BÀN TAY ĐEN CỦA BẮC KINH ĐẰNG SAU VỤ BẮT GIỮ CỰU TỔNG THỐNG PHILIPPINES

Thưa quý vị, vào ngày 11 tháng 3, cựu Tổng thống Rodrigo Duterte của Philippines bất ngờ bị bắt giữ tại sân bại quốc tế Ninoy Aquino ở thủ đô Manila. Sự việc đã qua hơn nửa tháng, từ đó cho đến nay các kênh truyền thông vẫn khẳng định rằng ông Duterte bị truy tố vì tội ác phản nhân loại. Tuy nhiên sự thật phía sau lại bất ngờ hơn thế. Đây không hoàn toàn chỉ là câu chuyện về một nhà lãnh đạo bị truy tố vì tội ác chống lại loài người trong cuộc chiến chống ma túy khét tiếng. Mà chính xác hơn, đó là một ván cờ chính trị đầy kịch tính, nơi hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc đang âm thầm rằng co, đẩy Philippines vào giữa tâm điểm của cuộc chiến không tiếng súng này. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu từng ngóc ngách của vụ việc, từ khoảnh khắc định mệnh của ông Duterte tại sân bay Ninoy Aquino, đến những âm mưu ngấm ngầm trong góc phòng học kín, và cả những dự đoán sắp tới cho tương lai. Hãy chuẩn bị tinh thần vì câu chuyện sau đây không dành cho những trái tim yếu đuối. Một ngày định mệnh ở Manila Ngày 11 tháng 3, thủ đô Manila bừng tỉnh trong một bầu không khí căng thẳng chưa từng có. Sân bay Ninoy Aquino vẫn thường nhộn nhịp với những chuyến bay quốc tế, đến hôm ấy lại bao trùm trong một bầu không khí căng như giày đàng. Ông Rodrigo Duterte, vì cựu Tổng thống 80 tuổi với biệt danh Người Trừng Phạt, vừa đáp chuyến bay từ Hong Kong xuống sân bay Ninoy Aquino, thì bị lực lượng cảnh sát quốc gia Philippines, PNP, bao vây. Chỉ vài phút sau, ông bị áp giải lên một chiếc xe và nhanh chóng biến mất khỏi tầm mắt đám đông đang ngỡ ngàng. Hình ảnh ấy lan truyền với tốc độ chóng mặt trên mạng xã hội và các kênh truyền hình địa phương như GMA Network và ABS-TBN. Người dân Manila, từ những người bán hàng rong ở khu chợ Divisoria đến các nhân viên văn phòng ở Trung tâm Tài chính Makati, đều không khỏi ngỡ ngàng. Tin tức chính thức được công bố ngay sau đó, Tòa án hình sự quốc tế ICC đã bán hành lệnh bắt giữ cựu Tổng thống Duterte từ ngày 7 tháng 3, với bản cáo trạng tố cáo ông phạm tội ác chống lại loài người trong giai đoạn 2016-2019 khi ông lãnh đạo cuộc chiến chống ma túy ở Philippines. Ông Duterte bị đưa đến căn cứ không quân Villamore gần đó vào buổi tối cùng ngày, một chiếc máy bay đặc biệt cất cánh chở ông thẳng đến thủ đô Hague của Hà Lan, trụ sở của ICC. Ngày 12 tháng 3, ICC xác nhận ông Duterte bị giam trong một trung tâm đặc biệt gần mờ biển Bắc, nơi ông đang chờ ngày ra tòa. Con gái ông là bà Sarah Duterte, phó tổng thống đương nhiệm của Philippines, cũng vội vàng đáp chuyến bay đến Hà Lan. Trong khi đó, cả Philippines như bùng nổ, kẻ vui người buồn, kẻ ủng hộ người phản đối lệnh bắt giữ. Những cuộc biểu tình chống Duterte diễn ra ở nhiều thành phố khác nhau. Cùng lúc ấy, các cuộc diễu hành ủng hộ cũng