Vào năm 2332 trước công nguyên, một nhóm các thành bang tại vùng Sumer nằm dưới sự thống trị của một nhà cầm quyền vĩ đại có tên Sargon của Akkad. Sargon nghĩa là vị vua đích thực hay tiếng Hán Việt là Chân Đế. Các nhà khảo cổ cho đến nay vẫn chưa xác định được vị trí của thành Akkad. Họ chỉ biết nó nằm lân cận với Babylon. Người Akkadian có nguồn gốc thuộc các bộ tộc Á-Phi. Nghĩa là họ là những người vùng Lưỡng Hà nói ít nhất một ngôn ngữ là Do Thái hoặc tiếng Ả Rập. Ngôn ngữ của họ, rất khác với ngôn ngữ của người Sumerian. Nhưng kỳ lạ là họ lại dùng chữ nêm giống như người Sumerian trong các văn bản chữ viết. Dưới thời của Sargon và những người theo ông, người Akkadian đã đưa ra một khái niệm mới về quyền lực trong hoàng gia. Đó là lòng trung thành phải là đặt ở người cai trị chứ không phải đặt ở thành phố. Tức là phải trung thành với một cá nhân chứ không phải với tổ chức. Giải thích cho dễ hiểu thì giống như ngày nay bạn đi làm thì bạn trung thành với sếp hơn là với công ty. Nếu sếp nghỉ việc thì bạn đi theo sếp. Cháu trai của Sargon xem các thống đốc của mỗi thành phố là những người phục vụ hoàng gia. Ông tự gọi mình là Đế vương của 4 bể - người cai trị hành tinh - giống như một vị thần. Sau này những khái niệm vừa kể trên được đúc kết lại bằng từ chế độ Quân Chủ. Và đúng như bạn nghĩ đây chính là nền móng của chế độ quân chủ tuyệt đối.
Vào năm 2232 trước công nguyên, một nhóm các thành bang tại vùng Sumer nằm dưới sự thống trị của một nhà cầm quyền, có tên là Sargan của Akkad.
Sargan có nghĩa là vị vua đích thực, hay tiếng Hán Việt là chân đế.
Các nhà khảo cổ cho đến nay vẫn chưa xác định được vị trí của thành Akkad, họ chỉ biết nó nằm ở lân cận với Babylon.
Người Akkadian có nguồn gốc thuộc các bộ tộc Á Phi, nghĩa là họ là những người vùng lưỡng hè, nói ít nhất một ngôn ngữ là tiếng Nho Thái hoặc là tiếng Arab.
Ngôn ngữ của họ rất khác với ngôn ngữ của người Sumerian, nhưng kỳ lạ là họ dùng chữ nêm giống như người Sumerian trong các văn bản chữ viết.
Dưới thời của Sargan và những người đi theo ông, người Akkadian đã đưa ra một khái niệm mới về quyền luật trong hoàng gia.
Đó là lòng trung thành phải đặt ở người cai trị chứ không phải đặt ở thành phố, tức là phải trung thành với một cá nhân chứ không phải là tổ chức.
Giống như ngày nay khi bạn đi làm trong công ty thì bạn trung thành với sếp hơn là trung thành với công ty, nếu sếp nghỉ việc thì bạn cũng sẽ đi theo sếp.
Cháu trai của Sargan xem các đô đốc của mỗi thành phố là những người phục vụ hoàng gia.
Ông tự gọi mình là đế vương của bốn bể, người cai trị hành tinh giống như một vị thần.
Sau này những khái niệm vừa kể trên được đúc kết lại bằng từ chế độ quân chủ.
Và đúng như bạn nghĩ, đây chính là nền móng của chế độ quân chủ tuyệt đối.
Để dẫn chứng cho khái niệm mới về chế độ quân chủ tuyệt đối thì bạn hãy nhìn vào một di tích tráng lệ khác.
Một chiếc đầu được làm bằng đồng, được tìm thấy tại Kindo Nineveh.
