Giải mã bí ẩn cột đá chạm rồng chùa Dạm, tác phẩm điêu khắc hoàn hảo thời Lý.mp4

Xưa và Nay
1.3K người theo dõi
#vtv24 #chuyendong24h
Giải mã bí ẩn cột đá chạm rồng chùa Dạm, tác phẩm điêu khắc hoàn hảo thời Lý
► Chuyển động 24h do VTV Digital sản xuất, phát sóng trên kênh VTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam.
► Đăng ký ngay Youtube Chuyển động 24h:
- / @vtvchuyendong
► Theo dõi Chuyển động 24h trên các trang mạng xã hội khác:
Sửng sững cùng thời gian gần 1.000 năm qua
Được xây dựng vào thời Lý
Là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc của điêu khắc thời Lý
Một nền điêu khắc đặc sắc bậc nhất trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam
Thái của đá hiện nay thì nó vẫn còn
Từ xưa nó chỉ mất những cái phần kiến trúc ở bên trên
Mà bây giờ là nó còn giấu vết là những cái đỗ chân khổ
Cả khối tháp có trọng lượng lên đến 50 tấn
Được tạo nên bằng chất liệu đá sa thạch
Một chất liệu đá chỉ phổ biến trong nghệ thuật điêu khắc trăm
Một di vật còn mang theo nó những bí ẩn
Làm đau đầu các nhà nghiên cứu
Cột đá chùa Dạm ấy là một trong những cái di vật
Mà được tranh cãi rất là nhiều
Xin chào quý vị và các bạn
Chùa Dạm vốn là một ngôi chùa cổ hàng nghìn năm tuổi
Trước đây ngôi chùa của hàng trăm gian
Là mang gỗ lim trong thời kỳ chiến tranh đã bị đốt sạch
Mãi đến năm 2012
Viện khảo cổ mới tiến hành khảo sát và thực hiện khai quật
Nhiều hiện vật quý giá và kỳ lạ
Được bóc tách sau những lập đất sâu của chùa Dạm
Nhưng có thể nói
Cột đá khổng lồ vẫn là một trong những tâm điểm chú ý và bàn luận
Nhưng cũng là hiện vật có nhiều giả thuyết
Và khó lý giải nhất
Chùa Dạm được vua Lý Nhân Tông cho xây dựng vào năm 1986
Trên sườn núi Đại Lâm còn gọi là núi Dạm
Nhìn về phía sông Đuống
Nay thuộc xã Nam Sơn, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh
Chùa Dạm được biết đến như một đại danh lam thời lý
Một nguyên chùa có 99 gian bề thế
Với tổng diện tích khoảng 8.400 m2
Qua thư tịch có thể biết rằng
Chùa Dạm được khởi dựng từ mùa đông năm 1986
Đến mùa thu năm 1994 thì hoàn thành
Trải qua thời gian quy mô to lớn
Đồ sộ rộng rãi của chùa xưa không còn nữa
Ở cấp nền 2
Hiện còn cột đá chạm rồng rất tinh xảo
Đây là một tác phẩm nguyên gốc của di tích hiện còn
Mặc dù không còn tròn vẹn
Nó là một trứng tích của lịch sử ngàn năm
Nguồn gốc bắt đầu của chùa Dạm là
Nó phát sinh từ thời lý
Là nó có bằng chứng về 5 tháng ghi ở chùa rồi
Và cái công lao là cho bà Nguyên Phỹ Lan xây dựng
Khi mà nó bị đổ nát
Thời kỳ đoán kiến
Tuy rằng đổ nát như thế
Nhưng mà cái cột đá thì nó vẫn còn từ xưa
Nó không hề bị đổ nát một tí nào
Chỉ có những phần cấu trúc bên trên
Mà nó gọi lắp vào
Thì lâu ngày nó bị hư nát thôi
Quá trình khai quật khảo cổ tại chùa Dạm
Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy nhiều di chỉ
Chứng tỏ đã có thời gian nơi đây
Tồn tại những công trình rất lớn của thời lý
Cuộc khai quật khảo cổ kết thúc năm 2014
Xong rất nhiều vấn đề
Còn để ngỏ cần lời giải từ các nhà nghiên cứu
Kết quả khai quật thăm dò năm 2009 và 2011
Từ năm 2012 đến 2014