sôi nổi không kém. Hàng chục ngàn người tụ tập bên ngoài cổng căn cứ không quân Villamore ở Pasay để phản đối lệnh bắt giữ và chỉ trích chính phủ. Tại thành phố Davao quê hương của ông Duterte, những người ủng hộ đã tổ chức một cuộc meeting giữa anh nến tại công viên Lisa. Không ít người dân giữ đốt cờ ICC và ném đá vào trụ sở cảnh sát, thậm chí tấn công các căn cứ quân sự Mỹ ở Mindanao. Tiếng cỏi xe cảnh sát hòa lẫn với tiếng la hét tạo nên một khung cảnh hỗn loạn như trong phim Hành động Hollywood. Tại sao một cựu tổng thống từng được người dân Philippines yêu mến lại rơi vào tình cảnh này? Liệu đây chỉ đơn thuần là vấn đề pháp lý hay còn ẩn trứa những toan tính chính trị sâu xa hơn? Để hiểu rõ vấn đề này, chúng ta cần quay ngược lại thời gian, chờ vào thời kỳ hoàng kim của gia tộc Duterte và khám phá những bước ngoạt đã đẩy ông vào vòng xoáy này. Cuộc chiến chống ma túy. Ông Rodrigo Duterte không phải là một chính trị gia điển hình, ông không có dám vẻ bóng bầy của những nhà lãnh đạo chuyên nghiệp. Với giọng nói khàn khàn, phong cách ăn mặc thô giáp, đôi khi còn tục tiễu, và lối sống giảng dị, ông tự xây dựng hình ảnh bản thân là một người lãnh đạo của nhân dân, giống như một ông chú hàng xóm hơn là một người đứng đầu một quốc gia. Nhưng chính sự gần gũi ấy, cùng những lời hứa quét sạch ma túy trong sáu tháng, đã giúp ông chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử năm 2016, trở thành Tổng thống thứ 16 của Philippines vào ngày 30 tháng 6 năm đó. Trước khi lên nắm quyền, ông Duterte đã nổi tiếng với vai trò thị trưởng thành phố Davao suốt 20 năm. Tại đây, ông biến một thành phố từng là ổ tội phạm khét tiếng thành nơi an toàn mực nhất Philippines. Nhờ chính sách biệt đội tử thần, những tài dung bí ẩn đi xe máy, bịt mặt và hạ sát nghi phạm ma túy ngay trên đường phố mà không cần xét xử. Vì mục tiêu xóa sạch tể nạn ma túy, dường như ông không coi nhân quyền là trên hết, mà chỉ quan tâm đến mạng sống của người dân. Và làm sao khuét sạch các băng đảng tội phạm? Trong những năm làm Tổng thống, ông Duterte không ngần ngại áp dụng công thức Davao trên toàn quốc. Cuộc chiến chống ma túy của ông bắt đầu ngay từ ngày đầu nhậm chức. Theo số liệu từ Cảnh sát Quốc gia Philippines, PNP, từ năm 2016 đến 2022, khoảng 7.000 người đã thiệt mạng trong các chiến dịch chống ma túy. Nhưng các tổ chức nhân quyền quốc tế như Human Rights Watch và kênh truyền thông độc lập Philippines Daily, Inquire, lại cho rằng con số thực tế có thể lên tới 30.000, bao gồm cả những nạn nhân bị giết bởi các đội hành quyết không rõ danh tính. Đối với tầng lớp lao động nghèo, Tổng thống Duterte là một anh hùng. Ông mang lại cảm giác an toàn cho một đất nước từ lâu chìm trong ma túy và tham nhũng. Các cuộc thăm dò dư luận của Social Weather Station năm 2017 cho thấy hơn 80% người dân ủng hộ ông, bất chấp những chỉ trích từ quốc tế. Nhưng