Vậy là mình đã hoàn thành series Đệ Tử Quy voice rồi, mục đích ban đầu là thu âm cho Min nghe, cả những lúc mẹ vắng nhà thì con nghe giọng cho yên tâm. Nhưng trong quá trình làm thì bất ngờ là mình cũng nhận được thụ ích. Hi vọng bạn và con nghe thật vui, mình sẽ rất vui nếu được nghe chia sẻ hoặc thu hoạch nếu có của bạn.
Phòng học của chúng ta phải thường xuyên lau chùi, quét dọn, vách tường phải giữ gìn sạch sẽ; bàn học, bàn đọc sách phải sạch sẽ, không bụi bẩn, ‘văn phòng tứ bảo’ (bốn bảo vật của phòng học) phải được đặt ngay ngắn, chỉnh tề. Lúc mài mực phải hết sức tập trung, không được mài mực lệch đi, mài lệch đi chính là tâm bạn không yên tĩnh; thái độ lúc viết chữ không đủ thận trọng, đặt bút viết tùy ý nguệch ngoạc, liền biểu thị ra tâm tính của bạn có khuyết điểm. Thu dọn sắp xếp sách vở phải có nguyên tắc, đặt ở chỗ cố định, không được tùy ý thay đổi; sách xem xong phải trả về chỗ cũ, để sau này dễ lấy ra xem lần nữa. Dù có việc gấp, cũng phải thu dọn sách vở đâu đó đàng hoàng rồi mới rời đi; sách nếu có thiếu trang hay hư tổn gì thì phải sửa ngay, nếu không để lâu sẽ quên mất, việc tu sửa sẽ khó khăn hơn nhiều. Không phải là sách của người uyên bác lý lẽ thông suốt viết ra, thì phải vứt bỏ nó, không thể đọc được; bởi vì loại sách này nói lý lẽ không rõ ràng, dùng lý không thích đáng, sẽ che đậy tai và mắt của bạn, tạo chướng ngại cho trí tuệ của bạn, phá hoại bản tính thiện lương và chí khí của bạn, khiến bạn không thể phân biệt được đúng sai. Nhưng chỉ cần bạn không tự cho mình là đúng, không đọc sách xấu tự mình làm tổn hại bản thân, không từ bỏ tự kỷ tiên thiên của mình, như vậy có thể tuần tự từng bước đạt tới cảnh giới Thánh hiền. Bính âm: 房 (fáng) 室 (shì) 清 (qīng),牆 (qiáng) 壁 (bì) 淨 (jìng); 幾 (jī) 案 (àn) 潔 (jié),筆 (bǐ) 硯 (yàn) 正 (zhèng)。 墨 (mò) 磨 (mó) 偏 (piān),心 (xīn) 不 (bù) 端 (duān); 字 (zì) 不 (bú) 敬 (jìng),心 (xīn) 先 (xiān) 病 (bìng)。 列 (liè) 典 (diǎn) 籍 (jí), 有 (yǒu) 定 (dìng) 處 (chù); 讀 (dú) 看 (kàn) 畢 (bì),還 (huán) 原 (yuán) 處 (chù)。 雖 (suī) 有 (yǒu) 急 (jí),卷 (juàn) 束 (shù) 齊 (qí); 有 (yǒu) 缺 (quē) 壞 (huài), 就 (jiù) 補 (bǔ) 之 (zhī)。 非 (fēi) 聖 (shèng) 書 (shū), 屏 (bǐng) 勿 (wù) 視 (shì); 敝 (bì) 聰 (cōng) 明 (míng),壞 (huài) 心 (xīn) 志 (zhì)。 勿 (wù) 自 (zì) 暴 (bào),勿 (wù) 自 (zì) 棄 (qì); 聖 (shèng) 與 (shèng) 賢 (xián), 可 (kě) 循 (xún) 至 (zhì)。 Lời dịch: Phòng ốc sạch, vách tường sạch; bàn học sạch, bút nghiên ngay. Mực mài nghiêng, tâm không chính; chữ không kính, tâm có bệnh. Xếp sách vở, chỗ cố định; đọc xem xong, trả chỗ cũ. Tuy có vội, cất chỉnh tề; có hư rách, liền tu chỉnh. Không sách Thánh, bỏ không xem; cản thông minh, hoại tâm chí. Chớ tự hại, chớ tự bỏ; Thánh và hiền, tiến đến cùng.