Chiếc đầu này là một phần của một bức tượng vào thời tiện sử.
Chiếc đầu bị hư hại nặng nhưng bức tượng đã bị phá hủy.
Có lẽ là khi người Mies cứ phá thành phố vào năm 612 trước công nguyên,
họ là những người đến từ biển Caspian, cũng thuộc Iran ngày nay.
Nhưng mà nguyên do của chiếc đầu bị hư hại nặng không chỉ nằm ở việc người ta phá bức tượng,
mà có những dấu vết cho thấy phần mắt của di tích bị cắt sáng, phần mắt của bức tượng bị khoét.
Có thể nó được khảm bằng đá quý, râu thì bị bẻ, tai thì bị rạch.
Đây là một bức tượng miêu tả chân dung của một vị vua,
cho nên những dấu tích như vậy rõ ràng là có chủ đích cụ thể, là một tuyên bố liên quan đến chính trị.
Nếu những dấu tích như vậy chỉ xuất hiện trên một bức tượng thì không nói làm gì, vì nó có thể là chủ quen.
Nhưng khi các nhà khảo cổ cũng gặp tình huống tương tự với chủ đích phá hoại mang tính chính trị như vậy,
thì nó là có thật.
Ví dụ vào năm 2003 tại Iraq, sau khi người ta lật đổ Saddam Hussein,
thì hình ảnh của ông cũng bị phá hoại tương tự vì mục đích chính trị.
Mà tiền thân của Iraq ngày nay cũng thuộc nền văn minh lưỡng hà.
Tuy nhiên, dù bị cắt sáng, di tích vẫn cho ta thấy rõ chân dung của vị vua Akkadian.
Hình ảnh của ông cho người ta cảm giác cảm thấy quy nghiêm, điềm tĩnh và sự quy quyền của một nhà vua.
Nghệ nhân tạo ra di tích này cũng đã thành thuộc nghệ thuật điêu khắc,
vì nhà điêu khắc đã cân bằng được chủ nghĩa tự nhiên trong nét mặt nhân vật và ứng dụng những hoa văn trù tượng trong trang phục.
Tôi phải dành sự khâm phục cho nhà điêu khắc này,
vì họ đã cẩn thận quan sát và tái hiện những điểm nổi bật của người Akkadian.
Hình giấy chiếc mũi và bộ râu xoăn dài, da và tóc có bề mặt tương phản,
da thì trông trơn tru hơn, trong khi tóc thì hơi khô rém.
Thậm chí phần tóc, râu và riêng mép cũng có sự tương phản.
Chúng có hoa văn khác nhau nên giúp người ta dễ dàng phân biệt.
Kiểu tóc xếp chồng lên nhau tạo thành nhiều tầng,
cặp lông mày công lớn tạo nên nét đặc trưng cho tác phẩm điêu khắc.
Nó cho chúng ta thấy rằng, nghệ nhân thời tiền sử cũng rất nhạy cảm với những quy ước thiết kế,
tức là họ có những tiêu chuẩn tỷ lệ riêng trong thời kỳ của mình.
Không thể không kể đến đây là tác phẩm điêu khắc làm bằng đồng,
đút rỗng, có thủ thọ lâu đời nhất và có kích thức lớn nhất mà nhân loại từng được biết đến.
Thậm chí với công nghệ hiện đại cũng phải mất khá lâu để người ta có thể tái hiện một tác phẩm giống hệt như vậy.
Đút rỗng kim loại là một kỹ thuật đòi hỏi kỹ năng cao vào quá trình bao gồm nhiều bước,
Với những kỹ thuật và công cụ hạn chế ở thời tiền sử,
thì những nghệ nhân tạo ra tác phẩm này đúng là những người phi thường.
Một lần nữa, chủ quyền tối cao được ví như thần thánh của các vị vua Arkhad
được thể hiện rõ hơn nữa trong những tấm bia kỷ niệm chiến thắng
do vua Neramsin dựng lên tại thành Simpor.
