Tư liệu đặc sắc về Đền Trần - Chùa Tháp Phổ Minh Nam Định nơi phát tích dựng nghiệp nhà Trần.mp4
Anh Đức
212 người theo dõi
4 thg 4, 2025
Họ Trần vốn có nguồn gốc trài lưới trên sông nước
Từ Trông Mân di chuyển qua Đông Triều rồi sang Tháng Bình, Nam Định
Ban đầu người Họ Trần dừng chân ở vùng núi Yên Tử
Đến Trần Kính thì dự nhà ở Tức Mạc sinh ra Trần Hấp
Trần Hấp sinh ra Trần Lý
Trần Lý sinh ra Trần Thừa
Trần Tự Khánh
Nhờ những điều kiện phát triển về nhất lực vật lực của vùng đất Tức Mạc
Mà trong giai đoạn nhà Lý bước vào suy thoái
Thì sông Họ Trần bắt đầu hưng thỉnh và nổi lên
Năm 1209, quách bốc làm loạn
Thái từ Sàm, nhà Lý phải bỏ kinh thành chạy về Hải ấp
Lánh nạn trong gia đình Trần Lý
Anh em Họ Trần tập hợp hương binh để dẹp đoạn
Giúp vua về kinh, khôi phục chính thống
Trừng trị bọn quách bốc làm loạn, xử tội theo mức độ khác nhau
Năm 1225, với sự kiện Lý triêu hoàng, nhường ngôi cho Trần Cảnh
Đã đặt nền móng đầu tiên cho triều đại 14 vị vua Trần
Nhà Trần đã để lại cho dân tộc một di sản to lớn, độc đáo
Về những cải cách tiến bộ đầy hiệu quả trong mọi lĩnh vực
Chính trị, kinh tế, xã hội
Ngoài ra, với những đỉnh cao về võ công văn trị
Cùng những nhà hoạt động chính trị, những sanh tướng kiệt xuất
Đã đưa nhà Trần một ánh hào quang sáng trói
Và đóng một vai trò đặc biệt trong tiến trình lịch sử Việt Nam
Với sự lãnh đạo của các đấng minh quân
Nền văn hóa Trần đã đạt đến một trình độ cao
Đỉnh cao nhất của nền văn hóa đó là khoa học và nghệ thuật quân sự
Vào thế kỷ thứ 13, đế quốc Mông Cổ đã trở nên hùng mạnh
Nhiều quốc gia trên khắp thế giới đã bị đại bài
Dưới vó ngựa của đội quân thiện chiến và tàn bạo
Ở cuộc kháng chiến lần thứ nhất vào năm 1258
Dưới sự chỉ huy của vua Trần Thái Tông
Quân dân nhà Trần đã đứng lên làm cuộc kháng chiến
Chưa đầy hai tuần lễ, hơn ba vạn quân Mông Cổ
Của tướng Ngọt Lương Hợp Thai đã phải vội vàng rút chảy về nước
Ở cuộc kháng chiến lần hai vào năm 1285
Với các hội nghị xiên hồng, hội nghị vương hầu
Tướng Lĩnh ở bến Bình Than đã thể hiện tinh thần dân chủ nhân văn
Trên dưới một lòng của vua tôi nhà Trần
Bạn anh hùng bất diệt của quan quân nhà Trần
Được viết lên trong lần kháng chiến thứ ba vào năm 1288
Toàn bộ quân nguyên Mông đã bị tiêu diệt gọn trên chiến trường Thăng Long, Vạn Kiếp
Và kết thúc tại trận Bạch Đằng lịch sử
Mộng xâm lược của một đế chế mạnh nhất và hung bạo nhất
Đã bị trôn vùi vĩnh viễn
Với tư cách là đất giấy nghiệp của Triều Trần
Từ năm 1239, tức mặt thiên trường
Được xây dựng thành một hành cung
Và sau đó trở thành nơi ở của các Thái Thượng Hoàng
Tuy về danh nghĩa là nhường ngôi lôi về nghỉ
Nhưng thực chất là làm việc như một triều đình có quyền lực cao hơn cả vua
Sử sách chép lại năm thứ 8
Niên hiệu Thiên ứng chính bình 1239
Vua Sai Phùng Tá Chu sửa ra từ ở đất Khang Kiện
Mở rộng thêm ra phía đông dựng cung thiên trường
Kiểu cách như Thăng Long để ở
Phù đệ các vương hầu cũng được xây dựng tu sửa
Tức mặt thiên trường thế kỷ 13
Được xây dựng trở thành một trung tâm văn hóa
Với cung trùng quang để Thái Thượng Hoàng nghỉ
Cung trùng hoa để các vua Trần tự quân mỗi lần về bái yết vua cha
