Nét xưa ở làng ươm tơ dệt lụa Cổ Chất, Nam Định

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
122 Lượt xem video·27 thg 10, 2024
Làng tơ Cổ Chất, Nam Định nổi tiếng với các sản phẩm tơ tằm chất lượng, đẹp mắt và những người nghệ nhân nhiệt huyết, không những thế làng còn mang nét xưa gợi nhớ về nghề truyền thống lâu đời, tồn tại hàng trăm năm.
Thưa quý vị, nghề trồng râu nôi tằm ươm tơ dệt lụa là một trong những nghề truyền thống mà ông cha ta đã để lại từ ngàn đời xưa.
Dọc theo mảnh đất hình chữ S thân thương, không thể cho hết những con người đang ngày đêm chăn trở với nghề,
phải tốn bao nhiêu công sức để làm ra những thước tơ lụa óng ả, mềm mịn và mượt đến như vậy.
Ở tại Việt Nam thì nghề chăn tằm ươm tơ cũng được biết đến là có từ thời Vô Hùng Vương thứ 6 do công chúa Thiều Hoa khởi nghiệp.
Từ đó thì lụa tơ tằm được truyền bá rộng rãi khắp các vùng đồng bằng màu mỡ đến núi đồi cao nguyên Việt Nam,
tạo thành những làng nghề truyền thống với bề dài đến nay đã lên đến vài trăm năm tuổi.
Với sự kết hợp khéo léo giữa phương pháp sản xuất, thủ công, truyền thống và công nghệ tiên tiến,
thì các sản phẩm lụa Việt hiện tại đã có vị thế ngang ngửa so với các nước có sản phẩm tơ lụa chất lượng cao khác trên thế giới.
Thời nay thì lụa tơ tằm đã trở thành thứ vài thượng hạng của Việt Nam, mang ý nghĩa dân tộc sâu sắc.
Bên cạnh các sản phẩm từ lụa thì ngày nay các làng nghề dệt lụa cũng trở thành những địa chỉ du lịch hấp dẫn của Việt Nam.
Khi đến với các làng lụa lâu năm, chúng ta không chỉ lựa chọn và mua sắm được tấm lụa tuyệt mỹ mà còn được tìm hiểu,
nghe kể những câu chuyện truyền thuyết xa xưa gắn liền với ngôi làng truyền thống qua hệ thống đình chùa, miếu mạo, nơi thờ tổ nghệ.
Vâng và ngay bây giờ thì chúng tôi cũng muốn đưa quý vị và các bạn đến một ngôi làng như vậy.
Đây là các bếp ươm tơ của làng Cổ Chất.
Những người phụ nữ đều có nhiều năm làm nghề ươm tơ.
Mọi thứ trên bếp ươm đều chuyển động rất nhanh.
Vâng và xin giới thiệu đây là chị Kim Anh ạ.
Chị Kim Anh thì có 15 năm làm nghề ươm tơ rồi.
Chị ơi tại sao lại phải ươm vào những cái bếp rất là nóng như thế này hả chị?
Nóng để khi nước nó nóng thì con kén này mới bở ra này.
Thế mình khua thì khi khua kén nó mới vào được mối.
Nó mới bở con kén ra xong rồi đấy nó mới lên được.
Nếu mà nóng quá thì sao mà nguội quá thì sao ạ?
Nóng quá thì khi mình bỏ con kén vào thì nó bếp.
Nó bếp thì khi mình khua kén vào mối thì nó sẽ bị đứt.
Còn nguội quá thì khi nguội quá thì khua thì nó không thể vào được.
Ươm tơ là công việc khó nhất của nghề ươm.
Vì chất lượng tơ cao hay thấp phụ thuộc vào công đoạn này.
Tơ thực chất chính là một loại protein động vật dạng lỏng.
Nhớt và trong suốt được tiết ra từ cặp tuyến nước bọt của tầm 9.
Khi tiếp xúc với không khí, chất lỏng này đông cứng lại và tạo thành hai nhánh tơ.
Khi ươm tơ, kén tầm được thả vào đuối nước nóng thực chất là để lớp keo tan ra.
Kén mềm, lớp áo ngoài bong ra thì mới tìm được mối tơ gốc để rút sợi tơ.
Khoảng 10 sợi tơ mỏng trong suốt được người ươm tơ kéo rút từ 10 cái kén chập lại với nhau thành một sợi chỉ tơ.
Nếu mà nó đứt nhiều thì nó có ảnh hưởng gì đến chất lượng tơ không ạ?
Cũng có đấy, ví dụ như người ta đảo lại của mình thì cũng vất vả.
Mình làm nó đều thì người sau người ta làm lại của mình thì nó nhàn hơn.
Hiện nhiều gia đình ở làm đã ngừng sản xuất.
3 trong 4 cái bếp ươm của gia đình vào cửu đã tắt lửa hơn một năm nay.
Những khung quay tơ nằm im lìm trên giá.
Tơ thì vẫn vàng óng, vẫn mượt.
Nhưng sản lượng thì cứ giảm đi mỗi ngày.
Còn những người làm cổ chất thì những lúc sẵn sàng họ lại nhớ lại thời kỳ hưng thịnh của làm nghề mình.
Đây những cái máy này đang thiếu nguyên liệu để làm.
Cách đây khoảng từ năm nó bỏ vào máy này ạ?
Vâng vậy, cách đây độ 2 hoặc 3 năm thì vẫn chạy.
Nhưng từ năm nay là bắt đầu sang đến cái năm nay, nó lại càng một ngày nó một ít đi.
Bây giờ máy đang để không như thế này.
Trước thì làm nó có khí thế, nó có đảm bảo những ngày để thu nhập trong những con kén hoặc là ươm tơ thế này.
Nhưng đến mấy năm nay cái này là tự nhiên nó mai một hết.
Cho nên là thắm ra bây giờ là để không như thế này.
Sự im lặng của những chiếc máy ươm tơ xuất hiện nhiều hơn ở cổ chất.
Tìm kiếm nguồn nguyên liệu, tìm kiếm đầu da đang là bài toán khó cho những nông dân ở đây.
Và nguồn hy vọng đã le lói lên khi ở cổ chất đã có những người mạnh dạn tìm đường đi riêng cho nghề ươm tơ của làng.
Chứ không phải là những con kén thì là mình phải đi đến những cái làng khác để mình mua chứ.
Mua ở ngoài Hải Dương với lại Thanh Hóa với Giang Đâm Hà Nội.
Thái Bình người ta nuôi là mình thu mua về mình làm.
Người cổ chất vẫn khẳng định rằng dù ngày nay không khí làng nghề chẳng còn được nhượng nhịp như xưa.
Nhưng chắc chắn làng nghề truyền thống sẽ không bao giờ mất đi.
Bởi một khi tỉnh yêu với nghề vẫn còn thì dù ít dù nhiều những chiếc máy ươm tơ vẫn hoạt động.
Những bó tơ vàng óng vẫn xuất hiện ở đường làng.
Hy vọng rằng trong thời gian không xa người làng cổ chất sẽ tìm được nguồn nguyên liệu kén tầm để người dân trở lại với nghề.
Và những cái bếp ươm này sẽ được nhóm lửa trở lại.
