Bí Ẩn Thân Thế Của Lão Tử, Nhân Vật Có Tầm Ảnh Hưởng Bậc Nhất Lịch Sử Trung Hoa

Bí ẩn than thế của Lão Tử, nhân vật có tầm ảnh hưởng bậc nhất lịch sử Trung Hoa Trong lịch sử Trung Hoa ngày xưa xuất hiện một ẩn sĩ mà những tư tưởng của ông ảnh hưởng cho tới tận ngày nay. Chết lý của ông không chỉ được cả phương Đông nói theo mà còn được cả những chiếc gia và nhà khoa học phương Tây khăm phục. Người ta thường gọi ông với cái tên Lão Tử. Nếu khổng tử sáng tạo niên nho giáo thì Lão Tử được cho là ông tổ của đạo giáo. Tư tưởng của đạo giáo không chỉ xoay quanh việc tu tâm dựng tánh mà còn là chiếc lý sống của con người. Nhưng cho đến nay sự tồn tại của ông vẫn còn là một bí ẩn. Thời xuân thu của Trung Hoa kéo dài từ năm 722 tới năm 481 trước công nguyên. Trong tình trạng triệt miên tao đoạn của Trung Hoa xuất hiện nhiều chiếc gia với nhiều lý thuyết khác nhau được gọi là bách gia trước tử. Vượt lên trên tất cả các chiếc gia ấy, Lão Tử cùng Khổng Tử là hai nhân vật nổi bật nhất. Lão Tử là một chiếc gia lớn, ảnh hưởng tới cả Đông Á, ngang với Khổng Tử, thời nào cũng được dân tộc Trung Hoa tôn trọng. Từ năm 165 nời Hậu Hán lại còn được đạo gia tôn làm thái thượng Lão Quần, một trong ba vị thần tối cao của họ. Lão Tử thật sự là ai? Và phải chăng hai chữ ấy có ngụ ý vẽ ra hình ảnh một ông thầy già thần bí nửa hư nửa thựng? Không học giả nào dám trả lời dứt khoát. Dựa theo truyền thuyết dân gian và mấy trang sách cổ, các học giả Trung Hoa thường tin rằng Lão Tử sống cùng thời với Khổng Tử và sinh trước hay sau vài chục năm. Nếu đúng thế, tức là khoảng thời gian thế kỷ thứ sáu trước Công Nguyên, cùng thời với các chiếc da Hy Lạp trước Socrates như Heraclitus và Pythagoras. Sử ký của Tư Mã Thiên, sinh khoảng năm 145 trước Công Nguyên, có kể chuyện danh giọt về Lão Tử với đầy đủ họ lý, tên dĩ, hiệu là Bá Dương, thụy là Đam. Có người nói đó là Thái Sử Đam, Lão Lai Tử, người huyện Khổ, nước Sờ, nay là phía đông Lộc ấp thuộc tỉnh Hà Nam. Có người còn đưa thời điểm cụ thể về cuộc đời của Lão Tử, cho rằng ông trào đời rồi tạ thế trong khoảng năm 580 tới 500 trước Công Nguyên, cuối thời Xuân Thổ. Sau đó, bao nhiêu người tra cứu đủ các sách cổ để tìm hiểu Lão Tử tên thật là gì, sống ở thời nào, làm gì, tiếp xúc với những ai, nhưng chỉ đưa ra được những giả thuyết và càng bàn lại càng thêm dối vì ý kiến mâu thuẫn nhau, tới nỗi có một học giả Nhật Bản phù nhận hết thầy, bảo Lão Tử là một con người huyền thoại không hề có thật. Ngay đến tác phẩm Đạo Đức Kinh của Lão Tử tới nay đã có trên 200 triệu bản hiệu đính, giải thích khác nhau, lại thêm tác phẩm đó chính xác do ai viết, xuất hiện thời nào cũng là vấn đề nan dài. Một triết gia với một tác phẩm chỉ khoảng 5.000 chữ, 10-15 trang sách mà làm cho hậu thế thắc mắc, hao tốn tâm trí như vậy, có thể nói là vô tiền khoáng hậu trong lịch sử. Lão Tử truyền đạo Cũng có câu chuyện kể lại rằng, Khổng Tử tình cơ gặp Lão Tử ở nước