Nghề làm ĐŨA ĐƯỚC Ngọc Hiển | Ký sự Những làng nghề truyền thống ở Cà Mau

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
23 Lượt xem video·14 thg 12, 2024
Nghề làm ĐŨA ĐƯỚC Ngọc Hiển | Ký sự Những làng nghề truyền thống ở Cà Mau
Ngọc hiện đất mũi Cà Mau, mảnh đất cuối cùng phía nam để hình hài nước Việt như mũi tàu dương ra biển.
Và để cho đất có chân lấn biển là những vạt rừng mắm găm lấy phù sa mà lên bãi bồi.
Rồi liền sau đó, những cây đứa theo chân mọc lên như tường thành dách lũy.
Cây đứa mọc ở cửa song ngập mặn, ghen biển, nơi bùn sát chặt, ưa mặn,
ở bãi sa bồi, góc đứa xòe ra, bám giữ chặt lấy mảnh đất sơ khai để tạo thành rừng,
để dần quá sinh lầy thành mãng xanh lãnh thổ.
Đứa như gián người mở đất, thô mọc, đứng chân trên mảnh đất vàng mặn để tạo nên sự sống.
Theo đặc trưng của vùng đất Cà Mau, quá trình lịch sử, khai phá, khẩn quen của các thế hệ người dân Cà Mau,
thì nói chung đến nay cũng khoảng 300 năm thôi.
Nhưng mà trong quá trình đó, nảy sinh ra những nghề truyền thống từ nguồn lợi các loài gỗ, sản vật tự nhiên.
Từ đó thì trên địa bàn tỉnh Cà Mau đã sản sinh ra những nghề mà được lưu truyền,
gắn bó lâu đời với người dân Cà Mau.
Đứa là cây chiếm ưu thế ở rừng ngập mặn.
Cây đứa cứng, bền, được dùng trong xây dựng, dật dụng, làm thang.
Và từ lâu, người dân dùng đất bủi Cà Mau còn sử dụng gỗ đứa để vót đũa ăn.
Qua bao năm tháng khó khăn rồi phát triển, đũa đứa vẫn là sản vật tiêu biểu của vùng đất nơi đây,
và khó tìm thấy ở một nơi nào khác.
Cây đứa thì khoảng cả 20 năm tuổi trở lên mình khai thác.
Khi mà mình khai thác xong, thì mình trồng gừng lại, trái sinh lại vùng mới.
Với cây đứa, để khai thác được gỗ phải mất khoảng thời gian trồng là 20 năm.
Thông thường, sản xuất đũa đứa, người dân dùng rừng Cà Mau thường chọn những cây đứa già,
thân to, còn tư nguyên, và quan trọng là phải thẳng đứng.
Loại đứa này sẽ có được nhiều gỗ, vót được những chiếc đũa bền chắc,
có màu vàng bóng, và đũa sẽ không bị vênh công.
Khi tôi làm cái đũa đứa này một thời gian, tôi thấy nó cũng có phát triển,
thì tôi mới đầu tư vô làm, thoát nghèo.
Thoát nghèo bây giờ, nói chung gia đình cũng khám khá hơn, nuôi con cái ăn học cũng đàng hoàng.
Từ xưa, nghề vót đũa đứa của người dân dùng đất mũi được thực hiện theo phương pháp thủ công.
Đứa sau khi đốn về, được cưa cắt ra thành từng lóng có độ dài từ 25cm,
ở những phần thân không có mọc nhánh, để khi vót, đũa không bị gãy.
Sau khi cắt, những lóng đứa được rẽ nhỏ và vót bằng dao,
những vật dụng thô sơ mà nay đã không còn dùng sản xuất nữa.
Đối với đũa đứa, cũng là một nghề truyền thống của nghèo khuyển đã có từ những năm chiến tranh.
Bây giờ thì một số cơ sở đã nâng cấp lên làm máy,
và đạt sản phẩm của Cốc Ba Sao ở Viên An có chỗ chí nguyện,
đối với chí nguyện thì đạt được sản phẩm Ba Sao,
để đảm bảo về chất lượng, đảm bảo về mẫu mã sản phẩm,
cũng như là quy trình sản xuất theo quy trình kỹ thuật.
Vào một ngày đầu năm học mới, đoàn chúng tôi theo chân các em học sinh
trường Trung học phổ thông xã An Hiên, nguyện Ngọc Hiển,
đi tìm hiểu về làng nghề truyền thống làm đũa đứa.
Cho dù nơi đó ở không xa, nơi sinh ra và lớn lên của các em là bao.
Với thế hệ trẻ trưởng thành trong một thế giới tiện nghi và công nghệ,
khái niệm làng nghề thật lã tai, mà cũng đầy sức khúc.
