Tết Trung Thu

Kẻ Học Trò
781 người theo dõi
221 Lượt xem video·14 thg 3, 2025
Comments are disabled for this video.
Nguyễn Tử Quang điển hay tích lạ Tết Trung Thu
Tết Trung Thu ăn vào ngày dầm tháng 8, nguyên cuối đời nhà Tây Hán
năm 206 trước 23 sáu Dương Lịch
Vương Mãng nhân được cầm giữ chính quyền, thiện tiện phế lập
và cuối cùng cướp được ngôi vua đặt quốc hiệu là Tân
Bấy giờ có người tông thất về chi xa của nhà Hán là Lưu Tú
nổi lên chống lại Vương Mãng, chiếm được Thành Trì
Nhưng mà thế lực của Mãng còn thời mạnh mẽ
nên là Lưu Tú bị bao vây, phải chờ binh cứu viện
Trong thời gian chờ đợi, trong thành đã hết lương thực
Quân sĩ phải đào củ chuối mà ăn
Rột cuộc củ chuối củ vỏ cũng không còn nữa
Và binh cứu viện thì cũng chưa thấy đến
Lưu Tú lấy làm lò lắng, mới đặt bàn hương án cầu trời
Nếu có thể khôi phục được Hán triều, dòng Hán triều tuyệt
thì xin Thượng Đế ban phép mầu cho mọc vật chi
để cầm cự đỡ lòng mà chờ viện bình đến
Lời của Lưu Tú động đến thiên đình
Sáng hôm sau, giữa lúc quân lệnh hảo đất đẻ tìm vật ăn
thì bỗng đào được một thứ khoai
Họ mừng dỡ đem về nấu ăn
Đó là một thứ khoai môn
vị rất bùi, ăn rất ngon
Nhưng mà quân lính ăn nhiều quá
mang trứng xình bục không tiêu được
Lưu Tú đâm hốt hoảng
lại đặt bàn hương án cầu trời
Ba hôm sau, quân lính ở trong thành đi tìm thức ăn
bỗng bắt gặp một thứ cây bưởi có trái
Họ hái cái trái ấy ăn, thấy ngon
nên ăn nhiều quá
và cũng nhờ đó mà đi tiểu được
Không còn mắc vài trứng bị xình bụng nữa
Cầm cự một thời gian như thế
Viện Bình đến
dùng cách ngoại công nộ ứng
nền giải được vây
Ngày mà Lưu Tú cầu trời
nhằm ngày rằm tháng 8
Truyền thuyết như thế
Sau vương bãn bị giết
Hai năm sau, Lưu Tú bình định được toàn quốc
lên ngôi vùa tức là quang võ đế nhà hậu Hán
Nhân quang võ đóng đô ở Lạc Dương
thuộc về miền Đông nước cầu
nên gọi là Đông Hán
Vì muốn kỷ niệm những vật nuôi sống
trong thời gian bị vây
là khoai môn và bưởi
nên cứ đến ngày rằm tháng 8
nhà vua lại làm lễ tạ trời đất
lại thưởng trăng
bằng hai vật là bưởi và khoai môn
rồi được truyền khắp dân gian
Hai vật này chính là hai nhân vật chính
mà người Tầu dùng để cúng trăng
Sau lần lần người ta mơi bảy thêm bánh in
có đề chữ Trung Thu Nguyệt Bỉnh
tổ chức thành một ngày lễ long trọng
gọi là Tết Trung Thu
Vì ngày rằm tháng 8
mùa 8 tháng 8
đúng vào giữa mùa thu
theo luật âm dương tuần hoàn
trong một năm được định phân 4 kỳ
là Xuân Phân, Hạ Chí, Thu Phân và Đồng Chí
Rằm tháng 8 là vào thời kỳ Thu Phân
giữa mùa thu lại giữa tháng 8
nên gọi là Tiết Trung Thu
Tiết Trung Thu đọc trại là Tết Trung Thu
