CẢNH THẾ GIỚI SỮNG SỜ： MỸ TRUNG ANH PHÁP BỊ TỪ CHỐI, NAM GIÀNH MỎ 2 800 TỶ ĐÔ CHÂU

Nóng, cả thế giới sóc khi một quốc gia Châu Phi từ chối bốn cường quốc để chọn Việt Nam. Điều gì khiến họ đưa ra quyết định không ai ngờ tới? Chúng tôi chọn Việt Nam. Thật không thể tin được Việt Nam làm nên lịch sử. Chúng tôi đã nghe Mỹ. Chúng tôi đã nghe Anh, Pháp và Trung Quốc. Nhưng lần này chúng tôi tự quyết định tương lai của mình. Và chúng tôi chọn Việt Nam. Dân số vòn vẹn một, hai triệu người. Tại một quốc gia nhỏ bé ở Châu Phi. Một mỏ ly ti trị giá lên tới 2,2 tỷ đô la Mỹ. Tương đương khoảng 51,40 nghìn tỷ Việt Nam đồng đã bất ngờ lộ diện. Mỹ, Trung Quốc, Anh, Pháp đều lũ lượt kéo đến. Châu Âu, thế lực từng thống trị mảnh đất này suốt 180 năm. Lại một lần nữa vươn dài móng vuốt. Nhưng thật kinh ngạc. Quốc gia này đã thẳng thừng khước từ lời đề nghị của cả bốn cường quốc. Giữa lúc toàn thế giới đang bàng hoàng. Cái tên được họ chọn để bắt tay lại là một đất nước bất ngờ. Việt Nam. Một phát thanh viên của đài BBC đã lên tiếng mỉa mai. Giao một dự án tầm cỡ như vậy cho một đất nước như Việt Nam. Liệu có ổn không? Ngay khoảnh khắc đó. Vị Tổng thống nước sở tại đã đứng phát dậy. Đành thép đáp trả. Xin đừng tỏ thái độ bề trên để dạy bảo chúng tôi. Trước ống kính truyền hình trực tiếp của 38 quốc gia. Người dẫn chương trình của BBC hoàn toàn câm lặng. Rốt cuộc chuyện gì đã xảy ra ở đó. Toàn bộ sự thật chấn động sẽ được hé lộ ngay sau đây. Trước khi bắt đầu. Hãy nhấn đăng ký. Thích và để lại bình luận. Việt Nam cố lên để cổ vũ cho Việt Nam nhé. Tại tầng 7 tòa nhà Whitehall ở London. Một cuộc họp khẩn cấp đang diễn ra. Giọng nói của vị Bộ trưởng qua điện thoại không giấu nổi vẻ run dày. Chữ lượng tương đương với mỏ ở Ả Rập Xê Út đấy. Tôi đặt tách cà phê xuống. Đầu ngón tay khẽ run. Tôi là Colin Hamilton. Tôi là cựu Thứ trưởng Bộ Năng lượng và Khoáng sản Anh. Người đã có 28 năm kinh nghiệm tổng quản lý ngành ngoại giao tài nguyên châu Phi. Congo. Zambia. Mozambique. Ghana. Tôi đã ký kết các hiệp định khoáng sản ở khắp nơi trên lục địa châu Phi. Và chưa từng một lần trở về tay trắng. Và tôi cũng chính là chứng nhân lịch sử chứng kiến thất bại ê trẻ của chúng ta trước Việt Nam tại Đông Phi. Đây là câu chuyện chính tay tôi trải qua. Về việc một đất nước Việt Nam đã đạp đổ những gì châu Âu xây dựng suốt 180 năm như thế nào. Lên đường ngay lập tức. Mệnh lệnh của Bộ trưởng vô cùng dứt khoát. Thú thật, tôi cảm thấy hoang mang. Tôi đã lăn lộn trong ngành này 28 năm. Trong số 54 quốc gia châu Phi, nơi nào có tài nguyên khoáng sản tôi hầu như đều đã đặt chân đến. Thế nhưng quốc gia này chưa từng một lần xuất hiện trên radar của tôi. Cúc máy. Tôi mở hộp bàn. Lấy ra cuốn sổ bia da màu nâu quen thuộc đã sờn rách cả góc, bung trị. Đây là cuốn sổ tôi mang theo từ cuộc đàm phán khoáng sản đầu tiên tại Congo 28 năm trước. Mở ra. Mùi giấy cũ tràn về. Từ trang đầu tiên. Từng dòng ghi chép dày đặc. Congo thành công. Zambia thành công. Mozambique thành công. Suốt 28 năm, tôi chưa từng phải viết hai chữ thất bại. Tôi lật sang trang mới. Viết tên quốc gia đó lên. Tôi nghĩ lần này cũng sẽ không khó khăn gì. 10 tiếng sau, tôi đã ngồi trên chuyên cơ tư nhân. Qua ô cửa sổ. Ấn Độ Dương trải dài vô tận. Tôi mở laptop, tìm kiếm thông tin về đất nước này. Những con số hiện lên màn hình khiến tôi không khỏi cảm thấy coi thường. Dân số một. Hai triệu người. Còn ít hơn một quận ở London. Tổng sản phẩm quốc nội. GDP. Vỏn vẹn bốn. Hai tỷ đô la Mỹ. Lượng tiền này thậm chí chưa bằng doanh thu hàng năm của sân bay Heathrow. Họ giành độc lập từ Pháp hơn 60 năm trước. Trước đó là 180 năm triệu ách đô hộ thuộc địa Pháp. Ngành kinh tế chủ lực chỉ có cà phê và sắn. Cơ sở luyện kim hoàn toàn không có. Ngay cả đường trải nhựa tử tế ở thủ đô cũng thiếu thốn. Tuy nhiên, có một bài báo kỳ lạ lọt vào mắt tôi. Ngân hàng Thế giới công bố tốc độ tăng trưởng kinh tế của quốc gia này đã tới 58%. Nội dung cho biết đây là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất hành tinh. Đó là kết quả từ khi việc khai thác Li-Ti bắt đầu. Con số thật phi lý cho một nước. Chỉ có dân số một. Hai triệu người mà tốc độ tăng trưởng lại đứng đầu thế giới. Nhưng tôi chỉ cười khẩy. Tăng trưởng cao thì làm được gì chứ? Một đất nước không công nghệ luyện kim. Không vốn. Không nhân lực. Thì làm sao gánh vác nổi sản lượng 5-8 triệu tấn Li-Ti? Chúng tôi đến đây là để giúp đỡ họ. Chuyên cơ hạ cánh xuống sân bay quốc tế của thủ đô. Đường băng đầy vết nứt. Cỏ dại mọc đầy qua các khe hở nhựa đường. Tòa nhà sân bay bằng bê tông dạn nứt. Chỉ có những chiếc quạt trần quay lờ đờ. Cửa máy bay vừa mở. Cái nóng ẩm đặc trưng của vùng cận xích đã ùa vào. Chiếc áo sơ mi của tôi lập tức dính chặt vào sống lưng. Đây mà là cửa ngõ của một đất nước sở hữu khối tài sản trị giá hơn 51,40 nghìn tỷ đồng 2,2 tỷ đô la Mỹ sao? Tôi thầm chế diễu trong lòng. On the car moving to the hotel, I looked out the window. Thủ đô hiện ra trước mắt. Những tòa nhà hai tầng bong tróc sơn. Những con đường chưa chải nhựa đọng đầy nước mưa. Những người phụ nữ bán xoài bên lề đường. Và những đứa trẻ đi chân đất chạy nhảy khắp nơi. Vết tích của một trăm tám mươi năm thuộc địa vẫn hằn sâu trên từng góc phố. Thế nhưng, có một điều kỳ lạ lọt vào tầm mắt tôi. Khắp nơi trên đường phố xuất hiện những người mặc suite đen. Giữa cái nóng xích đạo mà lại mặc suite đen. Đó là người Mỹ. Vừa bước vào sảnh khách sạn, tôi đã nghe thấy tiếng Trung Quốc. Các thương nhân Trung Quốc đang tụ tập thành từng nhóm đông đúc. Trước cửa thang máy, tôi chạm mặt một khuôn mặt quen thuộc. Đó là Dirk Miller, phó chủ tịch Liên minh khai khoáng lớn nhất nước Mỹ. Hamilton, ông cũng đến rồi à? Dirk cười lớn. Cái bắt tay kiểu Texas đặc trưng vừa mạnh mẽ vừa xuồng