Lý Công Uẩn – Người Sáng Lập Nhà Lý Và Công Trạng Dời Đô Lưu Danh Sử Sách Vượt qua những mập mờ về thân thế, Lý Công Uẩn đã từng bước xây dựng uy tín trong dân chúng và quần thần nhà Lê, sau đó vươn lên đỉnh cao quyền lực, trở thành vị hoàng đế sáng lập nhà Lý. Đặc biệt, với tầm nhìn vượt thời đại, ông đã quyết định dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) ra Đại La, xây dựng thành Thăng Long – Hà Nội, lập nên công trạng lưu danh muôn thuở. Cũng nhờ Lý Thái Tổ, nhà Lý đã có được một nền tảng vững chắc để tiến vào thời kỳ Tam hoàng thịnh trị.
Lý Công Uẩn, người sáng lập nhà Lý và công trạng Giới Đô lưu danh sửa sách.
Vượt qua những mập mờ về thân thế, Lý Công Uẩn đã từng bước xây dựng uy tín trong dân chúng và quần thân nhà Lê.
Sau đó vươn lên đỉnh cao quyền lực, trở thành vị hoàng đế sáng lập nhà Lý.
Đặc biệt với tâm nhìn vượt thời đại, ông đã quyết định Giới Đô từ Hoa Lưu Ninh Bình ra Đại La xây dựng thành Thăng Long Hà Nội, lập nên công trạng lưu danh muôn thổ.
Cũng nhờ Lý Thấy Tổ, nhà Lý đã có được một nền tảng vận chắc để tiến vào thời kỳ tam hoàng thịnh trị.
Nguyên quán của Lý Công Uẩn đến giờ vẫn là một đề tài được tranh luận.
Hiện có hai luôn tiếp cận, một cho rằng Lý Công Uẩn là người mân ở Chiếc Giang, một cho rằng ông là người cổ Pháp ở Giao Chỉ.
Tuy nhiên hiện giờ, đa phần sở gia Việt Nam như Trần Quốc Vượng, Nguyễn Quang Ngọc, Nguyễn Ngọc Phúc đều công nhận Lý Công Uẩn gốc ở châu cổ Pháp.
Này thuộc thị xã Từ Sơn Bắc Ninh.
Về gia thế, đến giờ không rõ cha Lý Công Uẩn là ai.
Chỉ biết khi lên ngôi, ông Phong cho cha là tước hiện Khánh Vương, chứ không tồn lên tước đế như các vị vua kiến lập vương triều khác.
Mẹ ông tên đầy đủ có thể là Phạm Thị Nga, về sau được Phong là Minh Đức Thái Hậu.
Đại Việt sử lược chép rằng, ông có một người anh trai, sau được Phong là Vũ Uy Vương, và một người em trai sau Phong là Nhật Thánh Vương.
Đại Việt sử ký toàn thư còn chép, ông có một người chố được Phong là Vũ Đạo Vương.
Lý giải về việc Lý Công Uẩn chỉ Phong cho cha tước Vương thay vì tước đế.
Theo nhà nghiên cứu Trần Viết Điền, có thể ông có quan hệ gốc gác, thậm chí là cháu nội của Lý Khuê, một vị sứ quân bị Đinh Tiên Hoàng đánh bại.
Về sau Triều Đinh Tiện Nê còn tầm nã gắt gao, con cháu của Lý Khuê.
Lý Công Uẩn vì không muốn để lộ ra thân thế nên tuyệt nhiên không nhắc nhở gì đến tổ tông, cũng tránh Phong thức đế cho cha.
Người dân hương cổ Pháp truyền miệng như sau.
Thân sinh Công Uẩn nhà nghèo khó, đi làm ruộng thuê ở chùa Tiêu Sơn, huyện An Phong, phải lòng một tiểu nữ rồi khiến ba có mạng.
Nhà sư Thế Thế đuổi đi nơi khác, hai vợ chồng đến chỗ rừng bán nay là khu vực Đền Đô và làng Bình Bản.
Người chồng chẳng may sẻ chân té xuân diễn lúc đang uống nước.
Sư Lý Khánh Văn ở chùa Ứng Thiên Tâm, đây là chùa dẫn thuộc thị xã Tư Sơn, đêm hôm trước năm mới thấy thân báo mộng răng.
Ngày mai dọn chùa cho sạch, có hoàng đế đến.
