Mộ Thần Siêu - người xây cầu Thê Húc - Tháp Bút - Đài Nghiên giữa lòng Hà Nội #hnp.mp4
Anh Đức
212 người theo dõi
11 thg 3, 2025
tiếng đồn án xác siêu, sự kiện tài tình vang khắp nơi. Dưới chiều đại tự đức, đại nam cũng có thanh thiên.
Đỗ cử nhân thì đem tất cả sách nhâm môn đột ất đốt hết vì cho rằng các sách này không nên học.
Chỉ đọc sách nội kinh để chữa bệnh, đọc sách địa lý để biết tình hình sông núi để lúc làm văn không bị nhầm lẫn.
Bất kể một người dân Việt Nam nào khi tới Hà Nội cũng ghé qua, đó là đền Ngọc Sơn.
Ông có công lớn trong việc tu sửa đền Ngọc Sơn, bắc cầu Thế Húc, xây tháp bút Đài Nghiền vào năm 1865.
Duy Hà Nội phố xin biến chào quý vị và các bạn.
Chào mừng quý vị và các bạn đến với địa chỉ 256 đường Kim Giang.
Thưa quý vị, ngay phía sau quý vị, đây đó là lăng mộ của Thần Chiều.
Chính Ngài đã có công trùng tu cũng như để lại cho hậu thế cũ di thích bây giờ.
Bất kể một người dân Việt Nam nào khi tới Hà Nội cũng ghé qua, đó là đền Ngọc Sơn.
Hôm nay, Duy mời quý vị và các bạn cùng Duy chúng ta cùng đến thăm viếng nơi yên nghỉ cuối cùng của Ngài, cũng như là quê hương của Ngài nhé.
Trước khi quý vị xem tiếp, quý vị nhớ ủng hộ kênh bằng cách nhấn like và chia sẻ video.
Đừng quên nhấn đăng ký kênh Youtube Hà Nội Phố để đón xem những video mới nhất.
Quý vị nhớ bình luận ở phía dưới để góp ý cho Duy những địa danh, lịch sử mà quý vị muốn Duy tới trải nghiệm.
Quý vị muốn mua đặc sản trà sạch Thái Nguyên, xin lê lệ số 0989 260 877.
Sản phẩm trà sạch Thái Nguyên được phân phối chính thức bởi Hà Nội Phố, nhận giam hàng toàn quốc.
Thưa quý vị, nhắc đến Nguyễn Văn Siêu, người ta nhớ đến hai câu thơ của vua tượng Đức bàn cho ông.
Văn như siêu quát vô tiền Hán, thi đáo tùng tuy thất thịnh đường.
Nghĩa là về văn chương thì Nguyễn Văn Siêu và Cao Bảo Quát hơn cả những nhà văn Trung Quốc thời nhà Hán.
Đây là thời văn học phát triển nhất ở Trung Quốc như từ Mạ Thiền, Bang Cố.
Về thơ phú thì Tùng Thiên Vương và Tuy Lý Vương hơn đứt các thi nhân Trung Quốc thời nhà đường.
Danh hiệu Thần Siêu, Thánh Quát cũng được bắt đầu từ đây.
Khi chúng ta nghĩ tới Thần Siêu là nghĩ tới tấm gương của một ông thầy sau Thầy Chu Văn An.
Vua tượng Đức rất quý trọng cụ Nguyễn Văn Siêu.
Thời gian trị vì của vua tượng Đức được ba sáu năm, vua không phong thần cho ai cả, ngoài phong thần cho thầy đồ Nguyễn Văn Siêu, còn gọi là Thần Siêu.
Đặc biệt khi du khách đến với thủ đô Hà Nội, hầu như ai cũng mong muốn đến viếng Đề Ngọc Sơn, ngưỡng vọng Đài Nghiềng, Tháp Bút.
Đây chính là công đức của Thánh Siêu.
Ông có công lớn trong việc tu sửa Đền Ngọc Sơn, bắt cầu Thế Húc, xây Tháp Bút Đài Nghiềng vào năm 1865, tạo thành một quân thể di tích tuyệt đẹp ở Hồ Gươm cho đến ngày hôm nay.
Nhân dân vẫn còn ghi nhớ qua cầu ca, rủ nhau xem cảnh kiếm hồ, xem cầu Thế Húc, xem chùa Ngọc Sơn, Đài Nghiềng, Tháp Bút Chưa Mòn, hỏi ai xây dựng nến non nước này.
Cụ Nguyễn Văn Siều được đánh giá là một người hạ thành kiệt suốt, là một trong những vẻ đẹp văn hóa của tri thức Thăng Long Hà Nội thế kỷ thứ 19.
Thưa quý vị, hình ảnh quý vị đang xem là quân thể di tích lịch sử quốc gia được chia làm hai khu vực.
Đầu tiên là khu lòng mộ danh nhân văn hóa Nguyễn Văn Siều, cách đó chừng khoảng một cây số là nhà thờ Thùy Tổ họ Nguyễn do Thần Siêu tạo dựng vào năm 1864.
Lòng mộ Cụ Nguyễn Văn Siều hiện ở Làng Kim Lũ, địa chỉ ở số 256 đường Kim Giang, phường Đại Kim, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
Trong đó, khu lòng mộ hiện đã được trùng tu, tôn tạo khang trang.
Khuôn viên lòng mộ rộng rãi có tường bao quanh, sân lát gạch đỏ sạch sẽ, xung quanh được trồng hoa và cây cảnh.
Bộ phần quả cụ lát đá xanh nằm chính giữa, bên trái có nhà bia chữ Hán, ghi nhận công trạng quả cụ đối với đất nước.
Được biết ban bia này do học trò quả cụ từ ngày xưa hiến tặng gia tộc.
Bên trái bên phải lòng mộ được trồng hai cây đại, một bộ bàn ghế được đặt dưới 8 cây đại để khách đến thăm viếng có chỗ nghỉ chân.
Khuôn viên lòng mộ Nguyễn Văn Siều là quả dòng họ nhiều đời của họ Nguyễn ở Kim Lũ.
Trong khuôn viên có 11 ngôi mộ khác của dòng họ.
Địa chỉ khu nhà thờ Thùy Tổ họ Nguyễn ở số 18, ngách 51, ngõ 250 đường Kim Giang, phường Đại Kim, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
Bên ngoài khu đền thờ có bảng ghi Di tích lịch sử văn hóa đã xếp hạng.
Nhà thờ Thùy Tổ họ Nguyễn ở Kim Lũ do thần Siều tạo dựng.
Đi vào bên trong khu đền thờ được chia làm ba gian, gian chính là nơi thờ tự tổ tiên.
Ban bên phải có tượng đồng cụ Nguyễn Văn Siều do học trò cụ tạc.
Bên trái là ban thờ, hậu rệ của dòng họ Nguyễn.
Giành nhân Nguyễn Văn Siều mất năm 1872, thọ 74 tuổi.
Sau khi mất, Nguyễn Văn Siều được dân Giáp Giang Nguyên tôn làm thành hoàng, thờ chung với thần sông Tô Lịch và đô đài công Nguyễn Trung Ngạn Đới Trần.