với thế giới bên ngoài, ông là một nhà lãnh đạo độc tài, sẵn sàng trả đạt nhân quyền để đạt mục tiêu. Chính sự đối lập này đã đẩy ông vào những rắc rối sau này, đặc biệt là khi ông bắt đầu xa rời đồng minh thân cận của mình là Hoa Kỳ và xích lại gần Trung Quốc. Rời xa Mỹ, Philippines lao vào vòng tay Trung Quốc. Tháng 9 năm 2016, nghĩa là chỉ ba tháng sau khi nhậm chức, tân tổng thống Duterte đã ném một quả bom ngoại giao vào người bạn lâu năm của Philippines, đó là Hoa Kỳ. Trong một bài phát biểu tại Davao, ông tuyên bố cuộc tập trận chung Mỹ-Philippines sắp tới sẽ là lần cuối cùng. Reuters được tin rằng tổng thống Duterte muốn Philippines giảm phụ thuộc vào Mỹ và tìm kiếm quan hệ mới với Trung Quốc và Nga. Lời khẳng định ấy khiến Washington sứng sở. Từ một đồng minh trung thành của Mỹ tại châu Á, Philippines bỗng trở thành kẻ thân cận của thế lực thủ địch. Tháng 10 năm đó, tổng thống Duterte đến Bắc Kinh bắt tay chủ tịch Tập Cận Bình trong một buổi lễ hoành tráng. Hai bên ký kết hàng loạt thỏa thuận trị giá 24 tỷ USD, bao gồm 9 tỷ USD vốn vay ưu đãi và 15 tỷ USD đầu tư vào hạ tầng. Philippines chính thức gia nhập vành đai vào con đường, sám kiến chiến lược của Trung Quốc nhằm mở rộng ảnh hưởng toàn cầu. Các dự án đường sát cao tốc, cầu nối đảo và cảng biển lần lượt khởi động, biến Philippines thành một trạm dừng chân trên bản đồ kinh tế của Bắc Kinh. Tại Bắc Kinh, ông Duterte không ngẩn ngại tuyên bố trước ống kính truyền thông Philippines sẽ chia tay Mỹ cả về quân sự lẫn kinh tế. Giờ đây, Philippines là bạn của Trung Quốc. Các chính trị gia Mỹ từ thượng viện đến lầu năm góc đều xôn xao. Từ một đồng minh thân cận trong khu vực Đông Nam Á, Philippines bỗng trở thành con ngựa bất kham trong chiến lược kiềm chế Trung Quốc của Mỹ. Năm 2017, Trung Quốc gửi đến Philippines một lô vũ khí viện hỗ trợ, bao gồm súng trường, đạn dược và thiết bị quân sự. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử nước này nhận hỗ trợ từ Bắc Kinh thay vì Hoa Kỳ như trước kia. Điều ấy chẳng khác nào một cú đánh mạnh và lòng tự trọng của Washington, vốn từ lâu đã xem Philippines như sân sâu của mình ở Đông Nam Á. Nhưng đỉnh điểm đến vào năm 2020, khi ông Duterte đơn phương hủy bỏ thỏa thuận lực lượng thăm viếng, VFA, một hiệp định cho phép quân đội Mỹ tự do hoạt động trên lãnh thổ Philippines. Với VFA, Mỹ có thể tổ chức hàng chục cuộc tập trận mỗi năm, duy trì hàng ngàn lính đồn chú và biến Philippines thành một tiền nồn chống Trung Quốc ở Biển Đông. Tuy nhiên sau đó, dưới áp lực kinh tế và chính trị, ông Duterte lại rút lại quyết định này. Nhưng vết dạng giữa Manila và Washington đã hình thành và không thể hạt gắn. Nếu chỉ có vậy, có lẽ ông Duterte đã không rơi vào tầm ngắm của ICC. Những thông tin tình báo gần đây tiết lộ một bí mật động trời. Ông không chỉ đơn thuần hợp tác với Trung Quốc, mà còn đóng vai trò trung tâm trong