xã. Toàn bộ đối thủ cạnh tranh đều đã tập hợp đầy đủ. Những đứa trẻ chân trần chạy nhảy ngoài phố. Đối lập hoàn toàn với những bộ suite đắt tiền giá hàng trăm triệu đô ra vào sảnh khách sạn hạng sang. Hai thế giới hoàn toàn khác biệt đang cùng tồn tại trong một thành phố. Giác quan của tôi bắt đầu trở nên nhạy bén hơn từ khoảnh khắc đó. Sáng hôm sau, tôi hướng về văn phòng Tổng thống. Đó là địa điểm diễn ra buổi điều trần chung. Bước vào phòng họp, chỗ ngồi đã chật kín. Phó Chủ tịch Liên minh Khai khoáng Mỹ Dirk Miller, Đặc sứ Tập đoàn Khai khoáng Trung Quốc Trần Hảo Bân, Cựu Đại sứ Pháp Philip Leclerc, Đại diện Khai khoáng Úc, Nhà ngoại giao tài nguyên Canada, Những ông chùm của ngành khoáng sản thế giới đều tề tự tại đây. Trước số tiền khổng lồ hơn 51,40 nghìn tỷ đồng 2,2 tỷ đô la, Biên giới quốc gia chẳng còn ý nghĩa gì. Cửa mở, Tổng thống Isaiah Mbemba bước vào. Đó là một người đàn ông da đen ngoài 50 tuổi, Dáng người không cao lớn, nhưng bước đi cực kỳ bể vệ và có sức nặng. Ông chậm dãi nhìn quanh phòng họp một lượt. Khi ánh mắt ông chạm vào tôi, tôi cảm thấy một luồng khí lạnh chạy dọc sống lưng. Sau này tôi mới biết, ông từng nhận bằng tiến sĩ luật quốc tế tại Đại học Sorbonne, Paris, và có 10 năm làm việc tại Ủy ban Quyền lực Liên Hợp Quốc. Ông sử dụng thông thạo cả tiếng Pháp lẫn tiếng Anh, vốn là một luật sư từng trực tiếp dẫn dắt các vụ kiện đòi bồi thường thời thuộc địa. Ông không bắt tay với bất kỳ ai. Ngồi xuống ghế, ông mở lời. Giọng nói của ông chầm ấm và bình thản, nhưng chính sự bình thản đó lại vô cùng áp đảo. Cảm ơn quý vị đã lặn lội đường xa đến đây. Năm, tám triệu tấn ly ti đã được xác nhận dưới lòng đất của chúng tôi. Cả phòng họp sôn sao, con số thì chúng tôi đã biết. Nhưng khi chính miệng vị Tổng thống này nói ra tại đây, sự choáng ngợp mới thực sự hiện hữu. Năm, tám triệu tấn ly ti đủ cung ứng cho nhu cầu sản xuất pin xe điện toàn cầu suốt 15 năm, trị giá tương đương 2,2 tỷ đô la Mỹ, khoảng 51,40 nghìn tỷ Việt Nam đồng. Nếu chia đều, mỗi người dân trong số một, hai triệu dân của họ sẽ nhận được khoảng 1,68 mi liền đô la Mỹ, tương đương hơn 42 tỷ Việt Nam đồng. Tổng thống nói tiếp, nhưng chúng tôi không ở trong tâm trạng để ăn mừng. Phòng họp bỗng chốc im phăng phắc. Sở hữu kho báu khổng lồ như vậy mà không muốn ăn mừng. Tôi cảm thấy vô cùng lạ lùng. Tổng thống nhìn ra cửa sổ, hướng về thủ đô nghèo nàn. Hãy nhìn những con phố kia xem, dọng ông chủng số một mức. Chúng tôi từng là thuộc địa của Pháp suốt 180 năm. Họ đào vàng trên đất của chúng tôi. Họ mang cà phê đi. Tổ tiên chúng tôi bị kéo từ bờ biển Tây Phi đến đây và ngã xuống trên các đồn điện. Những lao động hợp đồng từ bên kia Ấn Độ Dương đến đây làm việc không lương và bỏ mạng. Bầu không khí trong phòng họp trở nên vô cùng nặng nề. Quý vị có biết khi độc lập, chúng tôi còn lại gì không? Tổng thống nhìn quanh phòng họp một lượt. Chỉ có những mò quảng khoét rỗng và những hồ nước cạn trơ đáy mà thôi. Tôi bắt đầu cảm thấy không thoải mái. Tôi không ngờ ông lại khơi lại câu chuyện từ 180 năm trước tại thời điểm này. Vị Tổng thống lại tiếp tục nói. Bây giờ, ly ti được phát hiện. Thế giới lại một lần nữa vươn tay về phía chúng tôi. Ánh mắt ông trở nên lạnh lùng. Ánh mắt của các ông hiện tại y hệt như ánh mắt của cha ông các ông khi đặt chân đến mảnh đất này 180 năm trước. Cả phòng họp đóng băng. Không ai có thể trả lời một lời nào. Ngay cả tôi cũng không thể mở miệng. Hai mươi tám năm đàm phán. Đây là lần đầu tiên tôi nghe thấy những lời đanh thép như vậy. Ánh mắt y hệt 180 năm trước. Câu nói đó như ráng một đòn mạnh vào lòng ngực tôi. Lúc này, tôi mới chú ý đến người phụ nữ ngồi cạnh Tổng thống. Một phụ nữ da đen cuối những năm 30 tuổi. Diện bộ sui t màu xanh nevi thanh lịch. Thao tác lật tài liệu của cô ấy vô cùng nhanh chóng và chính xác. Toát lên phong thái của một người không có một động tác thừa thái nào. Sau này tôi mới biết, cô ấy là Amira Ndiaye, tiến sĩ kỹ thuật khoáng sản từ Trường Đại học Hoàng gia Anh Imperial College. Hiện là cố vấn kỹ thuật của Tổng thống. Tổng thống đứng dậy từ ghế của mình. Chắc hẳn mỗi người đều đã chuẩn bị đề án. Từ ngày mai, chúng tôi sẽ bắt đầu các cuộc gặp riêng, nhìn bóng lưng Tổng thống rời khỏi phòng họp. Tuy vóc dáng nhỏ nhắn, nhưng chiếc bóng của ông kéo rất dài. Lần đầu tiên tôi cảm nhận được một sự căng thẳng kỳ lạ. Cuộc đàm phán này sẽ khác hoàn toàn với mọi khi. Trở về khách sạn, tôi lật cuốn sổ bia ra ra, nhìn vào khoảng trống bên cạnh tên quốc gia này. Suốt 28 năm qua, cuốn sổ này chỉ ghi một từ, thành công, tôi cầm bút lên, viết một dấu chấm hỏi bên cạnh tên đất nước đó. Đây là dấu chấm hỏi đầu tiên sau 28 năm sự nghiệp. Sáng hôm sau, cuộc gặp riêng đầu tiên thuộc về phía Mỹ. Đó là George Miller, Phó Chủ tịch Liên minh Khai khoáng lớn nhất nước Mỹ. Tôi bắt gặp ông ta ở hành lang khách sạn. Hamilton, làm ly cà phê trước khi lên phòng chứ. George đưa tay ra, cái bắt tay kiểu Texas mạnh mẽ. Từ sau lần chạm chán ở Congo, giờ mới gặp lại. Lần đó chúng tôi thắng nhé. Lần này chúng tôi cũng sẽ vào trước, các ông cứ xếp hàng sau đi. Tôi thầm cười khẩy trong lòng. Để xem đã, Dirk bước vào phòng họp. Tôi ngồi đợi ở chiếc ghế dài ngoài hành lang lâu đến mức có thể đếm hết các vết nước trên gạch sạn. Một tiếng, hai tiếng, rồi ba tiếng trôi qua, cửa phòng họp mở ra, khuôn mặt Dirk hoàn toàn cứng đở, vẻ ngạo nghễ, thư thái ban sáng bay biến sạch sành xanh. Có vẻ chuyện không xuôn xẻ rồi, tôi trực giác nhận ra. Dirk đi lướt qua tôi, lầm bẩm. Mấy người đó không phải chơi đùa đâu. Tôi ngó đầu nhìn vào trong phòng họp. Tổng thống Mbemba vẫn bình thản nhìn ra cửa sổ. Khuôn mặt không chút cảm xúc như thế vừa rồi không phải là một cuộc đàm phán kéo dài ba tiếng đồng hồ, mà chỉ là vừa mới sắp xếp lại