Có một nghịch lý trong việc nuôi dạy con cái: cha mẹ càng muốn che chở, đôi khi con càng khó trưởng thành. Bởi một đứa trẻ lớn lên trong sự sắp đặt quá đầy đủ, mọi khó khăn đều có người giải quyết, mọi sai lầm đều có người đứng ra gánh chịu, chưa chắc đã biết cách tự mình đối diện với cuộc sống.

Điều một đứa trẻ thiếu đôi khi không phải là tình yêu thương hay điều kiện vật chất, mà là những bản lĩnh lẽ ra nó phải tự rèn luyện qua năm tháng. Biết lựa chọn, biết chịu trách nhiệm và biết giải quyết vấn đề là những năng lực không thể có được nếu cha mẹ luôn làm thay mọi việc.

Khi còn nhỏ, con cần được bảo vệ. Nhưng khi lớn lên, con cũng cần được trao cơ hội tự bước đi. Nếu cha mẹ không có ba phần quyết đoán, thậm chí đôi khi phải nghiêm khắc đến mức bị con hiểu lầm là tàn nhẫn, thì rất có thể một ngày nào đó, khi rời khỏi vòng tay gia đình, con sẽ lúng túng trước những việc bình thường nhất của cuộc đời.

Phần tàn nhẫn thứ nhất: Không quyết định thay con mọi chuyện

Khi con còn nhỏ, cha mẹ sắp xếp mọi việc là điều tự nhiên. Nhưng khi con dần trưởng thành, nếu chọn trường nào, kết giao với ai, giải quyết mâu thuẫn ra sao cũng đều do cha mẹ quyết định, thì con rất khó hình thành khả năng tự chủ.

Điều đáng lo không phải là con đôi lần lựa chọn sai, mà là nó dần mất đi thói quen tự suy nghĩ. Mỗi khi gặp chuyện khó xử, phản ứng đầu tiên là tìm người hỏi ý kiến. Khi kết quả không như mong muốn, nó lại cho rằng quyết định ban đầu là của người khác, vì thế trách nhiệm cũng chẳng thuộc về mình.

Sự phụ thuộc ấy nếu kéo dài sẽ trở thành thói quen. Ngay cả những việc nằm trong khả năng, con cũng ngại bước ra khỏi vùng an toàn.

Montaigne từng nói: “Nền giáo dục tốt nhất là khiến đứa trẻ trở thành chủ nhân của chính mình.”

Cha mẹ có thể đưa ra lời khuyên, phân tích lợi hại và chia sẻ kinh nghiệm, nhưng lựa chọn cuối cùng nên thuộc về con. Nếu con chọn sai, hãy cùng con nhìn lại nguyên nhân; nếu con phân vân, hãy giúp con cân nhắc được mất. Đừng vì sợ con đi đường vòng mà quyết định luôn con đường thay nó.

Bởi một người chỉ thực sự trưởng thành khi biết suy nghĩ và chịu trách nhiệm với lựa chọn của chính mình.

Phần tàn nhẫn thứ hai: Không gánh thay con mọi hậu quả

Hứa với người khác mà không thực hiện được thì phải tìm cách khắc phục. Tiêu tiền thiếu tính toán thì phải học cách sắp xếp lại chi tiêu. Làm việc không suy nghĩ trước sau thì khi xảy ra vấn đề, phải biết đối diện với những rắc rối do mình gây ra.

Những trải nghiệm ấy có thể khiến con không vui, thậm chí phải chịu một chút thiệt thòi, nhưng chính chúng giúp con hiểu rằng mỗi hành động đều có kết quả và mỗi người phải có trách nhiệm với việc mình làm.

Thế nhưng, có những cha mẹ không nỡ để con chịu bất kỳ tổn thất nào. Con mắc lỗi thì vội vàng giải thích thay, con thất hứa thì cha mẹ đứng ra xin lỗi, con gây chuyện thì lập tức xuất hiện để thu dọn hậu quả.

Cha mẹ nghĩ rằng mình làm thêm một chút thì con sẽ bớt khổ một chút. Nhưng nếu lần nào cũng có người đứng ra giải quyết, con sẽ lấy đâu ra cơ hội học cách chịu trách nhiệm?

Có người từng nói: “Vốn liếng cha mẹ có thể cho con không chỉ là đường lui phía sau, mà còn là bản lĩnh bước ra ngoài.”