Nhà sư tỉnh dậy, sai tiểu quét dọn sạch sẽ, đợi từ sáng đến chiều chỉ thấy một người đàn bà có mạng, xin ngủ nhờ.
Được vài tháng, bà ấy đã sinh ra một đứa con trai, hai bàn tay có bốn chữ Sơn, Sơn Hà, Sả Thắt.
Sau đó trời bỗng nhiên nổi cơn mưa to gió lớn, người đàn bà chết ngay sau khi sinh con và chú bé ở lại với nhà sư.
Đứa trẻ ấy chính là Lý Công Ứng, tất nhiên mọi chuyện vẫn chỉ là những giả thuyết không tài nào chứng minh được.
Từ chú tiểu trong chùa đến điện tiền chỉ huy sứ nhà tiền lê
Theo những phần dữ liệu chính thống, Lý Công Ứng sinh ngày 8 tháng 3 năm 1974, niên hiệu Thái Bình, nhà Đinh năm thứ 5.
Đến năm 3 tuổi, ông được gửi cho nhà Lý Khánh Văn, được Khánh Văn nhận làm con nuôi.
Lý Công Ứng từ nhỏ đã thông minh, tuấn tú khác thường.
Lúc con nhỏ đi học, nhà sư ở chùa Lục Tổ là Văn Hạnh đã khen rằng đứa bé này không phải người thường.
Sau đời lớn lên, ác có thể giải nguy gỡ rối, làm mực minh chủ trong thiên hạ.
Sư Văn Hạnh vốn được Vua Lê Đại Hành tôn kính, nhiều lần vơi vào triều để bàn việt nước.
Về sau này, con đường tiến thân của Lý Công Ứng cũng nhờ cậy rất lớn vào sư Văn Hạnh.
Theo Ngọc Phả, các vua triều Lê ở Hải Nam và tư liệu tại các di tích ở cố đô Hoa Lưu Ninh Bình,
Lý Công Ứng hàng năm, theo thiền sư Văn Hạnh, vào hầu vua Lê Đại Hành ở thành Hoa Lưu,
được vua yêu thích, cho ở lại kinh thành học tập quân sự.
Lê Hoàng lại gã con gái cả là công chúa Lê Thiệp bất ngân và đặt phòng cho Lý Công Ứng làm điện tiền cần vệ ở thành Hoa Lưu.
Lý Công Ứng theo giúp hoàng tử Lê Long Việt, năm 1005 Lê Hoàng mất,
các con tranh giành ngôi vua đậm máu.
Năm 1006, Lê Long Việt giành được ngôi, trở thành vua Lê Trung Tông.
Nhưng chỉ được 3 ngày Trung Tông đã bị em là Lê Long Định giết hại.
Lúc đó các con đều sợ hãi bỏ dậy, chỉ có Lý Công Ứng đến ôm sát nhà vua mà khóc.
Lê Long Định không những không trị tội mà còn khen ông là người trung nghĩa tiếp tục trọng dụng,
cho làm tứ sương quân phó chỉ huy sứ, rồi sau đó thăng đến chức, tả thân vệ điện tiền chỉ huy sứ.
Kể từ khi Lý Công Ứng lên làm điện tiền chỉ huy sứ,
đâu đâu cũng thấy có điểm báo rằng đất nước sắp có vua mới.
Câu chuyện được chú ý nhất diễn ra năm 1009,
khi cây gạo ở làng Viên Ứng thuộc hương Cổ Pháp bị sát đánh nhưng không chết.
Tại chỗ sát đánh trên thân cây còn có một bài thơ sấm.
Sư Văn Hạnh đọc bài thơ rồi kể lại cho Lý Công Ứng.
Lý Công Ứng sợ mà chuyện lộ ra sẽ nguy hiểm,
bèn báo người Anh đem Sư Văn Hạnh giấu ở tiêu sơn.
Lê Long Định mất năm 1009, chi hậu đào cam hậu vùng Sư Văn Hạnh,
cùng nhau vận động nhân dân và các quan đưa Lý Công Ứng lên ngôi.
Ông trở thành vua khởi đầu triều Lý vào ngày 21 tháng 11, 1009,
đặt niên hiệu là Thuận Thiên, nghĩa là theo ý trời,
phong cha là Hiện Khánh Vương, mẹ là Minh Đức Thái Hậu,
chú là Vũ Đạo Vương, anh ruột là Vũ Y Vương, em ruột là Dực Thánh Vương.
