Làng Khảm Trai Nức Danh Đất Bắc - Chuôn Ngọ

Tiếp tục hành trình đến thăm các làng nghề ở Việt Nam. Ngày hôm nay chúng ta sẽ dừng chân ở một ngôi làng cách không xa Hà Nội. Hỡi cô thất cái bao xanh, có về chuôn ngọ, với anh thì về. Chuôn ngọ có cây bồ đề, có sông tắm mát, có nghề khám khay. Những câu cao dao đó không biết từ bao giờ đã đi vào tiềm thức của người làng chuôn ngọ như một niềm tự hào vô nghình truyền thống của ông cha. Lịch sử làng tôi là gắn với lịch sử của làng, tức là cách đây cả nghìn năm. Đức tổ nghề Trương Công Thành đã giúp nhà Lý là dẹp tống trừ xiêm. Xong đó là Ngài về trả ấn tự quan, Ngài về để sống bình dân nơi thôn giã. Thế hàng ngày thì du thuyền trên sông Nhuệ, buổi chiều hoàng hôn thì Ngài thấy những vỏ chai lấp lánh hai bên riêng sông. Ngài có mang về để chắp ghép thành hoa lá cỏ cây để trong nhà ngắm thôi. Thế nhưng mà qua thời gian thì Ngài thấy đẹp và Ngài sẽ phổ biến cho dân làng. Chúng tôi lấy vỏ chai về ghép để làm những vật dụng trong nhà để ngắm. Thế dần dần qua thế hệ này qua thế hệ khác cho đến tận bây giờ có được những cái sản phẩm mà tinh xảo đáp ứng với nhu cầu của khách hàng như bây giờ. Ở xã chuyên Mỹ huyện Phú Xuyên Hà Nội giờ không chỉ có chuôn ngọ làm khảm chai mà cả bầy thôn của xã đều làm nghề này theo hướng chuyên môn hóa khá cao. Có làng chỉ mua bán vật liệu chai ốc chuyên cung cấp cho các xưởng làm chanh. Có làng chuyên làm chanh cỡ to. Có làng lại khảm chanh nhỏ hay đổ dân dụng. Nhất nghề tinh nhất thần vinh. Từ bao đời nay những người thợ chuôn ngọ vẫn xây xưa cần mẫn ngùi rẽ, cưa, cần những nốt hỏa tiết li ti lên những tấm gỗ thành phẩm. Mỗi sản phẩm là một sự đất tinh của những tinh hoa nghệ thuật gom góp từ bao đời. Vỏ, vỏ chai là nguyên liệu chính làm nên cái hồn của tác phẩm khảm chai chuôn ngọ. Về đây chúng tôi mới biết hóa ra khi mới được nhập về, những vỏ ốc vỏ chai nguyên liệu không phải đã bóng đẹp như thế này. Từ những vỏ ốc xù xì, người thợ phải tiến hành công đoạn đầu tiên là xẻ, mài và ép ốc. Họ phải xẻ xương ốc, lọc bỏ lớp ngoài và lớp trong, lấy lớp kinh khiết ở giữa của vỏ ốc, sau đó mài nhắn và ép phẳng mới có được phần nguyên liệu để cung cấp cho thợ khảm. Phần lớn vỏ ốc vỏ chai đều nhập từ nước ngoài vì những đặc tính nổi trội về màu sắc nên giá thành rất cao. Có những loại ốc xà cừ lên tới 40 đến 50 triệu đồng một lạng. Chỉ những ai gắn bó đam mê mới hiểu được rằng khảm chai không đơn giản chỉ là nghề đục đéo lắp sáp theo khuôn mẫu nhất định, mà đó là cả một trạng đường nghệ thuật. Họ miệt mài với những mảnh xà cừ, với từng thơ gỗ để gìn giữ hồn cốt dân tộc, tạo nên những tác phẩm sống mãi với thời gian. Công việc của mình sẽ bắt đầu từ khoảng lúc mấy giờ đấy? Công việc của mình bắt đầu từ 7 giờ sáng và làm đến hết ngày thì vào 5 giờ chiều là nghỉ. Anh làm nghề đã lâu chưa ạ? Làm nghề được 10 năm rồi. Ở đây thì em thấy có rất là nhiều những chi tiết nhỏ và nhỏ xíu ấy. Thì không biết là lúc mà anh làm thì anh có phải chú ý cái điều gì hay không? Có ạ. Mỗi cái câu đều có kỹ thuật khác nhau. Thế là mình phải cẩn thận và phải giữ được nó không gãy nát. Một trong những công đoạn quan trọng của người khảm trai là cưa, đục các mảnh trai. Mảnh trai vừa cứng lại vừa giòn. Vậy mà chỉ với bàn tay kéo léo vào một cây cưa nhỏ, người thợ có thể