CĂNG: TRUNG-MỸ OÁNH NHAU, THỦ TƯỚNG CHỈ ĐẠO CHUẨN BỊ CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI !

Vậy là cuộc chiến đã bắt đầu. Nếu bạn chưa biết thì vào ngày 1 tháng 2, Tổng thống Donald Trump đã ký xác lệnh áp thuế 25% đối với hàng hóa từ Mexico, 25% với hầu hết hàng hóa từ Canada, và thêm 10% đối với tất cả hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Vào hôm 3 tháng 2, thì ông Trump đã áp thuế với Mexico, Canada và Futshot đồng ý tạm dừng áp dụng trong 30 ngày để nổi lấy những nhượng bộ về vấn đề biên giới và tội phạm với hai nước láng giềng này. Thế nhưng với trường hợp của Trung Quốc, không có quyết định hoạn áp thuế quan nào được đưa ra. Vào ngày 3 tháng 2, thì Nhà Trắng nói Tổng thống Donald Trump sẽ nói chuyện với chủ tịch của Trung Quốc là ông Tập Cận Bình trong vài ngày tới. Vậy thì trước đòn tấn công đầu tiên của ông Trump, Trung Quốc đã phản ứng ra sao? Trước tiên thì cứ phải võ miệng phủ đầu cái đã. Bộ trưởng Thương mại của Trung Quốc chỉ trích Mỹ vi phạm nghiêm trọng các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới WTO và dọa sẽ đệ đơn kiện Mỹ lên WTO và thực hiện các biện pháp đáp trả. Các biện pháp đáp trả đó rất nhanh chóng đã được Trung Quốc đưa ra. Mức thuế quan bổ sung 10% của chính quyền Tổng thống Donald Trump áp lên tất cả các hàng nhập khẩu từ Trung Quốc vào Mỹ có hiệu lực từ lúc 0h01 phút sáng ngày 11 tháng 2 theo giờ miền đông của Mỹ. Chỉ trong vào 2 phút sau đó, Bộ Tài chính của Trung Quốc thông báo đất nước tỷ dân sẽ áp mức thuế 15% đối với than và khí thiên nhiên hóa lỏng của Mỹ và 10% đối với dầu thổ, thiết bị nông nhập và một số ô tô nhập khẩu. Tất cả sẽ có hiệu lực từ ngày 10 tháng 2. Trung Quốc cũng áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu một số đất hiếm và kim loại có vai trò quan trọng đối với các thiết bị công nghệ cao và quá trình chuyển đổi năng lượng sạch. Cuộc Điện Nam đang mong đợi cũng đã bị hủy bỏ. Các công ty lớn của Mỹ cũng rơi vào tầm ngắm khi mà Bắc Kinh khởi động cuộc điều tra chống độc quyền với Google. Đồng thời thì cũng đưa cả PBS, Crop, công ty quần áo của Mỹ sở hữu các thương hiệu và công ty công nghệ sinh học Illumina của Mỹ vào danh sách các thực thể không đáng tin cận. Đáng lòng nhất là dù đây là thương chiến Mỹ chung, nhưng trong cuộc chiến giữa hai nền kinh tế châu bò nhất thế giới, thì không có một nền kinh tế nào khác có thể đứng ngoài. Việt Nam cũng không ngoại lệ, nhất là chúng ta lại có quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với cả hai ông lớn này. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, trong khi mà Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của nước ta. Trong viên họp đầu tiên của chính phủ trong năm mới ất tị, thì Thủ tướng Phạm Minh Chính đã có một câu nói đáng chú ý, đó là phải chuẩn bị cho khả năng chiến tranh thương mại của thế giới trong năm nay. Vậy thì thương chiến Mỹ chung có thể ảnh hưởng đến Việt Nam như thế nào? Và Việt Nam đã làm gì để chuẩn bị cho cuộc thế chiến mới? Để hiểu được toàn cảnh của câu chuyện, hãy nói một chút về cốt lõi của mâu thuẫn giữa Mỹ và Trung Quốc. Nó có thể gói gọn trong 4 từ là dư thừa cục xuất. Mỹ cho rằng Trung Quốc muốn thống trị thị trường toàn cầu bằng cách là trợ cấp cho việc sản xuất ồ ạt trong một