Lý Công Ứng lập sáu hoàng hậu, con trưởng Lý Phật Mã
do công chúa Phất Ngân sinh ra, được phong Khai Thiên Vương, lập làm thái tử.
Các con trai khác của ông cũng được phong Vương,
con gái lớn là An Quốc công chúa Lý Thiềm Hoa, được gã cho đào cam hậu.
Đào cam hậu được phong nghĩa tính hầu, còn những người khác vẫn giữ chức cũ.
Một người con gái khác là lĩnh nam công chúa Lý Bảo Hòa,
được gã cho đồng chủ Giáp Thừa Quý.
Thành Hoa Lưu vốn là kinh đô của hai triều đại Đinh và Tiền Lê,
là một vị trí cố thủ tự nhiên giữa những mọm núi đá,
nằm bên rìa phía đông nam đồng bằng sông Hồng, trong tỉnh Ninh Bình.
Hoa Lưu kiểm soát tuyến đường đất từ đồng bằng sông Hồng tới các tỉnh phía nam,
cũng là tiền đồn của những tỉnh phía nam nhìn ra đồng bằng sông Hồng.
Lúc lên ngồi, Lý Thái Tổ cho rằng,
Hoa Lưu thanh thì hẹp, đất thì thấp, ông muốn dời đô về Đại La, này là Hà Nội.
Lý Thái Tổ ra chiếu dời đô, trong đó có đoạn.
Thanh Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương,
ở vào nơi trung tâm trời đất được thế rồng cuộn hổ ngồi,
chính dự Nam Bắc Đông Tây, tiện nghi núi sông sau trước.
Vùng này mặt đất rồng mà băng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa,
dân cư không khổ thấp trụng tối tăm,
muôn vật hết sức tươi tốt phồn thịnh.
Xem khắp đất Việt đó là nơi tháng địa,
thật là chỗ tụ hội quan yếu của bốn phương,
đúng là nơi thượng đô kinh sư mãi muôn nơi,
trầm muốn nhân địa lợi ấy mà định nơi ở.
Các khanh nghĩ như thế nào?
Trước sự ủng hộ của tất cả bá quan và dân chúng,
tháng 7 năm thuận thiên thứ nhất 1010,
nhà Lý khởi sự dời đô,
từ việc tìm đất nghị bàn đến việc chuẩn bị để dời đô,
diễn ra tương đối là khẩn trương.
Sự cũ không ghi chép chi tiết nhà Lý dời đô bằng đường nào,
các nhà nghiên cứu đã kết luận,
nhà Lý dời đô bằng đường thủy vì chỉ có đường thủy mới an toàn,
mà tải được cả bộ máy triều đình đông đảo
cùng vật chất đô sổ đi kèm.
Quá trình xây dựng thành cũng vô cùng khó khăn.
Theo truyền thuyết, dù đã có rồng vàng
hiện lên minh chứng cho sự đúng đắn
khi chọn Đại La làm kinh đô mới,
vì thế mua đội tên Đại La thành Thanh Long.
Thế nhưng khi đáp thành,
hãy lên cao một chút là bị sụp đổ,
vua cho người cầu khấn
ở đền thờ Thần Long Đỗ,
ngay chính là đền Bạch Mã,
thì thấy một con ngựa trắng từ trong đền đi ra.
Vua lần theo vết chân ngựa,
vẽ đồ áng xây thành,
thành mới được đứng vững.
Thần được vua Lý Thái Tổ phong làm
thành hoàng của kinh thành Thanh Long.
Đặt nền móng cho triều đại mới.
Về hành chính,
Lý Thái Tổ chi nước làm hai phần,
là kinh và trại,
Hoàng Châu và Á Châu là trại,
xứ từ thanh hóa trở ra gọi là kinh.
Theo sách lãnh Nam ngoại đáp,
Đại Việt thời Lý chia ra
làm 4 phủ, 13 châu và 3 trại.
Quang chế nhà Lý kế thừa
quang chế nhà Tiền Lê.
Hai bang văn võ có 9 phẩm,
lấy 3 chức thái, thái sư,
thái phó, thái bảo và 3 chức thiếu,
thiếu sư, thiếu phó, thiếu bảo
cùng với thái uy, thiếu uy
và nội ngoại, hành điện, đô tri sự,
kiểm hiểu binh chương sự
làm chức trọng yếu của triều đình.
Hoàng ngoại triều có các chức tri phủ
và phán phủ cai trị 1 phủ
và chức tri châu cai trị 1 châu.