giấy tờ xong. Cố vấn Amira ngồi bên cạnh lặng lẽ thu dọn hồ sơ với gương mặt không chút biểu cảm. Buổi chiều, đến lượt tôi. Tôi vô cùng tự tin với tư cách là chuyên gia châu Phi với lịch sử 28 năm của Bộ Năng lượng Anh, kinh nghiệm tích lũy từ Congo cho đến Ghana trên khắp lục địa. Nếu Mỹ đã thất bại, đây chính là cơ hội của chúng tôi. Họ không có lý do gì để từ chối chúng tôi. Tôi bước vào phòng họp. Tổng thống Mbemba đang ngồi ở đó. Bên cạnh là Amira với sấp tài liệu dày cột trải ra. Mời ngồi. Thứ trưởng Hamilton. Tổng thống dơ tay ra hiệu. Tôi lấy bản thuyết trình đã chuẩn bị ra, đồ họa 3D lộng lấy, bản thiết kế chi tiết từng giai đoạn khai thác mỏ và mô hình nhà máy luyện kim hiện đại. Đây là tài liệu chứa đựng 180 năm lịch sử ngành khai khoáng của Anh. Nước Anh có kinh nghiệm lâu đời nhất trong việc phát triển khoáng sản châu Phi. Chúng tôi đã vận hành các mỏ khoặng tại 15 quốc gia, bao gồm Congo, Zambia, Ghana. Chúng tôi sẽ cung cấp công nghệ tốt nhất cho quý quốc. Tôi tự tin nói. Tổng thống gật đầu. Điều kiện thế nào? Chúng tôi đề xuất mức nhượng quyền royalty là 20% cho quý vị. Con số này cao hơn 5% so với mức 15% mà tôi dò la được từ phía Mỹ. Đồng thời, chúng tôi sẽ xây dựng nhà máy luyện kim cho quý quốc. Lông mày tổng thống khẽ nhướng lên. Xây ở đâu? Tại Liverpool, Anh. Tôi đáp. Một khoảng lặng bao trùm. Amira ngồi bên cạnh mở lời. Xây ở Anh chứ không phải ở đất nước chúng tôi. Tôi gật đầu giải thích. Nhà máy luyện kim tốn hàng tỷ đô la đầu tư. Quy mô kinh tế của quý quốc khó lòng gánh vác nổi. Việc luyện kim tại Anh rồi giao lại thành phẩm đã qua chế biến sẽ hiệu quả hơn nhiều. Amira lật tài liệu. Hỏi tiếp. Vậy còn việc làm cho lao động địa phương? Chúng tôi có thể tuyển dụng khoảng 800 người cho các công việc tại hiện trường. 800 người. Dòng Amira vẫn bình thản nhưng ẩn chứa lưỡi dao sắc bén. Trong số một, hai triệu dân, chỉ có 800 người. Lại còn là lao động khai thác chân tay thuần túy. Ánh mắt Amira trở nên lạnh lùng. Nhưng tôi không quá bận tâm vì nghĩ đó là thực tế kinh tế. Nhưng Tổng thống M.Pemba chậm dãi lên tiếng. Thứ trưởng Hamilton. Vâng, thưa Tổng thống. 180 năm trước người Anh cũng đến mảnh đất này. Lúc đó họ cũng nói những lời tương tự. Chúng tôi đến để giúp đỡ, để truyền dạy công nghệ, để tạo việc làm. Tôi cảm thấy như hơi thở mình nghẹn lại. Tổng thống nói tiếp. Giọng ông càng thấp xuống thì sức nặng càng đèn én. Ông có biết kết quả là gì không? Tôi không thể trả lời. Tổ tiên chúng tôi bỏ mạng trong mỏ vàng. Cỏng lưng trên đồn điền cà phê. Còn các công ty châu Âu ôm túi tiền rời đi. Để lại những cây hố rỗng hoác. Lần này ông định nói với tôi là sẽ khác sao? Tôi cắn môi. Thưa Tổng thống, đó là chuyện quá khứ. Bây giờ đã khác. Khác chỗ nào? Amira cắt ngang. Câu hỏi sắc như giao phẫu thuật. Nhà máy luyện kim xây ở Anh. Chỉ tuyển 800 lao động địa phương. Ôm chọn 80% lợi nhuận. Cấu trúc này có gì khác so với 180 năm trước? Tôi hoàn toàn á khẩu. Đầu óc trống rỗng. 28 năm đàm phán ở hàng chục quốc gia. Tôi từng bị dồn vào thế bí. Nhưng chưa bao giờ từ ngữ trong đầu lại biến mất sạch sẽ như lúc này. Đây là lần đầu tiên. Tổng thống đứng dậy khỏi ghế. Chúng tôi sẽ xem xét. Đó là câu kết luận duy nhất. Bước ra khỏi phòng họp. Đầu gối tôi bùn rùn. Tôi phải tựa vai vào tường hành lang. Đồ họa 3D lộng lẫy. Lịch sử 180 năm. Kinh nghiệm ở 15 quốc gia. Tất cả đều vô dụng. Thứ càn đường chúng tôi không phải là những con số mà là lịch sử. Tại hành lang tôi gặp đặc sứ Trung Quốc Trần Hảo Bân. Ông ta cười mịa. Sắc mặt Thứ trưởng Hamilton. Có vẻ không tốt nhỉ? Tôi không trả lời mà bước qua. Lòng thầm nghĩ. Ngày mai đến lượt ông. Để xem ông còn cười nổi không? Buổi tối tôi gặp Giớc ở quầy 3 khách sạn. Gương mặt ông ta cũng vô cùng tối tâm. Chỉ còn hai chúng tôi ở quầy 3. Những giọt nước đọng trên ly bia chảy dài xuống mặt bàn. Qua cửa sổ. Thủ đô về đêm hiện ra với những ánh đèn đường thưa thớt. Lở mở. Thế nào rồi? Giớc nóc một ngụm bia hỏi tôi. Tôi đưa ra mức 15%. Ông ta liền lôi chuyện mỏ đồng ở Zambia ra nói. Tôi gật đầu. Chuyện Zambia giao mỏ đồng cho doanh nghiệp nước ngoài rồi chịu cảnh không thu được một đồng lợi nhuận suốt mấy chục năm là bài học mà ai trong ngành cũng biết. Dick thở dài. Vị tổng thống đó hỏi thẳng tôi rằng nếu các ông lấy 85%, phần còn lại đi đâu? Tôi trả lời rằng Zambia và nước này khác nhau. Họ không có công nghệ, không có vốn, không có kinh nghiệm. Gương mặt Dick đanh lại. Thế rồi người phụ nữ cố vấn kỹ thuật kia liền nhảy vào cắt lời. Cô nàng cố vấn kỹ thuật đó sao? Phải, cô ta nói. Nếu thiếu công nghệ, tại sao các ông không chuyển giao? Thiếu vốn, tại sao không cho vay? Thiếu kinh nghiệm, tại sao không đào tạo? Tôi lắc đầu. Làm vậy thì chúng ta chịu thiệt còn gì? Thế nên cuối cùng tôi phải rút quân bài an ninh ra nói rằng khu vực này bất ổn, có nguy cơ nội chiến, và hứa hẹn nếu hợp tác với Washington thì sẽ được bảo hộ an ninh. Ông đang đe dọa họ à? Đó là chiến thuật đàm phán thôi, rước nhún vay, nhưng vô ích. Vị tổng thống đó gan dạ hơn chúng ta tưởng nhiều. Tôi đặt ly bia xuống nhìn ra cửa sổ, màn đêm thủ đô ngập trong bóng tối. Cuộc đàm phán này thực sự có gì đó rất khác biệt. Hôm sau, đến lượt Trung Quốc, Trần Hảo Bân bước vào phòng họp và tôi lại tiếp tục đợi ở hành lang. Bốn tiếng trôi qua, cửa mở. Sắc mặt Trần Hảo Bân trắng bệch, vẻ ngạo nghẽ cười mỉa hôm qua biến mất không giấu vết, sấp tài liệu trên tay ông ta dun dày. Sao rồi? Tôi hỏi. Trần Hảo Bân nhìn tôi với ánh mắt đầy sự hoang mang. Họ nhắc đến căn cứ quân sự ở Djibouti. Căn cứ quân sự Djibouti sao? Phải. Khi tôi nói việc xây căn cứ và phát triển cảng biển có vấn đề gì, Trần Hảo Bân nghiến răng. Cô nàng cố vấn kỹ thuật kia liền hỏi vặn. Nếu đất nước chúng tôi không trả được nợ, các ông có đỉnh xiết luôn