Thì nghỉ ngơi tại đó
Bao quanh là các cung đệ nhất, đệ nhị, đệ tan, đệ tứ
Cùng các điền trang thái ấp dành cho các vương phi, công chúa, hoàng thân, quốc thinh
Có thể thấy trong suốt thời gian trị vì
Vùng đất thiên trường tức mặt có vị trí
Như một kinh đô thứ hai, một hậu cứu vững chắc của nước Đại Việt
Từ vùng đất này, nhiều truyền thống văn hóa văn vật bắt đầu khởi nguồn
Nhiều nhân tài đất nước xuất hiện cho đến ngày nay
Nơi đây luôn tự hào có những cống hiến sâu sắc
Nơi nuôi dưỡng tâm hồn, bồi đắt tài năng
Và hun đúc ý chí cho nhiều anh hùng cái thế
Mảnh đất địa linh nhân kiệt đã sản sinh ra dòng họ Trần và nhà Trần
Ngược lại, chính các vua Trần và thượng hoàng Trần
Đã làm cho mảnh đất quê hương mình
Xứng đáng với tầm vóc của một đế kinh nổi tiếng trong lịch sử
Khu di tích đền Trần
Hiện nay được xây dựng trên khu đất rộng hơn 40.000m2
Gồm có 3 hạng mục là đền Thiên Trường, đền Cố Trạch và đền Trùng Hoa
Ngoài các công trình phụ trợ như nhà giải vũ, hồ nước
Cùng các cây xanh được bố trí theo lối trục đối xứng truyền thống
Hài hòa với tổng thể không gian
Sử sách đều ghi chép khu di tích đền Trần
Được xây dựng trên nền tảng của hai công điện Trùng Quang, Trùng Hoa
Chính giữa là ngôi đền Thiên Trường
Giữa sân có một hàng gạch mang phong cách nghệ thuật thời Trần
Bốn góc viên gạch có hoa văn cánh sen
Biểu trưng cho sự thuần khiết thanh cao của giáo lý nhà Phật
Giữa viên gạch là hình một đồng tiền cổ với bốn chữ thọ giống nhau
Thể hiện sự hưng thịnh của một vương triều tồn tại mãi với thời gian
Tức mặc, xưa kia có tên là tráng kiện
Trước nhà Trần có tên là khang kiện
Khi vua Trần ở vùng này đổi ra xã tức mặc
Tức mặc có nghĩa là nghiên mực, tượng trưng cho trí tuệ học vấn
Khu di tích thờ sòng tộc Đông A được xây dựng theo hướng chính Nam
Quay về làng quê tức mặc
Không chỉ mang hàm ý tôn thờ nền trí tuệ học vấn
Mà còn là hướng về thần dân chăm họ
Điều đặc biệt là hệ thống di tích này thờ những con người thật, việc thật
Mỗi ngôi đền đều mang một giá trị nghệ thuật, kiến trúc, lịch sử khác nhau
Toàn bộ đền thiên trường có tất cả chính tòa và 31 gian lớn nhỏ khác nhau
Hình thành nên bình đồ kiến trúc, hình tanh ngai
Ngôi đền với mái lợp ngói nan, các họa tiết long ly
Được đắp tỉa công phu, thể hiện sự uy nghiêm, linh ứng
Tất cả các hạng mục đều được thiết kế hợp lý
Cả về kích thước, kiểu dáng, hòa nhập với tổng thể kiến trúc cổ truyền
Chính giữa nền thiên trường là một bộ cánh cửa
Có niên đải thời hậu lê, được trạm khắc canh bong nghệ thuật hỏa tiết đôi rồng
Với thân hình mập mạc, miệng ngậm ngọc chầu vào giữa
Bạo cửa không cửa được tạo dáng uốn vành mai
Xoài trảm lớp lớp hoa lá sinh động
Dưới bạo cửa là hai đầu nghe chầu với hạm ý
Khách hành hương cần phải loại bỏ những tạp niệm trong tâm hồn
Mỗi khi bước vào trốn linh thiêng
Cùng với các lớp hoa văn khác được trạm khắc nhấn tỉa công phu
Chi tiết trên các cấu kiện khác
Có thể thấy ngôi đền thiên trường được khởi dựng từ thế kỷ 17-18
Và thường xuyên được trùng tu tôn tạo trong các giai đoạn về sau
Toàn bộ công trình kiến trúc ngôi đền