Trong phương pháp đọc sách, có ba điều nhất định phải làm được: “tâm đáo, nhãn đáo, khẩu đáo” (chú tâm, mắt nhìn, miệng đọc), ba điều này đều rất quan trọng. Đang đọc quyển sách này thì đừng nên nghĩ đến quyển sách khác; chưa đọc xong quyển sách này thì đừng nên bắt đầu đọc quyển sách khác. Khi lên kế hoạch đọc sách thì có thể chọn thời điểm thư thái một chút, nhưng khi đọc sách phải cố gắng nỗ lực chăm chỉ; công phu đầy đủ thì chỗ nào không hiểu sẽ tự nhiên minh bạch. Trong lòng có nghi vấn, liền lập tức ghi chép lại rồi tìm người chỉ dạy, mong tìm được ý nghĩa chính xác. Bính âm: 讀 (dú) 書 (shū) 法 (fǎ),有 (yǒu) 三 (sān) 到 (dào); 心 (xīn) 眼 (yǎn) 口 (kǒu),信 (xìn) 皆 (jiē) 要 (yào)。 方 (fāng) 讀 (dú) 此 (cǐ), 勿 (wù) 慕 (mù) 彼 (bǐ); 此 (cǐ) 未 (wèi) 終 (zhōng),彼 (bǐ) 勿 (wù) 起 (qǐ)。 寬 (kuān) 為 (wéi) 限 (xiàn),緊 (jǐn) 用 (yòng) 功 (gōng); 工 (gōng) 夫 (fū) 到 (dào),滯 (zhì) 塞 (sè) 通 (tōng)。 心 (xīn) 有 (yǒu) 疑 (yí), 隨 (suí) 札 (zhá) 記 (jì); 就 (jiù) 人 (rén) 問 (wèn),求 (qiú) 確 (què) 義 (yì)。 Lời dịch: Cách đọc sách, có ba điểm; tâm mắt miệng, đều xem trọng. Đang đọc đây, chớ thích kia; đây chưa xong, kia chớ đọc. Thời gian ít, mau chăm chỉ; công phu đủ, đọc liền thông. Tâm có nghi, liền chép lại; tìm người hỏi, cầu nghĩa đúng.
Bất kỳ việc gì nếu bản thân không dốc sức làm, chỉ học tập kiến thức trong sách vở mà không biết ứng dụng, thế thì rất không thiết thực, thiếu thực tế, sau này lớn lên không biết sẽ thành người như thế nào. Thế nhưng bản thân chỉ biết dốc sức làm một cách mù quáng, lại không học tập kiến thức và kinh nghiệm từ trong sách, rất cố chấp tự cho mình là đúng, thì ngược lại sẽ không thể hiểu rõ được đạo lý chân chính. Bính âm: 不(bú) 力(lì) 行(xíng), 但(dàn) 學(xué) 文(wén); 長(zhǎng)浮(fú) 華(huá), 成(chéng)何(hé) 人(rén)。 但(dàn) 力(lì) 行(xíng), 不(bù) 學(xué) 文(wén); 任(rèn) 己(jǐ) 見(jiàn), 昧(mèi) 理(lǐ) 真(zhēn)。 Lời dịch: Không thực hành, chỉ học văn; lớn phù hoa, thành người nào. Chỉ thực hành, không học văn; theo ý mình, mù chân lý.