một mạng lưới buôn lộng vũ khí toàn cầu, giúp Bắc Kinh hỗ trợ các quốc gia bị Mỹ chủng phạt như Triều Tiên, Iran và Nga. Bí mật trên cảng Manila. Theo tiết lộ từ một nhân vật có tầm ảnh hưởng trong giới tình báo quốc tế, trong những năm tại nhiệm, ông Duterte đã âm thầm xây dựng một con đường tơ lụa ngầm, hay nói chính xác hơn là một mạng lưới vận chuyển vũ khí từ Trung Quốc qua Philippines đến các quốc gia bị Mỹ và phương Tây chủng phạt như Triều Tiên, Iran và Nga. Khi những con tàu Trung Quốc lặng lẽ cập bến cảng Manila, trong container không phải hàng hóa thông thường mà là các bộ vận vũ khí tối tân như tên lửa dẫn đường và thiết bị chiến tranh điện tử. Như một sự trùng hợp kỳ lạ, Hải quân Philippines luôn đi vắng đúng lúc, còn camera giám sát, thi hòng một cách khó hiểu. Sau đó, các lô hàng này được tháo rời tại Manila, đóng gói lại dưới dạng máy móc nông nghiệp hoặc thiết bị công nghiệp, rồi chuyển sang tàu thương mại Philippines. Điểm đến không hề ngẫu nhiên, đó là cảng Nam Po của Triều Tiên, cảng Abbas của Iran, hay cảng Vladivostok của Nga. Một cựu thủy thủ Philippines dấu tên từng tham gia mạng lưỡng này tiết lộ, chúng tôi được trả gấp năm lần lương nhưng phải ký cam kết không hé môi. Có lần chúng tôi ra một lô hàng có ghi nhãn là máy móc nông nghiệp, nhưng vài tháng sau nó xuất hiện trên TV dưới dạng tên lửa mới của Iran. Mạng lưỡng này hoạt động trơn trù đến mức cho dù vệ tinh của Mỹ có tiến tiến đến đâu cũng chỉ có thể nhìn thấy tàu Trung Quốc cập cảng Philippines và tàu Philippines cập cảng Iran, chứ không thể chứng minh được đây làm cùng một lô hàng. Vậy là, hệ thống chủng phạt toàn cầu mà Washington giày công xây dựng, tiêu tốn hàng chục tỷ đô la lại bị một quốc gia nhỏ bé như Philippines quà mặt. Kết quả là Triều Tiên bất ngờ nâng cấp tên lửa đạn đạo với tầm bắn vượt ngoài dự đoán của Mỹ. Ngà triển khai thiết bị chiến tranh điện tử khiến hệ thống liên lạc NATO mù lỏa trong các cuộc tập trận. Iran phô diễn sức mạnh quân sự với các loại vũ khí chưa từng thấy. Tất cả chúng đều được vận chuyển qua con đường tơ lụa ngầm này. Một nhà phân tích nghỉ hưu của Cơ quan An ninh Quốc gia tiết lộ họ đã dành hai năm để theo dõi mạng lưỡi này, và khi họ phát hiện ra ông Duterte chính là kẻ thao túng đằng sau, toàn bộ phòng tình báo đã trở nên điên cuồng. Thật chới treo khi hệ thống trừng phạt toàn cầu của Mỹ lại bị một người đán ông ở Manila trời sọ. Dù Hoa Kỳ không phải là thành viên ICC nhưng vẫn có ảnh hưởng lớn đến tổ chức này thông qua các đồng minh châu Âu như Hà Lan, Đức và Anh. Nhiều nhà phân tích tin rằng vụ bắt giữ Duterte là một đòn trả nũa chính trị từ Washington. Philippines là một mắt xích quan trọng trong chuỗi đảng thứ nhất. Đây là tuyến phòng thủ ngăn Trung Quốc mở rộng ra Thái Bình Dương, eo biển Pasi gần đảng Luzon với độ sâu hơn 2.000 mét là lối đi lý tưởng cho tàu ngầm hạt nhân Trung Quốc. Nếu