quyền khai thác mỏ không? Tôi thầm cười khảy. Chiến lược ngoại giao bẫy nợ của Trung Quốc thì cả thế giới đều biết. Trần Hảo Bân lầm bầm. Tôi đã đề xuất mức 28% hứa xây cả đường sắt, đường cao tốc và cho vay 15 tỷ đô la. Thế mà Trần Hảo Bân thở dài. Ông ta hỏi tổng số tiền phải trả là bao nhiêu? Tôi nói là 23 tỷ đô la. Mỗi năm trả 900 triệu đô la trong vòng 25 năm. Trần Hảo Bân run rộng nói tiếp. Vị tổng thống đó không cần nhìn giấy tờ. Tự nhầm tính rồi bảo. Ngân sách quốc gia của chúng tôi là 1,8 tỷ đô la. Các ông bắt chúng tôi dùng 1 nửa ngân sách mỗi năm chỉ để trả nợ sao? Tôi thực sự thán phục trong lòng. Những người này nắm rõ các con số một cách chính xác tuyệt đối. Nhìn bề ngoài, đất nước này có vẻ nghèo nàn với đường băng sân bay nứt nẻ. Nhưng vị tổng thống và cô cố vấn kia lại thấu suốt mọi chi tiết ngoại giao tài nguyên trên thế giới. Từ mỏ đồng Zambia cho đến căn cứ quân sự Djibouti. Chúng tôi đã quá coi thưởng họ rồi. Trần Hảo Bân nhìn tôi. Hamilton, nói thật đi, ông cũng trắng tay đúng không? Tôi không trả lời, nhưng đó chính là câu trả lời. Đêm đó, tôi lật cuốn sổ bìa ra ra, nhìn vào dấu chấm hỏi bên cạnh tên quốc gia này. Đất nước này có gì đó rất khác biệt, nhưng tôi chưa thể biết đó là gì. Đêm đó tôi chàn chọc suốt đêm. Nhiều ngày trôi qua, cuộc đàm phán rơi vào bế tắc. Mỹ, Trung Quốc, Anh đều không tiến triển được bước nào. Đúng lúc đó, từ Paris có tin báo cựu đại sứ Pháp Philippe Leclerc sẽ trực tiếp đến đây. Tôi vô cùng ngạc nhiên khi một cựu đại sứ lại đích thân hành động. Có vẻ nước Pháp đã vô cùng sốt sáng. Không, đối với Pháp, quốc gia này từng là thuộc địa cũ của họ. Đây không chỉ là chuyện sốt sáng mà là vấn đề danh tự. Sáng hôm sau, chuyên cơ chính phủ Pháp hạ cánh xuống sân bay. Philippe Leclerc, một người đàn ông da trắng ngoài 60 tuổi, mái tóc bạc và ánh mắt sắc lẹm, một biểu tượng điển hình của giới tinh hoa Pháp bước xuống từ thang máy chuyên cơ. Khoảnh kính gọn vàng, tôi trật nghĩ không biết vị toàn quyền thuộc địa đặt chân lên mảnh đất này 180 năm trước có dáng vẻ như thế này không. Tôi ra đón ông ta tại sân bay. Thứ trưởng Hamilton. Lâu rồi không gặp. Tình hình thế nào? Tôi thành thật. Không dễ dàng đâu. Những người này không hề đơn giản như chúng ta nghĩ. Leclerc cười khảy. Một đất nước chỉ có 1-2 triệu dân thì làm được gì chứ? Chỉ cần nước Pháp đưa tay ra bắt là mọi chuyện kết thúc. Tôi gật đầu, nhưng lòng đầy bất an vì tôi đã nếm trải sự sụp đổ của sự tự tin đó rồi. Chiều hôm đó, một cuộc họp Liên minh châu Âu được tổ chức theo đề xuất của Leclerc nhằm kết hợp sức mạnh thay vì cạnh tranh, đánh bại Mỹ và Trung Quốc. Tập đoàn khoáng sản Anh, Eramet của Pháp, BHP của Úc. Nếu hợp lực, chúng tôi chiếm tới 35% thị trường khoáng sản toàn cầu. Mức này chắc chắn là đủ. Bước vào phòng họp, phía Tổng thống gồm có Tổng thống Mabemba và Amira đang ngồi ở đó. Leclerc mở lời bằng chất giọng ngoại giao Pháp Mượt Mà. Chúc mừng Tổng thống. Quý quốc đang bước vào một kỷ nguyên mới. Tổng thống gật đầu. Cảm ơn Đại sứ. Leclerc mìm cười. Đất nước của ngài là thành viên của cộng đồng Pháp ngữ. Chúng ta chẳng khác nào người một nhà. Người một nhà. Tôi thầm tạc lưỡi trong lòng. Nghĩ về những gì họ đã làm suốt 180 năm qua với tư cách người một nhà này. Tôi thật không hiểu sao ông ta có thể thốt ra từ đó một cách tự nhiên như vậy. Leclerc nói tiếp. Người một nhà thì phải giúp đỡ nhau chứ đúng không? Pháp và Anh sẽ cùng hợp lực hỗ trợ quý quốc. Tôi tiếp quản phần thuyết trình. Chúng tôi đề xuất một liên minh châu Âu gồm tập đoàn khoáng sản Anh, Eramet của Pháp, BHP của Úc. Những tập đoàn hàng đầu thế giới sẽ đồng hành cùng quý vị. Màn hình hiển thị đồ họa lộng lẫy. Chúng tôi đề xuất mức nhượng quyền là 24% cao hơn cả Mỹ lẫn Trung Quốc. Toàn bộ công nghệ, đào tạo nhân lực, xây dựng hạ tầng sẽ do châu Âu chịu trách nhiệm. Kinh nghiệm của châu Âu tại châu Phi là 180 năm. Mỹ hay Trung Quốc không thể so sánh được. Leclerc bồi thêm. Đặc biệt là so với một quốc gia mới nổi như Việt Nam. Đăng cấp hoàn toàn khác biệt. Gần đây nghe nói Việt Nam có bước tiến trong thị trường pin nhưng kinh nghiệm khai thác khoáng sản của họ hoàn toàn bằng không. Lắp ráp vài ba viên pin trong nhà máy. Không có nghĩa là biết vận hành một mò khoáng sản. Một đất nước với lịch sử chưa đầy 50 năm thì làm được gì chứ? Quý quốc cần một đối tác đã được kiểm chứng. Tôi gật đầu đồng tình với Leclerc. Việt Nam tuy mạnh về pin nhưng kinh nghiệm khai thác và luyện kim hầu như không có. Không thể mang ra so sánh được. Tổng thống Mbemba giữ im lặng lắng nghe. Khuôn mặt không thể đọc vị được điều gì. Amira bên cạnh cũng không nói một lời. Chỉ chậm rãi xoay cây bút. Không gian quá đôi yên ắng. Như thế sự tĩnh lặng chưa cơn báo. Leclerc kết luận. Thưa Tổng thống, xin hãy chọn châu Âu. Chúng tôi đã dẫn dắt lĩnh vực này suốt 180 năm qua và sẽ cùng xây dựng tương lai với quý quốc. Phòng họp im phang phát. Tổng thống Mbemba chậm rãi mở lời. Đại sứ, ông vừa nói đến con số 180 năm đúng không? Giọng vị Tổng thống thấp xuống. Và tôi biết tông giọng này nguy hiểm như thế nào thông qua cuộc đàm phán của tôi vài ngày trước. Giọng càng thấp, càng nặng nề và nguy hiểm. 180 năm trước người châu Âu cũng đến mảnh đất này. Nụ cười của Leclerc hơi cứng lại. Tổng thống nói tiếp. Lúc đó họ cũng nói những lời tương tự. Chúng tôi đến để giúp đỡ, để truyền dạy công nghệ, để cùng phát triển. Hãy nhìn ra ngoài cửa sổ kia đi. Những tòa nhà nát nấy, những con đường dạn nứt, những bồn nước ghi xét hiện ra. Đó chính là kết quả của 180 năm hợp tác đó. Cụ cố của tôi từng làm việc trên đồn điền cà phê của Pháp 14 tiếng một ngày, không lương, chỉ đổi lại một bát cháo ngô và chỗ ngủ qua đêm. Leclerc đỏ mặt. Thưa tổng thống, đó là chuyện ngày xưa, bây giờ đã khác. Khác chỗ nào? Ánh mắt tổng thống sắc lẹm. Mức nhượng quyền 24%. Vậy 76% còn lại lọt vào tay ai? Tất nhiên là vào tay liên minh của các ông. Nhà máy luyện kim xây ở đâu? Châu Âu. Chuyên gia là người nước nào? Người châu Âu. Người dân chúng tôi làm gì? Tổng thống dùng ngón tay gõ nhịp xuống bàn gỗ. Cộc. Cộc. Tiếng động vang vọng khắp phòng họp. Chỉ có 1,20 suất lao động chân tay cho 1, 2 triệu dân. Khác gì so với 180 năm trước chứ? Lúc đó là cà phê, bây giờ là ly ti. Còn cấu trúc thì vẫn giữ nguyên. Chúng tôi giao đất và các ông lấy đi mọi thứ. Leclerc cuốn cuồng. Thưa tổng thống, có vẻ ngài đã hiểu lầm. Hiểu lầm sao? Giọng tổng thống cao lên. Đại sứ, tôi hỏi ông một câu. Pháp đô hộ mảnh đất này 180 năm. Các ông đã xây được bao nhiêu ngôi trường? Leclerc không thể trả lời. Không gian phòng họp như bóp nghẹt lấy ông ta. Còn bệnh viện? Im lặng. Đường trải nhựa. Tiếp tục im lặng. Đôi môi Leclerc khẽ run dẩy. Tổng thống đập mạnh bàn tay xuống bàn gỗ Mahogany làm ly nước bắn tung tué. Tiếng động chát chúa vang vọng khắp 4 bức tường phòng họp. Không 1 ngôi trường nào hết. Các ông chỉ biết lấy đi mọi thứ. Lấy đi vàng. Lấy đi cà phê. Lấy đi sương máu và mồ hôi của tổ tiên chúng tôi. Và cái các ông để lại là gì? Tổng thống chỉ tay ra cửa sổ. Những mò quặng khoét rỗng. Những dòng sông ô nhiễm. Và 45% người dân mù chữ. Đó chính là kết quả của 180 năm hợp tác của các ông. Sắc mặt Leclerc trắng bệnh. Thưa tổng thống, tôi, tổng thống dơ tay ngắt lời. Đại sứ, không cần nghe thêm nữa. Cuộc họp kết thúc tại đây. Xin mời các ông ra khỏi đây. Phòng họp đóng băng hoàn toàn. Leclerc đứng phát dậy. Mặt đỏ gay vì giận dữ. Đây là sự thất lễ ngoại giao. Tổng thống lạnh lùng đáp trả. 180 năm bóc lột thì không thất lễ. Còn việc này là thất lễ sao? Leclerc cứng hỏng. Tức giận thu gom tài liệu. Ngài sẽ phải hối hận vì điều này. Ông ta đá mạnh cửa bước ra ngoài. Cánh cửa rầm một tiếng suýt bung bản lề vang vọng khắp hành lang. Không một ai trong phòng họp dám thở mạnh. Tôi đứng hình tại chỗ. 28 năm làm nghề. Đây là lần đầu tiên tôi thấy một nhân vật cấp đại sứ bị đuổi thẳng cổ ra khỏi phòng họp như vậy. Tổng thống nhìn sang tôi. Thứ trưởng Hamilton. Vâng, thưa Tổng thống. Nước Anh các ông cũng vậy thôi. Giọng ông vô cùng điềm tĩnh. Không phải sự giận dữ, mà là giọng của một người đang nói lên sự thật. Và điều đó càng nặng nề hơn. Chúng tôi ghi nhớ rất rõ những gì các ông đã làm trong 180 năm qua. Tôi chỉ biết cuối đầu im lặng. Không thể nói được lời nào. Ngày hôm sau, bầu không khí hoàn toàn đảo ngược. Dirk Miller của Mỹ thu dọn hành lý rời đi vì có lệnh gọi về từ Washington. Trần Hảo Bơn của Trung Quốc cũng bay về Bắc Kinh với lý do tái đánh giá chiến lược từ chính phủ. Leclerc thì đã lên máy bay từ đêm hôm trước. Vài ngày trước, sành khách sạn này còn náo nhiệt bởi bốn thư tiếng và những bộ suýt đen chen trúc. Giờ chỉ còn tiếng quạt trần quay lờ đờ. Nhân viên lễ tân uể ngoài đóng quầy. Chỉ còn lại duy nhất một mình tôi. Từ London, bộ trưởng gọi điện sang. Giọng vô cùng sắc lẹm. Cô Linh, tình hình thế nào rồi? Nghe nói đại sứ Pháp bị đuổi cổ đúng không? Đúng vậy ạ. Mỹ và Trung Quốc cũng rút rồi ạ. Họ đã trở về nước. Vậy tại hiện trường chỉ còn lại một mình cậu thôi sao? Vâng. Bộ trưởng thở dài. Tốt. Đây chính là cơ hội. Khi những người khác đã rút, cậu hãy quay lại đàm phán. Nâng mức nhượng quyền lên 28% luôn đi. Bằng mọi giá phải giành được hợp đồng. Rõ thưa bộ trưởng. Cúp máy nhìn ra cửa sổ. Mức 28%. Gần gấp đôi Mỹ và bằng với Trung Quốc. Con số này chắc là đủ. Nhưng lòng tôi đầy bất an. Tôi nhận ra thứ họ muốn không phải là những con số phần trăm lợi nhuận. Tối đó, tôi mở laptop gõ từ khóa. Ngành công nghiệp pin Việt Nam. Kết quả hiện ra tràn ngập màn hình. Ba ông lớn xe điện và năng lượng của Việt Nam chiếm tới 54% thị phần thế giới. Tôi không tin vào mắt mình. Ba công ty Việt Nam cộng lại chỉ đứng sau CATL của Trung Quốc nhưng xét về công nghệ cao các phân tích đều chỉ ra Việt Nam đang dẫn đầu. Tìm kiếm tiếp về công nghệ xử lý ly ti. Tôi thấy thông tin về công nghệ trích xuất ly ti trực tiếp do Viện Khoa học khoảng sản Việt Nam phát triển. Giúp tăng tỷ lệ thu hồi ly ti thêm 30% so với phương pháp bay hơi truyền thống. Thời gian xử lý giảm xuống còn một phần tư. Đây là quốc gia duy nhất trên thế giới sở hữu chuỗi giá trị tích hợp hoàn chỉnh từ Quảng Thô cho đến sản xuất ra vật liệu làm cực dương cho pin. GDP của Việt Nam đứng thứ 12 thế giới với 1,70 tỷ đô la Mỹ tương đương khoảng 43,30 nghìn tỷ Việt Nam đồng. Quy mô kinh tế ngang ngửa nước Anh thu nhập bình quân đầu người đạt 35 đô la khoảng 890 triệu Việt Nam đồng chuẩn các nước tiên tiến. Nhưng có một điều vô cùng kỳ lạ. Chữ lượng ly ti nội địa của Việt Nam gần như bằng 0, Cobalt bằng 0, Niken cực kỳ ít. Một đất nước hoàn toàn không có tài nguyên sẵn có lại trở thành cường quốc công nghệ pin số một thế giới. Tìm hiểu sâu hơn lịch sử. Khi cuộc chiến tranh kết thúc, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam chỉ vòn vẹn 67 đô la Mỹ khoảng 1, 7 triệu Việt Nam đồng, nghèo hơn cả những nước nghèo nhất châu Phi. Vậy mà từ xuất phát điểm đó, sau vài thập kỷ, họ đã vươn lên mốc 35 đô la Mỹ, tăng trưởng 500 lần mà không cần tài nguyên, chỉ dựa vào công nghệ. Tôi đứng hình nhìn màn hình máy tính suốt một hồi lâu. Điều này thật phi lý. Lịch sử ngành khai khoáng 180 năm của Anh đối đầu với vài thập kỷ của ngành pin Việt Nam. Nhưng trong lĩnh vực chế biến sâu nguyên liệu cốt lõi, Việt Nam lại vượt trội hoàn toàn. Việc bán quạng thô và việc chế biến sâu thành vật liệu cực dương tranh lệch giá trị tới 8 lần. Quạng thô giá 1 đô la Mỹ tấn, nhưng khi qua tay công nghệ biến thành vật liệu cực dương cao cấp có giá lên tới 96 đô la Mỹ tấn. Việt Nam nắm giữ chiếc chìa khóa vàng đó. Lúc này tôi