Gốm Mường Chanh | VTV4

Sao nhà nông
179 người theo dõi
64 Lượt xem video·1 thg 11, 2024
Mảnh đất Mường Tranh là một xã nhỏ thuộc huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La,
được thiên nhiên yêu ái với khí hậu ôn hòa và đất đai chủ phú.
Bên cạnh đó, họ còn có một nghề thụ công truyền thống có từ lâu đời,
mang đậm nét văn hóa miền núi Tây Bắc, nghề làm gốm.
Đã có một thời, các sản phẩm gốm của đồng bào Thái Đen ở xã Mường Tranh
nổi tiếng khắp vùng Tây Bắc.
Dù chỉ là những sản phẩm khá thô sơ, mộc mại,
nhưng vẫn được yêu thích bởi độ bền cao và gần gũi với cuộc sống sinh hoạt của người dân.
Tới nay, đây cũng là nơi duy nhất lưu giữ lại nghề làm gốm thụ công truyền thống này.
Sản phẩm của gốm Mường Tranh, theo các ông kể lại, nó rất lâu rồi.
Không biết từ năm bao nhiêu thì cũng không biết.
Rất là phải 3-4 đời người.
Trước đây thì cả xã này đều làm cái nghề này.
Nhưng mà một thời gian sau thì người ta nghỉ mất.
Xong bây giờ mấy năm gần đây thì mới có 4 sưởng phục hồi lại tại xã này.
Các công đoạn làm gốm Mường Tranh cũng không khác nhiều
so với các làng nghề gốm ở địa phương khác.
Tuy nhiên, người thợ gốm nơi đây vẫn áp dụng những phương thức sản xuất thụ công thô sơ,
kỹ thuật không quá phức tạp,
nhưng vẫn tạo ra các sản phẩm độc đáo riêng biệt của đồng bào Thái Đen.
Dã đất là công đoạn đầu tiên để tạo ra sản phẩm gốm Mường Tranh.
Vẫn với cách làm truyền thống,
các nghệ nhân đã duy trì từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Đây cũng là công đoạn tốn nhiều thời gian và công sức.
Loại gốm này là chúng tôi làm từ đất xét.
Mà lấy cũng chỉ ở địa phương này thôi,
nhưng mà lấy ở các thung lũng này.
Bây giờ thì khu chuộng hoặc là ao hù,
đất xét nhưng mà cũng phải chọn.
Chứ không phải là đất xét nào cũng được đâu.
Mà nó phải có cái độ dẻo,
mà nó mịn,
mà nó sẽ miết lên được.
Chứ còn loại đất xét bình thường thì miết lên là nó sẽ bị đủ.
Hoặc là làm thành sản phẩm thì nó sẽ dò dỉ,
nó không tốt cho sản phẩm.
Việc tạo hình sản phẩm gốm ở Mường Tranh theo thể tự do,
tính quy chuẩn được ước lệ theo mục đích sử dụng.
Bàn xoay làm gốm của người Thái Đen cũng khá đơn giản.
Bàn xoay thường làm bằng gỗ rổ,
úp trên một trụ gỗ trôn sâu xuống nền đất.
Mặt bàn xoay thường ngang với mặt nề đất
để thuận tiện cho động tác vận hành bàn xoay.
Trong quá trình làm phần thân sản phẩm,
người thợ sẽ dùng những dụng cụ bằng gỗ
để tạo hình và miếp cho liền mạch.
Đây cũng là cách tạo hình cổ xưa nhất
còn rất ít lưu truyền trong các làng gốm ở Việt Nam.
Có lẽ cũng chính vì vậy mà gốm Mường Chanh được yêu mến.
Hòa văn trên các đồ gốm cũng được tạo tác rất đơn giản.
Chỉ với cái đát tre,
người nghệ nhân khắc lên trên sản phẩm những đường hỏa tiết
gắn liền với đời sống của người dân,
như hình ảnh sóng nước dài đất.
Một dấu hiệu đặc trưng trong trang trí của gốm Mường Chanh
là hình dấu phẩy.
Nó như một ký hiệu để nhận biết
sản phẩm gốm của người Thái Đen nơi đây.
Sau trang trí hoa văn,
sản phẩm sẽ được đem đi phơi.
Khi khô kiệt hoàn toàn
thì được đem vào lò nung gốm.
Theo kinh nghiệm ở đây thì
nung thì tăng nhiệt độ dần.
Nếu mà đột ngột là nó sẽ bị vỡ.