Cùng là nhân loại như nhau, nhưng tính tình thì không giống nhau, đại đa số đều là người bình thường, người thực sự có đức hạnh khoan hậu cao thượng thì vô cùng ít. Nếu là người thực sự có đức tính khoan hậu cao thượng thì tất cả mọi người sẽ kính nể người ấy; bởi vì họ không nói lời nịnh hót, xu nịnh để lấy lòng người khác. Nếu có thể gần gũi với người có đức hạnh khoan hậu thì lợi ích vô cùng nhiều, và phẩm đức của chúng ta cũng sẽ tiến bộ từng ngày, lỗi lầm cũng sẽ giảm bớt từng ngày. Nếu không gần gũi với những người đức hạnh khoan hậu, không học tập họ, thế thì sẽ có rất nhiều tai hại. Bởi vì không có tấm gương mẫu mực để học tập thì những tiểu nhân đạo đức thấp kém kia sẽ thừa cơ tiếp cận, vô hình trung khiến chúng ta bị ảnh hưởng, dần dần chúng ta trở nên bại hoại. Đến cuối cùng, dẫu làm việc gì thì cũng sẽ thất bại. Bính âm: 同(tóng) 是(shì) 人(rén), 類(lèi) 不(bù) 齊(qí); 流(liú) 俗(sú) 眾(zhòng),仁(rén) 者(zhě) 希(xī)。 果(guǒ) 仁(rén) 者(zhě), 人(rén) 多(duō) 畏(wèi); 言(yán) 不(bú) 諱(huì), 色(sè) 不(bú) 媚(mèi)。 能(néng) 親(qīn) 仁(rén), 無(wú) 限(xiàn) 好(hǎo); 德(dé) 日(rì) 進(jìn), 過(guò) 日(rì) 少(shǎo)。 不(bù) 親(qīn) 仁(rén), 無(wú) 限(xiàn) 害(hài); 小(xiǎo) 人(rén) 進(jìn), 百(bǎi) 事(shì) 壞(huài)。 Lời dịch: Cùng là người, tính tình khác; thô tục nhiều, nhân từ ít. Đúng người nhân, người kính sợ; nói thẳng lời, không xu nịnh. Gần người nhân, tốt vô hạn; đức ngày tăng, lỗi ngày giảm. Không gần nhân, hại vô cùng; tiểu nhân đến, trăm việc hỏng.
Đối với nô bộc, nữ tỳ trong nhà thì điều quan trọng nhất chính là lời nói, hành vi của bản thân mình phải đoan chính, vô tư. Tuy lời nói, hành vi đã đoan chính, vô tư thì vẫn cần phải nhân từ, khoan dung, không nên hà khắc. Đối nhân xử thế thì không được cậy quyền thế để khiến người khác phục tùng, nếu không thì trong tâm họ nhất định không phục, sẽ gây ra họa hoạn sau này. Nếu như chúng ta dùng đạo lý để thuyết phục người khác, khiến họ tình nguyện thuận theo ý của mình mà làm, như thế sẽ không gây ra bất kỳ nghị luận, bàn tán, bất bình nào. Bính âm: 待(dài) 僕(pú) 婢(bì), 身(shēn) 貴(guì) 端(duān); 雖(suī) 貴(guì) 端(duān), 慈(cí) 而(ér) 寬(kuān)。 勢(shì) 服(fú) 人(rén), 心(xīn) 不(bù) 然(rán); 理(lǐ) 服(fú) 人(rén), 方(fāng) 無(wú) 言(yán)。 Lời dịch: Với người hầu, thân đoan chính; tuy đoan chính, lòng từ khoan. Thế phục người, tâm không phục; lý phục người, mới không bàn.
Hễ nhận được đồ vật hoặc cho người khác đồ vật thì điều tối quan trọng là phải nhận biết rõ ràng: Cho người khác thì phải nhiều, nhận của người khác thì phải ít. Khi đối đãi với người khác thì trước tiên tự hỏi mình có thích như thế này hay không. Nếu ngay cả mình cũng không muốn thì phải lập tức dừng ngay, không làm như thế với người ta nữa. Nhận được ân huệ của người khác thì phải ghi nhớ báo đáp. Oán hận đối với người khác thì phải quên đi, chớ để trong tâm. Báo đáp oán thù đối với người khác thì phải ít đi. Báo đáp ân huệ của người khác thì phải lâu dài và nhiều hơn. Bính âm: 凡(fán) 取(qǔ) 與(yǔ), 貴(guì) 分(fēn) 曉(xiǎo); 與(yǔ) 宜(yí) 多(duō), 取(qǔ) 宜(yí) 少(shǎo)。 將(jiāng) 加(jiā) 人(rén), 先(xiān) 問(wèn) 己(jǐ); 己(jǐ) 不(bú) 欲(yù), 即(jí) 速(sù) 已(yǐ)。 恩(ēn) 欲(yù) 報(bào), 怨(yuàn) 欲(yù) 忘(wàng); 報(bào) 怨(yuàn) 短(duǎn), 報(bào) 恩(ēn) 長(cháng)。 Lời dịch: Hễ nhận cho, cần phân rõ; cho nên nhiều, nhận nên ít. Sắp cho người, trước hỏi mình; mình không muốn, liền mau ngừng. Ân muốn báo, oán muốn quên; báo oán ngắn, báo ân dài.