Hơn 20 năm sau, các học trò đã dựng bia thần đạo kỷ niệm thầy ở khu lòng bộ.
Bia cao 1m3, rộng 0,7m, hai mặt đều có chữ, bia có nhà bia chắc chắn,
song hiện nay một vài dòng, một số chữ trong văn bia đã bị mòn, bị mờ.
Sau đây là bản dịch toàn bộ bài văn khắc trên bia Phương Đình Trí Đạo Tiên Sinh Thần Đạo Bi,
tức Bia Thần Đạo Ở Lăng Tiên Sinh Phương Đình Thụy Trí Đạo, bản dịch của Viện Hà Nội.
Người sĩ quân tử gặp thời vận, được làm quan thì coi việc giấy tờ,
giúp vua giúp nước, khiến dân no ấm, lui về thì dạy học,
làm sáng đạo hiếu để trung tín, giúp đời đào tạo nhân tài.
Cảnh ngộ tùy khác nhau, song đạo vẫn là một.
Nên giáo dục nước ta thịnh vượng, đào tạo được nhiều hiền tài,
đó là nhờ sự coi trọng chính học kinh điển.
Trong đó, người làm sáng đạo xưa, nổi tiếng trong giới nhà nho,
xứng đáng đứng đầu của lớp học sau phải kể đến Phương Đình Nguyễn Tiên Sinh.
Tiên Sinh quy về cõi đạo đã hơn 20 năm, các học trò bàn với nhau muốn soạn bài văn khắc bia
để làm sáng tỏ cuộc đời sự nghiệp, học thuật và đức độ của Tiên Sinh.
Thiệt nghĩ Tiên Sinh là người mà tôi ngưỡng vọng công đức của Tiên Sinh phải được truyền mãi cho đời sau.
Nhưng trọng hợp tôi là người ngu tối, không thể biết hết công đức ấy dù chỉ trong muôn một.
Vậy làm sao có thể đương nổi việc nặng này?
Nhưng các vị học trò của Tiên Sinh nhiều lần kiên quyết đến thúc tôi viết,
tôi không thể chối tự được, phải viết đôi điều.
Trọng hợp, tức Nguyễn Trọng Hợp, sinh năm 1834, mất năm 1902.
Người cùng làng với ông, ông Đậu Tiên Sĩ, làm quan đến chức văn minh đại học sĩ, bất kỳ kinh lực sứ.
Tiên Sinh hủy là văn siêu, tự tốn ban, hiệu phương đình, còn chỉ đạo là tên thụy do các học trò riêng đặt cho Tiên Sinh.
Từ cụ Thủy Tổ đến đời ông của Tiên Sinh, trải tám đời đều ẩn đức ở quê.
Thân phụ Hoàng Nghị Công mới theo nghiệp nhỏ, học rộng, hiểu cổ.
Xem kỹ bản thế phả mà trọng hợp tôi có, Tiên Sinh là con trưởng.
Tiên Sinh khi mới sinh đã có tướng lạ, thân thể mạnh mẽ, mặt vuông, lòng bàn tay đỏ như tô son, tiếng vang, nhìn đã thấy uy nghi, cứng cỏi.
Khi còn nhỏ đã lỗi lạc, tuổi mới thiếu niên đã nói những câu kinh dị.
Hoàng Nghị Công thường vẫn lấy tiết tháo để khuyến khích trí khí của Tiên Sinh.
Đến tuổi thành niên, Tiên Sinh theo học lập trai phạm công.
Tiên Sinh càng thêm chuyên tâm về việc học, tung hoành ở văn tử cổ, không chịu gò bó với kiểu học thường tục.
Nổi tiếng học giỏi, năm ớt rộng từ năm 1825.
Đời minh mệnh, Tiên Sinh nhiều lần nhận được giấy triêu huyền, nhưng Tiên Sinh từ chối không đi dự tuyển.
Tiên Sinh ở nhà phụng dưỡng cha mẹ và dạy rỗ các em.
Sau hơn 10 năm mới đi thi và đậu phỏ bảng khoa mẫu tuốt từ năm 1838, được nhận chức kiểm thảo ở Viện Hà Lâm.
Đầu thời thiệu trị, Tiên Sinh nhận chức viên ngoại lang ở bộ lễ.
Vì có việc bị miễn, sau lại được phục chức thừa trí ở nội các.
Năm đầu đời tự đức, từ năm 1848, Tiên Sinh được thăng lên chức thị giảng học sĩ.
Năm sau, Tiên Sinh lại làm phó sứ sang nhà thanh.
Trong thời gian đi sứ, Tiên Sinh sáng tác tập thơ vạn lý.
Đi sứ về, Tiên Sinh được bổ chức ở Viện Tập Hiền Sung Kinh Diên Khởi Cư Chú.
Sau đó làm án sát sứ tỉnh Hà Tĩnh. Một thời gian ngắn, đổi ra tỉnh Hương Yên.
Thời gian này, có việc bàn luận về sự bỏ đê.
Tiên Sinh viết điều trần nói thẳng tắn.
Bởi vậy, năm tự đức thứ bảy, tức năm giáp dần 1854, vì việc nghị luận ấy mà phải hạ ba cấp.
Nhân đó, Tiên Sinh lấy cớ, ốm yếu, xin về quê nhà.
Về quê, Tiên Sinh dựng trường dạy học tại chỗ nhà cũ ở Giáp Giang Nguyền, Viện Thọ Sương, không còn ý làm quan nữa.
Nhưng khi cuộn bên có giặc, Tiên Sinh đã lấy của nhà đóng góp cho việc canh giữ.
Quan Sở Tại đã viết tờ Tâu Công Trạng của Tiên Sinh.
Tiên Sinh được ban hàm thị độc trí sự Viện Hà Lâm.
Từ sau khi thua làm quan, bởi văn tài của Tiên Sinh từng được vua các triều trước quỹ trọng.
Vì vậy, triều đình đương thời mỗi khi có việc lớn, các giấy tờ quan trọng phần nhiều vẫn nhờ Tiên Sinh biết.
Vua Hiến Tổ thường khen văn chương của Tiên Sinh uổn súc.
Vua Tự Đức khi chưa lên ngôi đã rất quỹ trọng Tiên Sinh.
Khi đã lên ngôi, càng thêm quỹ trọng Tiên Sinh.
Khi Tiên Sinh đi xứ, vua Tự Đức có dặn, Khanh học vấn uyên bác, lần này đi nên ghi chép kỹ phong vật núi sông, chờ ngay về, dâng cho chẩm xem sách ấy.
Nhà vua quỹ trọng Tiên Sinh đến như vậy.
Tiên Sinh đã nổi tiếng, lại gặp thời thịnh, danh tiếng càng vời vợi như mây dáng.
Các bậc danh sĩ đương thời đều khâm phục.
Đến khi tuổi cao, danh đức càng đầy, Tiên Sinh dạy lớp hậu học.
Tuy sắc mặt hiền hậu, nơi nói dịu dàng, nhưng người được tiếp vẫn thấy mình như được lên cửa rồng.
