Rực rỡ thổ cẩm Mường xóm Lục | Làng nghề Việt

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
20 Lượt xem video·9 thg 11, 2024
Những sắc màu rực rỡ, những hoa văn trang trí giàu triết lý nhân sinh quan, những họa tiết mô phỏng cây cỏ, loài vật thân thuộc và gần gũi... Đó là cách mà những phụ nữ Mường thể hiện óc thẩm mỹ và sự khéo léo trong việc phối màu và sắp xếp hoa văn.
Những sắc màu rực rỡ
Những hoa văn trang trí dầu triết lý nhân sinh quan
Những họa tiết mô phỏng cây cỏ loài vật thân thuộc và cần vũ
Đó là cách mà những người phụ nữ Mường thể hiện óc thẩm mỹ và sự khéo léo của mình
Cứ như vậy họ lặng lẽ ngày qua ngày dệt thổ cầm để lưu giữ nét tinh hoa văn hóa cho dân tộc Mường
Nghề dệt thổ cầm của người Mường ở xóm lục xã Yên Nghiệp, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình
Được công nhận là làng nghề truyền thống vào tháng 10 năm 2013
Thế nhưng, nghề dệt thổ cầm ở mành đất này đã gắn bó với cuộc sống của bao thế hệ người con số Mường
Dưới mái nhà đơn sơ giữa núi rừng, phụ nữ Mường sinh ra và lớn lên bằng lời su bên không cừu
Tuổi thơ của họ gắn bó với xe tơ dệt vài cùng các bà, các mẹ và các chị
Từ xưa, những cô gái Mường phải biết tự tay làm những bộ váy áo, chăn, nệm, gối
Để thể hiện tấm lòng của mình khi đi lấy chồng
Với ngụ ý rằng sự khéo léo của mình sẽ biết chăm lo, buôn vén cho gia đình nhà chồng
Cứ thế mà nghề dệt thổ cầm được gìn giữ và hiện diện trong đời sống của người Mường bao đời nay
Và trở thành nét đầy văn hóa của dân tộc Mường
Mẹ tôi thì dạy từ hồi còn bé á
Thế là nghề ra chuyển rồi
Mẹ ngày nào lớn lên thì mẹ dạy thì cũng biết rồi, biết làm rồi
Thế là cái nghề này thì ai cũng phải biết
Nghề Mường mà
Nói chung là nghề Mường thì đi lấy chồng thì mình cũng phải biết làm mới lấy được chồng
Từ bé thì mình cũng phải biết
Xong rồi mình mới đi lấy chồng được
Không thì là người ta không có muốn đâu
Không có muốn lấy đâu mà lấy
Xưa kia người Mường dệt vải từ sợi bông và sợi tơ tầm
Còn nay họ không tự xe sợi mà sử dụng những sợi chỉ, sợi len mua sẵn trên thị trường
Bên những khung cử đơn sơ nhỏ nhẹ
Phụ nữ Mường vẫn cẩn mẫn, tỉ mỉ, dệt những họa tiết hết sức tinh tế
Từ chỗ là những vật dụng phục vụ cuộc sống hàng ngày trong phạm vi gia đình
Sản phẩm dệt thổ cầm của chị em người Mường ở xóm Lục trở thành hàng hóa
Có mặt ở nhiều nơi trong cả nước
Từ chỗ là một nghề truyền thống có nguy cơ bị mai một
Nghề dệt thổ cầm xóm Lục được diễn xử
Và mang lại thu nhập kinh tế khá ổn định cho người dân
Ngày xưa là chúng tôi còn bé mà làm ấy
Thì nó không có cái sợi cốt tông như bây giờ
Thì làm bằng sợi bông hoặc sợi tơ tằm
Trong đấy là mình phải nuôi tằm để mình kéo tơ ra
Rồi mình lấy tơ và cái sợi mình phải xe mình nhuộm
Đỏ màu, các màu đỏ màu vàng để dệt những cái sản phẩm
Như là cái cặp bấy này, nó có các màu xanh đỏ vàng tím
