐƯỜNG SỐNG MƯU SINH: CHƠI CỔ PHIẾU BỐC HƠI TÀI SẢN, CẢNG BIỂN HÓA NGHĨA ĐỊA
Ngày 9/4/2025, chính quyền Mỹ chính thức áp thuế lên tới 104% đối với hàng hóa Trung Quốc – một bước leo thang chưa từng có trong cuộc chiến thương mại kéo dài nhiều năm giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Đây không chỉ là một động thái thương mại, mà là một đòn chính trị có chủ đích. Tổng thống Trump tuyên bố rõ ràng: Trung Quốc phải chịu hậu quả vì đã bóp méo thị trường toàn cầu. Trong khi đó, thay vì tìm kiếm con đường hòa đàm, chính quyền Trung Quốc lập tức đáp trả bằng mức thuế trả đũa 84% với hàng Mỹ. Bắc Kinh không nhún nhường, không đàm phán, không cảnh báo người dân về những thiệt hại sẽ xảy ra. Đó là lúc bi kịch thực sự bắt đầu. Với các nhà hoạch định chính sách, đây là một canh bạc quyền lực. Nhưng với người dân – là tai hoạ không báo trước. Chính quyền nói rằng đây là để bảo vệ chủ quyền thương mại, nhưng hàng triệu người dân thì chỉ thấy hợp đồng bị huỷ, nhà máy đóng cửa, đơn hàng mất trắng.
Người dân không làm chính trị, họ chỉ làm việc để sống.
Họ không biết đến các hội nghị bàn tròn hay các cuộc đàm phán thương mại
nhưng mỗi xác lệnh thuế từ Washington ban xuống là một cú đấm thẳng vào bữa cơm,
số tiết kiệm và giấc mơ học hành của con họ.
Một dòng thông báo tăng thuế thôi cũng đủ khiến 7 năm tích góp tan biến,
khiến những người lao động phải ngồi thẫn thờ giữa kho hàng,
giữa căn phòng trọ chật hẹp không biết ngày mai lấy gì trả tiền nhà.
Liệu ai sẽ đứng ra chịu trách nhiệm cho những giấc mơ tan vỡ ấy
Tại Thượng Hải, một cô gái trẻ nhìn tài khoản chứng khoán của mình bốc hơi
400.000 tệ toàn bộ số tiền tích góp sau 7 năm đi làm.
Tôi không khóc khi bị chia tay, nhưng sáng nay tôi đã bật khóc trước con số đó, cô viết.
Còn ở Nam Kinh, một kỹ sư về hưu đầu tư vào 10 mã cổ phiếu giờ chỉ còn 2 mã không rơi sàn.
Ông kể, tôi không dám nhìn vào mặt vợ, tôi cảm thấy mình vừa đánh mất cả gia đình.
Tại Trung Khánh, một người cha mất sạch 800.000 tệ toàn bộ khoản dành dụng để cho con đi du học.
Tôi tưởng đầu tư chứng khoán là cách để giữ tài sản.
Không ngờ, nó lại là cái bẫy đánh thẳng vào tương lai.
Còn trên mạng xã hội, một tiktoker tài chính nổi tiếng ở Bắc Kinh ngại ngào
tôi mất gần nửa triệu chỉ trong một ngày.
Không phải vì tôi ngu mà vì tôi tin vào sự ổn định.
Nhưng thị trường này không dành cho những người giữ niềm tin.
Đó là những giấc mơ bị bóp nát trong im lặng.
Nhưng khi nhìn ra ngoài phố, sự im lặng ấy càng nặng nề hơn nữa.
Tại Quảng Châu, một chủ doanh nghiệp diệt may rơi nước mắt khi chia sẻ rằng
toàn bộ vốn liếng đổ vào đơn hàng Tết đã thành hàng tồn.
Đơn bị hủy không báo trước, nguyên vật liệu chất đóng, xưởng không hoạt động
và khoản nợ thì vẫn phải trả lại từng ngày.
Tại Thâm Quyến, những tài xế xe container từng chạy 3 chuyến mỗi ngày giờ
nằm ngủ trong cabin suốt tuần vì không còn hàng để chờ.