Chu, gần nơi hiện nay là Lạc Dương, nơi Khổng Tử định đọc các cuốn sách trong thư viện. Trong nhiều tháng sau đó, Khổng Tử và Lão Tử đã tranh luận về lễ nghi và phép tắc, vốn là những nền tảng của Khổng Giáo. Lão Tử cho rằng, việc khôi phục lễ giáo thời nhà Chu của Khổng Tử để giúp thiên hạ Thái Bình là không thực dụng. Truyền thuyết đạo giáo kể rằng, những cuộc tranh luận đó có ích cho Khổng Tử nhiều hơn so với những gì có trong thư viện. Ngoài ra, Lão Tử còn dạy và gợi mở trí tuệ Khổng Tử. Khổng Tử nhờ vậy để sướng ra nho môn. Lão Tử trau dồi đạo đức, học thuyết của ông cốt ở chỗ giấu mình ẩn xanh. Khi thấy nhà Chu suy tàn, ông rời Trung Hoa, tìm ra trốn quan ngoại để sống. Lúc đi qua cửa ải Hàm Cốc, ông gặp quan lệnh là Doãn Hỷ. Quan ấy thưa, ngày sắp đi ở ẩn, xin hãy vì tôi mà để lại một bộ sách. Lão Tử nán lại soạn Đáo Đức Kinh, rồi để ở đó, cưỡi trâu mà đi. Khi ông đã khuất bên kia cửa ải, người đời không còn biết tung tích ông. Cho tới lúc ấy, Lão Tử mới chỉ nói ra các triết thuyết của ông mà thôi. Và giống như trường hợp của Chúa Giê-xu, Phật và Khổng Tử, những cuốn ban tuyển của họ hầu như được hoàn thành bởi các đệ tử. Khảo chứng của người đời sau cho rằng, bài viết về Lão Tử trong sửa ký hẳn do hậu thế thêm vào. Còn lời cảm khái của Khổng Tử là do một đạo gia nào đó biện ra để tôn vinh sự tổ của mình. Như thế, hình ảnh ông thầy già cưỡi trâu đi qua quan này và con rồng bay liệng trên không cũng chỉ ở trong cõi huyền thoại. Chúng tạo thêm vẻ thân bí, mông lung như hàng trăm câu chuyện khác về hành trạng và hoàn cảnh sáng tác của văn sĩ Trung Hoa thời cổ. Nhưng dù gì đi nữa, ngụ ngôn ấy cũng làm nổi bật thêm giá trị tư tưởng, cuộc sống tự tại của tác giả Đạo Đức Kinh. Khổng trong bộ sửa ký của Tư Mã Thiên có một đoạn nữa chép lời Lão Tử khuyên Khổng Tử. Tôi nghe nói, người giàu sang tiễn nhau bằng tiền bạc, người nhân tiễn nhau bằng lời nói. Tôi không phải là người giàu sang, mạn phép tự coi là người nhân mà tiễn ông bằng lời này. Kẻ thông minh và sâu sắc thì khó sống vì ham phê bình người. Kẻ giỏi biện luận biết nhiều thì nguy tới thân vì hay nêu cay xấu của người. Kẻ làm con và kẻ làm tôi đều không có cách gì để giữ mình cả. Để viết hai đoạn trên, Tư Mã Thiên đã dùng nhiều sử liệu về Lão Tử thời tiên tần để lại, đặc biệt là các sử liệu trong bộ trang tử, các bộ sửa cổ hoặc gia phả họ Lão. Ngoài ra, các bộ tuân tử, hàn phi tử, chiến quốc sách, lã thị xuân thu cũng nhắc đến Lão Tử. Người Khai Tổ của Đạo Giáo Lão Tử là một bậc tiên hiển trong lịch sử. Truyền thuyết kể rằng khi trao đời, tóc ông đã bạc trắng vì ông đã nằm trong bụng mẹ 8 hay 80 năm đều giải thích cho cái tên Lão Tử của ông có nghĩa là bậc thầy già cả hay đứa trẻ già. Tác phẩm của Lão Tử, cuốn Đạo Đức Kinh là một trong những cuốn truyền luận đáng chú ý nhất trong lịch sử chất học Trung Quốc. Nó là kiệt tác động trạm tới nhiều vấn đề của chất học trong quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Người thuận theo đất, đất thuận theo trời, trời thuận theo đạo, đạo thuận theo tự nhiên. Rằng con người cần sống hòa hợp với thiên nhiên và tạo hóa, tuân theo quy luật của thiên nhiên, tu luyện để sống lâu và gần với đạo. Tương tự như nhiều nhà tư tưởng Trung Quốc khác, các giải thích tư tưởng của ông luôn sử dụng sự nghịch biện, loại suy, sử dụng các câu nói từ trước, lặp lại, đối xứng, vần và chuỗi sự kiện lặp lại. Những đoạn văn được cho là của ông rất giống thơ và khó hiểu. Chúng được coi là những điểm khởi đầu cho sự suy xét về vũ trụ học hay quan sát nội tâm. Tư tưởng của Lão Tử được biểu lộ qua cuốn Đạo Đức Kinh, vòn vẹn chỉ có 5.000 chữ, thêm mà đã gây ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội Trung Hoa. Những khuyến sách giải nghĩa cho Đạo Đức Kinh đến nay đã có trên 600 cuốn. Ở nước ngoài, chỉ riêng bản dịch Đạo Đức Kinh bằng tiếng Anh cũng đã nhiều đến 44 bản. Tự trùng, Đạo là ý điểm cơ bản nhất và quan trọng nhất trong cuốn Đạo Đức Kinh, do đó người ta gọi học thuyết của Lão Tử là Đạo học. Trải qua hơn 2.000 năm từ cổ trí Kim, từ Đông sang Tây, sức ảnh hưởng của Lão Tử truyền đại Đạo vẫn trường tồn cho tới tận ngày nay. Những câu cách ngôn trong Đạo Đức Kinh như phúc hề họa chi sở ị, họa hề phúc chi sở phục, nghĩa là trong phúc có họa, trong họa có phúc. Thiên lý chi hành, thủy ư túc hạ, nghĩa là hành trình ngàn dặm bắt đầu từ một bước chân mà ông để lại cho hậu thế, khiến người đời nghiêng mình ngưỡng mộ và tôn kính. Tư tưởng của ông không chỉ được khổng tử cho là rồng trong mây, mà còn được rất nhiều các bậc đế vương, tướng quân, các bậc tiên hiền, học giả hết lời ca ngợi. Ngay cả dưới học thuật phương Tây ngày nay cũng rất tôn sùng tư tưởng của Lão Tử. Đến đời Tần Hán, các đạo sĩ thuộc phái Đạo gia thờ Lão Tử nhưng không còn quan tâm nghiên cứu đạo học mà chỉ toàn lo chuyện tu tiên, luyện thuốc trường sinh bất tử. Phái Đạo gia suy dần, tuy nhiên những tư tưởng của Lão Tử thì đã trở nên bất tử với thời gian. Theo các nhà nghiên cứu, tư tưởng của Lão Tử không chỉ là một chiếc học nhân sinh mà còn là vũ trụ quan tiên báo khoa học hiện đại. Đầu thế kỷ 19, châu Âu bắt đầu nghiên cứu Đạo Đức Kinh. Các chiếc gia như Hegel, Nietzsche, Heidegger, Đại văn Hào Tolstoi đều rất tôn sùng Lão Tử. Tiền sĩ người Anh Nathan, người Hai Lần đoạt giải Nobel, viết trong tác phẩm nổi tiếng lịch sử khoa học kỹ thuật Trung Quốc của ông rằng trong tính cách người Trung Quốc, có rất nhiều nhân tố hấp dẫn nhất đều có nguồn gốc từ tư tưởng của Đạo gia. Trung Quốc nếu không có tư tưởng Đạo gia thì cũng giống như một cây đại thủ có rễ sâu bị mục nát. Lão Tử khuyên người đời không nên quá thiên trọng đời sống vật chất, phải tiết chế lòng ham muốn, chú trọng đời sống tinh thần, lấy cái tâm để nén cái khí, tha bỏ cái thân này mà giữ Đạo và Đức. Vậy nên thời ấy, mọi nguồn cội tư tưởng Bách gia đều từ Đạo gia phân hóa mà ra.