Được xây dựng theo bình đồ kiến trúc nội công ngoại quốc
Với các cột lim đặt trên 24 chân tảng hoa sen kép
Mang phong cách nghệ thuật thời Trần
Điều này càng chứng minh
Khu vực đền Trần được xây dựng trên nền tảng công điện Trùng Quang
Trùng Hoa xưa là có cơ sở
Tiền đường là nơi bài trí một hệ thống các câu đối đại tự
Các bài thơ phú do chính các vua Trần sáng tác lúc sinh thời
Nội dung của các bài thơ phú câu đối đại tự đó
Không chỉ vẽ lên bức tranh cảnh sát thiên trường tức mặc
Hào hoa tráng lệ
Mà còn gợi cho chúng ta thấy
Cả một xã hội đại Việt yên bình thịnh trị
Với các đấng minh quân
Các nhà tư tưởng lỗi lạ
Tiền đường và thiêu hương ngôi đền
Được làm với vật liệu chủ yếu bằng gỗ lim
Phần trạng khác tại cấu kiện gỗ
Được xa công tỉ mì
Nhưng thoáng đạt với các họa tiết cánh sen
Các hoa văn uốn lượn mềm mài
Bằng phong cách nghệ thuật thế kỷ 19
Nền nhà lát gạch đỏ
Mái lập ngói nam
Với đầu đao vút cong
Tạo cảm giác bề thế vững trải
Sách Hoàng Việt Dư Địa Chí
Có viết
Đền các vua Trần ở làng Tức Mạc
Huyện Mỹ Lộc
Nguyên là từ đường gia tộc
Của Trần Thái Đông xây dựng
Sau cải theo quy chế đế miếu
Lịch đại sửa sang
Giao xã sở tải phụ sử
Là một đế miếu
Nên đền Trần
Cũng được dân gian phân biệt
Khác hẳn với văn miếu
Văn tử
Thờ khổng tử
Và các vị tiên hiền
Lại càng khác hẳn những ngôi miếu nhỏ
Thờ thổ thần ở các làng xã
Nói vậy
Để khẳng định tầm cỡ
Không gì thay thế
Của khu di tích Trần Miếu
Một công trình thờ tự đặc biệt duy nhất
Trên chính quê hương các vua
Mà xưa kia
Đã có công điện lắc tầm của Thượng Hoàng
Và tự quân vương nhà Trần
Chính tầm đền thiên trường
Là tòa được thiết kế
Với kích thước cao lớn nhất
Hệ thống cửa chính tầm
Làm theo lối
Thượng chạm nền gấm thông phong
Hạ bức bàn
Trên nền gấm
Còn chạm các bài thơ chữ hán cách điệu
Phong cách đa dạng
Như lệ thư
Chuyện thư
Thảo thư
Nội dung các bài thơ chữ hán
Ca ngợi công đức các vua Trần
Và cảnh đẹp của đền
Phần bức bàn phía dưới
Cũng được chạm khắc các họa tiết tứ quý
Nét chạm thanh mảnh sắc nét
Là một đế miếu
Nên đền thiên trường
Chỉ đặt bài vị thờ các vị tổ tiên nhà Trần
14 vị vua
Cùng các hoàng hậu hoàng phi
Nơi đây
Chúng ta được chiêm nghiệm và hiểu hơn
Về mảnh đất pháp tích sáng nghiệp
Của một vương triều
Đã để lại những dấu son trói lòi
Trong lịch sử dựng nước
Và giữ nước của dân tộc
Trong suốt thời gian trị vị của mình
Các vị vua Trần với quyền uy tối thưởng
Luôn nhắc nhờ con cháu trong dòng họ
Về nguồn gốc xuất thân của mình
Là từ dân trài lưới mà ra
Tức là nhân dân
Cộng với thời có lịch sử
Mà đứng lên nắm quyền điều hành đất nước
Do vậy chính sách thân dân
Lấy dân làm gốc
Có tính chất chiến lược
Trong toàn bộ quá trình xây dựng
Và bảo vệ tổ quốc
Trong sách Thiền Tông Chỉ Nam
Vua Trần Thái Tông đã viết
Phàm là vua thiên hạ
Phải lấy ý muốn của thiên hạ
Làm ý muốn của mình
Phải lấy tấm lòng của thiên hạ
Làm tấm lòng mình
Do nhìn nhật đúng về con người
Đặc biệt là những người có tài
Vương Triều Trần đã không ngần ngại
Bổ nhiệm những người ngoài hoàng tộc
Và những chức vị xứng đáng
Một nguyên tắc bất di bất dịch
Của Vương Triều Trần
Khi tuyển lựa bổ nhiệm quan lại
Được đặt ra