Ở chợ Nghĩa Ô nơi từng được mệnh danh là kho hàng của thế giới
Nỗi sợ không nằm trong các bản tin thời sự, mà nằm trong từng dòng tin nhắn,
từng tiếng chuông điện thoại, từng buổi sáng thức dậy
không biết ngày hôm nay mình còn việc để làm hay không.
Họ là công nhân, là tiểu thương, là lái xe
những người chỉ mong được yên ổn lao động, tích góp từng đồng nuôi gia đình.
Nhưng giữa cuộc chiến thuế quan, họ không có tiếng nói,
không có quyền lựa chọn và cũng không ai đến để lắng nghe tiếng kêu của họ.
Không một ai trong số họ không tiểu thương, không công nhân,
không tài xế có quyền ký văn bản hay ra xác lệnh thương mại.
Nhưng chính họ lại là người gánh chịu mọi hậu quả đầu tiên, trực tiếp và nặng nề nhất.
Trung Quốc chọn đối đầu Mỹ người dân lĩnh chọn cú đấm thuế lên đến 125%.
Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo nâng thuế đối với hàng hóa Trung Quốc
lên mức 125% con số chưa từng có tiền lệ.
Ông tuyên bố, dựa trên sự thiếu tôn trọng mà Trung Quốc đã thể hiện đối với thị trường thế giới,
tôi sẽ tăng thuế quan mà Mỹ áp dụng đối với Trung Quốc lên 125% có hiệu lực ngay lập tức.
Trong khi đó, các quốc gia khác được tạm hoãn 90 ngày,
duy trì Trung Quốc là bị áp đòn trừng phạt ngay lập tức.
Phản ứng lại, Bắc Kinh tuyên bố áp mức thuế trả đũa lên tới 84%
với hàng hóa Mỹ cho thấy lập trường không nhốn nhở.
Thay vì kìm hãm căng thẳng, chính quyền Trung Quốc chọn leo thang đối đầu.
Người dân không được cảnh báo, không được tham vấn và không hề có phương án ứng phó.
Thảm kịch bắt đầu từ đó.
Với các nhà hoạch định chính sách, đây là một canh bạc quyền lực.
Nhưng với người dân là tai họa không báo trước.
Chính quyền nói rằng đây là để bảo vệ chủ quyền thương mại,
nhưng hàng triệu người dân thì chỉ thấy hợp đồng bị hủy, nhà máy đóng cửa, đơn hàng mất trắng.
Ông Lý Quốc Phú, giám đốc một nhà máy đồ chơi ở Hồ Giang kể lại
tôi mới rót hơn 3 triệu tệ để nâng cấp dây chuyển sản xuất.
Vậy mà toàn bộ đơn hàng giáng sinh từ Mỹ vừa bị hủy trong một đêm.
Không có ai thông báo trước, không có chính sách hỗ trợ.
Tại Nam Xương, một công ty may mặc phát đi thông báo khẩn,
cầu xin nhà cung cấp chia sẻ 5% mức thuế mới nếu không muốn hợp đồng bị cắt.
Trận Nghĩa Âu nơi từng được ví như kho hàng của thế giới này bao trùm bởi không khí tăng tóc.
Tiểu thương gọi nhau dọn hàng, gom vốn chạy nợ.
Điều cay đắng là, chính quyền Trung Quốc vẫn tiếp tục tuyên bố cường rắn.
Truyền thông nhà nước thì lặp lại những khẩu hiệu cũ kỹ về chủ nghĩa tự lực.
Trong khi đó, trên mặt đất, những người dân từng tin vào hệ thống ấy đang bị bỏ mặc.
Không cứu trợ, không định hướng, không lấy một lời xin lỗi.
Chỉ trong vòng 24 giờ sau thông báo của ông Trâm, hơn 24.000 container bị hủy đơn hàng.
Tất cả đứng trôn chân tại các cảng.
1 triệu USD, 2 triệu, rồi 10 triệu USD, bốc hơi trong im lặng.
Cảng biển hóa nghĩa địa khi container trở thành một trôn sinh kế.