Không được lan truyền khuyết điểm và lỗi lầm của người khác ra ngoài; Nếu biết được bí mật của người khác chúng ta cũng không được tìm hiểu hoặc đi khắp nơi rêu rao. Nên biết đánh giá cao và tuyên dương những ưu điểm của người khác, vì đây là hành vi tốt; Người được khen ngợi nếu biết sẽ nhận được khích lệ to lớn thì càng cố gắng nỗ lực vươn lên. Nói ra lỗi lầm của người khác khắp nơi, là một loại hành vi không tốt, nếu đối phương biết bạn phê bình họ quá mức như vậy, thì ngược lại bạn sẽ tự chuốc lấy tai họa cho mình. Bạn bè nên khuyến khích nhau cùng làm việc thiện, để việc tu dưỡng phẩm đức ngày càng được nâng cao. Nếu thấy bạn mình mắc lỗi mà không sửa, mà cứ để bạn ấy tái phạm lỗi lầm đó nhiều lần thì sẽ làm tổn hại đến phẩm hạnh của cả hai người. Bính âm: 人(rén) 有(yǒu) 短(duǎn),切(qiè) 莫(mò) 揭(jiē); 人(rén) 有(yǒu) 私(sī),切(qiè) 莫(mò) 說(shuō)。 道(dào) 人(rén) 善(shàn), 即(jí) 是(shì) 善(shàn); 人(rén) 知(zhī) 之(zhī), 愈(yù) 思(sī) 勉(miǎn)。 揚(yáng) 人(rén) 惡(è), 即(jí) 是(shì) 惡(è); 疾(jí) 之(zhī) 甚(shèn), 禍(huò) 且(qiě) 作(zuò)。 善(shàn) 相(xiāng) 勸(quàn), 德(dé) 皆(jiē) 建(jiàn); 過(guò) 不(bù) 規(guī), 道(dào) 兩(liǎng) 虧(kuī)。 Lời dịch: Người có lỗi, chớ vạch trần; việc riêng người, chớ nói truyền. Khen người thiện, chính là thiện; người biết được, càng cố gắng. Khen người ác, chính là ác; ác cùng cực, tai họa đến. Cùng khuyên thiện, cùng lập đức; lỗi không khuyên, đôi bên sai.
Mình có năng lực thì không được chỉ lo cho bản thân, từ chối giúp đỡ người khác. Người khác có tài năng thì không được đố kỵ, không được nói xấu họ. Không được xu nịnh lấy lòng người giàu có, cũng không được đối đãi với người nghèo khó bằng thái độ kiêu ngạo; không được chán ghét những thứ đã cũ hoặc những người thân và bạn bè cũ, không được chỉ thích những thứ mới hoặc những người bạn mới. Khi người khác không rảnh rỗi thì không được quấy rầy họ bằng những chuyện vặt vãnh; khi người khác có tâm trạng không vui, đừng nói quá nhiều làm phiền họ. Bính âm: 己(jǐ) 有(yǒu) 能(néng),勿(wù) 自(zì) 私(sī); 人(rén) 有(yǒu) 能(néng),勿(wù) 輕(qīng) 訾(zǐ)。 勿(wù) 諂(chǎn) 富(fù),勿(wù) 驕(jiāo) 貧(pín); 勿(wù) 厭(yàn) 故(gù),勿(wù) 喜(xǐ) 新(xīn)。 人(rén) 不(bù) 閒(xián),勿(wù) 事(shì) 攪(jiǎo); 人(rén) 不(bù) 安(ān),勿(wù) 話(huà) 擾(rǎo)。 Lời dịch: Mình có tài, chớ ích kỷ; người có tài, chớ phê bình. Chớ nịnh giàu, chớ khinh nghèo; chớ ghét cũ, chớ thích mới. Người không rảnh, chớ làm phiền; người bất an, chớ nói nhiễu.