Ngày xưa ấy, còn thời bây giờ thì nó có cái sợi cốt tông
Thì mình chỉ mua các kỉ màu thôi, mình về mình làm
Nó làm ra cái sản phẩm nó nhiều không như ngày xưa
Ngày xưa thì nó bất vả
Là cái công đoạn là phải nuộm, phải cắt màu ấy
Nhưng mà bây giờ mình chỉ có mua các màu
Rồi mình về mình xe ống rồi mình mắc khung cử cho bà con làm thôi
Trang phục của người Mường khá đơn giản
Nhưng lại cầu kỳ trong trang trí các họa tiết hoa văn
Họ dệt hoa văn lên ba nhóm sản phẩm chính
Chân và vỏ nệm, cạp bấy, các tấm trang trí
Và chỉ riêng cạp bấy Mường cũng đủ thể hiện nét tinh hoa văn hóa xân tộc
Và cho thấy giá trị của thổ cầm Mường
Đó là những hoa văn hình học kết hợp với các họa tiết mô phỏng
Những con vật, cỏ, cây, hoa lá
Vừa gần gũi, thân thuộc
Vừa thể hiện quan niệm của người Mường về thiên nhiên và vũ trụ
Những hoa văn hình học thể hiện các hình thái khác nhau của mặt trời của người Mường
Có nhiều nét tương đồng với hoa văn trên mặt trống đồng
Một biểu tượng của nền văn minh lâu đời nhất của Việt Nam
Các hoa tiết hình rồng, chim, phượng
Là biểu tượng cho sự quyền quý và sức mạnh vô biên của vũ trụ
Giờ kia dưới thời vua chúa Mường
Chỉ có những người có quyền chức mới được mặc váy có cạp
Hoặc đeo thắt lưng có hoa tiết rồng, phượng
Còn dân thường chỉ được phép mang cạp váy trang trí hình cỏ, cây, hoa lá
Nó có nhiều loại, nhiều hoa văn
Nhưng trong mấy hoa văn mà làm, 5-6 hoa văn
Người ta bảo răng chiên thế này là đẹp nhất
Người ta bảo hoa đĩa con rồng, tức là đây này
Tức là hoa này người ta bảo hoa đĩa
Còn như cái đầu của 2 con rồng đây này
Cái cạp váy con rồng thì ngày xưa là con nhà giàu mới được mặc
Con nhà giàu mà mặc cái đấy mà đi làm dâu hoặc mặc ra đường đi đâu
Đấy là là ngày xưa
Còn bây giờ thì thời thế bây giờ thì nó không như ngày xưa nữa
Thì với ai có tiền thì mặc đẹp thì mặc
Hay là mặc không đẹp thì kệ
Không như ngày xưa người ta không bắt vã
Với cách làm thủ công
Nên việc dệt những tấm thủ cẩm trang trí của người dân xóm lục mất khá nhiều thời gian
Các chị em thường tranh thủ dệt lúc nông nhàn hoặc ngoài thời gian lên lương
Nhưng nhờ sản phẩm dệt thủ cẩm đã trở thành hàng hóa
Khi có sự hỗ trợ đầu ra từ hợp tác xã
Nên nghề dệt cũng mang lại một nguồn thu nhất định cho mỗi hội gia đình
Từ 2 đến 3 triệu đồng một tháng
Đó cũng là động lực để chị em xóm lục cắn bó với công việc dệt thủ cẩm hàng ngày
Giúp cho nghề truyền thống được lưu giữ và có hướng phát triển hơn trước đây
Hiện làng nghề dệt thủ cẩm của xã Yên nghiệp có khoảng 200 khung dệt với 168 thành viên
Mỗi năm sản xuất được hơn 50.000 sản phẩm
Phục vụ nhu cầu người dân trong địa bàn, các bùng lân cận và một số tỉnh thành khác
Cái nghề dệt thủ cẩm mai 1 thì lâu lắm rồi
Người ta không muốn những cái vải thủ cẩm này
Người ta nghĩ ngày xưa người ta chỉ dệt để người ta mây chăn, mây quần, mây áo cho con cái người ta đi lấy chồng thôi