Ông là vua của Arkhad và là con cháu của vua Sargen.
Tấm bia được cho là kỷ niệm chiến thắng của ông trước tộc người Lelubi,
sống ở vùng núi phía đông Iran ngày nay.
Trên đó khắc hai dòng chữ, một dòng có nội dung là vinh danh Neramsin,
một dòng khác ghi tên của vua Elamite.
Ông là người sau này chiếm được thành Simpor và lấy tấm bia này như một chiến lợi phẩm.
Tấm bia sau đó được cất giữ tại cổ thành Susur ở tây nam Iran.
Đó cũng là nơi mà chúng ta tìm thấy nó.
Trên tấm bia, vua Neramsin dẫn đoàn quân tiến xuống sườn núi của đầy cây xanh.
Kẻ thù tháo chạy, một số ngã xuống chấp tay xin tha mạng.
Nhà vua đứng dẫm lên các xác của người Lelubi đã ngã xuống.
Hình ảnh nhà vua đứng trên tất cả kích thước to hơn thể hiện địa vị trí tôn giữa trời đất.
Ông đợi một chiếc mũ có sần, một biểu tượng của thần thánh trong nền văn minh lượng hạ.
Như ở trong phim Loki, nhân vật chính thần lừa Loki cũng may một chiếc mũ có sần.
Di tích tấm bia Neramsin là một trong những bằng chứng đầu tiên về hình ảnh của một vị thần trong nền văn minh nhân loại.
Phía trên tấm bia có hình ba ngôi sao đang tỏa sáng, tôn vinh chiến thắng của nhà vua.
Ngôi sao cũng là một biểu tượng của thần thánh.
Hình ảnh của ông tiến lên hướng về phía đỉnh núi, cũng như từng bước đặt chân lên thiên đàng, nơi ở của các vị thần tối cao.
Ý tưởng này cũng giống như ý tưởng mà người tiện sử sử dụng trong các thiết kế của những ngôi đền.
Những kiến trúc thời tiện sử có nền được nâng cao hơn so với mặt đất và nhỏ dần cho đến phần đỉnh, có hình dáng giống như một ngọn núi.
Đoàn quân phía sau nhà vua hành quân xếp thành hàng, thể hiện đây là một quân đội có tính kỷ luật và tổ chức.
Ngược lại, kẻ thù của ông đang được miêu tả chạy toán loạn.
Một người bị ngã xuống, đầu thì trúi xuống.
Các nhà điều khác thuộc đế chế Akkad tuân thủ nghiêm ngạc những tiêu chuẩn thiết kế đương thời,
đặc biệt là luôn phóng đại kích thước của những người cai trị.
Còn những người lính thì được thể hiện qua một góc nhìn tổng hợp.
Góc nhìn tổng hợp hay còn gọi là composite view, tức là một bức hình được vẽ bằng cách kết hợp nhiều góc nhìn khác nhau.
Chẳng hạn như bạn thấy trên tấm bia này, bạn có thể thấy phần thân phía trước người lính và một phần của khuôn mặt.
Trong thực tế thì người bình thường không thể nào di chuyển với tư thế này được, giống như một con cua đang bò ngang.
Thực tế thì nghệ nhân đã kết hợp hai góc nhìn để tạo ra bức điều khác này.
Một là đứng đối diện với họ để điều khác phần thân.
Hai là đứng phía ngang vai với họ để điều khác phần một bên khuôn mặt.
Nhưng ở thời kỳ này, các nhà điều khác đã có một bước đột vẽ, đó là họ tạo ra được bối cảnh cho tác phẩm,
như cây, cỏ và những ngọn núi ở phía sau.
Tuy còn sơ sài, nhưng nó đặt nền móng cho những kỷ nguyên mới phát triển mạnh mẽ của nghệ thuật về sau.
Đây cũng là lần đầu tiên mà người tiền sử kể chuyện theo chiều dọc.