Về kinh tế,
năm 2013, triều đình
định ra 6 hạn thuế là thuế ruộng,
đầm, ao, thuế đất trồng dâu
và bãi phù sa, thuế sản vật
ở núi, thuế mắm muối đi qua
ải quan, thuế rừng tê giác,
ngà voi và hương ở trên mảng núi xuống,
thuế tre gỗ hoa quả.
Lúc mới lên ngôi, nhà vua
miễn thuế cho nhân dân trong vòng 3 năm.
Theo ngôi thị sĩ nhà Lý
cốt trăm nghìn nông cho nước giàu,
trồng 6 thuế chỉ thu 4 thứ,
2 hạn khoan thu.
Về quân sự, suốt triều đại của Lý Thái Tổ,
công cuộc chống nội loạn và ngoại xâm
luôn được đề cao.
Tháng 2 năm 1011,
vua mang 6 quân đi phạt quân cử nông
ở Ái Châu, bắt người cầm đầu giải về.
Tháng 10 năm 1013,
quân Thân Chinh đánh quân mang
ở châu Vị Long, lại thắng trận.
Năm 1012,
Lý Thái Tổ binh định vùng đất Diện Châu.
Bùa đông năm 1013,
châu Vị Long làm phản,
hù theo người đại lý.
Lý Thái Tổ mang quân đánh, thủ lĩnh là Hà Án Tuấn
đem đồ đảng trốn vào rừng núi.
Năm 1012,
đại lý còn gọi là Nam Chiếu
lấn sang đến bến Kim Hoa
và châu Vị Long để buôn bán.
Lý Thái Tổ sai quân
bắt được người đại lý và hơn
một vạn con ngựa.
Năm 1014, vua đại lý
sai hai tướng đem 20 vạn quân
đóng ở bến Kim Hoa muốn đánh nhà Lý.
Thái Tổ sai dược Thanh Vương
đánh tang. Tháng 12 năm 1020,
vua lại sai
thái tử Lý Vật Mã và Đào Thạc Phụ
đem quân đi đánh Chim Thành
ở trại Bố Chính, thẳng đến núi Long Tị
nay thuộc huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình,
chém được tướng Chim là Bố Linh.
Thời Lý Thái Tổ,
Đại Tống và Đại Việt có mối quan hệ hoa khí.
Khi Lý Thái Tổ lên ngôi,
ông Sai Lương nhận văn và lê tái nghiêm
sang nước Tống để kết hảo.
Năm 1010, Tống chân thông
phong Lý Thái Tổ chức giao chỉ
quận Vương Lĩnh, tỉnh Hải Quân Tiết Độ Xứ
sau lại gia phong làm Nam Bình Vương
vào năm 1017.
Về tôn giáo,
Lý Thái Tổ xuất thân từ Chùa Chiền
cho nên sau khi lên ngôi, rớt khẩu đải
giới Tăng Lử.
Vào năm 1010, sau khi đã dời đô
từ Hoa Lư về Thăng Long,
việc đầu tiên ông làm là xuất ra 2 vạn quân
để làm chùa ở phủ Thiên Đức
tức là Cổ Pháp.
Tháng 12 năm 1010,
Lý Thái Tổ sai xứ sang nước Tống
để thỉnh Kinh Địa Tạng.
Vua Tống Quý Mến còn tặng cho cả chữ ngựa bút.
Tháng 9 năm 1024,
Thái Tổ sai dựng chùa
chân giáo trong đội đô Thăng Long
để Hoàng đế lưu tới nghe Kinh Pháp.
Theo Đại Việt Sở Lược
năm 1028, tức
năm Thuận Thiên thứ 19,
sức khỏe của Lý Thái Tổ đã không được tốt,
thường xuyên đau yếu.
Ngày 31 tháng 3 năm ấy,
Thái Tổ qua đời ở Điện Long An.
Ở ngôi 19 năm,
hướng thỏ 54 tuổi,
an tán tại nơi nay được gọi là
Lăng Lòng Chảo tại Đình Bản.
Sau khi mất, Thái Tổ Lý Phật Mã
lên núi ngôi, tức Lý Thế Tông.
Nhà Lý tiếp tục con đường thịnh trị.
Cảm ơn bạn đã xem video
trên kênh Người Nổi Tiếng.
Đừng quên nhấn nút đăng ký và xem thêm những video
mới để ủng hộ nhóm nhé.