Philippines rơi vào tay Bắc Kinh, Hoa Kỳ sẽ mất khả năng kiểm soát khu vực và đẩy an ninh quốc gia vào thế nguy hiểm. Khi con trai của cố Tổng thống Ferdinand Marcos, là Ferdinand Marcos Jr. lên nắm quyền vào năm 2022, Hoa Kỳ ngay lập tức nắm bắt cơ hội. Khác với cựu Tổng thống Duterte, Tổng thống Marcos Jr. theo đuổi chính sách thần Mỹ rõ rệt. Ông khôi phục VFA, cho phép Mỹ mở rộng quyền tiếp cận các căn cứ quân sự qua Thỏa thuận Hợp tác Quốc phòng Nâng cao EDCA và cân nhắc triển khai hệ thống tên lửa Thaipol cùng tên lửa Barmos của Ấn Độ ở miền Bắc Philippines. Những tên lửa này, dù không đủ tầm mắn đến lục địa Trung Quốc, vẫn có thể phủ kín khu vực Vịnh Thâm Quyến, trung tâm công nghệ cao với các tập đoàn như Huawei, Tencent và HiSilicon. Nếu bị tấn công, nền kinh tế Trung Quốc có thể tê liệt trong 3-5 năm hoặc lâu dài hơn thế. Nhưng Trung Quốc không chịu ngồi yên. Theo Newsweek, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã phát biểu trong cuộc họp báo ngày 23 tháng 1 năm 2025 rằng, Chúng tôi kêu gọi Philippines lắng nghe tiếng nói của các quốc gia trong khu vực và người dân của họ, nhanh chóng rút hệ thống tên lửa Thaipol như đã cam kết công khai và ngừng đi xa hơn trên con đường sai lầm. Phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh Philippines tiếp tục huấn luyện binh sĩ với hệ thống tên lửa Thaipol của Mỹ. Như vậy, việc Tổng thống Marcos Junior hợp tác với cảnh sát quốc tế Interpol để bắt giữ ông Duterte, mặc dù Philippines đã rút khỏi ICC từ năm 2019, vẫn được xem là một món quà cho Hoa Kỳ. Vụ bắt giữ đã loại bỏ một nhân vật thân chung khỏi chính trường, đồng thời gửi thông điệp đến bất kỳ ai dám thách thức trật tự tự do do Washington dẫn dắt. Liệu Trung Quốc có đối mặt với ngày phán xét? Nếu ông Duterte bị coi là tội đồ trong mắt ICC, thì Trung Quốc lại là kẻ đồng lõa và thậm chí còn cầm trịch trong nhiều âm mưu lớn hơn thế. Bắc Kinh từ lâu bị cáo buộc vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, với những tội ác có thể khiến cả thế giới rủng mình. Tần Cường kể từ năm 2017 đã có hơn một triệu người Duy Nguyễn Nhĩ bị giam trong các trại cải tạo, nơi họ bị tra tấn, cưỡng bức lao động và tẩy não. Các nhà hoạt động gọi đây là tội diệt chủng, một cáo buộc mà Bắc Kinh luôn phủ nhận. Nhưng bằng chứng từ lời kể của các nhân chứng vẫn không ngừng xuất hiện trên truyền thông quốc tế. Tại Hồng Kông, phong trào biểu tình năm 2019 bị đàn áp không thương tiếc, hàng ngàn người bị bắt bị đánh đập trên đường phố và biến mất trong các nhà tù bí mật. Luật An ninh Quốc gia năm 2020 gần như xóa sổ quyền tự do nguồn luật ở đặc khu này, biến nó từ viên ngọc phương Đông thành một thành phố im lặng dưới gót sắt của Bắc Kinh. Trừ kể Tây Tạng, hàng thập kỷ qua người dân đã bị đàn áp văn hóa và tôn giáo, và hàng ngàn tu viện đã bị phá hủy không thương tiếc. Nếu ICC có thể truy tố đụt tịch T, thì