Bởi những đôi đũa làm bằng gỗ đứa,
vẫn xuất hiện trên bàn ăn của nhiều gia đình ở Cà Mau,
và các dùng lân cận, do chính sự bền đẹp.
Cho dù các loại đũa sản xuất công nghệ là sản phẩm thông dụng từ lâu,
đũa đứa có nhiều loại như loại dùng trên bàn ăn
và loại phục vụ việc nấu nướng.
Đũa làm từ cây đứa 10 năm tuổi cho đến 40 năm tuổi.
Dạ, con chào nội ạ.
Nội chào con.
Dạ, nội không biết là để mình làm lên một đôi đũa như vậy là phải trải qua bao nhiêu khâu vậy nội?
Tới 11 khâu đúng không con?
Dạ.
Trước thì đem lên cây cắt thành 3 tác, 3 tác xong rồi mới trẻ thành miếng.
Như đũa nội bây giờ thì 2 tác 6 nè.
Thì mình băng đầu 2 tác 6, 2 tác 6 cho xong đàng hoàng,
rồi bắt đầu mình đưa từ chiếc thành vuông,
vuông rồi mình lửa cho sạch rồi mới đem cái khâu chạy.
Đầu này đầu kia băng với nhau.
Rồi xong mình đem ra mình phơi nắng, phơi nắng,
xong rồi mình đưa vô mấy xe, xe thiền quận nữa.
Có lần đó là nhỏ.
Xong rồi đem vô sắp, sắp rồi đi đánh nhám, đánh bóng này nè.
Khâu chạy đầu nữa, chạy đầu cho nó, 2 cái đầu này nè,
cho nó bóng, mình gắp đồ ăn nó không có bị dính lại á.
Rồi kia mình đem lên đánh bóng xong rồi đem phơi,
phơi nắng rồi mình vô 1 đống gối.
Bằng cái tâm mộc mạc của người nông dân đất mũi,
giốn nổi tiếng với truyền thống mến khách từ bao đời,
bà Tấm có thể tự tin khẳng định,
đũa đứa Cà Mau giốn không sử dụng nguyên liệu công nghiệp
hay quá chất để bảo quản,
nên chắc chắn sẽ đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng.
Cơ sở của nội thì làm 7-8 nhân công.
Mấy chị em mà dòng gần gần đó,
nó không có cơ sở làm đó, nội mướn ở đây làm.
Mà nội muốn là giữ, làm sao trước khi mà mình đưa thai thác xong,
thì mình dẫn động chủ hộ đó, trồng gừng ngồi lại.
Để sau này mình có đưa thêm nguyên liệu để mình làm đũa,
để giữ được truyền thống.
Cái thứ 2 nữa là khi hồi đó bà nội làm,
thì nội già rồi truyền lợi cho con.
Rồi con lớn, nó già rồi truyền lợi cho con, cho cháu bà nội nữa,
để giữ được truyền thống của nghề đũa đứa ở Cà Mau mình nè con.
Nhất là xã Giang An.
Những người họ làm nghề ở Cà Mau này nè,
thì người ta đã tạo ra được những chiếc đũa rất là giản dị,
nhưng mà nó vẫn mang một cái giá trị lâu dài.
Dù ở trên thị trường có nhiều loại đũa mới,
nhưng mà đũa đứa vẫn giữ nguyên cái giá trị của nó,
và nó được xem như là một biểu tượng cho nghề truyền thống ở Cà Mau.
Tuy vậy, trong nhiều năm,
nghề làm đũa đứa vẫn đương đầu với những khó khăn.
Cuộc sống người thợ còn vất vả, thiếu thốn,
bởi thu nhập nghề không cao,
nên cần lắm sự đồng bọc lẫn nhau trong chính cộng đồng nghề.
Thì thấy cũng không có việc gì làm đó,
rồi anh em có cơ sở làm là kêu mình lại làm một công.
Ngày bình quân thì cũng trăm ba, trăm hai, trăm tư.
Có làm tối ngày cũng được trăm gửi, trăm sáu trở lại,
cho nên không có quá.
Một khó khăn của các hộ sản xuất đũa đứa
không chỉ là thiếu giốn,
mà còn là thiếu gỗ nguyên liệu.
Mặc dù nằm ngay trong vùng là 5 phần rừng đứa,
các hộ gia đình mong muốn ngành chức năng và chính quyền hỗ trợ
để họ yên tâm gắn bó với nghề,
phát triển thành làng nghề truyền thống,
góp phần phát triển du lịch sinh thái nơi dùng đất mũi Cà Mau.
Mình cũng sản xuất được 2 năm mấy rồi,
làm cái nghề này nè.
