Trong chữ Hán, chữ Nhân 人 tượng trưng cho con người. Thêm một nét ngang, chữ Nhân biến thành chữ Đại 大, nghĩa là lớn. Thêm một nét ngang phía trên nữa, chữ Đại trở thành chữ Thiên 天, nghĩa là trời. Nhưng cũng từ chữ Đại 大, chỉ cần thêm một dấu chấm bên cạnh, lại thành chữ Khuyển 犬, nghĩa là con chó.
- Người thầy dậy từ 3 giờ sáng bán bánh tét, bán nhang mua sách cho học trò nghèo
- Không phải nỗi khổ nào cũng cần kể ra, không phải chuyện buồn nào cũng nên giữ trong lòng
- Nghẹn lòng câu chuyện bé gái 15 tuổi nhảy cầu ở Cốc Lếu: Sinh mệnh đáng quý, xin đừng từ bỏ hy vọng
Đây là cách chiết tự mang ý nghĩa triết lý, tuy không phải nguồn gốc cấu tạo chính thức của những chữ này, nhưng lại gợi ra một bài học đáng suy ngẫm: Cùng mang hình hài con người, có người sống ngày càng cao quý, có thể làm nên những việc lớn lao; nhưng cũng có người vì đánh mất nhân cách mà tự hạ thấp giá trị của chính mình.
Chữ Nhân và đạo lý âm dương

Theo cách diễn giải trong tư tưởng Đạo gia, chữ Nhân 人 gồm hai nét: nét phẩy và nét mác. Hai nét dựa vào nhau, nâng đỡ nhau để tạo thành một chỉnh thể. Người ta liên tưởng nét bên trái thuộc Dương, nét bên phải thuộc Âm, thể hiện quy luật âm dương tương hỗ trong vạn vật.
Từ đó, chữ Nhân được dùng để gợi mở mối quan hệ giữa thể xác và tinh thần. Thân thể là nơi con người tồn tại trong thế giới vật chất, còn tinh thần là đời sống nội tâm, ý thức và phẩm chất bên trong. Một cơ thể khỏe mạnh nhưng tâm hồn trống rỗng, thiếu đạo đức, không biết phân biệt đúng sai thì cũng khó có được một cuộc đời thực sự tốt đẹp.
Con người ngày nay thường dành rất nhiều thời gian để chăm chút vẻ ngoài, tìm kiếm tiền bạc, địa vị và những tiện nghi vật chất. Những điều ấy không có gì sai, nhưng nếu vì chúng mà quên mất việc nuôi dưỡng tâm hồn thì cuộc sống dù đủ đầy vẫn có thể trở nên nghèo nàn.
Cổ nhân coi trọng việc tu tâm cũng bởi vậy. Một người có thể không sở hữu nhiều tài sản, nhưng nếu biết sống nhân hậu, giữ chữ tín, có lòng tự trọng và biết nghĩ cho người khác thì vẫn là người giàu có về tinh thần.
Từ chữ Đại đến chữ Thiên: Tầm vóc của con người nằm ở đức hạnh
Người xưa có câu: “Đức dày chở vật”, ý nói người có đức hạnh lớn mới đủ khả năng gánh vác những việc lớn lao.
Chữ Đại 大 gợi đến sự lớn lao, nhưng cái lớn đáng quý nhất không nằm ở tiền bạc hay quyền thế, mà nằm ở tấm lòng và nhân cách. Có người giữ chức vụ cao nhưng không biết tôn trọng người khác; có người giàu sang nhưng sẵn sàng chà đạp người yếu thế để bảo vệ lợi ích riêng. Ngược lại, có người bình dị, không quyền cao chức trọng nhưng luôn sống ngay thẳng, biết giúp đỡ người khó khăn.
Đó mới là sự khác biệt giữa lớn về địa vị và lớn về nhân cách.
Còn chữ Thiên 天 gợi hình ảnh bầu trời rộng lớn, khiến người ta liên tưởng đến cảnh giới sống thuận theo đạo lý, biết kính sợ trời đất và giữ gìn lương tâm. Người có trí tuệ không chỉ biết tiến lên để đạt được điều mình mong muốn, mà còn biết dừng lại trước những việc trái với đạo nghĩa.
Bốn chữ đồng âm: Nhân, Nhẫn, Nhận, Nhậm
Trong tiếng Hán, những chữ 仁, 忍, 韧, 任 có cách đọc gần giống hoặc đồng âm tùy hệ thống phát âm, nhưng mang những ý nghĩa khác nhau. Nếu nhìn từ góc độ tu dưỡng đạo đức, chúng có thể gợi ra bốn phẩm chất quan trọng của một con người.