Mà ít nhất là phải nung
đến 30 tiếng đồng hồ thì mới được.
Nung gốm là cuối cùng
cũng là khâu quan trọng nhất
quyết định chất lượng của sản phẩm.
Lò gốm Mường Chanh là loại lò hầm
được đào sâu dưới đất.
Khi nung, phải điều kiết nhiệt độ trong lò
giữ cho gốm chín đều
và đem ủ 3 ngày, 3 đêm
ở trong lò để tạo độ chắc,
bền cho gốm.
Khi nguội hẳn mới dỡ lò.
Tùy kỹ thuật còn đơn giản,
tạo hình còn thô sơ,
màu sắc đơn điểm.
Nhưng gốm nơi đây lại phản ánh
đúng bản chất của con người đồng bào
Thái Đen, mộc mạc,
giản dị và gần hũi.
Có lẽ chính vì vậy
mà sản phẩm gốm Mường Chanh
đã tạo nên tiếng vang và ký niệm
trong vùng các dân tộc miền núi Tây Bắc
bao đời nay.
Việc lưu giữ nghề làm gốm thủ công
truyền thống là cả
một thách thức đối với thế hệ trẻ.
Với những tranh trở
về việc phát triển nghề cổ truyền,
anh Lậu Văn Kim
đã mở lại sưởng gốm nhằm tiếp nối
nghề làm gốm của dân tộc Thái Đen.
Ngày xưa thì
cũng thấy các ông cha làm
nhưng mà sau dừng một thời gian
sản phẩm ấy
còn để lại
thì mới thấy đến cái sản phẩm
xong được dùng cái sản phẩm đấy
mới có ý định
hỏi các ông ấy lại.
Các ông ấy bảo là vẫn còn làm được
cái này mới hợp cầu
các ông ấy phục hồi lại.
Cái mong muốn của mình lớn nhất
thứ nhất là
để giữ lại
cái sản phẩm này
cho nguồn đời sử dụng này.
Thứ hai là giữ được
thế nghề
tạo công an việc làm cho
anh em khác nữa.
Là một người rất đam mê
đổ gốm và đặc biệt
là gốm mường tranh
Chị Nguyễn Thị Thanh Hương
đã dành hẳn một không gian
để siêu tầm và trung bày loại gốm này.
Khi bước vào căn phòng nhỏ
nơi chị đặt những sản phẩm
gốm mường tranh
ta thấy được sự rung dị, đơn sơ
nhưng tạo ra một không gian nghệ thuật
khiến cho bất kỳ ai
cũng cảm nhận một sự an nhiên
tự tại
tách biệt thành cái hồn ảo
náo nhiệt của chúng đô thành.
Đối với chị
gốm mường tranh
tuy tạo hình thô sơ, đơn giản
nhưng lại có một sức khúc kỳ lạ.
Nhìn đam mê với gốm
thì cũng rất là tình cờ thôi
hôm đấy mình có sao không nha anh bạn
mình mới nhìn thấy một chiếc gốm
và cái bát gốm đầu tiên
thì cái ấn tượng đầu tiên của mình
với lại cái chiếc bát gốm này
đầu tiên là cái chất đất
và cái da gốm, hoàn toàn gốm không dùng men
nhưng mà cái màu đen
trên da gốm
và cái vết hỏa biến
những cái vết ảnh ghi bạc
trên cái chất gốm nó khiến cho mình
thực sự là có những cái cảm nhận
nó rất là lạ và nó đem lại
một cái cảm giác nó khá là dễ chịu
Thế tiếp đến là đến khi mà mình
sờ vào những cái chất gốm như thế này
thì mình so sánh mình thấy với những dòng gốm trước mình chơi
mặc dù trong những chiếc gốm rất là to như thế này
nhưng mà cầm lên
nó khá là nhẹ
và cái chất gốm nó đanh
đấy là lý do vì sao mà mình cũng rất là
tò mò
và từ đó dẫn đến là đi tìm hiểu
và càng tìm hiểu thì mình càng đam mê hơn với lại
cái dòng gốm này
Dù cuộc sống hiện đại
sản phẩm gốm trên thị trường ngày càng phong phú
nhưng với niềm tự hào
về tổ tiên, nguồn tổ
những nghệ nhân như ông Lõ Văn Lan
anh Lõ Văn Kim
vẫn đang miệt mải với hành trình dìm dữ
và phát huy những tinh hoa
nghề làm gốm truyền thống
của dân tộc mình