Khi nói đến Tết Trung Thu là nói đến trăng tròn
trăng sáng, trăng đẹp
Thế nên người Tầu còn kêu
Tết Trung Thu là lễ trồng trăng
Lễ này có mục đích là trong mặt trăng
để đoán định vận mạng của quốc gia
tiên liệu mùa màng
và trồng trăng để gợi nguồn cảm hứng
cho thi tứ của tao nhân mạng khách
Theo cổ học Đông Phương
thì trăng thuộc về thủy
trong năm ngũ hành
kim, mộc, thủy, hỏa, thổ
mà thủy là nước
là một yếu tố quyết định của nghề nông
Cho nên vào đêm rằm Trung Thu
nhân dân kéo ra sân mà quan sát mặt trăng
Nếu trăng vàng thì nằm tới
sẽ trúng mùa tầm tơ
Nếu trăng có màu xanh, màu lục
thì thiên hạ sẽ lâm cảnh
thất mùa cơ hàn do thiên tai
hạn hán, lụt lội
Nếu trăng trong sáng màu càn
Theo cổ học Đông Phương
thì trăng thuộc về thủy
trong năm ngũ hành
kim, mộc, thủy, hỏa, thổ
mà thủy là nước
là một yếu tố quyết định cho nghề nông
Cho nên vào đêm rằm Trung Thu
nhân dân kéo ra sân mà quan sát mặt trăng
Nếu trăng vàng thì nằm tới
sẽ trúng mùa tầm tơ
Nếu trăng có màu xanh, màu lục
thì thiên hạ sẽ lâm cảnh
thất mùa cơ hàn do thiên tai
hạn hán, lụt lội
Nếu trăng trong sáng màu càn
biểu lộ một cảnh hạnh trị Thái Bình
Đấy là ngắm trăng Trung Thu
để tiên tri cuộc đời
Tiên tri thời cuộc mùa màng
Còn tóc nhân mập khách ngắm trăng thu
để gợi nguồn cảm hứng
Những nhà thơ của Việt Nam
cũng như những nhà thơ của Trung Hoa
Có rất nhiều những áng thơ về trăng thu
và về mùa thu
Nhưng mỗi người lại có một tính cách
Cũng như thơ có nhiều sắp thái
do tình cảm buồn sầu vì thu
hay vui vẻ vì thu chẳng hạn
Đỗ Phủ, một thi hào danh tiếng
đời thịnh đường
715-766
Nhân lanh đen phiêu bạt đất khách
có hai nằm trời
Lòng hoài vọng cố hương
nền gửi lòng trong một bài thơ thu hứng
giật lâm ly ảo não
Ngọc lộ điêu thương phong thủy lâm
Vù sờn vù giáp khí tiêu sâm
Giang gian ba lãng kiếm thiên dũng
Tài thượng phóng vân tiếp địa âm
Tùng quốc lưỡng khai tha nhật lệ
Cố chu nhật lệ cố viên tâm
Hàn y xứ xứ thối đao xích bạch
Để thành cao cấp mộ trầm
Dưới đây là hai bản dịch
Một là của cụ Nguyễn Công Chứ
Và một là của ông Ngô Tất Tố
Lác đác rừng phong hạt móc xa
Ngàn lâu hưu hắt khí thu mờ
Một trời sóng dậy lòng sông thầm
Dọc đất mây uồn mặt ải xa
Khóm chúc tuôn hai hàng lệ cũ
Con thuyền bột một mối tình nhà
Lạnh lùng ruột kẻ táy đao thước
Thành quạch dồn chân bổi ác tà
Bản dịch của Nguyễn Công Chứ
Và ngũa rừng phong hạt móc bay
Nón vu hưu hắt phủ hơi may
Dòng sông cuồng bột trời túng sóng
Ngọt ải mờ mờ đấy dập mây
Lệ túi sợ coi tròm cúc nở
Lòng quê mong buộc chiếc thuyền đầy
Dục ai kéo thước lo đổ lạnh
Đập vài trời hôm rộ tiếng chảy
Bản dịch của Ngô Tất Tố