Điều đó không có nghĩa là cha mẹ phải mặc kệ con khi gặp khó khăn. Những vấn đề liên quan đến an toàn, sức khỏe hoặc vượt quá khả năng chịu đựng của con, cha mẹ vẫn cần kịp thời bảo vệ và giúp đỡ. Nhưng với những sai sót nhỏ mà con đủ sức tự khắc phục, hãy để con có cơ hội tự giải quyết.

Một lần tự mình sửa chữa sai lầm đôi khi có giá trị hơn rất nhiều lời nhắc nhở. Bởi bài học về trách nhiệm chỉ thực sự thấm sâu khi con hiểu rằng mình không thể mãi dựa vào người khác để xử lý hậu quả.

Phần tàn nhẫn thứ ba: Không chỉ lo cho con cuộc sống an nhàn mà quên dạy con cách giải quyết vấn đề.

Một đứa trẻ biết đọc sách chưa chắc đã biết sắp xếp cuộc sống. Có người chăm sóc chu đáo cũng không đồng nghĩa với việc nó có khả năng tự lập.

Từ việc dọn dẹp đồ đạc, chuẩn bị bữa ăn, quản lý tiền bạc đến giải quyết những mâu thuẫn trong các mối quan hệ, tất cả đều là những kỹ năng cần thiết khi một người bước ra khỏi gia đình.

Dewey từng nói: “Giáo dục chính là cuộc sống.”

Nhiều năng lực không thể hình thành chỉ bằng những lời dạy bảo. Muốn biết làm việc nhà phải tự tay thực hiện; muốn quản lý tiền bạc phải học cách chi tiêu; muốn giải quyết bất đồng phải tự mình giao tiếp và lắng nghe.

Cha mẹ làm mọi việc nhanh hơn, tốt hơn không có nghĩa là phải bao hết tất cả. Nếu con không có cơ hội thử sức, làm sao biết mình cần bắt đầu từ đâu và phải xử lý thế nào khi gặp khó khăn?

Có một cư dân mạng từng chia sẻ: “Điều thực sự làm tôi hoảng loạn không phải là cuộc sống có khó khăn, mà là từ nhỏ đến lớn, chẳng có ai dạy tôi cách giải quyết khó khăn.”

Đây cũng là điều đáng suy ngẫm trong cách nhiều gia đình nuôi dạy con. Khi con bị phê bình, cha mẹ lập tức biện hộ thay. Khi con bất đồng với người khác, cha mẹ vội vàng đứng ra tranh luận. Khi con xảy ra mâu thuẫn, cha mẹ nhanh chóng can thiệp để mọi chuyện kết thúc.

Nhưng sự việc có thể được giải quyết, còn con lại chẳng học được cách bày tỏ suy nghĩ, lắng nghe ý kiến trái chiều hay bình tĩnh xử lý xung đột. Lần sau gặp tình huống tương tự, nó vẫn cần người khác đứng ra giúp đỡ.

Cha mẹ có thể chỉ dẫn, hỗ trợ khi cần thiết, nhưng không thể mãi mãi đi trước để mở đường cho con. Đặc biệt khi con đã trưởng thành, ranh giới giữa tình thương và trách nhiệm càng cần được phân định rõ ràng. Sẵn lòng giúp đỡ không có nghĩa phải gánh mọi khoản chi tiêu; yêu thương con cũng không có nghĩa mọi quyết định của con đều phải được cha mẹ đồng tình.

Trong Tự ti và vượt lên có câu: “Điều quan trọng không phải bạn đã trải qua điều gì, mà là bạn vận dụng những trải nghiệm ấy như thế nào.”

Thực ra, điều khó khăn nhất trong hành trình nuôi dạy con có lẽ chính là học cách buông tay đúng lúc. Quản lý quá nhiều, cha mẹ sợ con mất đi chủ kiến; buông lỏng quá sớm, lại lo con vấp ngã. Nhưng trưởng thành vốn không thể thiếu những lần thử sức, những quyết định chưa đúng và cả những bài học phải tự mình trải qua.

Tình thương của cha mẹ không chỉ nằm ở việc che chắn cho con trước mọi sóng gió, mà còn ở chỗ chuẩn bị cho con đủ bản lĩnh để tự đứng vững khi không còn cha mẹ bên cạnh. Bởi nuôi dạy con thành công không phải là khiến con cả đời được người khác chăm lo, mà là giúp con có thể tự lo cho cuộc sống, tự chịu trách nhiệm và bình tĩnh bước tiếp trước những khó khăn của cuộc đời.

Tiểu Hoa biên dịch

Theo: aboluowang