Giữa người với người đều nên yêu thương nhau (tương thân tương ái), giống như bầu trời vô tư che phủ lấy hết thảy, như mặt đất to lớn nâng đỡ nuôi dưỡng vạn vật như nhau. Người có phẩm hạnh cao thượng tự nhiên thanh danh sẽ được truyền đi rất xa, mọi người đều kính trọng họ là bởi họ có phẩm hạnh tốt chứ không phải họ có tướng mạo bề ngoài đẹp hay trang phục hoa lệ. Người tài hoa nhất định sẽ nổi danh, mọi người khâm phục anh ta là bởi vì năng lực của anh ta giỏi, chứ không cần dựa vào ăn to nói lớn, tâng bốc bản thân để được mọi người tán thưởng. Bính âm: 凡(fán) 是(shì) 人(rén), 皆(jiē) 須(xū) 愛(ài); 天(tiān) 同(tóng) 覆(fù), 地(dì) 同(tóng) 載(zài)。 行(xìng) 高(gāo) 者(zhě),名(míng) 自(zì) 高(gāo); 人(rén) 所(suǒ) 重(zhòng), 非(fēi) 貌(mào) 高(gāo)。 才(cái) 大(dà) 者(zhě),望(wàng) 自(zì) 大(dà); 人(rén) 所(suǒ) 服(fú),非(fēi) 言(yán) 大(dà)。 Lời dịch: Phàm là người, đều yêu thương; che cùng trời, ở cùng đất. Người hạnh cao, danh tự cao; mọi người trọng, không bề ngoài. Người tài lớn, danh tự lớn; được người phục, không huênh hoang.
Lỗi do vô ý gọi là ‘sai’, biết rõ mà cố phạm lỗi thì gọi là ‘tội’, là ác. Biết sai có thể sửa thì không còn tính là sai lầm nữa, nếu như vẫn còn nói dối để che đậy lỗi lầm thì đã sai lại càng sai, tội càng thêm nặng. Bính âm: 無(wú) 心(xīn) 非(fēi),名(míng) 為(wéi) 錯(cuò); 有(yǒu) 心(xīn) 非(fēi),名(míng) 為(wéi) 惡(è); 過(guò) 能(néng) 改(gǎi),歸(guī) 於(yú) 無(wú); 倘(tǎng) 掩(yǎn) 飾(shì),增(zēng) 一(yì) 辜(gū)。 Lời dịch: Lỗi vô ý, gọi là sai; lỗi cố ý, gọi là tội; Biết sửa lỗi, không còn tội; nếu che giấu, thêm một tội.
Nếu cứ nghe người khác phê bình lỗi lầm của mình liền rất tức giận, nghe người khác tán thưởng mình liền vô cùng cao hứng, hoan hỷ, vậy thì bạn bè xấu biết cách nói chuyện lấy lòng bạn sẽ hay tiếp cận bạn, mà những người bạn tốt sẵn lòng chỉ ra khuyết điểm sai sót của bạn sẽ lùi bước, rời xa bạn. Nếu như nghe người khác ca ngợi mình mà trong lòng lại cảm thấy bất an, nghe người khác nói đến khuyết điểm của mình lại có thể vui vẻ tiếp thu; như thế những người chính trực, bao dung sẽ từ từ thân thiết với bạn, cùng trở thành bạn tốt của nhau. Bính âm: 聞(wén) 過(guò) 怒(nù), 聞(wén) 譽(yù) 樂(lè); 損(sǔn) 友(yǒu) 來(lái), 益(yì) 友(yǒu) 卻(què)。 聞(wén) 譽(yù) 恐(kǒng), 聞(wén) 過(guò) 欣(xīn); 直(zhí) 諒(liàng) 士(shì),漸(jiàn) 相(xiāng) 親(qīn)。 Lời dịch: Nghe lỗi giận, nghe khen vui; bạn xấu đến, bạn tốt đi. Nghe khen sợ, nghe lỗi vui; người trực lượng, dần gần gũi.