Về việc học, Tiên Sinh đi sâu vào nghĩa, lý, kinh sách, xem chú giải của Tiên Nho.
Gặp chỗ khó, đáng ngờ thì nghĩ rộng ra để tìm nghĩa lý bên trong.
Như vậy mà học trò của Tiên Sinh nhiều người có thành tiệu.
Những trước tác của Tiên Sinh có, tuy bức lục, địa, dư trí, cùng nhiều tập thơ văn khác.
Trước tác của Tiên Sinh nội dung phong phú, khảo, cứu, công phu.
Tiên Sinh viết nhiều, so với các tác giả lớn đương thời chỉ có hơn, chứ không kém.
Tiên Sinh bất ngày 7 tháng 6 năm nhâm thân, tứ năm 1872.
Sinh ngày mồng 3 tháng 7 năm kỉ mùi, tứ năm 1799, thường thọ 74 tuổi.
Trước, Tiên Sinh lấy bà họ Hoàng, sau lấy bà họ Bùi, có 3 người con trai.
Ông Tập Hinh mất trước, ông Thứ là Dĩnh, được duy mệnh làm chủ Việt Tế, nay giữ chức biên tu ở huyện Kim Sơn.
Ông Thứ Ba là Xiện, con gái có 4 người.
Người trường gả về họ Vũ ở Lương Đường, chồng chết, thủ tiết đến năm, gần 50 tuổi.
Vua nghe tin, ra xác khen ngợi.
Người út gả cho án sát xứ Hải Dương là ông Trịnh Tiên Sính, người định công.
Hai người khác cùng đều lấy chồng ở họ có danh tiếng.
Tháng 11 quy táng ở xứ Trại, làng Kim Lũ, nơi đất do Tiên Sinh chọn trước.
Tiên Sinh cùng dòng Thủy Tổ với tôi.
Đến đời thân phụ của Tiên Sinh mới rời ra Giáp Giang Nguyên, huyện Thọ Sương, làm nhà ở đó.
Tiên Sinh là người rất nhớ công đức Tổ Tiên.
Ông bè lập nhà thờ Thủy Tổ tại làng này.
Các tiểu tông có người thi đỗ, được ăn lộc quan đều đặt ruộng tế.
Hàng năm, đến ngày Đông Trí, họp họ đến tế.
Giáp này còn dựng điền thờ Thần Sông Tô Lịch.
Chương đình có xác cho Xuân thu hợp tế Tiên Sinh với đô đài công là kiến sĩ Đời Trần.
Nếu không tế ở đây, thì tế ở xã.
Việc như vẫn còn đây, nhưng vẫn còn đây.
Vậy làm bài minh rằng
Sông Tô nước đầy, chảy mạnh lâu dài.
Tích đức được báo, các đời thịnh vượng.
Đất sinh danh nhân, đó là điểm lành.
Kinh sách uyên bác, tất thành văn chương.
Rực rỡ tỏa sáng, nước nhà vinh quang.
Lễ nghi chu, khổng, phong hóa ngu.
Đường, lưỡng hán văn chất, sáu kinh phép thường.
Đâu thiếu tải đức, lui cốt thiện tàng.
Làm gương bực thước, tư văn đống lương.
Nghiền tinh đạo nghĩa, rèn cặp văn chương.
Vui được anh tài, học sĩ mãn đường.
Lấy đạo mà về, tuy tối mà sáng.
Tích công dưỡng tính, trường thọ ăn khang.
Không sai, không xót, gặp nhiều cát tường.
Ở trốn cảnh sơn, mãi mãi thơm hương.
Trong sáng chắc tuyệt, đức âm không quên.
Đồng tiến sĩ Khoa Ân Bùi, năm 1865.
Phủ, chính đại thần đặc tiến Vinh Lộc Đại Phu.
Văn minh điện đại học sĩ Sung Co, mật viện đại thần.
Quốc xử quán, tống tài, kiêm quản không thiên giám.
Sự vụ vĩnh trung tử trọng hợp cần soạn.
Thành thái, năm 46.
Ngày tốt tháng riêng, năm giáp ngọ, năm 1894.
Soạn.
Phía dưới là liệt kê tên các học trò trường Giang Nguyệt.
Hình ảnh quý vị đang xem là khu nhà thờ Thủy Tổ họ Nguyễn.
Địa chỉ ở số 16 ngách 51 trên 250 đường Kim Giang.
Ngoài cổng vào nhà thờ còn chữ nguyên tử môn, tức cửa nguyên tử.
Có câu đối.
Trong cổng có chữ quyết sơ sinh dân, tức mở đầu dân ta.
Có câu đối.
Câu đối trong hiên và trong nhà thờ.
Có câu.
Tức ơn nước trở tre khắp trong cả.
Nếp nhà góp lại chỗ chuyên cần.
Tức khí sắc thường nhiều nam lĩnh mây tre vòng nhĩ điện.
Gốc nguồn xa vây tô giang nước đẹp tiếp thanh đảm.
Nghi kỳ hữu hậu y quan tính thị ủy sơ thiên.
Tức học hỏi trong nhà văn lễ môn đỉnh đều có phép.
Kheo thế về sau khăn áo họ hàng được như xưa.
Nhà thờ này được dựng năm tự Đức thứ 17, tức năm 1864.
Ngoài hiên chính đường và tả vu, hữu vu có nhiều văn thơ ở diềm gỗ.
Chữ đẹp có thể có chữ của cụ phương đỉnh.
Nhà thờ có bàn thờ tộ với chữ Nguyễn tộc Nguyên tử và câu đối đăng quân tử tri đường tri bất vong bản.
Quan tiền nhân tri đức nghiễm nhược hữu lâm.
Tức lên nhà thờ bậc quân tử biết không quên gốc, nhìn đức độ người xưa nghiệm thấy như còn.
Trong nhà thờ còn bức họa phương đỉnh tiên sinh bận y phục màu trắng,
dầu tốc bạc phơ khuôn mặt bề đặn, tay cầm sách, bàn thấp ngồi dạy học.
Nguyễn Văn Siều sinh năm 1799, mất năm 1872.
Húy là Định, sinh vào giờ siều ngày 3 tháng 7 năm Kỳ Mùi từ năm 1799.
Theo bộ chính phà họ Nguyễn ở Kim Lũ, có thể do chính Nguyễn Văn Siều viết
thì thùy tổ họ Nguyễn người xã Kim Lũ, thôn Trung.
Xã Kim Lũ xưa có ba thôn là thôn Cầu, thôn Trung và thôn Văn.
Thần phụ Nguyễn Văn Siều là Nguyễn Công Bảo, do hoàn cảnh gia đình,
đã đến ở với bà cô rồi định cư ở phường Đông Các, huyện Thọ Sường,
nay thuộc phố Nguyễn Siều, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Đến Nguyễn Văn Siều là đời thứ hai, nhưng khi viết chính phà,
Nguyễn Văn Siều vẫn lấy thôn Trung, xã Kim Lũ, tổng Khương Đình, huyện Thanh Trì là nguyên quán.
Huyện Thanh Trì là quê hương của nhiều danh nhân xưa như Trù Văn An,
Người Thôn Văn, Bùi Huy Bích, Người Thịnh Liệt, Nguyễn Công Thái,
Người Cùng Làng và Cùng Họ Nguyễn, được phong tước kiểu cuộn công.
Trừ vua Lê Dụ Tông, nay còn đến thờ Nguyễn Tướng Công Tử.
Kim Lũ, tù gọi là Làng Lũ, xưa là vùng nông nghiệp trù phú,
nhiều hồ đâm, có sông Tô Lịch chảy quả, lại có nghề làm kẹo bột nổi tiếng.
Con gái nhiều nơi thường vẫn muốn lấy chồng về đây.
Đây là vùng đất cổ, là nơi có truyền thống văn hóa lâu đời.
Đầu làng có cổng làng cổ kính, cao rộng, ngoài đề quàng miện,
trong đề cung kính trị, có đôi cầu đối.
Giáng vân tại tiêu cam lộ bố vọng, thanh phong động trúc minh nguyệt lâm trì,
tức mây phủ xuống ban đêm, điểm lành tòa khắp,
gió mát lay động cảnh trúc, trăng sáng dõi mặt áp.
Từ Thôn Trung, quê Nguyễn Văn Siêu, đến Thôn Văn, quê Chù Văn An,
đường đi chưa đến vài kỳ số.
Có lẽ Nguyễn Văn Siêu cũng thường cùng bạn bè,
trong đó có cao bà quát, đến thăm đền Đức Thánh Chu.
Với buổi huy bích, Nguyễn Văn Siêu đã viết trong bài Hành trạng tiên sinh
Bùi tổn am tướng công, Nguyễn Văn Siêu có viết
Siêu tôi là người cùng huyện, là hàng con cháu hậu sinh,
khi ông còn, tôi đã đến tuổi đội mũ, nhưng không được đến học.
Những trước thuật sáng tác của ông, tôi vẫn thường được đọc ở nhà thầy Lập Trai,
thầy bắt phải đọc. Ông còn viết, Siêu tôi mỗi lần đọc tế văn của thầy Phạm Tế Ông,
thấy ý trước sau đã viết hết. Người ta chỉ biết được văn trương của ông hay,
nhưng như tôi có khi làm được vài câu tờ, vài câu văn, họ bèn nói là tương đắc.
Nói vậy là đã không biết tôi, làm sao có thể nói là tương đắc được.
Do vậy tôi cứ băn khoang suy nghĩ, càng nghĩ càng thấy không vượt được mình.
Theo chính phả, thân vụ Nguyễn Văn Siêu có đi học, nhưng không đi thì, tính tình trung hậu,
ông một cô lúc mới 10 tuổi, gia đình gặp rất nhiều khó khăn,
phải đi dạy học nhiều nơi xa để sinh sống, sức khỏe yếu nên mới 53 tuổi đã qua đời.
Vào năm Bộ Tý từ năm 1828, hai năm sau nằm tần mão năm 1831, mẹ ông cũng mất, thọ 55 tuổi.
Năm 7 đến 8 tuổi, Nguyễn Văn Siêu đã theo tra học, viết chữ, đọc sách, nhưng không cho làm văn.
Năm 13 đến 14 tuổi đã tự làm câu đối treo trong phòng học.
Đạo tự cổ kim, vô khúc kính, thiên đa bầm tất sản cao nhân,
tức đạo học xưa nay không có đường tắt, trời có nhiều nhà tranh, lều cỏ rành để sinh ra bậc cao nhân.
Năm 15 tuổi, định tức Nguyễn Văn Siêu theo học thầy Hương Cống Triều Lê là thọ Bình Trần Công Tiến
ở Bằng Liệt, đọc khắp các sách kinh chuyện, chư sử, rồi được dạy làm thơ,
viết văn xuôi như các loại châm, minh, thịnh, biểu, luận, biện v.v.
Lại cho chép tóm tắt tinh yếu thi văn chư ra các đời hán, đường, tống và sổ tay,
rồi bắt tìm rộng trong điệt tích hoặc y lý cho đến vụ kinh. Có chỗ đáng trích thì cũng phải sao chép.
Mời rộng kiến văn, tức chính phản.
Sau đó, Nguyễn Văn Siêu được gửi theo học tiến sĩ Lập Trai Phạm Quý Thích ở Hoa Đường,
có bản chép là Lương Được, tỉnh Hải Dường.
Trường của thầy Lập Trai được tiến dạy phép cổ văn, cổ thi đúng nề nếp khoa cử.
Ông tá lĩnh ở La Khe dẫn Nguyễn Văn Siêu nhập học.
Nguyễn Văn Siêu dốc trí vào việc học tập, bắt đầu sao chép loại biên 20 quyển,
đêm khuya che đèn ghi chép, chưa từng bỏ sót một chữ nào.
Khoa thi hương năm Ất Dậu tức năm 1825, ông đi thi đậu Á Nguyên, tức đậu cử nhân thứ hai.
Hơn 10 năm sau, năm Bộ Tuốt tức năm 1838,
Nguyễn Văn Siêu thi hội chỉ đỗ phó bảng, tức phụ bảng. Khoa thi hội này có 10 phó bảng.
Chuyện lợi đận trong việc thi cử của Nguyễn Văn Siêu, các sách ghi chép có khác nhau.
Theo sách ngọn bút thần Nguyễn Văn Siêu thì thần siêu học thông như thần,
song chữ viết thì xấu như ma thật. Thế nên vua tượng Đức có thơ đùa rằng
thần đâu mà chữ xấu như ma, lem lọ cho người ngó chẳng ra, nếu phải họa phù trừ quỷ tặc,
khốn thiêng thì phải hậu hoàng gia. Theo Hoàng Hiếu Yên trong Văn học Việt Nam thế kỷ thứ 18,
nửa đầu thế kỷ thứ 19, thì cả Cao Bá Quát và Nguyễn Văn Siêu sở dĩ thi hỏng nhiều lần,
một phần vì không chịu tuân theo khuôn khổ của lối văn trường ốc,
nhưng phần chính là bọn quan trường ghen tài, tác giả sách này có nói.
Theo Nguyễn Văn Siêu, thi cử đã làm hư hỏng trí tuệ của học trò,
chạy theo thi cử chỉ là cái lối trộn cắp những lời nói cũ và đâm đầu vào bồn lấm.
Chính Nguyễn Văn Siêu trong bài Hai loại văn trường cũng viết,
phàm những kẻ chỉ cầu mong thì đỗ, ngoài ra không còn một cái học nào khác,
họ không biết rằng tu sửa cái gốc thì cái ngọn cũng dày lên,
nếu chỉ che đậy qua loa cái trách nhiệm gần thì bỏ mất trách nhiệm già.
Cũng theo bộ kim lũ Nguyễn Thị Chính Phả, khi Nguyễn Văn Siêu đã đỗ cử nhân,
thì đem tất cả sách nhâm môn đột ất đột hết, vì cho rằng các sách này không nên học.