Tiêu chuẩn lúc bấy giờ là người ta thường kể chuyện theo chiều ngang, đã tồn tại hơn hàng nghìn năm.
Giống như hồi trước bạn xem video bằng chiều ngang, thì bây giờ video được quay theo chiều dọc.
Người tiền sử còn điều khác trên những tấm bia hình tròn.
Ở những video sau, Đảo Khảo Cổ sẽ phân tích những tác phẩm này.
Khoảng năm 2150 trước công nguyên, một dân tộc miền núi đã đặt dấu chấm hết cho người Akkad.
Họ là những người Gusen.
Tuy nhiên, không lâu sau đó, các thành bang của đế chế Sumer đã thống nhất đẩy lùi ngoại tộc ra khỏi vùng lưỡng Hà.
Một kỷ nguyên mới đã bắt đầu.
Họ đã thành lập một nhà nước mới, với tên gọi là Sumerion mới.
Nhà nước được cai trị bởi các vị vua của thành Ur.
Các sở gia gọi đây là giai đoạn thời đại Sumer mới, hay vương triều thứ 3 của Ur.
Kim từ tháp vùng lưỡng Hà hay còn gọi là Ziggurat tại thành phố Ur.
Những kiến trúc này là tượng đài hoành tráng nhất trong thời kỳ này.
Nó được xây dựng bởi gạch và bùn cao hơn 15 mét.
Người sáng lập ra vương triều thứ 3 đã cho xây dựng các Ziggurat.
Ông là vua Ur Namur.
Tuy nhiên, công trình này được hoàn thành bởi những người kế nhiệm là con trai của ông.
Có tên là Sauchi.
Kiến trúc này truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ.
Các ngôi đền Ziggurat ra đời sâu thành trắng tại đền cổ Urut 1000 năm.
Do đó mà tình trạng chất lượng nó sẽ tốt hơn nhiều.
Chúng được xem là các đài chim tinh Ziggurat.
Còn được gọi là bể núi.
Ra đời dựa trên cơ sở, người dân rớt sùng bái đồi núi,
sùng bái các thiên thể tục lệ và các xem những tinh tú trên bầu trời.
Ziggurat thuộc loại hình kiến trúc tầng bật.
Bể cao nọ đặt lên bể cao kia.
Càng ở trên cao thì kích thước của nó càng thu dần lại.
Có đường dốc trượt hoặc bật thang thẳng góc.
Hoặc muốn đi lên thì men theo những khối xây để đi lên đỉnh.
Trên đỉnh có một đền thời nhỏ.
Bật thang có khi lên từ bên phải và bên trái khối xây.
Cũng có kiểu bật thang hình xoáy ốc.
Trong số những tác phẩm điêu khác của Vương Triều III,
đáng chú ý nhất là những tác phẩm miêu tả Gurdir.
Ông là người đứng đầu Lagash cách đây hơn 4.000 năm.
Các bức tượng miêu tả ông đang ngồi hoặc đứng,
hai tay chấp lại, đầu cạo trọc,
đôi khi đội mũ và luôn mặc áo dài để hở một bên vai,
cánh tay cũng để lộ ra.
Ông ta có khu mặt trẻ,
đôi chân mày có hoa văn hình xương cá,
đôi mắt mỏ to.
Những bức tượng này hầu như được làm bằng đá Thạch Anh đánh bóng.
Đá Thạch Anh là một loài đá,
có màu sẫm rất quý hiếm và đắt tiện.
Nó có thể được nhập khẩu từ một quốc gia khác,
ngày nay gọi là Oman.
Đá Thạch Anh cực kỳ cứng và khó chạm khắt.
Để hiểu được độ quý hiếm của nó,
thì trên 9 bức tượng có một dòng chữ ghi là
Bức tượng này không phải được làm bằng bạc,
mà nó được làm bằng đá Thạch Anh.
Chứng tỏ giá trị của nó phải cao hơn những loài khoáng sản kia trên.