mới hiểu tại sao Leclerc lại cố tình hạ bệ Việt Nam trong cuộc họp bằng câu nói lắp ráp pin không có nghĩa là biết vận hành mỏ khoáng sản. Người dân nước này đã biết rất rõ năng lực của Việt Nam từ trước. Hôm sau, Amira gọi điện cho tôi. Thứ trưởng Hamilton. Tôi xin nói thẳng thắn. Chúng tôi đang tiếp xúc với phía Việt Nam. Tôi sững sở. Việt Nam sao? Vâng, là tập đoàn khoáng sản quốc gia và các doanh nghiệp pin Việt Nam tiến triển đến đâu rồi? Amira giữ im lặng một chút. Tuần tới, phái đoàn khảo sát kỹ thuật của họ sẽ sang. Cúp máy. Tôi nghĩ về một đất nước bắt đầu từ con số 67 đô la Mỹ vươn lên vị trí thứ 12 thế giới sau vài thập kỷ đang đến đây. Lần đầu tiên, tôi cảm thấy mình gặp phải một đối thủ thực sự. Không phải Mỹ, không phải Trung Quốc hay Pháp, mà là Việt Nam. Tôi lật cuốn sổ ra ra, viết bên cạnh hai dấu chấm hỏi một cái tên Việt Nam kèm theo một ngôi sao lớn. Đây là ngôi sao đầu tiên tôi vẽ trong suốt 28 năm qua. Một tuần sau, phái đoàn Việt Nam đến. Tôi không ra sân bay, nhưng đã thấy họ ở sành khách sạn. Họ chỉ có đúng 10 một người. Ít hơn rất nhiều so với những phái đoàn hùng hậu 25 người của Mỹ, 35 người của Trung Quốc hay 20 người của Liên minh châu Âu. Nhưng điều kỳ lạ nhất là trang phục của họ. Không mặc suýt, không thắt cà vạt. Họ mặc đồ bảo hộ lao động, đi giày an toàn, tay sách ba lô máy tính và các hộp đựng thiết bị lấy mẫu quặng thô. Trông họ như thể sẵn sàng lao ngay xuống mỏ quặng chứ không phải đi đàm phán ngoại giao. Tôi thầm cười khảy, Cái gì thế kia? Đến để đàm phán hay đến để làm việc chân tay vậy? Trong số đó, tôi chú ý đến người dẫn đầu ngoài 50 tuổi, mái tóc ngắn họa dâm, ánh mắt hiền hậu nhưng đôi bàn tay thô dày, đôi bàn tay đặc trưng của một người đi lên từ thực địa mỏ quặng lâu năm. Đó chính là trưởng đoàn. Amira ra đón họ ở sảnh với một nụ cười dạng dỡ, nụ cười hoàn toàn khác với ánh mắt cảnh giác khi gặp rớt, ánh mắt lạnh lùng khi gặp Trần Hảo Bân hay ánh mắt thù địch khi gặp Lê Clức. Tôi bắt đầu cảm thấy bất an. Những người Việt Nam này có gì đó rất khác biệt. Tại buổi điều trần kỹ thuật chung do chính phủ tổ chức, tôi tham dự với tư cách quan sát viên vì nước Anh chưa chính thức tuyên bố rút lui. Căn phòng hội nghị thủ đô tuy cũ kỹ nhưng được sắp xếp vô cùng gọn gàng. Tôi ngồi ở hàng ghế cuối cùng. Hàng ghế đầu là Tổng thống Mbemba, Amira và 11 thành viên phái đoàn Việt Nam. Điều bất ngờ là còn có hai kỹ sư của Liên minh Mỹ, một người của Trung Quốc và một kỹ sư của tập đoàn BHP Úc bí mật ở lại nghe ngóng xem Việt Nam mang vũ khí gì đến. Trưởng phái đoàn Việt Nam bước lên bục, cuối đầu chào lịch sự bằng chất giọng tiếng Anh tuy có chút ngữ điệu bản xứ nhưng vô cùng rõ ràng. Xin chào quý vị, tôi là Nguyễn Minh Triết, trưởng phái đoàn công nghệ tài nguyên Việt Nam. Cảm ơn Quý Quốc đã cho chúng tôi cơ hội này. Cảm ơn vì đã cho cơ hội một cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt so với tư thế đến để giúp đỡ của Đức mang điều kiện tốt đến của Trần Hạo Bân hay người một nhà của Lê Clức. Ông Triết kết nối laptop, màn hình hiển thị bản đồ địa chất mỏ quặng, chữ lượng ước tính 5, 8 triệu tấn, hàm lượng li ti 1,80%. Đây là mỏ quặng Pegmatite có chất lượng thuộc hàng tốt nhất thế giới. Slide tiếp theo hiện lên con số mục tiêu tỷ lệ thu hồi li ti của các nước. Mỹ đề xuất 72%, châu Âu 74%, Trung Quốc 75%. Ông Triết dừng lại một chút, phòng họp im phát, rồi lật sang trang sau. Một con số khổng lồ hiện lên, 91%. Cả phòng họp sôn sao, một kỹ sư Mỹ đứng dậy chất vấn. Thưa ông Triết, con số 91% là bất khả thị đối với quặng Pegmatite. Về mặt lý thuyết, ông Triết mỉm cười gật đầu. Câu hỏi rất hay. Ông lật slide tiếp theo hiển thị sơ đồ công nghệ trích xuất li ti trực tiếp, kết hợp phương pháp ngâm triết áp suất cao và nhựa trao đổi ion do Việt Nam tự nghiên cứu, giúp giảm thời gian xử lý xuống còn một phần tư và tăng hiệu suất thu hồi thêm 30%. Trang tài liệu hiển thị dữ liệu thực tế áp dụng tại mỏ Atacama ở Chile. Hiệu suất tăng từ 68% lên 89% và mỏ Greenbushes ở Úc từ 71% lên 88%. Mỏ quặng tại đây có hàm lượng Pegmatite cao nên hoàn toàn có thể kỳ vọng con số cao hơn nữa. Kỹ sư người Mỹ tiếp tục chất vấn. Chúng tôi cũng từng nghiên cứu công nghệ đó, nhưng chi phí quá cao. Chi phí phát sinh trên mỗi tấn là bao nhiêu? Ông Triết đưa ra con số. 320 USD tấn. Kỹ sư Mỹ trợn tròn mắt. Khi chúng tôi nghiên cứu, con số đó lên tới 800 USD cơ mà. Ông Triết mỉm cười. Vì vậy chúng tôi đã dành 4 năm nghiên cứu phát triển công nghệ để giảm chi phí xuống mức 320 USD. Tôi nhầm tính nhanh. Trênh lệch giữa 74% và 91% giúp thu hồi thêm 990 tấn ly ti thành phẩm. Tính theo mức giá thị trường 12 USD tấn, con số thu về thêm lên tới 1188 tỷ USD, tương đương khoảng 300.000 tỷ Việt Nam đồng. Tay tôi khẽ run lên. Ông Triết lật sang slide tiếp theo hiển thị hình ảnh một tổ hợp nhà máy khổng lồ. Đây là nhà máy chế biến sâu ly ti công suất 80 tấn, 5, có khả năng xử lý từ Quảng Thô tích hợp hoàn trình thành ly ti hydroxide, ly ti carbonate và vật liệu cực dương cao cấp. Chúng tôi sẽ xây dựng tổ hợp nhà máy này nơ gai tại đất nước của quý vị. Cả phòng họp ổ lên kinh ngạc. Tôi không tin vào tay mình. Xây tại đây sao? Mỹ muốn xây ở Texas, Anh muốn xây ở Liverpool, Trung Quốc muốn xây ở Quảng Châu, còn Việt Nam lại chọn xây ngay tại mảnh đất này. Ông Triết đưa ra bảng so sánh. Xuất khẩu Quảng Thô chỉ thu về giá trị thấp, nhưng nếu chế biến sâu thành vật liệu cực dương xuất khẩu đạt 96 USD, tấn, giá trị tăng gấp 8 lần, mang lại thêm 5, 2 tỷ USD, doanh thu mỗi năm cho Quý Quốc, gấp gần 3 lần ngân sách quốc gia hiện tại của các bạn. Ông Triết đưa ra tuyên bố cuối cùng. Việt Nam không cần quyền khai thác mò. Toàn bộ quyền sở hữu mò quặng vẫn thuộc về chính phủ các bạn 100%. Việt Nam chỉ tham gia với tư