Chỉ đọc sách nội kinh để chữa bệnh, đọc sách địa lý để biết tình hình sông núi
để lúc làm văn không bị nhầm lẫn.
Nguyễn Văn Siêu còn cho biết, ông rất thích phong thủy, ưa nhất là núi sông vùng An Sơn, Thạch Tất.
Mỗi năm đến mùa xuân, thương cung bạn bè và học trò đi chơi, có bận đến mươi ngày.
Về bạn bè của Nguyễn Văn Siêu, chính Phả Chép.
Bạn của định có Sử Sĩ Tạ Hiên Chu Doãn Chí ở Dục Tú,
Nhân Tra Lê Đình tức cử nhân giáo thụ ở Nhân Mục,
Hội Thống Tốn Phủ Vũ Mẫn ở Nghệ An, Vũ Đình Lễ là cử nhân chi phụ ở Lương Đường,
Chí Đình Nguyễn Văn Lý đồng tiến sĩ án sát ở Đông Tác,
Lũ Âm Vũ Phàng đồng tiến sĩ độc học ở Tự Tháp,
Lê Duy Trung đồng tiến sĩ độc học ở Phúc Duyền, Thượng Phúc,
Dương Đình Ngô Thế Vinh đồng tiến sĩ lễ làng ở Bái Dương,
Thanh Tư Trần Văn Vi cử nhân án sát người cùng lạc, v.v.
Nguyễn Văn Siêu tính thẳng thắn, ai thích thì chơi, không thích thì thôi.
Trong bài Phương Đình Tử Phóng Ca, ông có viết
Ái ngã giả lai, ố ngã khứ, khứ hậu bị thử vô tiết tiết,
Ngã ninh diện xích vô bối phi, ngã cố chi xảo như bi chuyến,
Tạm dịch, ai yêu ta thì đến, ai ghét ta thì đi,
Đi rồi đó, cùng đây không tiếc núi,
Ta thả mắng ngay vào mặt, không thèm nói vụn sau lưng,
Ta biết thừa cách xào trá, nhưng cứ ú ớ, ra vẻ vụn về.
Tình bạn giữa Phương Đình Nguyễn Văn Siêu và Chu Thần Ca Ba Quát thật là đẹp.
Hai vị chơi với nhau rất gắn bó và thoải mái.
Câu thơ của Chu Thần cho thấy điều đó.
Gặp nhau tự gối sở râu.
Ngày Ca Ba Quát bị chết và bị án chung di tam tộc,
Không ai dám biểu lộ so thường,
Nhưng Phương Đình Nguyễn Văn Siêu đã làm câu đối viếng hương hồn anh em nhà họ cao.
Ta tai quán cổ tài danh,
Nan đệ nan huynh,
Bản thế ngẫu sinh hoàng ngẫu tử,
Dĩ hĩ đáo đầu sự thế,
Khả liên khả ố, hỗn trần lưu xú diệt lưu phong.
Tức là thương thay tài điệu tuyệt vời,
Khó anh khó em, nửa đời cùng sinh lạc cùng tác,
Thôi nhỉ sự cơ đến vậy,
Đáng thương đáng ghét,
Nghìn năm dây xấu cũng dây thơm.
Phương Đình Nguyễn Văn Siêu còn có bài thơ khóc Ca Ba Quát rất được truyền tụng là
Nguyên âm, duy biên thư sử bích biên cầm,
Nhất mộng du du thất hảo âm,
Sơn hải di tung hà sứ ổn,
Hương quan ly hật thử hồi thâm,
Văn chương hữu mệnh tương trung thủy,
Thanh khí đồng bi tự cổ kim,
Ngô đạo vị khang phân hiển hối,
Ấu y kỳ nãi sĩ lưu tâm.
Tạm dịch
Đàn còn bên vách sách bên màn,
Một giấc nghìn thu bật tiếng vang,
Điên đảo non sông nhòe dấu cũ,
Âm thầm đất nước ngấm tình thương,
Duyên văn đã kết đây cùng đó,
Nghĩa cũ dù ai nhớ chẳng buồn,
Đạo học tỏ mờ chưa dễ biết,
Cửa người khép nép mãi sao đương.
Đối với nhiều bạn khác,
Nguyễn Văn Siêu cũng chân tình,
Khi Thành tư Trần Văn Vi là bạn cùng quê,
Đang làm án xác ở Ninh Bình,
Hai lần viết thư hẹn gặp không được,
Ông rất bán khoan có thơ phụ đáp như sau.
Lai khứ Ninh Bình lưỡng trí thư,
Tấm giao niệm ngã cảm tình sơ,
Cung chi chuyết hoạn đa yêu sự,
Hà hiệu năng thanh ủy khởi cư,
Tạm dịch.
Ninh Bình hai lượt gửi thư đi,
Tình nghĩa thâm giao ráng quản trí,
Quan vụ nhiều việc nên lắm lo,
Tài cao đâu phải ước bình thỉ.
Trong số bạn cùng học với thầy Phạm Lập Trai,
Nguyễn Văn Siêu hay làm thơ gửi Ngô Thế Vinh.
Trong phương đình thi loại mạng hướng tập có bài
Dương Đình Ngô trọng tử,
Ứng triệu lai kinh.
Khi Dương Đình mất,
Phương Đình có làm thơ viếng với lời thơ giản dị chân tình.
Bắt căng tiềm đạo khí,
Hiểu lập thủ ví ngôn.
Tạm dịch không kêu căng mà tiềm ẩn đạo khí,
Có tựa lập, giữ lời nói bình thường.
Có một lần họp bạn,
Ông Lê Duy Trung không đến được,
Đàng đềm Phương Đình đội mưa đem thơ đến nhà ông Lê Đàm Đạo,
Sau đó đã làm thơ để kỷ niệm việc này.
Các bạn tâm giao gặp mặt đều đã luống tuổi rồi,
Việc buồn, việc vui đã quan tâm nhau trong thời gian dài.
Trong việc chọn bạn,
Chọn thầy,
Nguyễn Văn Siêu tự nói là ông không tùy tiện mà có sự cẩn thận,
Ở khổ nhị bài thơ tự cảnh,
Tức tự dăng,
Anh ngôn thi tập,
Ông viết,
Tâm giao vẫn cảnh minh cầu hiểu,
Nhất bái trung thân thận trạch sư.
Tức,
Chỗ tâm giao sống chết có nhau,
Nên phải sáng suốt tìm bạn.
Một lại ảnh hưởng suốt đời,
Nên phải cẩn thận trong chọn thầy.
Khi phó bảng Nguyễn Văn Siêu vào làm quan ở kinh đô Huế,
Giữa năm Minh mệnh thứ 20,
Từ năm 1839,
Được lĩnh trước hàn lâm viện kiềm tạo,
Ông được đức vua và triều đình yêu quý,
Nên chưa đầy một năm,
Đã được thăng lễ bộ chủ sự.
Mặc dù phẩm hàm còn thấp,
Ông vẫn được đặt cách cử làm phó chủ khảo trường thi thừa tiên,
Trong khi ông không lấy gì là khoái.