số lĩnh vực địa tịnh, khiến đó giá hàng hóa xuất khẩu từ Trung Quốc lại thành quá rẻ. Ví dụ, theo dữ liệu từ GATO Dynamics, giá xe điện của Trung Quốc tại châu Âu là 70.462 đô la, tại Mỹ là 71.683 đô la, còn tại Trung Quốc thì chỉ là 32.842 đô la mà thôi, chưa bằng một nửa của Mỹ. Hoặc là Trung Quốc bán thép trên thị trường quốc tế với giá chỉ bằng một nửa giá thép do Mỹ sản xuất. Giá thép của Trung Quốc đã ở mức rất thấp do khủng hoảng bất động sản khiến Trung Quốc cùng dư thừa. Trong nhiệm kỳ Tổng thống đầu tiên của mình vào năm 2018, ông Trump đã bắt đầu cuộc chiến thương mại kéo dài 2 năm với Trung Quốc trong lúc Bắc Kinh có thặng dư thương mại khổng lồ với Washington. Hai bên áp mức thuế quan đúng kiểu là ăn miếng trả miếng đối với số hàng hóa giá trị hàng trăm tỷ đô la, làm đảo lộn chuỗi cung ứng toàn cầu và gây tổn hại đến kinh tế của thế giới. Để chấm dứt cuộc chiến thương mại này, vào năm 2020, Trung Quốc đã đồng ý chi thêm 200 tỷ đô la mỗi năm để mua hàng hóa của Mỹ. Tuy nhiên kế hoạch này đã bị phá vỡ do đại dịch Covid-19. Trong cuộc thương chiến Mỹ-Trung lần thứ nhất này, Việt Nam nổi lên là một trong những nước hưởng lợi lớn nhất. Từ sau khi cuộc chiến nổ ra, ngay lập tức nhập cầu của Mỹ từ Trung Quốc đã suy giảm. Xu hướng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc bắt đầu diễn ra để tìm đến những nơi mà Hoa Kỳ áp thuế dễ thở hơn. Việt Nam cũng được hưởng lợi từ xu hướng này, nhờ khoảng cách địa lý gần, chi phí nhân công rẻ và nhất là không bị Mỹ áp dụng thuế chống cạnh tranh. Và thế là vào năm 2019, trong khi mà nhập cầu của Mỹ từ Trung Quốc giảm mạnh, thì nhập cầu từ Việt Nam đã tăng mạnh. Toác các mặt hàng nhập cầu của Việt Nam sang Hoa Kỳ cũng tăng mạnh trong năm 2019, như là đồ điện tử, thiết bị âm thanh, lò phản ứng hạt nhân, lò hơi máy móc, nội thất, dây dép dệt may, cao su, nhựa, sạc thép. Trong khi đó, thì cùng với những mặt hàng này, giá trị xuất khẩu từ Trung Quốc sang Hoa Kỳ lại giảm mạnh. Không những thế thì từ năm 2019, xu hướng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc bắt đầu, dòng vốn FDI đổ vào ngành công nghiệp chế biến chế tạo của Việt Nam có tốc độ tăng trưởng hàng năm cao hơn hạt giai đoạn trước. Ngoại trứ năm 2020, khi mà cả thế giới chịu cú sốc Covid-19, xuất khẩu tăng, FDI tăng, hai yếu tố này đã góp phần hỗ trợ cho dự trữ ngoại hối quốc giả, giúp chúng ta dễ thở hơn trong việc điều hành tỷ giá. Không chỉ có chiều hướng tăng lên, thu hút FDI vào Việt Nam thời gian gần này dần tập trung vào những lĩnh vực công nghệ cao. Việt Nam hiện là nơi đặt nhà máy của công ty công nghệ nổi tiếng là Foxconn và Luxair của Trung Quốc, Vegatron của Đài Loan, Trung Quốc, Samsung của Hàn Quốc và các công ty của Mỹ như Dell, SP, Microsoft và Google. Mới đây nhất thì Nvidia, hãng sản xuất chip trí tuệ nhân tạo hàng đầu thế giới, cho biết có thể tính toán đến kế hoạch đưa một phần sản xuất thiết bị của hãng đến Việt Nam và tăng cường hợp tác để phát triển AI. Nhưng mà nói vậy nghĩa là nếu thương chiến Mỹ-Trung lần thứ hai nổ ra, mà thật ra là resume lại cuộc chiến lần trước đó còn đang dàng sợ, thì Việt Nam của chúng ta phải vui chứ, có đúng không? Không, mọi thứ không đơn giản như vậy. So với cuộc chiến thương mại được ông Trump triển khai trong nhiệm kỳ đầu tiên, thì quy mô hàng hóa chịu tác động lần này lớn hơn rất nhiều. Vào hồi năm 2018-2019, các biện pháp thuế của chính quyền ông Trump chỉ tác động 2 phần 3 lên hàng hóa của Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ, sấp xỉ 370 tỷ đô la mỗi năm. Lần này thì ông Trump chơi lớn đánh vào toàn bộ hàng hóa của Trung Quốc với giá trị hàng hóa chịu ảnh hưởng lên đến 401,4 tỷ đô la. Thế nhưng Việt Nam chơi có vội mừng vì không nằm trong các quốc gia áp thuế hoặc các mặt hàng bị đánh thuế chưa rơi vào nhóm xuất khẩu chủ lực. Bởi lẽ sớm hay muộn, chiến lược mặc cả trong đàm phán phương mại của Mỹ sẽ nhắm đến các quốc gia của thâm hụt thương mại lớn. Tại sao thì như thế này nhé. Khi các biện pháp thuế quan và trừng phạt qua lại giữa các nền kinh tế lớn leo thạc, giá cả hàng hóa sẽ tăng mạnh. Bạn đồng ý đúng không? Doanh nghiệp sẽ buộc phải chuyển phần thuế này vào giá bán, khiến cho người tiêu dùng cuối cùng phải gánh chịu chi phí cao hơn. Đã có những phân tích chỉ ra rằng, mỗi người dân của Mỹ sẽ chịu thêm một khoản chi phí không nhỏ do chính sách áp thuế. Đây cũng có thể là lý do khiến cho Cục Dự trữ Liên bang của Hoa Kỳ, FED, lo ngại lạm phát quay trở lại, buộc phải cân nhắc đến việc trì hoãn kế hoạch cắt giảm đại xuất. Một điểm đáng lưu ý là chính quyền của Mỹ, đặc biệt là dưới thời của Trump 2.0, có xu hướng sử dụng thuế xuất như là một công cụ mặc cả trong quan hệ thương mại. Bất kỳ quốc gia nào có thâm hụt thương mại lớn với Mỹ đều có thể trở thành mục tiêu. Canada và Mexico, hai quốc gia suýt bị ông Trump áp thuế 25%, là hai quốc gia láng giềng, đồng thời là hai đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ. Giao thương giữa Mỹ và Canada vào năm 2023 là 774 tỷ USD, trong đó Mỹ thâm hụt nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu khoảng 70 tỷ USD. Với Mexico, kim ngạch là 799 tỷ USD và Mỹ nhập siêu tới 161 tỷ USD. Như vậy thì Canada và Mexico có điểm chung là kim ngạch xuất nhập khẩu với Mỹ rất lớn. Thế nhưng có một điểm chung khác rất đáng lo ngại là hai quốc gia đều xuất siêu sang Mỹ. Việt Nam cũng đang xuất siêu sang Mỹ. Năm 2023, nước ta thuộc nhóm 3 nước xuất siêu sang Mỹ nhiều nhất, chỉ sau Mexico và Trung Quốc. Đáng lo ngại là Canada dù kim ngạch cao, thế nhưng họ xuất siêu sang Mỹ ít hơn Việt Nam. Như vậy thì việc ông Trump suýt quánh hàng hóa của Canada và Mexico và đã quánh Trung Quốc là tín hiệu đáng lo ngại hơn là đáng mừng. Với tính cách khó dự đoán của ông Trump, thì việc ông không hài lòng với cán cân thương mại Việt Nam-Mỹ là điều có thể xảy ra. Và nó thực sự đã từng xảy ra. Trong nhiệm kỳ đầu từ năm 2017 đến năm 2021, ông Trump đã nhiều lần lên tiếng chỉ trích Việt Nam lợi dụng cuộc chiến tranh thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc để thúc đẩy xuất khẩu sang Mỹ và thao túng tiệm thể. Ông từng nói trên truyền thông của Mỹ rằng Việt Nam nhỏ hơn Trung Quốc nhiều, thế nhưng họ gần như là kẻ lợi dụng tất cả mọi người tồi tệ nhất. Và thế là vào năm 2017, trong chuyến thăm chính thức tới Việt Nam, ông Trump đã được chứng kiến việc ký kết đặt mua 100 tàu bay 737 MAX đầu tiên giữa Boeing và Vietjet. Lúc bấy giờ, ông Trump còn đề nghị Vietjet đặt mua thêm 100 tàu bay nữa. Sau đó, hãng hàng không của Việt Nam đã nâng số lượng đặt mua lên 