một ngày nào đó Trung Quốc cũng sẽ phải đối mặt với bản án tương tự, thậm chí còn nghiêm trọng hơn. Với sức mạnh kinh tế và quân sự hiện này, Bắc Kinh có thể tạm thời thoát khỏi lưỡi gương công lý. Nhưng áp lực quốc tế vẫn không ngừng gia tăng. Các phong trào tẩy chay hàng hóa Trung Quốc như chiến dịch Boycott China ở Ấn Độ chính là dấu hiệu cho thấy thế giới sẽ không im lặng. Cựu Tổng thống Duterte chỉ là một quân cười nhỏ, nhưng Trung Quốc mới là ông lớn đang chờ ngày thanh trừng. Từ vinh quang đến suy tàn. Vụ bắt giữ cựu Tổng thống Duterte không chỉ là thất bại cá nhân của ông mà còn là đòn ráng mạnh và gia tộc quyền lực nhất Philippines trong thập kỷ qua. Con gái ông là bà Sarah Duterte, hiện là phó tổng thống Philippines, cũng đang đối mặt với nguy cơ bị luận tội. Ngày 5 tháng 2, Hạ viện Philippines bỏ phiếu áp đảo với tỷ lệ 215 trên 316 ủng hộ luận tội bà Sarah với các cáo buộc từ tham nhũng đến đe dọa ám sát nương kim Tổng thống Marcos Junior. Nếu Thượng viện đạt 16 phiếu thuận trong phiên xử sắp tới, bà Sarah sẽ bị thuế chốt, và điều này sẽ đánh dấu sự xung đổ hoàn toàn của gia tộc quyền lực Duterte. Cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 5 năm 2025 sẽ là trận chiến sinh tử quyết định số phận của hai gia tộc Marcos và Duterte. Trong bối cảnh ông Duterte bị giam ở Hà Lan và bà Sarah mất dần đồng minh, gia tộc Duterte đang rơi vào thế yếu chưa từng có. Những con khác của ông Duterte như Paulo, một chính trị gia đầy tai tiếng với cáo buộc dính lưu má tuý, hay Sebastian, một cầu ấm từng mơ làm ngôi sao nhạc rock, đã cho thấy không có ai đủ sức gánh vác di sản của cha. Trong khi đó, Tổng thống Marcos Junior lại có thể tận dụng thời cơ củng cố quyền lực dựa vào sự hậu thuẫn của Hoa Kỳ và các gia tộc chính trị sẵn sàng đối phó để đi theo kẻ thắng. Vụ bắt giữ ông Rodrigo Duterte không giới hạn trong phạm vi công lý hay nhân quyền, mà đã lên đến đỉnh điểm của một cuộc đấu tranh dành quyền lực phức tạp. Nơi Philippines bị kẹt giữa hai gã cổng lồ, Hoa Kỳ và Trung Quốc. Ông Duterte từng nuôi tham vọng thay đổi trật tự khu vực, đã đánh cực quá lớn để dổi thất bại. Nhưng Trung Quốc, kẻ đứng sau rất nhiều âm mưu, chắc chắn cũng không thể cứ mãi tiếp tục lừa đất dối trời. Một ngày nào đó, ICC hoặc một tòa án quốc tế khác sẽ gõ cửa Bắc Kinh. Và khi ấy, thế giới sẽ chứng kiến một phiên tòa còn chấn động hơn cả hôm nay. Còn Philippines, đất nước này vẫn là một đấu trưởng, và bàn dân chăm họ từ những khu ổ chuột ở Manila đến những ngôi làng ở Mindanao, vẫn đang nín thở chờ đợi cuộc bầu cử tháng 5 để định hình tương lai của họ. Kết quả ra sao? Chúng ta hãy cùng chờ xem. Quý vị thân mến, quý vị nghĩ sao về câu chuyện hôm nay? Liệu ông Duterte là anh hùng hay kẻ tội và Trung Quốc sẽ ra sao trong một ngày phán xét tương lai? Hãy để lại ý kiến của quý vị trong phần bình luận bên dưới. Xin chào và hẹn gặp lại.