Về sau,
Khi viết về dung thôn Lý Quang Địa,
Trong bộ tùy bút lục,
Ông đã viết về thi cử,
Ôi,
Từ khi đời sau dùng văn chương chọn nhân tài,
Từ thùa trẻ,
Ai cũng phải cố gắng học để đi thi,
Vậy mà sau tống đến nguyên,
Mình thành danh ngo nối tiếp ra đời,
Dẫn đầu cho kinh học,
Còn nước ta sao nhân tài vắng thế?
Mới đây,
Quan đốc học Hà Nội thi học trò,
Bài sách hỏi,
Thơ na ở phần thương tụng,
Có đủ chiêng,
Chống, cầm sắt, ca vũ,
Nhưng sao ở tiết thứ bốn,
Chỉ nói người xưa kính cần?
Tiết cuối lại kết luận bằng câu,
Hãy trông cháu vua thang,
Chủ tế của ta,
Tại sao?
Có một thí sinh trả lời rằng,
Trong bài thơ này,
Từ câu đánh trống của ta,
Đến câu xem tế lễ của ta,
Là tóm tắp đầu cuối,
Song nhạc có điệu khúc bát âm,
Hình dung ra nhiều điệu vũ,
Đều có thể dẫn chứng được,
Còn lễ thì có phép lên xuống,
Dân diệu như lễ phiền phức,
Lời không đủ thuật,
Vì vậy phải dẫn việc người xưa,
Làm lễ kính cần,
Ngày thường ăn ở ôn cung,
Nhằm tả lễ thời ấy,
Vậy mà trong chỗ thi,
Có một học quan nói to rằng,
Lời đáp của thí sinh này,
Suốt xứ ở sách nào?
Thì xong, tôi nói chuyện sự học xưa nay,
Với quan tuần phủ Nguyễn Tử Văn,
Và dẫn câu kinh lễ,
Sướng sướng nhược cổ chi võ tướng,
Tức, quan quần như người mù,
Không ai dắt,
Để tỏ việc học phải có thầy,
Vị học quan kia không hiểu ý tôi,
Người là chỉ trích ông ta,
Ông ta liền nói,
Người dắt cũng mù,
Thì làm thế nào?
Mấy trăm học trò ở đó,
Cười ẩm lên như bỡ trợ,
Tôi tự hối,
Từ nay trở đi,
Không dám bản sách vở với ai nữa,
Về nhà rồi,
Tôi vẫn cho thí sinh giải thích bài thơ,
Na là hợp lý.
Năm Tân Siểu tức năm 1841,
Vua Nguyễn Hiến Tổ lên ngồi,
Niên hiệu thiệu trị,
Nguyễn Văn Siều càng được yêu ái,
Ông được thăng lễ bộ viên ngoại làng,
Rồi thăng nội các thử trị,
Năm Đinh Mùi tức năm 1847,
Lại được thăng thị giảng học sĩ,
Chưa hoàng đế thường thân mật nói chuyện với ông,
Lại cho thái tử Hồng Nhậu đến gặp ông,
Nghe giảng kinh điển và thơ văn.
Vào thời gian này,
Con học sĩ Nguyễn Văn Siều,
Được triều đình giao soạn nhiều văn bản quan trọng,
Như thánh tổ nhân hoàng đế,
Ngũ tuần vạn thọ đại khánh xuân thủ ân chiếu,
Tức ân chiếu đầu xuân lễ mùng thọ 50 tuổi,
Của thánh tổ nhân hoàng đế.
Trong triều,
Các quan triều đều biết công việc,
Biết tài của nhau,
Người nào giỏi văn,
Người nào hay thơ,
Trong số đó nội bật lên 4 người,
Được các học giả kinh đô phong là Tràng An,
Tứ Kiệt.
Tràng An ở đây chỉ kinh đô Huế,
Tứ Kiệt là 4 người tài giỏi hơn người
Ở kinh đô Huế lúc bấy giờ,
Gồm Nguyễn Hảm Ninh, Đinh Nhật Thận,
Nguyễn Văn Siều và Cao Ba Quát.
Cả 4 người này về sau,
Tuy tội nặng nhẹ khác nhau,
Nhưng đều thối quan,
Diện Nguyễn Văn Siều ngay thời kỳ này đã bị ghen ghét,
Trong họa bút thần, tác giả viết,
Tiên sinh tính tình cương trực,
Thực là một nhà nho kiểu mẫu thời bấy giờ,
Nhưng dù là Đức Thánh Khổng Tử
Hay Đức Phật Tiết Ca,
Cũng còn có những người không chịu phục,
Thế thì ông thần Phương Đình nhà ta
Vị tất mọi người đều phục,
Có người miền Mai tiên sinh rằng,
Siêu đồng, siêu đất cũng là siêu,
Siêu đất sao mà lắm kẻ yêu.
Khi vua Thiệu Trị mất,
Thái tử Hồng Nhọng lên ngôi,
Tức vua Nguyễn Dực Tông,
Niên hiệu Tự Đức năm 1848.
Vua Tự Đức ở ngôi từ năm 1848
Đến năm 1883
Và cũng lưu ý đến lĩnh vực văn hóa,
Thời kỳ đầu Triều Tự Đức,
Nhân tài hội tụ về kinh đô Cảng Đồng Đúc,
Các cơ quan biên soạn thư tịch
Làm việc xứ nội,
Vua Tự Đức lên ngôi liền thăng cho thị giảng học sĩ
Nguyễn Văn Diều lên chức thị độc học sĩ,
Năm sau, năm 1849,
Lại hạ chiếu cho ông sung chức phó sứ
Đi sứ nhà thành,
Trong chiếu có châu phê,
Khanh tính trời thông minh,
Học vấn uyên bác,
Đi lần này nhớ thu tập những điều
Tài nghe mắt thấy,
Giúp chấm làm tái mắt,
Qua các danh làm thắng cảnh,
Cùng phong tục các nơi bên Bắc Triều,
Phải lấy bút biên chép tỉ mì ngay,
Chờ lúc về trình chấm xem,
Giúp chấm thấy rõ ngoài muôn dọc.
Đi sứ về, ông được thăng chức
Tập hiền viện học sĩ,
Rồi thăng kinh riêng khởi cư trú.
Trong thời gian này, ông tham gia toàn tu bộ thực lục tiền,
Và tham gia biên soạn bộ
Hoàng Triều ngầu điệp, v.v.
Vua tượng Đức rất quý mến ông,
Năm Tân Hội từ năm 1851,
Nguyễn Văn Siêu được bộ làm án sát tỉnh Hà Tĩnh,
Là chức quan phụ trách án tụng một tỉnh.
Nghe nói một vài nơi ở Hà Tĩnh
Vẫn còn di văn như
Hoành Phi, Câu Đối, Văn Bia, v.v.
Của cụ Án Siêu.