200 tàu bay. Có lẽ lý do đằng sau những bức ảnh từng viral khắp mạng xã hội này. Hơn một tuần trước khi mong ông Trump chính thức quay trở lại Nhà Trắng, bà Nguyễn Thị Phương Thảo, chủ tịch của Vietjet đã xuất hiện cùng ông Donald Trump và tỷ phụ Elon Musk. Ngay sau đó, có thông tin chính thức cho biết, trong năm 2025, Boeing sẽ giao 14 chiếc tàu bay 737 cho Vietjet. Và đó chỉ là một phần trong kế hoạch lớn của Việt Nam mà thôi. Các bạn hãy đăng ký kênh để ủng hộ kênh của mình nhé. Không thể loại trừ khả năng ông Trump sẽ áp thuế lên Việt Nam. Điều này đầu tiên là sẽ làm tăng chi phí hàng hóa Việt Nam tại Mỹ, khiến cho các ngành xuất khẩu lớn như điện tử, may mặc và da dày mất lợi thế cạnh tranh. Thứ hai là các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam cũng lo ngại về khả năng áp thuế từ chính quyền Trump mới. Nếu Washington áp thuế lên hàng hóa Việt Nam, các công ty từ Hàn Quốc, Trung Quốc có thể trì hoãn hoặc giảm đầu tư và sản xuất tại Việt Nam vì lợi thế thuế nhập khẩu thấp cho các mặt hàng made in Việt Nam không còn. Thứ ba là lạm phát tại Mỹ có thể tăng do thuế qua lên hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ tăng, cộng với chính sách cứng rắn về nhập cư làm giảm nguồn cung lao động. Nguồn cung lao động từ lao động nhập cư giảm dẫn tới chi phí cho lao động tăng và kéo theo tổng chi phí sản xuất tăng dẫn tới giá tăng. Tóm lại, chính sách thuế và tình trạng lạm phát cao tại Mỹ có tác động tiêu cực kép tới Việt Nam. Một mặt làm giảm xuất khẩu và gây áp lực lên cán cân thương mạng. Mặt khác làm gia tăng chi phí nhập khẩu và áp lực lạm phát nội địa. Một mối nguy hiểm tiềm ẩn lớn mà chúng ta phải đối mặt là việc các công ty nước ngoài, đặc biệt là từ Ấn Độ và Trung Quốc đến Việt Nam mở nhà xưởng. Thực hiện tạm nhập tái xuất hoặc đơn giản đóng gói lại sản phẩm từ Trung Quốc rồi xuất sang Mỹ dưới Marks and Made in Vietnam để né thuế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngành xuất khẩu của chúng ta. Mà nếu chính quyền của Trump coi Việt Nam là cửa né thuế của Trung Quốc, thì Việt Nam sẽ là mục tiêu ngay sau Trung Quốc trong chiến lược thương mại nhiệm kỳ Trump 2.0. Tương lai cũng sẽ mang đến cho Việt Nam những thách thức mới. Mặc dù chúng ta đã đăng cấp quan hệ với Mỹ lên cấp đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 9 năm 2023, thế nhưng cả Mỹ và EU vẫn chưa công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường. Có nghĩa là xuất khẩu hàng khóa của Việt Nam sẽ tiếp tục bị phân biệt đối xử trong các vụ điều tra chống bán phá giá, trợ cấp. Vào năm 2025, chắc hẳn sẽ có những biến động kinh tế và chính trị, đặc biệt là chính sách của thời ký Trump 2.0. Thế nhưng nhìn một cách tích cực, thì đây cũng là cơ hội cho doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Với vị thế là điểm đến hấp dẫn của chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam có thể tận dụng cơ hội thu hút các doanh nghiệp công nghệ cao của Mỹ tăng đầu tư vào Việt Nam. Đặc biệt là những doanh nghiệp hàng đầu về trí tuệ nhân tạo, công nghệ. Việc cân bằng thương mại với Mỹ không thể diễn ra ngay lập tức. Thế nhưng đây là lúc chúng ta có thể tận dụng các biện pháp một cách khéo léo để mở cửa thị trường, tạo động lực và không gian tăng trưởng mới cho Việt Nam.