QUÂN ĐỘI TÂY SƠN VÌ SAO BÁCH CHIẾN BÁCH THẮNG?

Đình Sự
546 người theo dõi
Quân đội Tây Sơn là đạo quân đã ghi những chiến công hiển hách trong lịch sử Việt Nam.
Những chiến thắng vang dội cả bên trong lẫn bên ngoài lãnh thổ
trong suốt quãng thời gian tồn tại của đạo quân này là những nét dấu ấn mà chúng ta không thể quên.
Và lãnh đạo kiệt xuất nhất tất nhiên là Nguyễn Huệ,
chỉ huy kiệt xuất của chiều đại này và cũng là vị thướng vĩ đại của dân tộc.
Vậy quân đội Tây Sơn được tổ chức ra sao và có sức mạnh như thế nào?
Các chiến binh Tây Sơn có nguồn gốc khởi phát từ ấp Tây Sơn thuộc Bình Định ngày nay.
Ba anh em, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ đã tập hợp lực lượng trong dân chúng đứng lên khởi nghĩa.
Họ lấy danh nghĩa chống lại quốc phó Trương Thúc Loan,
ủng hộ Hoàng Tôn, Nguyễn Phúc Dương là cháu đích tôn của Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát.
Nguyễn Nhạc đã phất cờ nổi dậy vào năm 1771.
Bởi quân Tây Sơn mang danh nghĩa ủng hộ Hoàng Tôn, Dương
và khi đánh trận thường la ó ẩm ý nên dân gian có câu
Binh Triều là binh quốc phó, binh ó là binh Hoàng Tôn.
Binh Triều đây có nghĩa là binh của triều đình nhà Nguyễn của quốc phó Trương Thúc Loan.
Và binh Hoàng Tôn ở đây là quân Tây Sơn ủng hộ Hoàng Tôn, Nguyễn Phúc Dương.
Phải nói rằng quân Tây Sơn đã sử dụng những biện pháp tâm lý
để đạt được sự ủng hộ của đông đảo người dân, huy động được nhiều thanh niên gia nhập quân đội.
Bất kỳ một cuộc chiến nào cũng cần một lý do.
Trước hết trong giai đoạn mới dựng cờ khởi nghĩa,
quân Tây Sơn đã sử dụng danh nghĩa nổi dậy chống quyền thần Trương Phúc Loan
để phò chúa Nguyễn tức là ủng hộ Hoàng Tôn, Nguyễn Phúc Dương.
Vì vậy được lòng cả chúa Nguyễn và nhiều người.
Giai đoạn sau này, lúc mới còn non trẻ, cảm thấy không đánh bại được quân đội nhà Trịnh
thì Tây Sơn lại tiếp tục hòa hoãn và lựa chọn trở thành cánh tay núi dài của quân Trịnh.
Về mặt tổ chức quân đội, quân số Tây Sơn ban đầu năm 1771 chỉ khoảng 3.000 người.
Hai năm sau là 26.000 người.
Và thời gian đánh mãn thanh đã vượt mức 100.000 người.
Lệnh tòng quân bao gồm cả việc cưỡng bức bách tính
trong thời gian triển khai ra Bắc đánh quân mãn thanh là vô cùng gắt gao.
Việc kiểm tra quân số và thi hành kỷ luật quân đội cũng rất nghiêm khắc.
Kỷ luật quân đội cũng bù đắp phần nào yếu kém bởi sự huấn luyện vội vã
để có thể đánh trận ngay lập tức do yêu cầu cấp thiết lúc bấy giờ.
Dựa theo sự mô tả của các nhà truyền đạo phương Tây thì lúc đó
Tây Sơn gần như sử dụng chiến tranh toàn dân,
tức là tất cả mọi người đều được huy động, nhà sư cũng bị bắt đi lính,
phụ nữ và con gái phải theo trợ chiến.
Người già, trẻ con chừng 15 tuổi trở lên, du thương, cướp biển,
các dân tộc thiểu số đều được đưa vào quân đội.
Về tổ chức đội ngũ, theo truyền thống của Đàng Trong,
nhà Tây Sơn luôn có một đạo thân binh được trang bị tối tân và rất kỷ luật.
Tên là đội thân binh Thuận Quảng,
bao gồm các binh sĩ của vùng Thuận Hóa và Quảng Nam ở Đàng Trong.
Trong đó có một số đông người thượng và người hoa rất thiện chiến.
Tướng thường chít khăn đỏ.
Người miền Bắc gọi họ với ý khinh rẻ là man binh,
tức là đội quân mọi.
Những địa điểm quan trọng thì thường có quân thân binh đồn trú.