Toàn bộ các dấu tích nền móng kiến trúc
Trên bốn tầng nền đã được khai quật
Làm xoát lộ với tổng diện tích 7.356m2
Di vật quý nhất của chùa Dạm
Còn lại là cột đá cao 5m
Không kể phần ngọn đã bị gãy nát
Được xem là công trình điêu khắc kỳ vĩ
Với nghệ thuật chạm khắc
Đôi dòng đuôi dao nhau
Thân uốn lượn mềm mại quanh cột
Đầu dòng ngảnh cao
Chầu vào viên ngọc
Đến mức độ tinh xảo
Cái cột đá đấy mang tính chất biểu tượng
Và một cái biểu tượng vô cùng quan trọng
Trong cái lịch sử nghệ thuật thời Lý
Đó chính là hình tượng dòng
Và nghiên cứu cái hình tượng này
Thì ta thấy rằng là
Dường như là nó có một sự tương đồng
Giữa tất cả những cái hình tượng dòng của thời Lý
Được chạm khắc trên cái cây cột đá này
Với cả những cái đầu dòng rất là lớn
Tìm được ở Thăng Long
Và thậm chí là nếu ta lần tìm sâu xa hơn nữa
Thì những cái đầu dòng
Mà được tìm thấy ở Hoa Lương Đinh Bình
Thì dường như là nó có một cái mạch nguồn
Và cái mạch nguồn đấy
Nó tìm thấy một hơi thở
Một cái hào khí Thăng Long ở đấy
Với một cái niềm tự hào rất là lớn
Được đạch trong cái hình tượng đó
Cột đá được đặt trên một khu đất rộng ngoài khuân viên nhà chùa
Một mặt tựa lưng vào núi Đại Lãm
Một mặt hướng về phía đông
Bao quát được cả một khoảng không rộng lớn
Cột cao khoảng 5 mét
Phía dưới có hình trụ tròn chạm nổi đôi dòng uốn lượn
Đầu vươn cao trầu về viên ngọc tỏa sáng
Thân cuốn quanh cột
Đuôi ngóc vào nhau
Điều đặc biệt là đôi dòng này
Được khác tạc nổi giữa các hoa văn phụ
Hình hoa dây móc
Được chạm nổi một cách tinh xảo
Tuy nhiên
Chiếc cột đá này là gì?
Nó là bộ phận nào trong tổng thể kiến trúc này?
Có rất nhiều giả thuyết
Của các nhà nghiên cứu
Người thì cho rằng
Lấy là một trong những cái dạng
Là cái lanh gà
Đấy
Thế thì
Người thì bảo
Đấy là cái cột đèn tín hiệu
Của cột nến
Để cho mà khi mà vua quan đi từ sông Đuống
Theo ngòi con tên đến cửa chùa đạo
Thì là người ta cứ theo cái hướng của cái đèn đấy
Là người ta vào nhất là đi về ban đêm
Nhưng cũng có nhiều người cho rằng
Đây không phải lanh gà
Mà nó vốn là một thành phần trong một cái kiến trúc
Mà cái kiến trúc cổ đấy
Ngày nay nó đã biến mất hoàn toàn
Và còn không ai có thể hình dung được
Rằng là câu chuyện của cái kiến trúc đấy
Nó đã được hình dung như thế nào
Như vậy trên thực tế
Vẫn còn tồn tại rất nhiều giả thuyết
Về cây cột đá
Xong có lẽ thuyết phục hơn cả
Vẫn là giả thuyết cho rằng
Cột đá này gần giống với trụ đỡ
Của một kiến trúc nào đó
Như chùa một cột
Nhưng câu hỏi đặt ra là
Ngôi chùa phiên bản ấy đâu
Một cột đá không thể chứng minh
Là cột trụ của ngôi chùa
Mà vua Lý Nhân Tông muốn xây dựng
Kết quả khai quật nền chùa Giạm
Đã được xác định hai dấu tích bệ móng tháp thời Lý
Trong đó
Một dấu tích bệ móng tháp
Đặc đối xứng với cột trụ đá chạm rồng
Ở tầng nền 2
Và một dấu tích chân móng
Cùng các mảnh vỡ của một tòa tháp
Chân liệu đất nung
Ở tầng nền 3
Vậy câu hỏi đặt ra là
Tại dấu vết của trụ đá
Nó còn để lại các dấu vết kỹ thuật học
Các dấu vết kỹ thuật là
Các vạch định vị
Các điểm vết vỡ ngược chiều nhau
Với cả toàn bộ bề mặt
Của trụ đá hình chữ nhật
Là được thô
Chúng tôi mới ghép nối lại