Một ‘chính nhân quân tử’ (người quân tử chân chính) thì sẽ không bao giờ so sánh chuyện giàu có với người khác, họ chỉ chú trọng vào phẩm đức, học vấn, tài năng hay nghệ thuật xem có chỗ nào không bằng người để bản thân gắng sức vươn lên. Nếu như về phương diện quần áo, ăn uống không được bằng người khác thì không nên cảm thấy buồn. Bính âm: 惟(wéi) 德(dé) 學(xué), 惟(wéi) 才(cái) 藝(yì), 不(bù) 如(rú) 人(rén), 當(dāng) 自(zì) 勵(lì)。 若(ruò) 衣(yī) 服(fú), 若(ruò) 飲(yǐn) 食(shí), 不(bù) 如(rú) 人(rén), 勿(wù) 生(shēng) 戚(qī)。 Lời dịch: Chỉ đức học, chỉ tài nghệ, không bằng người, phải tự gắng. Nếu quần áo, nếu ăn uống, không bằng người, chớ nên buồn.
Nhìn thấy ưu điểm hoặc sở trường của người khác, phải hy vọng mình cũng có thể giống như họ; dù cho trình độ chênh lệch quá xa so với người ta, cũng phải dốc sức quyết tâm dần dần theo kịp. Nhìn thấy khuyết điểm hoặc sai lầm của người khác, phải nhanh chóng soi xét lại hành vi tư tưởng của bản thân; nếu có khuyết điểm thì nên cải thiện ngay. Nếu như không có, phải cảnh giác hơn nữa, không thể đã biết rõ rồi mà còn cố ý phạm phải, lặp lại sai lầm của người khác. Bính âm: 見(jiàn) 人(rén) 善(shàn), 即(jí) 思(sī) 齊(qí); 縱(zòng) 去(qù) 遠(yuǎn), 以(yǐ) 漸(jiàn) 躋(jī)。 見(jiàn) 人(rén) 惡(è), 即(jí) 內(nèi) 省(xǐng); 有(yǒu) 則(zé) 改(gǎi), 無(wú) 加(jiā) 警(jǐng)。 Lời dịch: Thấy người tốt, muốn vươn bằng; dù cách xa, dần tiến tới. Thấy người xấu, liền hướng nội; có thì sửa, không thì phòng.
Khi chưa thấy rõ được chân tướng, không được tùy tiện nói loạn, nói lung tung, nói bừa; khi chưa hiểu đích xác, rõ ràng, tường tận, không thể tùy tiện lan truyền, truyền bá. Việc không thích hợp, không nên làm, không được tùy tiện đáp ứng, thuận theo; nếu như tùy tiện đáp ứng, thuận theo thì dù có trực tiếp làm hay không trực tiếp làm cũng đều là sai. Hễ là nói chuyện, cần phải thận trọng cân nhắc thái độ sao cho từ tốn; không được nói quá gấp quá nhanh, không được nói chuyện mơ hồ không rõ ràng, nói lan man, chuyện nọ xọ chuyện kia. Nghe được người khác nói chuyện đâu đâu, chuyện không liên quan tới mình, không được can dự, tham gia vào. Bính âm: 見(jiàn) 未(wèi) 真(zhēn), 勿(wù) 輕(qīng) 言(yán); 知(zhī) 未(wèi) 的(dí), 勿(wù) 輕(qīng) 傳(chuán)。 事(shì) 非(fēi) 宜(yí), 勿(wù) 輕(qīng) 諾(nuò); 茍(gǒu) 輕(qīng) 諾(nuò), 進(jìn) 退(tuì) 錯(cuò)。 凡(fán) 道(dào) 字(zì), 重(zhòng) 且(qiě) 舒(shū); 勿(wù) 急(jí) 遽(jù), 勿(wù) 模(bǐ) 糊(hú)。 彼(bǐ) 說(shuō) 長(cháng), 此(cǐ) 說(shuō) 短(duǎn); 不(bù) 關(guān) 己(jǐ), 莫(mò) 閒(xián) 管(guǎn)。 Lời dịch: Chưa chân tỏ, chớ khinh ngôn; biết chưa tường, chớ khinh truyền. Việc không hợp, chớ khinh thuận; nếu khinh thuận, tiến lui sai. Thường nói chuyện, trọng từ tốn; chớ nhanh vội, chớ mơ hồ. Kia nói hay, đây nói dở; không dính mình, chớ rỗi dự.