Theo đánh giá của người châu Âu,
thì quân đội Tây Sơn khá tình nhuệ,
trang bị nhiều vũ khí tân kỳ ở thời điểm đó.
Quân Tây Sơn có nhiều loại súng ống,
bao gồm cả súng Đại Bác và súng Hỏa Mai.
Súng Đại Bác thường được dùng để phòng thủ,
nếu đưa ra trận thì dùng voi kéo hoặc là trở nên rất cơ động.
Quân Tây Sơn cũng được huấn luyện để tự pha chế lấy thuốc nổ
và người châu Âu đã kinh ngạc vì lính Tây Sơn nạp đạn rất nhanh.
Trong khi quân Anh phải thực hiện đến 20 động tác cho mỗi lần nạp đạn,
thì người Việt chỉ cần có 4 động tác.
Theo nhiều cuốn sách cổ chép lại,
quân Tây Sơn có rất nhiều hòa hổ.
Hòa hổ là một loại vũ khí hình ống.
Hòa hổ thời Tây Sơn được cải tiến từ các hòa đồng,
dạng nhỏ thời Lê Sơ.
Trong tay nghĩa quân Tây Sơn,
nó được dùng một cách tập trung, ô ạt,
tạo thành hỏa lực, giáp chiến, hết sức lợi hại.
Ngoài ra quân Tây Sơn còn có hỏa cầu.
Hỏa cầu là một quả cầu hình kim loại rỗng ruột
hoặc bằng giấy quyết nhựa ở bên ngoài,
có tay cầm, to cỡ như quả bưởi.
Bên trong sẽ được nhồi thuốc nổ,
nhồi chất cháy, nhồi mảnh gan, sắt vụn
và các quả cầu hình con.
Khi sử dụng thì chấm ngòi nổ
và ném vào đối phương,
có thể coi đây là một loại lựu đạn sơ khai.
Quân Tây Sơn đã sử dụng hỏa cầu
trong trận đốt cháy tàu Manoan
vào năm 1782
và trong trận tấn công đồn Ngọc Hồi
vào năm 1789.
Hỏa hổ và hỏa cầu
không phải là loại vũ khí hoàn toàn mới,
nhưng cách sử dụng sáng tạo của quân Tây Sơn
đã nâng cao hiệu quả của chúng.
Quân Tây Sơn đã chế tạo ra hỏa hổ
bằng những ống tre,
trở thành một vũ khí cá nhân gọn nhẹ.
Nếu đem so với những khẩu
pháo nặng hàng trăm kg
của quân Chúa Trịnh hay của nhà Minh,
nhà Thanh sử dụng,
thì sáng tạo và rất có giá trị.
Vua Quang Trung còn kết hợp hỏa hổ,
hỏa cầu với voi chiến,
tạo thành một lực lượng đột kích mạnh,
nhanh chóng phá vỡ đội hình của đối phương.
Sử nhà Thanh viết như sau.
Trên lưng mỗi con voi có 3-4 người lính
chít khăn đỏ, ngồi ném tung
hỏa cầu lưu hoàng ra khắp nơi,
đốt cháy cả người nữa.
Quân Tây Sơn thường dùng tượng binh
để phá kỵ binh, dùng hỏa hổ,
hỏa cầu gây rỗi loạn bộ binh của đối phương,
rồi cho quân sông lên rắp lá cà
bằng các vũ khí thông thường.
Dưới sự chỉ huy linh hoạt của Vua Quang Trung,
chiến thuật này đã nhanh chóng đánh bại
được quân của đối phương.
Và chúng ta đang nói đến lực lượng tượng binh.
Đây là một lực lượng mạnh trong quân đội Tây Sơn,
tuy nhiên không rõ có tất cả
bao nhiêu voi chiến,
có nguồn ước chừng khoảng
vài trăm con voi chiến.
Nguyễn Nhạc sau khi lên ngôi đã tiến hành trình đốt lực lượng
tượng binh, quy định rõ ngạch voi,
số đội và các quy định về quản lý,
chăm sóc, huấn luyện voi.
Theo đó tượng binh được phiên chế thành các đội,
mỗi đội sẽ có từ 30 cho đến 40 con.
Đội voi ở mỗi tỉnh
thì có chuồng riêng được các quản tượng
trông non và tập luyện.
Hàng năm, cho các đợt tập trận lớn,
các đội voi thường được đem ra
diễn tập cùng với các lực lượng khác.
Ví dụ,
trong 5 đạo quân Tây Sơn từ phòng tuyến
Tam Điệp – Biện Sơn tấn công quân Thanh
đầu năm Kỳ Dậu 1789,
thì có tới 3 đạo quân sử dụng
kết hợp tượng binh và kỵ binh.