Thì mới thấy rằng là
Toàn bộ trụ đá hình chữ nhật của cột đá
Nó được phủ kín
Bởi các cây hoa văn hình sống nước
Và hình núi
Để chứng minh được điều đó
Thì chúng tôi lại phải chứng minh là
Cột đá đã từng bị đổ và di chuyển
Thì dựa vào cái vết vỡ đó
Dựa vào cái mặt bằng
Ở phía trung tâm mà chúng tôi đảo ra
Thì nó còn một cái đường bó móng
Bó một cái khuôn viên
Rộng 13m40
Thế là cái kinh thức đấy nó phù hợp với
Khi mà bạn đứng từ tầng nền 1
Nó có thể nhìn thấy một cái lối lên
Rộng 13m40
Nó tạo ra một cái điểm nhìn rất thoáng đạt
Cho cái khu vực
Ở giữa tầng nền 2
Thì chúng tôi đoán định là
Nhiều khả năng là công trình
Được xây dựng vào năm 1988
Năm 1994
Đã từng tồn tại
Ở trung tâm tầng nền 2
Dựa trên các kết quả khảo cổ học
Các nhà nghiên cứu đã sử dụng công nghệ Quest 3D
Để phục dựng lại mô hình cột đá chùa dạng
Giúp chúng ta có thể
Dễ dàng hình dung về kiến trúc này
Vậy nếu cột đá là trụ đỡ của một kiến trúc
Thì nó sẽ trông như thế nào
Cuộc khai quật mặt bằng chùa dạng
Của các nhà nghiên cứu viện khảo cổ
Kết thúc năm 2014
Nhưng sau đó
Một cuộc nghiên cứu khác lại được tiếp tục
Đó là việc điều tra
Tìm kiếm thông tin hình ảnh
Của nhà nghiên cứu độc lập Đào Xuân Ngọc
Điều nhà nghiên cứu muốn
Là làm sao có thể hình dung rõ hơn
Về mặt bằng của chùa dạng
Kiến trúc sư Đình Việt Phương
Công ty Badeat
Đã cùng nhà nghiên cứu Đào Xuân Ngọc
Mô phỏng hình ảnh
Các kỹ sư đã thực hiện
Tái điều tra hiện trường
Phân tích các thông số kỹ thuật
Cùng các dấu vết còn lại
Từ đó lý giải nguyên nhân biến mất
Của công trình kiến trúc trong lịch sử
Và dựng mô phỏng hình ảnh của nó
Sau 5 năm
Hình ảnh kiến trúc tháp chùa dạng đã hoàn thành
Đây là công trình kiến trúc lớn
Thông lại hình kiến trúc tháp
Có kết cấu một chủ đỡ
Các hoa văn trang trí
Từ chủ đỡ đến đỉnh tháp
Mang giá trị nghệ thuật cao về điều khắc thể lý
Trong quá trình
Nghiên cứu các lỗ ngảm
Thì chúng tôi
Đưa ra các trường hợp
Các giả thiết
Của các kết cấu
Nào đang gắn
Với cột đá đó
Bởi hệ thống lỗ ngảm
Thì có một số kiến trúc
Thời lý bằng đá
Thường sẽ có các lỗ ngảm
Để gắn các chi tiết trang trí
Có thể là lá đề
Có thể là một chi tiết trang trí nào đó
Bên cạnh đó
Có một phần nữa
Đấy là những hệ thống
Kết nối với nhau để đổ
Đổ trì, chúng tôi gọi là các chốt trì
Là thứ hai
Còn thứ ba
Là những lỗ lớn
Có thể là những lỗ ngảm
Để có một kết cấu
Cái kết cấu ở đây
Có hai giả thiết
Thứ nhất là kết cấu bằng gỗ
Thứ hai là kết cấu bằng đá
Ở đây chúng tôi đưa ra
Một hình thái kết cấu bằng gỗ
Và tại sao
Các lỗ ngảm
Không đều nhau
Thì có hai giả thiết
Chúng tôi đưa ra là có hai kết cấu
Được đặt trên
Một cột đó
Đó chính là một hệ thống kết cấu
Hình vuông
Và một hệ thống kết cấu
Hình bát giác
Nếu mà kết cấu hình vuông
Thì rõ ràng là
Các cái phần đỡ
Nó sẽ không đều nhau
Trên một cái cột
Nó có kết cấu oval như thế này
Thì đấy là một vấn đề
Cũng có một giả thiết nữa
Là cái phần đầu
Gần như là đã bị
Bảo vệ
Tại sao là qua quá trình bị đổ
Thì khi đổ thì là
Là cái kết cấu
Nó sẽ bẩy cái phần đầu
Của cái kết cấu
Đá đó đi
Hướng dẫn đến cái việc là
Hiện giờ mình quan sát nó không đều nhau