Người ta kể chuyện
Sự kiện tai tình của quan án,
Họ kể rằng,
Một hôm quan án Siêu đi Kinh Lý hạp kỳ Anh,
Nghe tiếng đàn bà chửi mất gà,
Quan cho gọi dân trong xóm
Và người đàn bà kia đến
Bắt mọi người phải tát người đàn bà kia
Về tội làm huyên náo làm xóm
Mọi người nghe quan đành phải tát
Nhưng chỉ tát khẽ
Chỉ có một gã là tát thật lực
Quan liền cho lính bắt gã ấy
Bảo chính gã là tiên trộm gà
Gã kia chối bai bài, chương gân cổ kêu oan
Quan đi đến nhà gã
Thấy có đứa bé đang chơi ở sân
Quan gọi đứa bé đến cho kẹo và hỏi
Tối qua bố cháu có làm thịt gà không?
Đứa bé gật đầu
Và chỉ ra góc vườn
Mọi người ra góc vườn xem
Thấy có đám lông gà đổ ở đấy
Tiên trộm gà phải thú tội
Lại một vụ khác
Quan án siêu đi kinh lý
Thấy hai người đang giành giật nhau kịch liệt một tấm vải
Quan cho gọi đến hỏi
Bính nói
Tấm vải này của tiều dân
Tiên này tự nhiên đến cướp
Đình cãi
Con vừa đi chợ mua tấm vải này
Về qua đây bị tiên này xông ra cướp
Quan huyện sở tại và mọi người thấy vụ này
Quả khó xử
Quan án siêu cũng thấy khó xử
Quan bảo hai người kia
Hai anh ai nói cũng có lý
Vậy ta xử công bằng thế này
Xé tấm vải ra
Chia mỗi người một nửa bằng nhau
Đình hớn hở thuận ngay
Bính thì dầu dĩ
Quan liền cho lính bắt tiên đình
Chính mày cướp vải
Vì vậy mày không tiếc xé tấm vải
Khôn hồn khai thực sẽ được khoan hồng
Nhược bằng điều toa sẽ bị tội nặng
Tiên đình thấy quan bắt đúng tội
Phải khai thực chính ý cướp vải
Quan án siêu đã dùng mẹo
Sự án giỏi như vậy
Tương truyền thời ấy
Tùng tiện vương nghe tiếng đã cho người chép thành sách
Ý chừng muốn khẳng định dưới
Chiều đại tự đức
Đại nam cũng có thanh thiên
Và cũng muốn các quan án học tập
Làm án sát ở Hà Tĩnh
Được một thời gian Nguyễn Văn Siêu được đổi về
Án sát tỉnh Hương Yên
Theo tờ tạ thực thụ hưng
Án sát sứ biểu
Tức biểu tạ ơn được thực thụ
Trước án sát sứ ở Hương Yên
Ngày 28 tháng riêng
Ông tiếp được dụ về
Việc thực thụ Hương Yên án sát
Do bộ lại trào ngày 1 tháng 2
Chính thức làm lễ nhậm chức
Tại tỉnh Hương Yên trong tờ biểu tạ ơn này
Ông đã nhắc lại một số việc
Trong thời gian được giữ chức vừa qua
Ông nói ông xuất thân trong một gia đình
Hàn Nho ở Hà Nội
Năm minh mệnh thứ 6 thi hương đỗ cử nhân
Năm minh mệnh thứ 19 thi hội đỗ phó bảng
Bắt đầu được xếp vào Hàn Viện
Rồi làm lễ tư
Bởi việc trường bị tội
Nhưng được lạc chức hiệu lực
Nhờ hiến tổ hoàng đế nhặt
Của rơi mà được vào lại hản hoàn
Lại đặt tứ nhập cát
Bởi mệnh kiển số cơ
10 năm ở kinh thành tóc bạc
Có người ghét chỉ biết tự thương mình
Hoàng thượng đăng quan
Thần được thăng thụ thị giảng học sĩ
Rồi được sung ất xứ đi thanh
Do ăn nói mang tội
Tự nghĩ khó được khoan ta
Xong nhờ ơn mà được yên lành
Đi xứ về lại được bổ tập hiền viện
Dự sung khởi cư chú
Gần gũi long nhan
Ấy là vinh hạnh lớn nhất của kẻ thư sinh
Nhưng bầy tôi được chiếu cố
Giả yếu, điền tịch hay quên
Lại thêm hay gây tội lỗi
Nhiều vị không ưa, dư luận khó tránh
Đội ơn lại được thăng
Rồi được điều về hưng yên
Ơn ấy to lớn, cho đến chết thần cũng không quên
Nay lại được thực thụ án sát
Biết báo đáp sao đây
Thần chỉ biết phải tránh lợi riêng
Lấy nghĩa để phòng
Dù một chút của người cũng không dám tự hào
Quan hệ giữa vua tội đức
Và Nguyễn Văn Siêu có thể nói là
Quan hệ khá đặc biệt
Vua tôi mà ít nhiều cũng như học trò và thầy
Dường Nguyễn Văn Siêu qua tờ biểu
Cũng thấy thêm sự chân thành
Tiêm cậy của ông đối với vua tội đức
Ông trang trở muốn làm một việc gì đó
Để trả ơn nhà vua
Ngay trong tờ tạ biểu này
Nguyễn Văn Siêu đã viết về dự kiến xây dựng hưng yên
Ông còn viết bảng chủ nghĩ
Hà phòng sự nghi sớ giải
Quyết liệt đề nghị cải tạo đê điều
Ở hưng yên nhưng vì thế
Mà đã bị hạ 3 cấp
Bài Phương Đình trí đạo tiên sinh thần đạo bi
Tức bia thần đạo ở lăng
Tiên sinh Phương Đình Thụy trí đạo
Đã nói rõ
Trong thời kỳ dạy học ở Hà Nội
Thầy Phương Đình còn tranh thủ
Tham gia nhiều công việc xã hội khác
Qua Phương Đình văn loại
Chúng ta biết thầy đã tham gia
Các việc quyên góp tiền để nạo vét sông Tô Lịch
Trùng tu Miếu Tiên Hiền ở Tanh Trì
Trùng tu Văn Trì ở Huyện Nhà
Trùng tu Huyền Thiên Quán
Sửa sang Võ Miếu
Đặc biệt Nguyễn Văn Siêu đã có công rất lớn
Trong việc xây dựng khu liên hợp
Đền Ngọc Sơn Hà Nội mà nay còn giữ được
Ông và các bạn đã nhiệt tình
Bàn nhau trùng tu lại khu di tích
Đền Ngọc Sơn về lai lịch của hồ
Về người khởi sướng công trình trùng tu này
Và kết quả trùng tu hồ
Bài Nghĩ Văn Sương Miếu Bì
Tức viết thay Bia Miếu Văn Sương
Là văn bia Nguyễn Văn Siêu viết
Thay cho Đặng Văn Tá
Người huyện Quảng Sương, tỉnh Thanh Hóa
Làm án sát Hà Nội đã viết
Hà thành này là cố đô Thăng Long xưa
Là nơi có nhiều dấu tích cảnh đẹp
Bao đời nay
Xét theo lịch sử ta thấy thế nào