Người trong hoàng tộc không có tài
Thì không giao chức tước
Mà chỉ cho bổng lộng mà thôi
Khi chiến tranh
Vua không chỉ là người quyết định
Những sách lựa quan trọng
Mà còn tự cầm quân đánh giặc
Khi đất nước sạch bóng quân thù
Thì các đấng minh quân
Lại trú trọng đến việc khuyến khích nông tang
Phát triển kinh tế
Đem những tư tưởng nhân từ bác ái
Của Đạo Phật giáo hóa dân chúng
Đền Cố Trạch
Nằm phía đông Đền Thiên Trường
Đây là di tích thờ quốc công
Tiết chế Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn
Là một vị tiết chế chỉ huy quân đội nhà Trần
Cuộc đời Hưng Đạo Vương
Là cả một sự nghiệp hiển hách
Cứu dân, cứu nước
Cũng chính vì đó
Mà ông là vị tướng độc nhất vô nhị
Được nhân dân suy tôn lên bậc thánh
Đây là nền nhà cũ của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn
Nhân dân địa phương thường gọi là Cố Trạch Từ
Cùng với ngôi đền Bảo Lộc
Vốn được cho là thái ấp cũ của thân phụ Đức Thánh Trần
Đền Cố Trạch được cho là một trong hai nơi thờ tự chính
Trong tổng thể gần 200 di tích thờ Đức Thánh Trần tại Nam Đị
Vì Tức Mặt là nguyên quán của Hưng Đạo Vương
Nên dù ở Việt Nam
Có hàng trăm di tích thờ vị sanh tướng này
Thì ý nghĩa của đền Cố Trạch
Cũng hết sức khác biệt
Văn bia trùng kiến Hưng Đạo Thân Vương Cố Trạch
Soạn khắc năm thành thái thứ 9
1897
Hiện đang lưu giữ tại đền
Cho biết vào năm 1868
Khi sửa lại miếu nhà Trần
Người ta đào thấy ở bên đông
Mảnh bia vỡ
Trên chán bia có sáu chữ
Hưng Đạo Thân Vương Cố Trạch
Nghĩa là nền nhà cũ
Của Hưng Đạo Vương
Văn bia cũng ghi lại sự kiện
Năm 1894
Đền thờ Hưng Đạo Đại Vương
Được xây dựng kiểu cách ra từ nhà Trần
Năm 1908
Tiếp tục hoàn thành
Tòa thiêu hương và tiền tế
Đến thăm đền Cố Trạch
Người ta có thể cảm nhận được
Đầy đủ sáng vẻ trầm ấm uy nghiêm
Của một ngôi đền của Đồng bằng Bắc Bộ
Toàn bộ ngôi đền
Được chia thành năm tòa
Với việc bài trí thờ tự
Mang ý nghĩa khác nhau
Tòa Tiền Đường và Thiêu Hương
Là nơi đặt bài vị thờ
Nguyễn Chế Nghĩa, Ít Kiêu
Giã Tượng, Phạ Ngộ
Trương Hán Siêu
Là những sanh tướng
Văn thần tài cao
Đức Trọng
Tòa Đệ Nhị
Là nơi bài trí tượng thờ
Đức Thánh Trần
Phò tượng được tạc với sáng vẻ uy nghiêm
Của một vị tướng tài
Lại có nét hiền từ
Của một tấm gương
Biết sáng hóa dân
Bằng Đức Trị
Cho đến tận ngày hôm nay
Người ta vẫn tin rằng
Đức Thánh Trần
Vẫn luôn có mặt
Mọi nơi, mọi lúc
Sẵn sàng trừ ta diệt ác
Để cứu dân, cứu nước
Ông vẫn gần gũi
Và sống mãi
Trong tâm thức người đời
Cũng như tục thờ cúng
Tổ Tiên
Tục thờ cũng tôn vinh
Người có công dự làng giữ nước
Là một tập tục tốt đẹp
Một nét lành mạnh
Trong sinh hoạt văn hóa nhân dân ta
Nhằm thể hiện đạo lý
Uống nước nhớ nguồn
Và lòng biết ơn sâu sắc
Đối với hương đạo vương
Trần Quốc Tuấn
Vì anh hùng kiệt xuất
Nhà chiến lược lỗi lạc của dân tộc ta
Tòa đệ nhất
Là nơi thờ tự toàn bộ
Sa tộc của Đức Thánh Trần
Bao gồm thân phụ
Thân mẫu, phu nhân
Cùng bốn vị vương tử
Hai vị công chúa
Là con Đức Thánh Trần
Hương đạo vương Trần Quốc Tuấn
Là một nhà quân sự lỗi lạc
Một nhà chính trị kiệt xuất
Biết đặt lợi ích
Của chăm họ
Của dân tộc lên trên hết
Trong tâm thức
Người dân Việt Nam
Hương đạo vương