Trên mỗi hướng tấn công đều có hàng trăm
voi chiến tham gia.
Ước lượng trong cuộc tấn công quân Mãn Thanh
300 con voi chiến đã được sử dụng.
Riêng trận Ngọc Hồi, 100 voi chiến đã sung trận
dưới sự chỉ huy của nữ tướng Bùi Thị Xuân.
Trên mỗi voi chiến,
ngoài người quản tượng còn có
3-4 binh sĩ cầm vũ khí
vừa bảo vệ voi vừa chiến đấu.
Ngoài ra, cung, nỏ,
giáo cán dài, tượng binh Tây Sơn
còn được trang bị đặc biệt bằng đại bác,
hòa hổ và hỏa cầu lựu hoàng như đã nói.
Thủy quân Tây Sơn là một đội quân
có tinh chất nhảy vọt trong lịch sử Việt Nam,
vượt ra thủy quân trị Nguyễn,
vượt cả thủy quân của Minh Mạng trong
thời kỳ thịnh đạt nhất của nhà Nguyễn.
Kỹ nghệ đóng tàu thuyền của quân Tây Sơn
rất tiến bộ. Đó là kỹ thuật chia
đáy thuyền để kết khoa khác nhau.
Vì thế thuyền sẽ không bị chìm dù va phải
đá ngầm hoặc bị thủ.
Những sĩ quan người Pháp từng
trực tiếp sắp mặt với thủy quân Tây Sơn
đã mô tả những chiến hạm Tây Sơn
trang bị tới 50-60
khẩu đại bác hạng nặng.
Chính xử nhà Nguyễn gọi đó là loại
chiến thuyền định quốc đại hiệu.
Thủy quân Tây Sơn chia các tàu ra
làm nhiều hạng. Hạng 1
có khoảng 600-700
thủy thủ và trang bị
50-60 khẩu đại bác
bắn đạn nặng khoảng 24kg
tức là khoảng 11kg
mỗi khẩu. Loại 2 trang bị
ít đại bác hơn. Mỗi khẩu
nặng khoảng 12kg từ gương với
5,4kg. Số lượng
thủy thủ và khoảng 200 người tức là
chỉ khoảng 1 phần 3 so với loại 1.
Loại 3 trang bị chỉ có 1 khẩu đại bác
song lại lớn hơn bất kỳ
loại đại bác nào khác và có khoảng
150 thủy thủ hoặc binh lính.
Loại 4, loại 5 với số lượng rất nhiều
mỗi tàu có 50-70
thủy thủ chuyên dùng cho việc tác chiến
ở trên sông rạch và những đường
thủy nhỏ. Một đạo quân
lớn như vậy thì việc vận chuyển và hậu cần
sẽ trở nên rất đổ rộ.
Đối với việc di chuyển khi mang
quân ra Bắc đánh quân Thanh, Nguyễn Huệ
đã áp dụng nguyên tắc tập thể
di chuyển liên tục ngày đêm cá nhân
luân phiên nghỉ giữa. Nguyễn Huệ
đã trao cho quân cứ 3 người
một tốt, luân phiên gánh võng nhau
suốt dọc đường 2 người khiêng
thì 1 người nghỉ. Đối với
việc liên lạc, năm 1964
trên bão Hòa Đồng xuất bản ở Sài Gòn
ông Hồ Hữu Tường mô tả quân
Tây Sơn có những đoàn ngựa chỉ dành
cho việc liên lạc và số ngựa
trong đoàn này phần lớn được chọn từ Phú Yên
còn lương thực và đồ ăn thường được
dùng mang theo trong các cuộc hành quân
là bánh tráng và bánh tét.
Về mặt kỷ luật, kỷ luật là
sức mạnh của quân đội thì dưới thời vua Quang Trung
quân đội Tây Sơn có kỷ luật tốt.
Quân đội Tây Sơn đã nghiêm cấm
việc cướp bóc phá hoại của người dân.
Theo Môn Thiêu, trong chiến tranh Nguyễn Ánh
Tây Sơn thì người Pháp này
đã mô tả như sau.
Một đoàn quân Tây Sơn đến vây thành của vua Nam Hà
ra định, nhận được kỷ luật sắt
lính không được lấy gì của dân
mà không trả đúng giá, không được vào
nhà dân mà không được họ cho phép
binh lính 2 bên đánh nhau, dân
đứng nhìn, tiếp tế cho quân đội
và được trả đúng giá những gì họ cung cấp
chỉ bắt buộc phải công nhận người chiến thắng
là minh chủ của mình.
Cảm ơn các bạn đã quan tâm theo dõi câu chuyện
về quân Tây Sơn.