Thấy cuộc sống nó cũng rất là ổn định hơn.
Với thêm nhà con cái, nhà đó,
phụ vô làm, khỏi đi làm xa đó.
Cũng mong bên nhà mấy đũa với nhau nè,
chúng ta mới hợp tác lại như là cái giá cả thị trường,
nó ổn định cái giá.
Mấy cái hộ nào như hoàn cảnh khó khăn,
thì giúp họ đến đây họ làm với mình.
Họ kiếm ra được cái đồng tiền họ xây sở trong cuộc sống của họ.
Sản xuất đũa đứa có lợi thế là
đầu tư máy móc thiết bị không quá lớn,
phù hợp với khả năng kinh tế của hộ nghèo.
Sản phẩm làm ra có thị trường tiêu thụ ổn định,
lợi nhuận khá,
có nguồn nguyên liệu gỗ đứa tại chỗ dồi dào.
Ước mơ của người làm đũa đứa có lớn lao gì đâu.
Chỉ mong được hỗ trợ hơn chục triệu thôi
là đủ sắm cái máy cưa xẻ
để giữ lấy cái nghề truyền thống này.
Cái đứa cũng tạo cái công an việc làm,
tạo được cái làng nghề cho nông dân mình ở đây
phát triển giải quyết được các khó khăn.
Bởi vì em là nông dân,
máy móc là tự chế không à,
không có được chỉnh chu với mau lẹ như người ra.
Mong muốn là cũng có người hỗ trợ cho mình
chế máy làm.
Mặc dù thị trường có nhiều loại đũa,
nhưng những đôi đũa làm bằng gỗ đứa
vẫn xuất hiện trong nhiều gia đình ở Gà Mau
và các tỉnh lân cận khu vực miền Tây Nam Bộ.
Bởi dẻ bền, đẹp, được làm thô sơ,
nên xanh và sạch với môi trường.
Nhờ thói quen dùng hàng truyền thống của người dân nông thôn
mà nghề truyền thống làm đũa này
vẫn được duy trì và phát triển.
Tuy nhiên, làm sao để mặt hàng của dùng rừng ngập mặn này
có thể hiện diện trên khắp bàn ăn,
mâm cơm của gia đình Việt
lại là câu chuyện rất dài.
Mà những hộ sản xuất cá thể,
cho dù có truyền thống ba đời
như gia đình bà Tấm,
cũng không thể đứng ra tự giải quyết cho mình.
Hiện nay, đũa đước cùng với nhiều loại đặc sản khác của tỉnh Cà Mau
được bày bán khá phổ biến
tại các trạm dừng chân trong các tuyến tham quan du lịch
và tại khắp các chợ trong tỉnh
với giá cả hợp lý.
Đây là sản phẩm để mỗi khi du khách
đến tham quan du lịch ở Cà Mau
mua về sử dụng
hoặc làm quà tặng cho bạn bè, người thân.
Không những vậy,
du khách còn được người dân địa phương
tạo điều kiện tham gia trồng rừng đước
để tái tạo nguồn nguyên liệu mãng xanh
cho dùng đất mũi.
Những dùng mà biến đổi khí hậu,
bị sạc lỡ,
thì tại nơi đây,
chính ta du khách sẽ được trồng những cây mắm,
cây đước
để tạo một láp phổi xanh.
Mục đích là tạo một láp phổi xanh cho cộng đồng.
Và cái thứ hai đó chính là
những cây này khi mình trồng nó lớn lên
thì công dụng của nó sẽ giữ đắt lại
chống những sự sạc lỡ,
xói mòn của những cơn sóng giữ của biển cả.
Rồi dùng rừng đước nguyên sinh,
món quà xanh vô giá
mà thiên nhiên ban tặng
với tâm trạng quyến luyến,
vui mà sen những âu lo.
Vui vì sản phẩm của làng nghề đủ đước
còn lắm gian nang này
vẫn được người dân Cà Mau
và các nơi ưa chuộng
nên vẫn còn khả năng tồn tại.
Nhưng nỗi lo rằng
nếu không được hỗ trợ về nhiều mặt
thì việc duy trì nghề này trong tương lai
là rất khó khả thi.
Cho dù vậy,
khi lướt qua những tán rừng đước xanh thẳm
để tiếp tục đến với những làng nghề thủ công
dẫn sống thuận cùng thiên nhiên
trong tập tiếp theo của ký sử.
Chúng tôi tin vào tín hiệu tốt lành
từ ý thức khôi phục bảo vệ rừng
của người dân nơi đây,
giúp tài nguyên rừng phong phú
và thảm rừng đước Cà Mau
trong tâm khảm
mãi mãi là một màu xanh ngút ngàn.