Không chỉ là vị anh hùng văn võ toàn tài
Có công lớn
Trong việc đánh giặc giữ nước
Mà còn được nâng lên hàng thánh
Với nguồn gốc
Từ người trời
Thanh thiên, đầm tử
Cửu thiên, vũ đế
Giáng sinh vào nhà
An sinh vương Trần Liễu
Đức Thánh Trần
Sống oai hùng
Cứu dân, cứu nước
Chết linh thiêng
Phù hộ cho dân, cho nước
Đánh giá
Về hương đạo vương
Sử sách đã chép
Xem những việc trên
Thì Quốc Tuấn hết lòng
Với nhà Trần
Trang nghĩa bọc lộ ra như thế
Cho nên sẹt tan được giặc nguyên
Dựng nên công nghiệp
Phi thường
Tấm lòng trung hậu
Không những là cột đá
Cho thời bấy giờ
Mà còn làm gương mẫu cho đời mai sau
Có bề xây lịch sử hàng trăm năm
Không ẩn trứa
Những câu chuyện
Truyền thuyết ly kỳ
Đền Trùng Hoa
Là một công trình mới được xây dựng
Vào năm 2000
Trên nền móng của cung trùng hoa xưa
Đây là nơi các hoàng đế nhà Trần
Về tham vấn
Các thái thượng hoàng
Ngôi đền trùng hoa
Mặc dù mới xây dựng
Nhưng cũng hoàn nhập với
Tổng thể cảnh quan
Của đền thiên trường và đền cố trạch
Hoàng sân gạch trước
Cửa đền được kè lát
Băng phẳng
Trong sân có tạo bồn hoa cây gành
Tất cả các hạng mục
Công trình
Được xây dựng
Bài trí hợp lý
Vừa tạo cảnh quan
Khoáng đáng
Vừa cổ kính cho di tích
Toàn bộ ngôi đền
Cũng được xây dựng
Với 5 gian
Vì gỗ ly
Kiều trồng rừng
Đầu đao uốn căm mềm mải
Cùng mái ngói đỏ
Các đường nét hoa văn
Và kết cấu của công trình
Được xây dựng theo đúng phong cách
Cổ truyền của dân tộc
Đền Trùng Hoa
Có 14 pho tượng bằng đồng
Của 14 vị Hoàng đế nhà Trần
Đặt tại Tòa Trung Đường
Và Tòa Chính Tầm
Tất cả 14 pho tượng
Đều là những tác phẩm
Mang theo tâm huyết, trí tuệ
Của những nghệ nhân đúc đồng
Ý Yên, Nam Đỉnh
Nơi mà nghề đúc đồng
Có từ thế kỷ 11
Tượng các vị vua được tạo
Trong cư thế ngồi trên lông ngai
Đầu độ mũ bình thiên
Mình mặc lông cồn
Chạo các đường nét hoa văn
Xấm nước vân mây
Mặc dù mỗi một vị vua
Đều gắn liền với từng giai đoạn
Thanh trầm khác nhau
Của Vương Triều
Nhưng trong tâm thức người dân
Vương Triều Trần
Vẫn là một trong những giai đoạn
Nguy hoàng nhất trong lịch sử
Có thể thấy
Đây là nơi lưu giữ
Toàn bộ thời kỳ thịnh suy
Của dòng tộc Đông A
Những đấng minh quân
Cùng chủ chương đúng đắn
Sẽ là những tấm gương sáng trói
Của hào khí Đông A
Cùng sống mãi
Và trở thành những giá trị văn hóa
Tinh túy nhân văn
Của dân tộc
Cũng chính vì vậy
Mà trong suốt thời kỳ tồn tại của mình
Nhà Trần đã có những tên tuổi lừng lẫy
Như Trương Hán Siêu
Ít Kiêu
Giã Tượng
Nhận xét về con người thời Trần
Nhà bác học Lê Quý Đôn
Trong sách Kiến Văn Kiểu Lục
Đấy là những con người trong trèo
Cứng rắn, cao thượng, thanh liêm
Có phong độ như sĩ quân từ
Đời Tây Hán
Thật không phải tầm thường
Có thể theo kịp được
Bởi vì nhà Trần đã
Ngộ sĩ phu rộng rãi
Mà không bó buộc
Hòa nhã mà có lễ độ
Cho nên nhân vật trong thời ấy
Có trí khí tự lập
Hào hiệp, cao siêu
Vững vàng, vượt ra ngoài
Thói thường, làm dạng
Rỡ trong sự sách
Trên không hổ với trời
Dưới không thẻn với đất
Định Trung Hoa
Sẽ cho chúng ta nhìn thấy
Sự hương thịnh của từng vị
Vua đã để lại cho lịch sử
Dân tộc một niềm tự hào
Khiến thế giới loài người
Suốt một thời kỳ dài
Phải ngả mũ kính phục