cách đối tác công nghệ và đề xuất tỷ lệ phân chia lợi nhuận là Quý Quốc 72%, Việt Nam 28%, tôi bạn hoàng. Mỹ chỉ chia cho họ 15%, Anh 20%, Trung Quốc 28%, Pháp 24%, còn Việt Nam lại giao lại tới 72%. Amira đứng dậy hỏi Tại sao các ông lại đưa ra điều kiện tốt đến mức này cho chúng tôi? Ông Triết trả lời một cách hiển nhiên. Vì đây là tài nguyên của đất nước các bạn. Chúng tôi chỉ nhận phần xứng đáng với công nghệ và thiết bị mình bỏ ra. Đó chẳng phải là điều tự nhiên sao? Kỹ sư người Mỹ làm rơi cây bút xuống sàn. Không một ai buồn nhặt lên. Tôi đứng dậy bước ra khỏi phòng họp. Không thể ngồi thêm được nữa. Bước ra hành lang, kỹ sư của tập đoàn BHP Úc chạy theo sau. Mặt cắt không còn giọt máu. Thứ trưởng Hamilton, công nghệ chế biến sâu đó của họ. Chúng ta có nghiên cứu 10 năm nữa cũng không đổi kịp. Lịch sử 180 năm chúng ta tích lũy đã bị họ vượt qua sau vài thập kỷ bằng công nghệ, bằng các điều kiện và bằng cả thái độ. Sau khi phái đoàn Việt Nam về nước, trải qua vài tuần thương thảo, chính phủ nước này chính thức công bố chọn Việt Nam làm đối tác phát triển Maliti. Cả thế giới dúng động. CNN, BBC, Financial Times, Le Monde đồng loạt đưa tin với cùng một câu hỏi. Một quốc gia không có kinh nghiệm khai thác khoáng sản như Việt Nam liệu có gánh vác nổi sản lượng 5-8 triệu tấn liti? Tôi quyết định không về London mà ở lại để chứng kiến bước tiếp theo. Hai tuần sau cuộc công bố, Đài BBC thực hiện buổi phỏng vấn trực tiếp với Tổng thống Mbemba qua chương trình thời sự Hard Talk nổi tiếng với những câu hỏi sắc lẹm dồn các nguyên thủ vào thế bí. Người dẫn chương trình Jeremy Collins đã đích thân bay đến thủ đô nước này. Tại trường quay đài truyền hình quốc gia, tôi ngồi ở hàng ghế khán giả cuối cùng dưới ánh đèn trường quay và 5 ống kính camera đang bật đèn đỏ báo hiệu lên sóng trực tiếp tới 38 quốc gia. Đối diện Tổng thống là Jeremy Collins, một người đàn ông da trắng ngoài 50 tuổi với nụ cười tự tin hiện rõ trên khóe môi. Đây sẽ là một cuộc phỏng vấn dễ dàng. Nụ cười của ông ta toát lên sự khẳng định đó. Đếm ngược bắt đầu Thưa Tổng thống, Trước hết xin chúc mừng quý quốc đang nhận được sự chú ý của toàn cầu nhờ mỏ ly ti 5,8 triệu tấn trị giá hơn 2 tỷ đô la Mỹ. Tuy nhiên có một điều tôi chưa hiểu rõ. Mỹ, Trung Quốc, Anh, Pháp, những tập đoàn khoáng sản hàng đầu thế giới đã đưa ra lời đề nghị nhưng ngài đều từ chối và chọn Việt Nam. Collins lao người về phía trước, ánh mắt sắc lẹm. Việt Nam hoàn toàn không có mỏ ly ti nội địa. Kinh nghiệm khai thác mỏ gần như bằng không. Nói thật lòng, ngài giao phó dự án này cho một đất nước như Việt Nam liệu có ổn không? Tôi nín thở chờ đợi. Đó là câu hỏi mà toàn bộ truyền thông phương Tây muốn chất vấn. Nụ cười trên môi Tổng thống Mbemba biến mất. Chờ đã, ông vừa gọi Việt Nam là một đất nước như thế sao? Ý tôi là nếu so sánh tương đối với Mỹ hay Trung Quốc. Ông Collins, ông có biết GDP của Việt Nam đứng thứ bao nhiêu thế giới không? Thứ 12 thế giới với 1,70 tỷ đô la Mỹ, cao hơn cả nước Anh của ông đấy. Sắc mặt Collins hơi khựng lại. Ông có biết ngành công nghiệp pin Việt Nam đứng thứ mấy không? 54% thị phần pin xe điện thế giới nằm trong tay 3 tập đoàn lớn của Việt Nam. Nước Anh của ông có công nghệ chế biến Quảng Thô thành vật liệu cực dương không? Collins há miệng rồi lại ngậm miệng không trả lời được. Nước Pháp thì sao? Nước Mỹ thì sao? Công nghệ của các ông không đủ. Trên thế giới này chỉ có duy nhất Việt Nam sở hữu chuỗi công nghệ tích hợp chế biến sâu từ Quảng Thô thành vật liệu cực dương cho pin. Vậy mà ông dám gọi Việt Nam là đất nước nhỏ bé sao? Mặt Collins đỏ gai. Tổng thống nói tiếp. Và thêm một điều nữa. Ông có biết nước Pháp đã đô hộ đất nước này bao nhiêu năm không? 180 năm. Trong suốt 180 năm đó họ đào vàng, lấy cà phê, bắt tổ tiên chúng tôi bỏ mạng trên đồn điền. Khi chúng tôi độc lập, thứ họ để lại là không một ngôi trường nào, không một bệnh viện nào, đường trải nhựa ở thủ đô chưa đầy 10 km. Tổng thống nhìn thẳng vào camera. Ông có biết Việt Nam đề xuất những gì không? Họ chia cho chúng tôi 72% lợi nhuận, xây dựng tổ hợp nhà máy chế biến sâu ngay trên đất nước chúng tôi và tài trợ đào tạo 1,50 thanh niên của chúng tôi tại Việt Nam. Những gì châu Âu không làm suốt 180 năm, Việt Nam đã cam kết ngay từ cuộc gặp đầu tiên. Vị tổng thống đứng phát dậy khỏi ghế, giọng đánh thép, ông Collins và tất cả những ai đang xem chương trình này. Tôi xin tuyên bố, đừng tỏ thái độ bề trên để dạy bảo chúng tôi nữa. Việc chúng tôi bắt tay với ai là quyền tự quyết của chúng tôi, không phải của các ông. Tổ tiên chúng tôi không có quyền lựa chọn suốt 180 năm, nhưng bây giờ chúng tôi là một quốc gia độc lập và chúng tôi chọn Việt Nam. Trường quay rơi vào trạng thái im lặng như hút hết không khí, chỉ nghe thấy tiếng một nhân viên hậu trường nín thở lọt vào micro. 5 giây, 10 giây trôi qua, Collins mới lắp bắp. Vâng, cảm ơn Tổng thống. Buổi phỏng vấn kết thúc, đèn camera tắt, Collins lập tức đứng dậy rời đi mà không thèm bắt tay Tổng thống. Dưới hàng ghế khán giả, tôi thấy mình đang nắm chặt nắm đấm. Chính tôi cũng không biết vì giận dữ hay vì quá thán phục. Đoạn video phỏng vấn bùng nổ hàng chục triệu lượt xem ngay đêm đó. CNN đưa tin, Tổng thống Châu Phi khiến phát thanh viên BBC câm lặng. Financial Times đổi giọng. Mô hình Việt Nam, một bình diện mới cho phát triển tài nguyên. Chúng tôi không chỉ thua, mà là đại bại. Đêm đó, tôi lật cuốn sổ ra ra, nhìn những dòng chữ Congo thành công, Zambia thành công đầy áp các trang, rồi lật sang trang cuối cùng, tay dun dày viết dòng chữ. Kết quả, thất bại. Lần đầu tiên sau 28 năm sự nghiệp, 3 giờ sáng, tôi gọi điện về London cho Bộ trưởng. Thưa Bộ trưởng, tôi Colin đây ạ. Dọng Bộ trưởng ngái ngủ. Colin ạ, có chuyện gì thế? Chúng ta thua rồi