Nhưng đến lúc thành lập hợp tác xã chúng tôi tìm kiếm thị trường
Tuy là nó chưa rộng rãi, nó chỉ xung quanh tỉnh với các tỉnh lân cận như Và Thanh Hóa, Điện Biên, Sơn La
Xong cái mẫu mã hàng của chúng tôi thì cũng làm theo chưa có, chưa có mốt mới
Thì chúng tôi vẫn làm theo cái mẫu cũ
Thì thấy bà con ngày xưa người ta vẫn ưa chuộng
Thế xong chúng tôi sẽ cải tiến dần dần đến những cái mẫu mã đa dạng, phù hợp theo từng địa phương
Thì thấy cái bây giờ hàng của chúng tôi tuy là nó chưa được đưa xuất khẩu ra nước ngoài
Nhưng ở trong tỉnh với các tỉnh ngoài của bạn người ta rất ưa chuộng cái hàng sản phẩm thủ cẩm dệt tây của địa phương của chúng tôi
Từ khi được công nhận là làng nghề, hợp tác xã của xóm Lục được hỗ trợ một số máy móc từ nguồn vốn khuyến công
Nhờ có máy móc mà các nghệ nhân dệt bớt được nhiều công đoạn, tích kiệm được thể san, chi phí và năng lực sản xuất của xóm cũng được nâng cao
Trước đây, một người dệt giỏi cũng chỉ làm được khoảng 10-12 mét một ngày
Nhưng nay máy dệt cho năng suất cao gấp 20-30 lần
Trước đây, nghề dệt thủ cẩm truyền thống này đa số người ta làm bằng dụng bằng tay
Kể cả nhặt hoa văn, kể cả mắt khung dệt cũng hoàn toàn bằng thủ công, bằng tay hết
Nhưng bây giờ với sự phát triển công nghiệp này
Nhà nước hỗ trợ cho làng nghề và hợp xã được máy dệt tự động bằng công nghiệp
Sản phẩm của nó số lượng phát triển nhanh hơn
Chất lượng bằng nguyên liệu như mình dệt tay thôi
Bây giờ làm nông làm cái gì nó vất vả lắm
Làm cái nghề này để nó có đồng ra đồng vào cho thu nhập cho gia đình thôi
Chỉ mong muốn là nhà nước quan tâm để cho bà con có công an việc làm ổn định thôi
Nhà đầu tư thì giúp đỡ bà con
Để bà con có công an việc làm để lương ổn định hơn, bà con đỡ vất vả hơn
Dù sản phẩm dệt được nâng cao năng suất nhờ máy móc
Nhưng những sản phẩm được dệt thủ công vẫn được người tiêu dùng coi trọng và có giá trị hơn
Bởi ở đó không chỉ lớn giản là một tấm thủ cầm mang họa tiết hoa văn của người mường
Mà ở đó còn chứa được tình yêu nghề của mỗi con người mường
Gửi cắm và lưu giữ giá trị văn hóa dân tộc
Và từng sợi chỉ, từng sắc màu, từng họa tiết hoa văn truyền thống mà cha ông họ đã truyền lại
Chính điều đó giúp cho tình hoa văn hóa dân tộc được truyền đời không bị mai một
Dù thời cuộc có xoay vần đổi thay
Xóm Lục, xã Yên Nghiệp, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình
Nằm cách trung tâm thành phố Hòa Bình khoảng hơn 60 km
Những người của nữ mường ở đây không chỉ gắn bó với công việc nương dẫy
Mà họ còn tự tay dệt thổ cẩm tạo nên những bộ trang phục mang bản sắc của dân tộc mình
Đến Xóm Lục, du khách không chỉ được trải nghiệm công việc dệt thổ cẩm của những người phụ nữ mường đàng đàng
Mà còn được khám phá cảnh sắc thiên nhiên tư đẹp còn nhiều nét hoang sơ