Các đứng quân vương
Khi làm vua thì tận tâm
Với non sông đất nước
Nhưng cũng sẵn sàng
Từ bỏ mọi quyền uy
Để khoác áo tu hành
Để cao nhân nghĩa
Giáo dục lòng nhân đạo
Không phân biệt giàu sang
Nằm cách khuôn viên
Khu di tích Đền Trần
Khoảng 500m
Về hướng Tây
Chùa Phổ Minh
Cũng là một công trình
Mang nhiều ý nghĩa lịch sử
Của một vương triều
Sự sách đều ghi chép
Chùa Phổ Minh
Được xây dựng từ thời Lý
Là nơi đặt vạc Phổ Minh
Một trong An Nam Tứ Đại Khí
Lúc bấy giờ
Chùa Phổ Minh
Được nhà Trần xây dựng to lớn hơn
Vào năm 1262
Có thể nói
Đối với Phật Giáo
Dưới sự ảnh hưởng
Của các vị vua Trần
Ham nghiên cứu Phật học
Nên Chùa Phổ Minh
Đã đóng một vai trò quan trọng
Ngoài việc là một trung tâm Phật Giáo
Lúc bấy giờ
Chùa Phổ Minh
Còn là nơi tu hành
Nghiên cứu kinh sách
Của các vua chúa
Quý tộc nhà Trần
Nằm tại vị trí trung tâm
Tháp Phổ Minh
Tháp Phổ Minh là một công trình kiến trúc tôn giáo
Được xây dựng
Vào đầu thế kỷ 14
Sử sách đều chép rằng
Đây là một trong những nơi
Cất dấu xá lị
Của Phật Hoàng Trần Nhân Tông
Tháp Phổ Minh cao
19 mét rưỡi
Được chia thành 14 tầng
Tháp là một công trình
Được xây bằng gạch và đá
Càng lên cao
Diện thích mặt bằng càng thu hẹp
Dưới chân tháp
Còn nhiều hoa văn trang trí các loại
Hoa cúc, hoa sen
Hoa chanh, hoa mai
Tượng trưng cho sự thanh cao
Huyền ảo
Dưới thời phong kiến
Chùa tháp Phổ Minh
Được xem như là một đại xanh lam
Ghi nhận ở những tấm bản đồ
Cổ nhất của đất nước
Chính giữa chùa Phổ Minh
Là một bộ cánh cửa gỗ
Mang phong cách nghệ thuật
Thời Trần
Đây là một tác phẩm
Dầu chiết lý tư tưởng
Hai con rồng thời Trần uốn lượn
Khép lại thành hình lá đề
Rất cân đối và tinh tế
Rồng là biểu tượng
Cho quyền huy phong kiến
Lá đề là biểu tượng
Cho trí tuệ của Phật giáo
Khi cánh cửa khép lại
Thì quyền huy phong kiến rõ nét
Khi mở ra
Thì tạo cho chúng sinh
Đi vào cửa Phật
Ở đây rõ ràng là
Vương quyền và thần quyền
Kết hợp nhuền nguyễn với nhau
Điều đó cũng là để các thế hệ sau
Hiểu phần nào
Về đứng quân vương
Trần nhân tông
Đồng thời là một giáo chủ
Của thiền Phái Trúc Lâm
Cũng giống như bao ngôi chùa khác
Của Đồng bằng Bắc Bộ
Tòa Tâm Bảo của chùa Phổ Minh
Là nơi bài trí hệ thống tượng Pháp
Tiêu biểu của Phật giáo Đại Thừa
Đến chùa Phổ Minh
Chúng ta không chỉ tận mắt
Thưởng thức
Những đường nét hoa văn tinh tế
Thể hiện trên các cấu kiện kiến trúc
Mà còn hòa mình vào một không gian
Linh thiêng
Tĩnh lặng
Trong tâm hồn
Điều một chốn thiền tịnh nhà Phật
Muốn nhân sinh hướng tới
Bảo chùa Phổ Minh
Có tổng cộng 20 pho tượng
Được chia thành 7 lớp
Các pho tượng
Được tạc với kích thước khác nhau
Nhưng đều mang theo một triết lý
Hướng tới sự uyên thâm
Tinh diệu và trường tồn
Của Phật Pháp
Không những thế
Hệ thống câu đối đại tự tại chùa
Cũng gợi cho chúng ta thấy
Một thời kỳ phát triển rực rỡ
Của Phật giáo Việt Nam
Cũng như vai trò quan trọng
Của Chùa Tháp Phổ Minh
Đối với Phật giáo
Thời Trần
Chúng ta đang đứng
Tại Tòa Thượng Điện
Thờ Tam Tổ Trúc Lâm
Ở giữa là pho tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông
Nhập Niết Bàn
Hai bên thờ Pháp Loa và Huyền Quang
Ngài được tạm trong tư thế
Chống tay, quay đầu về hướng đông