ạ. Thua hoàn toàn. Thua ai? Việt Nam sao? Đầu dây bên kia im lặng một hồi lâu. Một đất nước như Việt Nam sao? Tôi cười khổ. Họ không nhỏ đâu ạ. Chỉ là chúng ta đã không biết gì về họ thôi. Rốt cuộc họ có gì khác biệt chứ. Tôi nhìn ra cửa sổ bầu trời đêm thủ độ đầy sao. Chúng ta đến đây để lấy đi mọi thứ, nâng từ 15%, 20%, 24% lên 28% cũng chỉ là con số. Bản chất vẫn là vơ vét nhiều nhất có thể. Còn Việt Nam thì khác. Họ chia cho nước bạn 72%, xây nhà máy tại đây, đào tạo 1,50 nhân lực và chuyển giao công nghệ. Thưa Bộ trưởng, họ không đến để lấy đi, họ đến để để lại. Đầu dây bên kia là một tiếng thở dài. Lịch sử 180 năm đã thua lịch sử vài thập kỷ. Kinh nghiệm đã thua công nghệ. Bóc lột đã thua hợp tác. Vậy cầu định thế nào? Tôi xin phép ở lại đây để tận mắt chứng kiến xem Việt Nam có thực hiện đúng lời hứa của họ hay không. Tôi cúp máy, viết thêm một dòng dưới chữ thất bại. Nhưng đây chưa phải là kết thúc. Ba năm trôi qua, bước xuống sân bay quốc tế của thủ đô, tôi lập tức nhận ra bầu không khí đã hoàn toàn thay đổi. Không còn sự uổi nặng nề của ba năm trước mà là một sự tràn đầy sức sống. Chiếc taxi chở tôi ra ngoài ô thủ đô nơi ba năm trước là bãi đất chống hoang vu. Nay sừng sững một tổ hợp nhà máy chế biến sâu ly ti khổng lồ với mái vòm bằng thép bạc lấp lánh dưới nắng và hệ thống đường ống trải dài vào sâu trong nội địa. Người tài xế taxi tự hào nói với tôi, con gái tôi đang làm trưởng nhóm kiểm soát chất lượng trong nhà máy kia đấy. Cháu nó được sang Việt Nam học tập một năm rưỡi tại Hải Phòng. Bây giờ lương của nó cao gấp ba lần tôi. Đến cổng nhà máy, quốc kỳ Việt Nam và quốc kỳ nước sở tại tung bay cạnh nhau. Tổ hợp nhà máy chế biến sâu công suất 80 tấn. Năm này giúp họ tự chế biến sâu một nửa sản lượng quạng khai thác trong nước. Trước đây xuất khẩu quạng thô chỉ thu về một đô la mỹ tấn. Nay chế biến thành vật liệu cực dương xuất khẩu đạt 96 đô la mỹ tấn tạo ra thêm 85 đô la mỹ giá trị gia tăng trên mỗi tấn quạng. Bước vào phòng điều hành trung tâm với 10 màn hình lớn phủ kín bức tường, tôi ngạc nhiên khi thấy trong số 18 kỹ sư đang vận hành hệ thống có tới 17 người là người bản địa. Chỉ có duy nhất một chuyên gia Việt Nam. Một khuôn mặt quen thuộc tiến về phía tôi. Đó là Unda, chàng trai trẻ tuổi từng đứng khép nép ở hàng sau trong buổi điều trần kỹ thuật 3 năm trước. Nay đã đeo bảng tên quản lý vận hành hiện trường. Cậu ấy chào tôi bằng vốn tiếng Việt vô cùng lưu loát. Ông còn nhớ tôi không? 3 năm trước tôi chỉ là một trợ lý thực tập đứng phía sau thôi. Lúc đó các chuyên gia Việt Nam hỏi tôi có muốn học ngành kỹ thuật khoáng sạn không. Và tôi đã được sang Việt Nam học tập một năm rưỡi tại trường đại học ở Hải Phòng. Cảm ơn ông. Unda mỉm cười nói tiếp. Đến nay chúng tôi đã đào tạo được 380 kỹ sư và năm tới sẽ có thêm 500 người nữa. Ban đầu nhân sự Việt Nam vận hành hoàn toàn. Nhưng nay 93% là người của chúng tôi. Và 2 năm nữa chúng tôi sẽ tự chủ 100%. Đó chính là kế hoạch ngay từ đầu của phía Việt Nam. Kế hoạch ngay từ đầu. Câu nói đó cứ lẩn quẩn trong đầu tôi. Lời đề nghị của nước Anh chúng tôi là gì? Tuyển dụng 800 người lao động chân tay, giữ kín công nghệ cốt lõi, xây nhà máy tại Liverpool và nắm quyền vận hành tối cao. Còn Việt Nam? Đào tạo 1,50 nhân lực, chuyển giao hoàn toàn công nghệ trong 5 năm, giao quyền tự chủ vận hành cho nước bạn và họ chỉ giữ vai trò đối tác đồng hành. Trên bảng tin trung tâm đào tạo, những tấm ảnh tốt nghiệp của khóa 168 học viên, tỷ lệ việc làm 100%, khóa 280 học viên, tỷ lệ việc làm 100% đứng dặn dỡ dưới hai lá cờ quốc kỷ. Ai nấy đều nở nụ cười hạnh phúc. Tôi bước ra ngoài khi hoàng hôn buông xuống. Những mái nhà xưởng bằng thép bạc phản chiếu ánh chiều tà rực rỡ. Tôi lật cuốn sổ ra ra, nhìn dòng chữ viết 3 năm trước. Kết quả? Thất bại. Nhưng đây chưa phải là kết thúc. Tôi đặt bút viết vào khoảng trống bên dưới. Họ không lấy DLT. Họ đã gieo mầm một nền công nghiệp tại đây. Tôi gọi cuộc điện thoại cuối cùng về London. Thưa bộ trưởng, tôi đã tìm ra câu trả lời cho bài toán phát triển tài nguyên. Không phải là lấy đi, mà là để lại. Ngồi trên chiếc taxi ra sân bay trở về nước, nhìn qua cửa sổ. Một quốc gia 3 năm trước còn là miếng mồi béo bở cho các cường quốc sâu xé. Nay đã tự chủ tự quyết định tương lai của chính mình. Trước khi bước vào cửa khởi hành, tôi ngoảnh lại nhìn ánh đèn từ tổ hợp nhà máy chế biến sâu ly ti vẫn đang tỏa sáng lung linh giữa bầu trời đêm. Việt Nam, một đất nước không có sẵn mỏ ly ti trong lòng đất. Từ đống đổ nát của chiến tranh với mức thu nhập xuất phát điểm chỉ 67 USD, sau vài thập kỷ đã vươn mình thành nền kinh tế thứ 12 thế giới bằng công nghệ. Và họ đem công nghệ đó đi chia sẻ với thế giới theo cách. Không phải vơ vét mang đi, mà là để lại cho nước bạn. Tôi lật cuốn sổ ra lần cuối cùng. Ghi lại dòng kết luận. Tôi đã dành 28 năm sự nghiệp để mang tài nguyên của châu Phi đi. Họ chỉ mất 3 năm để gieo lại ở đây một nền công nghiệp. Tôi khép cuốn sổ lại. Đó là toàn bộ câu chuyện chấn động tại châu Phi qua lời kể của Colin Hamilton, cựu thứ trưởng bộ năng lượng và khoáng sản Anh. Trước một mỏ ly ti 5, 8 triệu tấn trị giá hơn 2 tỷ USD. Khi các cường quốc Mỹ, Trung Quốc, Pháp mang hàng chục tỷ USD và các quân bài an ninh đến để vơ vét tài nguyên mang đi, Việt Nam đã chiến thắng nhờ sở hữu công nghệ làm chủ chuỗi giá trị pin, chiếm 54% thị phần thế giới. Công nghệ thu hồi ly ti đạt 91% và một câu nói chân thành. Vì đây là tài nguyên của đất nước các bạn. Đó chẳng phải là điều tự nhiên sao? 180 năm bóc lột của thực dân đã bị đánh bại hoàn toàn bởi công nghệ và sự tử thế của Việt Nam. Hãy cùng chia sẻ câu chuyện tự hào này của Việt Nam tới mọi người xung quanh nhé. Đừng quên đăng ký và thích trang của chúng tôi. Xin cảm ơn và hẹn gặp lại.