Hễ nói ra điều gì thì đều nhất định phải giữ chữ Tín. Nói chuyện lừa gạt người khác hoặc tùy tiện nói bậy bạ, là việc tuyệt đối không được làm! Nói nhiều mà làm không được, chẳng bằng nói ít một chút vẫn tốt hơn. Hơn nữa, nói chuyện phải nói lời chân thật; không được lời ngon tiếng ngọt hoặc nói ‘hoa ngôn xảo ngữ’ để lấy lòng người khác. Lối nói chua ngoa cay nghiệt, lời khiếm nhã và giọng điệu thô tục đều cần phải sửa đổi. Bính âm: 凡(fán) 出(chū) 言(yán), 信(xìn) 為(wéi) 先(xiān); 詐(zhà) 與(yǔ) 妄(wàng),奚(xī) 可(kě) 焉(yān)? 說(shuō) 話(huà) 多(duō), 不(bù) 如(rú) 少(shǎo); 惟(wéi) 其(qí) 是(shì), 勿(wù) 佞(nìng) 巧(qiǎo)。 刻(kè) 薄(báo) 話(huà), 穢(huì) 污(wū) 詞(cí); 市(shì) 井(jǐng) 氣(qì), 切(qiè) 戒(jiè) 之(zhī)! Lời dịch: Lời đã nói, tín làm đầu; lời dối trá, sao nói được? Nói nhiều lời, không bằng ít; phải nói thật, chớ xảo nịnh. Lời khắc bạc, từ dơ bẩn; giọng thô tục, phải bỏ đi!
Lúc sắp bước vào cửa, trước tiên cần hỏi rõ xem có người ở bên trong không; lúc tiến vào đại sảnh/phòng khách, nhất định phải cất cao giọng chào hỏi mọi người. Người khác hỏi bạn là ai, bạn nên trả lời họ tên của mình; nếu chỉ trả lời “Tôi” thì người khác sẽ không biết rõ ràng. Sử dụng đồ vật của người khác, trước tiên phải nói rõ, xin phép mượn dùng; Nếu như không được đồng ý, tự tiện lấy dùng thì chính là trộm. Mượn dùng đồ vật của người khác thì phải mau trả lại sau khi sử dụng xong; Người khác mượn đồ của mình, nếu như mình có thì cho mượn không nên keo kiệt. Bính âm: 將(jiāng) 入(rù) 門(mén), 問(wèn) 孰(shú) 存(cún); 將(jiāng) 上(shàng) 堂(táng), 聲(shēng) 必(bì) 揚(yáng)。 人(rén) 問(wèn) 誰(shuí), 對(duì) 以(yǐ) 名(míng); 吾(wú) 與(yǔ) 我(wǒ), 不(bù) 分(fēn) 明(míng)。 用(yòng) 人(rén) 物(wù), 須(xū) 明(míng) 求(qiú); 倘(tǎng) 不(bú) 問(wèn), 即(jí) 為(wéi) 偷(tōu)。 借(jiè) 人(rén) 物(wù), 及(jí) 時(shí) 還(huán); 人(rén) 借(jiè) 物(wù), 有(yǒu) 勿(wù) 慳(qiān)。 Lời dịch: Sắp vào cửa, hỏi có ai; sắp vào nhà, cất tiếng lớn. Người hỏi ai, đáp rõ tên; nói ta tôi, không rõ ràng. Dùng đồ người, phải xin phép; nếu không hỏi, tức là trộm. Mượn đồ người, nhanh trả lại; người hỏi mượn, chớ keo kiệt.