tạo nên nguyên vàng các hoạt tiết khác nhau. Đây là một chi tiết rất nhỏ ở trong một bức tranh để khảm lên gỗ. Còn những chi tiết còn nhỏ hơn nữa nằm trong chi tiết này. Không ai ngờ được là tất những người thợ ở đây. Nghề làm khảm trai có nhiều công đoạn như vẽ mâu trên giấy, vẽ hoạt tiết lên các mảnh vỏ trai, cưa trai theo nét vẽ, đục gỗ và gắn trai vào gỗ, mai khảm và làm bóng. Mỗi công đoạn đều cần tới sự tỉ mỉ, khéo léo và tinh tế. Đồng thời người thợ phải có con mắt tinh tường, có ấp thẩm mỹ mới có thể tạo ra một tác phẩm mang tính nghệ thuật. Tôi cố gắng sẽ tạo ra những sản phẩm, nó là tinh hoa của đất thợ khảm của tôi. Đây là đất nghề truyền thống của làng ngọn của tôi. Vì cái sản phẩm của tôi nó đi được ra các vùng biển khác, thậm chí có xuất ở bên lương ngoài. Nét nổi bật của tranh khảm trai chuôn ngọ là những mảnh trai không vỡ, có độ phẳng hoặc được cuốn công cho phù hợp với từng thành phẩm. Các chi tiết kỹ thuật đục và gắn trai rất khít. Nhờ đường nét tinh xảo, sống độc mà sản phẩm khảm trai chuôn ngọ nổi tiếng với giá trị rất cao. Đến thăm cơ sở của một nghệ nhân làng nghề, chúng tôi lại hiểu thêm nhiều điều về sản phẩm độc đáo của làng. Những cái tủ này, cái tủ chè này, thì nó khảm tầm từ 300 công đến 300 năm công thợ mới xong được một cái. Hay chẳng hạn bức, cái bức này là hết 85 công thợ, bức đại tựa này, thì mới xong được. Lân giản như cái điếu này, mà nó cũng rơi mất vào khoảng 10 năm, 16 công thợ. Cái nghề khảm này thì là, làm nghề thì anh phải có, người thợ phải có những yếu tố cần cù trị khó này, sáng tạo, và cũng phải yêu nghệ thuật, yêu nghề. Bằng bàn tay khéo léo, những người thợ thủ công ở làng chuôn ngọ, xã Chuyên Mỹ, đã thắp lên những ngọn lửa từ những vỏ ốc, vỏ chai dường như vô cảm. Nhìn tranh khảm của người làng chuôn ngọ như có lửa cháy sáng, toát lên ánh xạ của bể sắc cầu vồng, sắc màu tươi thắm. Chúng tôi đã xác định việc quảng bá, giữ gìn, những cái sản phẩm của làng nghề là một bước quan trọng. Chính vì vậy là chúng tôi đã có quy hoạch là hơn 10.000m2. Sau này là chúng tôi đưa các cái sản phẩm làng nghề ra khu vực đó. Cái quan trọng nhất là chúng tôi đang gọi các vốn đầu tư, đặc biệt nhất là cơ sở du lịch của Hà Nội, để làm cái tour du lịch như là Phú Túc, Chuyên Mỹ, Vân Từ và Cô Cú Yên. Thế vậy là nếu mới phát triển được thế vậy thì là các cái sản phẩm của làng nghề Chuyên Mỹ có thể là bằng xe hơn hơn. Với tài năng, bàn tay khéo léo của những người thợ khảm tra Chuyên Mỹ, chúng ta sẽ cùng hy vọng rằng Chuôn Ngọ sẽ trở thành điểm du lịch làng nghề hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế. Cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 40km về phía nam, muốn đến làng khảm tra Chuôn Ngọ, bạn đi theo đường cao tốc Phạc Vân Cầu rẽ, đến địa phận xa đô xá huyện Thường Tím, thì rẽ vào cú lộ 1 cú, theo hướng về huyện Phú Xuyên, rồi hỏi tiếp đường về xã Chuyên Mỹ. Sản phẩm khảm trai Chuôn Ngọ có giá trị rất cao, từ các loại sập gụ, tủ, bàn ghế, hoành phi câu đối, đến tranh sơn mài, đôi trang trí. Giá cả có thể từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng. Nhiều sản phẩm thú công của Chuôn Ngọ đã vươn xa ra thị trường quốc tế như Anh, Nga, Mỹ, Hà Lan, Nhật Bản. Đây là điểm du lịch sinh thái làng nghề đang cuốn nút du khách trong và ngoài nước.