Tay phải khỏa Trần
Đây là một sự khác lạ
Của việc bài trí tượng Pháp nơi trốn tổ
So với những ngôi chùa khác
Tượng vua Trần Nhân Tông
Nhập Niết Bàn
Là hiện thân sự thanh thàn
Của một vị vua
Đã làm trọn nhiệm vụ
Với non sông đất nước
Đồng thời để lại cho muôn đời sau
Một giáo phái độc lập
Một hệ tư tưởng tự lập tự cường
Đầy tính nhân văn
Mặc dù do một vị vua sáng lập
Nhưng chiếc lý thiền phái trúc lâm
Lại không phân biệt giàu nghèo
Không cần phải tu ép xác khổ hẳn
Phật tại tâm
Tâm từ Phật
Chỉ cần trong lòng có Phật
Thì sẽ thành Phật
Đây là khu vực hậu điện
Nơi thờ tựa các vị vương phi công chúa
Nhà Trần
Những người lúc sinh thời
Đã từng tu hành tại đây
Hiện nay
Tại hậu điện chùa Phổ Minh
Còn lưu giữ một bức đại
Tự chữ Hán
Đông A Ngọc Điệp Phả
Nghĩa là
Dòng dõi vàng ngọc họ Đông A
Cùng tượng các vị hoàng hậu
Vương phi nhà Trần
Như thiên cảm hoàng hậu
Khâm từ hoàng hậu
Điện suý phu nhân
Đặc biệt nơi đây
Còn bài trí một pho tượng đá
Các công chúa Mạc Ngọc Lâm
Người đã có công tu sửa
Chùa đồng gửi thân vào cửa Phật
Trong lúc xã hội
Loạn lạ
Tượng công chúa Ngọc Lâm
Cũng đã phần nào thể hiện được
Những đường nét nghệ thuật tạo hình
Thời Mạc của dân tộc
Có thể nói
Chùa Phổ Minh
Là hiện thân của nghệ thuật tạo hình
Ở thế kỷ 13-14
Trên đất Nam Định nói riêng
Thành bậc Lan Can
Bộ cánh cửa trạm rồng
Ngôi tháp chứa xá lị
Của vua Trần Nhân Tông
Cùng nhiều di vật mang phong cách
Trần khác
Đã cho chúng ta biết được cách thức xây dựng
Cũng như kết cấu mặt bằng kiến trúc
Của một thời kỳ
Là một di tích thờ các hoàng đế
Triều Trần
Đã có công
Trong sự nghiệp dựng nước
Và giữ nước
Như Trần Thái Tông
Trần Thánh Tông
Trần Nhân Tông
Việc thờ tự này
Không chỉ xuất phát từ tinh thần
Uống nước
Nhớ nguồn
Tri ân các bậc tiền nhân
Đã có công với quê hương đất nước
Mà còn là một tín ngưỡng tâm linh
Mong muốn một cuộc sống
Bình an hạnh phúc
Cũng chính vì vậy
Mà hàng năm
Và mỗi dịp lễ hội
Được tổ chức với quy mô lớn
Diễn ra không chỉ trong khuôn viên di tích
Mà còn ảnh hưởng với
Tất cả các di tích Trần
Trong vùng
Tấm bia đá soạn khắc
Vào năm suy tân thứ 8
1914
Cho biết lễ hội giam tháng riêng
Tổ chức tại đền Trần
Phải tuân theo
Điển lệ quốc gia
Được triều đình quy định
Rất là trang trọng
Trong ngày này
Các quan địa phương phải vâng mệnh
Làm lễ kính cần
Các xã lân cần
Phải tổ chức xước kiểu
Đến làm lễ bái yết
Vào thời Trần
Các quan được nghỉ Tết
Từ 25 tháng trả
Đến ngày 15 tháng riêng
Thì triều đình trở lại
Làm việc bình thường
Khai ấn
Là mở đầu cho ngày làm việc
Năm mới
Do đó được diễn ra
Vào lúc nửa đêm
Người khai lá ấn đầu tiên
Phải là quan đầu tình
Ấn gồm hai loại
Được đóng trên giấy vàng
Hoặc lụa vàng
Hình chữ nhật
Giữa con ấn to
Khắc chữ hán
Theo lối khải thư
Trần miếu tự điền
Viền phía dưới
Khắc bốn chữ
Tích phúc vô cương
Nghĩa là phúc đức được ban ra rộng rãi
Chiếc ấn nhỏ
Được khắc hai chữ
Theo lối triện thư
Là Trần miếu
Lễ hội lớn thứ hai
Của Đền Trần
Chính là dịp kỷ niệm
Ngày mất của Đức Thánh Trần
Ngày 20 tháng 8
Âm lệnh
Hằng năm lễ hội tháng 8
Được diễn ra trong ba ngày
Với đầy đủ các nghi thức
Xước tế trang nghiêm