Tại các cảng lớn như Ninh Ba, Thượng Hải,
Thâm Quyến nơi từng là đầu mối thương mại lớn nhất thế giới nay
chỉ còn lại những dãy container rỗng trồng cao như núi.
Ở Ninh Ba, các container xếp tới 7 lớp chạm ngưỡng giới hạn kỹ thuật, không thể nhận thêm.
Một điều phối viên tại cảng Sa Khẩu, Thâm Quyến, người đã làm nghề hơn 30 năm,
nói ngay cả khủng hoảng tài chính 2008 cũng không thể khiến cảng im lìm thế này.
Khoảng 20.000 tài xế, xe tải hiện không có hàng để vận chuyển.
Cước vận chuyển tuyến Mỹ giảm từ 3.000 USD xuống còn 800 USD,
vẫn không ai thuê.
Các đại lý Logistics tung khuyến mãi mua một chuyến tặng một chuyến,
nhưng container vẫn nằm bất động.
Không chỉ các công ty lớn bị ảnh hưởng,
hàng loạt doanh nghiệp vừa và nhỏ lâm vào cảnh phá sản chỉ trong vài ngày.
Ông Trần, chủ mô doanh nghiệp xuất khẩu dây dép ở Phúc Kiến,
đã phải cho 60% nhân viên nghỉ việc chỉ trong vòng một tuần.
Đơn hàng Mỹ chiếm 70% doanh thu của chúng tôi.
Mọi thứ biến mất trong một đêm.
Tại cảng Dương Sơn, hàng trăm xe container xếp hàng dài hàng km mà không được nhận hàng.
Một tài xế xe tải chia sẻ trong nước mắt,
tôi đã vay tiền mua xe mới để chạy tuyến Mỹ giờ thì chẳng có hàng,
tiền lãi ngân hàng vẫn phải trả từng ngày.
Một nhà máy nhựa ở Đông Quan đã sản xuất xong toàn bộ đơn hàng cho chuỗi cửa hàng bán lẻ Mỹ,
nhưng vừa trở ra cảng thì nhận được tin khách hàng hủy vì chi phí thuế tăng đột biến.
Hơn 200 tấn nhựa thành phẩm nằm phơi ngoài nắng,
không ai thu mua, không thể tái chế và sắp trở thành rác công nghiệp.
Tình trạng đình chệ kéo dài khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải trả lại hàng,
đóng kho hoặc giải thể.
Một chủ xửng thiết bị bếp tại Trích Giang nói toàn bộ đơn hàng Mỹ bị rừng.
Kho hàng đầy, không ai rỡ, không ai nhận, chúng tôi đang chìm dần.
Thương mại không chỉ là con số trên giấy tờ nó là từng chiếc container,
từng thùng hàng, từng giờ làm công của người lao động.
Khi dòng chảy đó đớt gãy, không chỉ là hàng hóa bị mắc kẹt,
mà là sinh kế của hàng triệu con người đang bị bóp nghẹt.
Mọi ngã đều khóa chính quyền càng cứng rắn, dân càng mất lối sống.
Trong nhiều năm, khi đối mặt với rào cản thương mại,
doanh nghiệp Trung Quốc đã quen với việc luồn lách bằng con đường trung chuyển,
gửi hàng sang Việt Nam, Campuchia, Mexico rồi đổi nhãn xuất xứ để xuất tiếp sang Mỹ.
Nhưng giờ đây, tất cả các ngã đều bị bịt kín.
Mỹ áp thuế 46% với hàng từ Việt Nam, 49% với Campuchia,
và gia tăng kiểm tra với cả Mexico khiến toàn bộ hệ thống trung chuyển bị sụp đổ.
Những quốc gia từng được xem là cửa sau giờ trở thành điểm kiểm soát chặt chẽ nhất.
Mỗi container đều bị ra soát, mỗi lô hàng đều bị truy nguyên xuất xứ.
Các doanh nghiệp từng sống nhờ lối đi tắt giờ phải đối mặt với lựa chọn khắc nghiệt,
hoặc bỏ cuộc, hoặc phá sản.