Nhưng thật sự là qua quá trình
Sau khi tôi scan 3D lại
Và bù những phần còn thiếu
Thì các cái lỗ khá là đồng đều
Theo quan điểm của tôi chùa dạ
Thì cái kết cấu một cột này
Nó là kết cấu dạng thức
Của một cái đèn lớn
Hơn là một cái khám
Trong đó có
Thờ, vật hay vị Bồ Tát nào đó
Như ước lượng của các nhà nghiên cứu
Thì cột rồng đá
Ngự trên núi dạm nặng trên 50 tấn
Khối hộp vuông phía dưới cột
Có tiết diện 1,4m
Và 1,6m
Phần tròn phía trên thu nhỏ hơn một chút
Và có đường tính gần 1,3m
Điểm gây chú ý nhất là phần tròn
Cũng là của toàn bộ cột trụ đá này
Chính là tác phẩm điêu khắc rồng đá
Theo phong cách thời lý
Chất liệu cột trụ đỡ
Được làm từ chất liệu đá sa thạch
Một loại vật liệu chỉ phổ biến
Trong điêu khắc trăm
Vậy kiến trúc này
Phải trăng có bàn tay
Của những thợ thủ công người trăm
Chúng tôi thấy rằng
Tất cả những công trình thời lý
Ở Bắc Đinh
Chùa Dạ
Chùa Phật Tích
Là công trình thời lý
Và do Đức Thân Nguyên Phí
Là chỉ huy cho
Công đức cho xây dựng
Và kể cả
Quân dòng
Ở Đền Thờ Lê Ban Thịnh
Thì cũng là chất liệu đá
Gọi là
Dân thì gọi là đá rác
Riêng cái đá đấy
Chúng tôi nghiên cứu
Và các nhà nghiên cứu đều kết luận
Không phải ở Bắc Đinh
Hầu hết các chùa
Mà xây dựng từ thời lý
Thì những cái tượng chùa
Dù là tượng Phật
Dù là tượng các quân dòng
Thí dụ như hệ thống 10 con thú
Ở chùa Phật Tích
Hay là cột đá chùa Dạ
Hay là con rồng
Ở Đền Thờ Lê Ban Thịnh
Đều là các chất liệu đá này
Cái chất liệu sa thạch
Là một cái chất liệu
Có lẽ là rất là đặc biệt
Và ta cũng biết rằng
Trong cái nghệ thuật, trong cái mỹ thuật thời lý
Thì cái vai trò của người Trăm
Nó đóng một cái vai trò khá lớn
Để tạo tác nên những cái tác phẩm điêu khắc
Có tính chất hoàn thiện
Thế thì vào cái việc này
Thì đã được lịch sử ghi nhận rồi
Và cái chất liệu sa thạch
Thì lại là một cái chất liệu
Rất là quen thuộc đối với người Trăm
Nó có một cái đặc tính
Dễ tạo hình
Và cái tạo hình trên cái chất liệu sa thạch
Nó cũng khiến cho người ta
Dễ dàng tạo ra những cái nhịp điệu
Cũng như là tạo ra những cái tác phẩm
Vừa có tính chất đồ sộ
Nhưng lại cũng tạo nên được
Những cái tác phẩm mà nó
Có những cái nét đẹp tỉ mật được
Trên đây là một trong nhiều giả thuyết
Nhận định cột đá này
Mang đậm dấu ấn của thợ thủ công người Trăm
Trong khi đó
Nó cũng có ý kiến cho rằng
Thợ đá của người Việt cũng có tay nghề điêu luyện
Và cũng có thể
Họ chính là tác giả của cột đá này
Những tranh luận giả thuyết
Sẽ vẫn còn tiếp tục
Và cần một lời giải đáp thực thu cho câu chuyện về cột đá Chùa Dạ
Thưa quý vị và các bạn
Như vậy
Với những gì mà các nhà khảo cổ học tìm được
Có thể khẳng định rằng
Bên cạnh căn cứ lịch sử
Và lý giải nguồn gốc của cột đá Chùa Dạ
Vẫn còn rất nhiều câu hỏi
Và cần tiếp tục được giải đáp
Nhưng một điều chắc chắn rằng
Với những giá trị lịch sử, nghệ thuật của cột đá Chùa Dạ
Một kiệt tác mà cha ông đã để lại cho chúng ta
Và chính vì thế
Cột đá Chùa Dạ xứng đáng
Được công nhận là bảo vật quốc gia
Đến đây thì thời lượng
Của chương trình cũng đã hết
Xin tạm biệt và hẹn gặp lại quý vị và các bạn
Trong những chương trình sau