Phía đông thành là thôn Hà Thanh
Huyện Thọ Sương, nơi đây có hồ
Gọi là hồ Hoàn Kiếm
Giữa hồ có đảo, gọi là Ngọc Sơn
Giữa Ngọc Sơn có miếu, gọi là Miếu Văn Sương
Mới đây có viên thiêm huyện
Ở tỉnh Hương Yên mới đổi về
Gặp tôi dắt tay dạo bước
Lại bảo rằng, siêu hồ Hoàn Kiếm
Rất lớn, sau thời Lê Trung Hưng
Đổ đất ở giữa làm đường lớn
Đường thông đến Lầu Rồng
Ở Nhị Hà, nửa hồ bên phải
Gọi là hồ Hiễu Vọng, nửa hồ bên trái
Gọi là hồ Tà Vọng
Núi trong hồ Tà Vọng có đài ngồi câu
Từ đầu đời Giao Long mới lập miếu
Quan Vũ Đế, giữa đời Tiệu Trị
Lại biệt lập miếu Thở Văn Sương Đế Quân
Gần đây, quan án sát
Nguyễn Như Cát, thăm hồ và núi
Cảm khái vì quy chế cảnh
Ở đây thô lộ
Hơn nữa, nếu không sửa thì kiến trúc sẽ hỏng đổ
Ông Bèn Kiến Nghị huyên tiền
Để tu bổ lại, việc chưa kịp làm
Thì ông được bổ đi làm
Quan Bố Chính ở tỉnh Đông
Tôi phải làm thay
Văn biến này còn cho biết
Qua 3-4 năm, dựa vào tiền của
Quyên góp được mới làm xong
Và nhanh hoành xem quy mô kèo cột
Của miếu Văn Sương sẽ dựng này
Vật liệu đều quý, khí thế lớn
Thấy vẻ ấy mà trong lòng phấn trấn
Đã có vẻ đẹp tự nhiên
Lại thêm nét lạ kỳ của người
Trong sự tố điểm về cấu trúc
Thế tất hoàn hảo
Long Thành là nơi lễ giáo ngàn xưa
Trải bao phen thay đổi
Đủ để Giang Sơn sinh sắp thái mới
Đó chẳng phải là lẽ
Thịnh suy đều có nguyên cớ
Đấy du, lãm duyệt danh tích
Khảo sát cổ kim
Nên lấy đó mà xem
Miếu Văn Sương mới dựng
Phía trước gần nước là đỉnh Chấn Ba
Ngụ ý là nền tảng của sóng Văn Sương
Bên tà, phía đông cầu Tế Húc
Dựng đài nghiêng
Lại sang đông ở núi Độc Tôn
Dựng tháp bút
Đều tượng trưng cho nền văn vật nước nhà
Bài minh ở đài nghiêng bút
Tự hình của nó ra sao
Không vuông, không tròn, ẩn chứa công dụng
Diệu kỳ, không cao, không thấp
Vị trí ở giữa
Đài nghiêng này xoay bóng hồ hoàn kiếm
Ngừng nhìn ngọn thạch bút
Ứng với sao thượng đài, nhà gia, vân vật
Ngập nguyên khí sát tầng xanh
Bài trí ở tháp bút viết
Trên đỉnh núi Độc Tôn
Có dựng tháp bút 5 tầng
Tháp nhờ núi mà cao
Núi nhờ tháp mà được nổi tiếng
Trong hồ hoàn kiếm có miếu thờ, quan sương
Khi trùng tu miếu này
Ngõ thấy ở bờ đông có núi
Bèn chặt cây, đắp đá
Xây tháp bút ở trên, đối xứng với đài nghiêng
Những cái đó có thể bất hủ
Bởi bên trong nó vẫn giữ được
Cái bất hủ vậy
Tại tháp bút có 3 chữ
Tả thanh tiên, tức viết lên trời xanh
Là của phương đỉnh Nguyễn Văn Siêu
Mà sách vở đời sau thường nhắc đến
Với bao sự khoái cảm
Và công tích của Thần Siêu
Trong việc tham gia tích cực trùng tu
Cụm di tích Ngọc Sơn tại hồ hoàn kiếm
Đã là một điểm son đỏ thắm
Trong cuộc đời của ông với thang lòng Hà Nội
Lời ca này chẳng đáng xem là tấm biên miệng
Ghi công tích này của Đặng Văn Tá
Nguyễn Như Cát và Thần Siêu sao
Dù nhau xem cảnh kiếm hồ
Xem cầu Thế Húc
Xem chùa Ngọc Sơn
Đài nghiêng tháp bút chưa mòn
Hỏi ai xây dựng nên non nước này
Riêng với Thần Siêu
Còn được ghi thêm trong đôi câu đối chữ háng
Nhất đại phương đình bút
Thiên thu kiếm thủy biên
Tức một thủa phương đình bút ngảng thu
Bên kiếm hồ
Thưa quý vị những gì viết về
Phương đình tiên sinh hẳn là còn sơ sai
Nhưng cũng hy vọng đã đưa đến
Quý vị trước hết là những ai
Chưa có dịp đến với phương đình tiên sinh
Một ấn tượng bước đầu
Đây là một con người suốt chúng
Một đại nhân đã để lại cho đất nước
Trong muôn đời một đại bút
Con người đó lúc còn trẻ đi học
Học giỏi đến mức thần đồng
Lớn lên đỗ đạt dù chỉ là phó bàng
Nhưng vào kinh đô làm quan được
Các học giả ở kinh đô tôn vào hàng
Tràng án tứ kiệt
Đi xứ được vua tin cậy
Làm quan ngoài được dân tin tưởng
Tiếng đồn án xác siêu sự kiện
Tài tình vang khắp nơi
Về chí sĩ mở trường dạy học và trở thành bậc sư biểu
Riêng với Hà Nội
Là người có công lớn góp phần
Đại trủng tu khu di tích Đền Ngọc Sơn nổi tiếng
Ba chữ tả thanh thiên
Của Phương Đình Nguyễn Ban Siêu
Biết ở tháp bút trước cổng Đền Ngọc Sơn
Đã là một biểu tượng tuyệt đẹp
Đủ sức ôm chứa cả văn hóa
Văn trường theo lòng rực rỡ, tinh khiết
Ngất trời trong tâm tưởng muôn đời
Của người dân Hà Nội
Mà cũng là người Việt Nam ta
Ông là nhà nho, hành xử theo đạo
Xong cũng tự tin và ngang tàng
Dám khen cái người khác không dám khen
Dám chê cái người khác không dám chê
Ông Đích Thực là một nhà văn lớn
Một nhà thơ lớn của nước ta
Với ông, viết chỉ là trách nhiệm
Vì hứng thú, không vì danh
Ông là một bậc danh nho nghệ sĩ
Ông sống là người nhân đức
Ông mất là thành hoàng lạng
Cảm ơn quý vị đã chú ý theo dõi
Quý vị nhớ ủng hộ kênh bằng cách nhấn like và chia sẻ video
Đừng quên nhấn đăng ký kênh youtube Hà Nội Phố
Để đón xem những video mới nhất
Quý vị hãy bình luận ở phía dưới để góp ý cho Duy
Những địa điểm, địa danh lịch sử
Hẹn gặp lại quý vị trong những video sắp tới