Trong bối cảnh đó, chính quyền Trung Quốc lại chọn cách tăng cường tuyên truyền tinh thần tự cường.
Họ không đàm phán, không nhượng bộ, mà tuyên bố sẵn sàng đối đầu đến cùng với Mỹ.
Truyền thông nhà nước hô hào khẩu hiệu, khơi dậy tinh thần dân tộc
nhưng không một ai đưa ra kế hoạch cứu trợ thực chất cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang hấp hối từng ngày.
Một chủ xưởng may mặc ở Đồng bằng dương tử thốt lên,
tôi đầu tư cả triệu đô cho nhà máy vệ tinh ở Campuchia.
Giờ đọc tin thuế mới, tôi muốn ngã quỵ.
Bloomberg dự đoán nếu mức thuế này được duy trì đến năm 2030,
xuất khẩu Trung Quốc sang Mỹ có thể giảm tới 90%.
Tác động không chỉ trên giấy mà đã lan tới tận từng phân xử.
Tại Thâm Quyến, hàng loạt nhà máy sản xuất linh kiện điện tử cho Apple và Tesla
đang rút dần dây chuyền sang Ấn Độ và Mexico.
Tại Hạ Môn, các doanh nghiệp thủy sản ghi nhận số lượng đơn hàng sụt giảm hơn 70% trong quý I.
UBS ước tính, riêng cú đánh này có thể khiến GDP Trung Quốc mất đi hơn 2 điểm phần trăm mỗi năm
trong khi bất động sản vẫn chìm trong khủng hoảng, tiêu dùng nội địa suy yếu và thị trường chứng khoán lao dốc.
Các kênh tài chính mất ổn định, đồng nhân dân tệ chịu áp lực mất giá và lạm phát âm thầm lan rộng.
Chuyên gia của Morgan Stanley Vivant không cần bom đạn,
chỉ một dòng thuế cũng đủ khiến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới khụu gối.
Điều đáng lo hơn là hiệu ứng dây chuyền, khi xuất khẩu giảm, các doanh nghiệp không còn dòng tiền,
dẫn đến cắt giảm sản xuất, sa thải công nhân và cuối cùng là phá sản.
Và điều đau lòng nhất là trong khi chính quyền Trung Quốc tiếp tục thể hiện lập trường cứng rắn trên trường quốc tế,
thì người dân những người không có tiếng nói trong cuộc chơi chính trị ấy lại là nạn nhân trực tiếp.
Họ mất việc, mất nhà, mất niềm tin, và nếu nền kinh tế tiếp tục trượt dài,
không ai khác ngoài họ sẽ là người phải gánh chịu hậu quả lớn nhất.
Không ai trong số những người công nhân mất việc, không ai trong số các tiểu thương phá sản,
và càng không ai trong số các tài xế xe container nằm ngủ trên cabin là người đưa ra quyết định leo thang thường chiến.
Nhưng chính họ lại là người gánh mọi hậu quả.
Họ từng tin rằng chỉ cần chăm chỉ, giữ chữ tín, làm việc ngày đêm thì sẽ có thể xây dựng được tương lai.
Nhưng rồi, chỉ một sắc lệnh thuế được ban hành cách nửa vòng trái đất,
mọi nỗ lực ấy bỗng chốc tan thành cho bụi.
Chính quyền có thể cứng rắn vì lý tưởng, nhưng người dân thì không thể ăn lý tưởng để sống.
Họ cần đơn hàng, cần thu nhập, cần công việc chứ không phải những lời hô hào về tự lực tự cường.
Và nếu chính quyền vẫn tiếp tục con đường đối đầu bất chấp thực tế,
vẫn tiếp tục để mặc người dân gồng mình trong im lặng thì không phải ní.
Mà chính Trung Quốc mới là bên kết liễu sinh mệnh kinh tế của chính mình.
Và đó mới là bi kịch lớn nhất của một quốc gia khi người dân không còn được lắng nghe
và đau khổ của họ bị biến thành tiếng ồn bên lề trong những ván cờ chính trị lạnh lùng.