Khi nhấc mành cửa phải làm chầm chậm, đừng để phát ra âm thanh; khi chuyển hướng, khoảng cách phải rộng ra một chút để không va vào chỗ có góc cạnh. Mặc dù trong tay cầm một vật trống rỗng nhưng cũng nên cẩn thận giống như mang một vật chứa nhiều đồ; đi vào phòng không có người cũng giống như đi vào phòng có người. Làm việc nào đó không nên làm gấp gáp vội vã, nếu quá gấp gáp sẽ sinh ra nhiều lỗi sai, nhầm lẫn; đừng ngại khó khăn, cũng không nên phớt lờ, xem thường làm hời hợt. Nơi dễ xảy ra gây chuyện, đánh nhau, tuyệt đối không được đến gần; hành vi và tư tưởng sai trái, bất chính, cũng tuyệt đối không được nghe hay hỏi tới. Bính âm: 緩(huǎn) 揭(jiē) 簾(lián), 勿(wù) 有(yǒu) 聲(shēng); 寬(kuān) 轉(zhuǎn) 彎(wān), 勿(wù) 觸(chù) 棱(léng)。 執(zhí) 虛(xū) 器(qì), 如(rú) 執(zhí) 盈(yíng); 入(rù) 虛(xū) 室(shì), 如(rú) 有(yǒu) 人(rén)。 事(shì) 勿(wù) 忙(máng),忙(máng) 多(duō) 錯(cuò); 勿(wù) 畏(wèi) 難(nán), 勿(wù) 輕(qīng) 略(lüè)。 鬥(dòu) 鬧(nào) 場(chǎng), 絕(jué) 勿(wù) 近(jìn); 邪(xié) 僻(pì) 事(shì), 絕(jué) 勿(wù) 問(wèn)。 Lời dịch: Vén mành chậm, chớ ra tiếng; rẽ quẹo rộng, chớ đụng góc. Cầm vật rỗng, như vật đầy; vào phòng trống, như có người. Chớ làm vội, vội sai nhiều; không sợ khó, chớ qua loa. Nơi ồn náo, không được gần; việc sai lạ, không được hỏi.
Mặc quần áo cần chú trọng chỉnh tề, sạch sẽ, không phải coi trọng đắt tiền, lộng lẫy; quần áo mặc trước tiên cần phải cân nhắc đến thân phận, địa vị của mình và nơi chốn mình đến tham dự, sau đó càng phải cân nhắc sao cho phù hợp với tình hình kinh tế của gia đình mình. Ăn uống hằng ngày phải chú ý cân đối dinh dưỡng, không được kén chọn; ba bữa cơm nên chừng mực, không được ăn uống quá mức. Người trẻ tuổi không được uống rượu, bởi vì uống say sẽ ăn nói xằng bậy, lộ ra trăm thói xấu. Bính âm: 衣(yī) 貴(guì) 潔(jié), 不(bú) 貴(guì) 華(huá); 上(shàng) 循(xún) 分(fèn), 下(xià) 稱(chèng) 家(jiā)。 對(duì) 飲(yǐn) 食(shí) , 勿(wù) 揀(jiǎn) 擇(zé); 適(shì) 可(kě) 止(zhǐ), 勿(wù) 過(guò) 則(zé)。 年(nián) 方(fāng) 少(shào), 勿(wù) 飲(yǐn) 酒(jiǔ); 飲(yǐn) 酒(jiǔ) 醉(zuì), 最(zuì) 為(wéi) 醜(chǒu)。 Lời dịch: Áo trọng sạch, không trọng sang; trước theo phận, sau hợp nhà. Với ăn uống, chớ kén chọn; vừa no dừng, chớ quá mức. Tuổi còn nhỏ, chớ uống rượu; uống rượu say, rất là xấu.
Đi đường thong thả, ung dung, không vội vã; Đứng tư thế đoan chính, ngay thẳng, ngẩng đầu ưỡn ngực; vái chào phải chắp tay khom lưng, hành lễ quỳ lạy thái độ phải cung kính. Chân không thể giẫm đạp lên thềm cửa, thân thể không được nghiêng lệch, xiêu vẹo; ngồi xuống không được mở rộng hai chân, không được rung đùi. Bính âm: 步(bù) 從(cōng) 容(róng), 立(lì) 端(duān) 正(zhèng); 揖(yī) 深(shēn) 圓(yuán), 拜(bài) 恭(gōng) 敬(jìng)。 勿(wù) 踐(jiàn) 閾(yù), 勿(wù) 跛(bǒ) 倚(yǐ); 勿(wù) 箕(jī) 踞(jù), 勿(wù) 搖(yáo) 髀(bì)。 Lời dịch: Đi thong thả, đứng ngay thẳng; chào cúi sâu, lạy cung kính. Chớ đạp thềm, không nghiêng dựa; chớ ngồi dang, chớ rung đùi.




