Nhân 仁 – Lòng yêu thương.
Khổng Tử coi Nhân là tư tưởng cốt lõi trong đạo làm người. Nhân là biết yêu thương, biết đặt mình vào hoàn cảnh của người khác, không vì lợi ích riêng mà làm tổn thương người vô tội. Một người có lòng nhân ái không nhất thiết phải làm những việc lớn lao, đôi khi chỉ cần biết nói một lời tử tế, chìa tay giúp người gặp khó khăn cũng đã gieo được một điều thiện lành.
Nhẫn 忍 – Biết khoan dung và kiềm chế.
Trong cuộc sống, không phải ai cũng có suy nghĩ và cách hành xử giống chúng ta. Nếu gặp chuyện trái ý liền nổi nóng, gặp người không vừa lòng liền tranh hơn thua, cuộc đời sẽ luôn bị cuốn vào những mâu thuẫn không đáng có.
Nhẫn không có nghĩa là hèn yếu hay cam chịu mọi bất công. Nhẫn là biết kiểm soát cảm xúc, không để một phút nóng giận phá hỏng những điều tốt đẹp đã gây dựng. Người có bản lĩnh biết lúc nào cần lên tiếng, lúc nào nên lùi một bước để giữ hòa khí.
Nhận 韧 – Ý chí bền bỉ.
Chữ này mang nghĩa kiên cường, dẻo dai, bền bỉ. Đời người không tránh khỏi những lúc thất bại, bệnh tật, mất mát hay nghịch cảnh. Người có ý chí không phải là người chưa từng đau khổ, mà là người dù trải qua phong ba vẫn không dễ dàng đánh mất niềm tin và phương hướng sống.
Nhậm 任 – Trách nhiệm.
Làm người phải biết chịu trách nhiệm với lời nói, hành động và những lựa chọn của mình. Không thể khi thành công thì nhận hết công lao, khi thất bại lại đổ lỗi cho người khác. Người trưởng thành là người dám nhìn nhận sai lầm, biết sửa đổi và không trốn tránh bổn phận.
Nhân để biết yêu thương, Nhẫn để biết kiềm chế, Nhận để có ý chí và Nhậm để sống có trách nhiệm. Nếu một người có thể thực hành được những phẩm chất ấy, cuộc đời tự nhiên sẽ có thêm chiều sâu và giá trị.
Đừng để một dấu chấm làm thay đổi cả nhân cách

Điều đáng suy ngẫm nhất trong cách chiết tự chữ Đại 大 thành chữ Khuyển 犬 chính là lời nhắc nhở về sự lựa chọn của con người.
Chỉ một dấu chấm nhỏ, hình dạng chữ đã thay đổi. Cũng như trong cuộc sống, đôi khi chỉ vì một chút tham lam, một phút nóng giận hay một lần bất chấp đạo nghĩa, con người có thể đánh mất lòng tự trọng và sự tin tưởng mà người khác dành cho mình.
Có người vì tiền bạc mà phản bội ân nhân. Có người vì quyền lợi mà chèn ép kẻ yếu. Có người vì danh vọng mà sẵn sàng nói dối, hãm hại người vô tội. Đến khi đạt được điều mình muốn, họ lại không nhận ra rằng thứ đã mất đi chính là phẩm giá của bản thân.
Cổ nhân coi trọng chữ Đức cũng bởi vậy. Tài năng có thể giúp một người tiến xa, tiền bạc có thể đem lại địa vị, nhưng chỉ có nhân cách mới giúp người ấy được kính trọng lâu dài.
Suy cho cùng, sinh ra làm người là điều tự nhiên, nhưng sống sao cho xứng đáng với hai chữ con người lại là cả một quá trình tu dưỡng.
Không nhất thiết ai cũng phải trở thành người vĩ đại, càng không cần phải hơn thua với thiên hạ. Chỉ cần sống có lòng nhân, biết nhẫn nhịn khi cần, kiên cường trước nghịch cảnh và có trách nhiệm với những gì mình làm.
Bởi làm người có thể không giàu sang, không quyền thế, không lưu danh sử sách, nhưng nhất định phải có nhân cách. Đừng vì một chút lợi ích mà đánh mất chữ Nhân, đừng vì những ham muốn nhất thời mà quên đi đạo lý. Khi giữ được tâm sáng, sống thuận với lương tâm và biết tu dưỡng bản thân, ấy cũng chính là lúc con người đang từng bước nâng cao giá trị của sinh mệnh mình.
Tiểu Hoa biên tập