Cùng các trò chơi dân gian
Mang đậm tinh thần thượng võng
Như đấu vật, múa rồng, múa sư tử
Ngoài những nghi thức tế lễ
Được tổ chức trang nghiêm
Quy mô chặt chẽ
Nhắc đến lễ hội vào ngày 20 tháng 8
Không thể không nhắc đến
Các yếu tố huyền hoặc
Mang đập màu sắc tâm linh
Trong tâm thức người dân
Hưng Đạo Vương
Là một người sinh vi tướng
Tử vi thần
Sống thì đánh giặt cứu nước, cứu dân
Chết linh thiêng
Phù hộ cho mọi người
Chính vì vậy
Đức Thánh Trần
Là vị Thánh sẽ sống mãi
Trong tâm thức người đời
Và có vị trí bất tử
Trên Thần Điện Việt Nam
Quan niệm này
Cũng đã được ghi
Trong sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư
Tiếng vang của Trần Hưng Đạo
Đến giặc Bắc
Phải sợ
Chúng thường gọi ông là
An Nam Hưng Đạo Vương
Mà không dám
Gọi tên
Sau khi mất rồi
Các châu huyện ở Lạng Giang
Hẽ có tai nạn, bệnh dịch
Nhiều người cầu đảo ông
Chuyện linh thiêng
Về Đức Thánh Trần
Đã được nhân dân tin sùng
Từ bao đời nay
Chính vì vậy mà nhân dân còn tôn sùng ông
Là Đức Thánh Cha
Là chỗ dựa về tâm linh
Cùng với lễ hội kỷ niệm
Ngày huý kỷ của mẫu liễu hành
Vào tháng 3 âm lịch
Thì lễ hội tháng 8
Là một trong những lễ hội lớn nhất Nam Định
Cũng vì lễ đó
Mà câu nói
Tháng 8 dỗ cha
Tháng 3 dỗ mẹ
Chính là sự khẳng định
Mức độ ảnh hưởng
Của hai nhân vật này
Đối với đời sống tinh thần
Tính ngưỡng
Của người dân
Hãy gác lại
Những biểu hiện tâm linh mê tín
Trong việc cầu cúng Đức Thánh Trần
Việc linh thiêng
Chữa bệnh ứng nghiệm
Giáng bút hầu đồng
Hẳn là một biến thể
Của niềm tin
Và sự kính phục của nhân dân
Đối với Đức Thánh Trần
Hiện tượng đó
Cũng đã thực sự
Phản ánh tính bền chặt
Của lòng tin tưởng
Và uy danh của Đức Thánh Trần
Trong tâm thức của các thế hệ
Người Việt Nam
Vì một ước vọng lớn lao
Được sống trong hạnh phúc bình yên
Là trung tâm văn hóa
Kinh tế chính trị quân sự
Từ thế kỷ 13-14
Vùng đất
Thiên trường tức mặc
Đã đóng góp cho hòa tàng di sản
Văn hóa dân tộc
Những giá trị tư tưởng
Đạo đức, tôn giáo
Mỹ thuật, giáo dục
Hết sức, sâu sắc
Trước hết là các công trình
Văn hóa mang đậm phong cách Trần
Các nguồn bia ký
Sắc phong, thần phà
Các nguồn tư liệu dân gian
Còn lưu truyền qua nhiều thế kỷ
Dấu ấn đó
Còn được thể hiện qua những lễ hội
Truyền thống
Các di vật trong lòng đất
Và cả nếp sống
Phong trục tập quán của người dân
Trở thành sự khởi đầu
Cho các bước phát triện
Về sau
Hiện nay công tác nghiên cứu
Các giá trị quần thể
Khu di tích tức mặc Thiên trường
Vẫn đang được tiến hành
Gặt hái được nhiều kết quả
Bước đầu
Cho chúng ta nắm được diện mạo
Của một Thiên trường xưa
Tuy nhiên còn rất nhiều những nguồn tư liệu
Đòi hỏi
Phải tìm tòi nghiên cứu sâu sắc hơn
Do đó cần tiếp tục khai thác
Các giá trị tiêm ẩn về khảo cổ
Cũng như các bài học lịch sử
Có giá trị về lý luận và thực tiễn
Nhằm giới thiệu
Trong mọi tầng lớp nhân dân
Qua nhiều thế hệ
Bên cạnh đó
Di tích lịch sử văn hóa tức mặc
Cũng như các di tích khác
Trong tổng thể của di tích lịch sử văn hóa
Cần được quy hoạch tổng thể
Có kế hoạch bảo khoản
Trùng tu và tôn tạo quy mô
Trở thành một địa điểm
Tham quan du lịch
Thu hút khách trong và ngoài nước
Nhằm phát huy
Những giá trị to lớn đó
