Cuộc sống của người hiện đại giống như một chiếc máy tính không bao giờ tắt máy: tin nhắn trên điện thoại liên tục nhảy lên, công việc chồng chất từng lớp, ngay cả trước khi ngủ vẫn còn lướt màn hình. Cơ thể không bệnh, nhưng tâm hồn lúc nào cũng mệt. Có cách nào không tốn tiền, không cần thiết bị mà giúp bản thân chậm lại không? Câu trả lời có lẽ cổ xưa mà đơn giản: ngồi thiền - thiền định (Meditation).
- Người càng tốt tính càng có ba hành vi này, thật sự rất rõ ràng
- Giáo viên người Nga tát, túm cổ học sinh lớp 2: Đau lòng khi người thầy gieo nỗi sợ vào tâm hồn trẻ thơ
- Con trai thờ ơ nhìn vợ đánh mẹ già gãy 4 xương sườn vì không chịu trông cháu: Khi chữ hiếu bị lãng quên
Từ sự tu hành ngàn năm đến “liệu pháp thay thế” của y học hiện đại
Từ Socrates đến Lão Tử, hàng ngàn năm nay con người dựa vào ngồi thiền để đạt được sự minh mẫn tinh thần. Trước khi được dùng để bảo vệ sức khỏe, nó trước hết là một hình thức tu hành tinh thần, được xem là con đường đạt được sự bình yên nội tâm và thấu hiểu ý nghĩa cuộc sống.
Bác sĩ Thư Vinh, xuất thân từ gia tộc Đông y 600 năm và được đào tạo Tây y, cho rằng ngồi thiền mang lại không chỉ sự thư giãn cơ thể mà còn sự bình yên sâu sắc và cảm giác hạnh phúc. Theo lý luận Đông y, khi tĩnh tọa khí huyết chảy vào trong, nuôi dưỡng cơ thể và não bộ từ bên trong, “thần” sẽ trở nên nhạy bén và vững vàng.
Ngày nay, giới y học phương Tây cũng đang nghiêm túc nhìn nhận nó. Viện Y tế Quốc gia Mỹ có “Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp”, chuyên dùng phương pháp khoa học nghiêm ngặt để nghiên cứu hiệu quả và tính an toàn của các liệu pháp bổ sung như thiền định (thường được gọi là “liệu pháp thay thế”).
Theo phân tích của cơ quan này, từ năm 2002 đến 2022, tỷ lệ người trưởng thành Mỹ thực hành ngồi thiền tăng từ 7,5% lên 17,3%. Năm 2022, ngồi thiền đã trở thành phương pháp sức khỏe bổ sung được sử dụng nhiều nhất. Các nhà nghiên cứu cho rằng điều này liên quan đến bằng chứng nghiên cứu chất lượng cao hơn và việc thiền định được đưa vào hướng dẫn lâm sàng về giảm đau.
Nếu xung quanh bạn có bạn bè hoặc đồng nghiệp có thói quen ngồi thiền lâu năm, hãy thử hỏi họ, có lẽ họ sẽ có những trải nghiệm kỳ diệu chữa bệnh nhờ ngồi thiền.
Thay đổi não bộ - an ủi thân tâm
Khi ngồi thiền, vỏ não trước trán - “trung tâm chỉ huy” của não - trở nên hoạt động mạnh hơn, giúp nâng cao khả năng tập trung, điều tiết cảm xúc và tự nhận thức. Nghiên cứu phát hiện, những người thiền định lâu năm ở độ tuổi 40 - 50 có độ dày vỏ não tương đương với người không thiền trẻ hơn họ hai mươi tuổi. Độ dày thêm này có thể trở thành dự trữ nhận thức.
Người chưa từng thiền, sau khi kiên trì tám tuần, chất xám cũng bắt đầu tăng, đặc biệt rõ ở hồi hải mã – bộ phận phụ trách học tập và trí nhớ. Trong khi đó, áp lực mãn tính, lão hóa và trầm cảm đều khiến hồi hải mã teo lại.
Tiến sĩ Newberg thuộc Đại học Thomas Jefferson chỉ ra rằng thiền tác động lên tính dẻo thần kinh của não, càng luyện nhiều hiệu quả càng tốt.
Về mặt cảm xúc, người thường xuyên thiền có mối liên hệ chặt chẽ hơn giữa hạch hạnh nhân (trung tâm cảm xúc) và vỏ não trước trán, giỏi tự điều chỉnh hơn. Newberg cho biết, khi thiền sâu, não bộ giải phóng dopamine, serotonin và các chất hóa học khiến con người cảm thấy dễ chịu, mức độ khác nhau tùy người.
Một nghiên cứu năm 2022 phát hiện, liệu pháp giảm stress dựa trên chánh niệm điều trị rối loạn lo âu có hiệu quả không kém thuốc tuyến đầu escitalopram. Tiến sĩ Hoge của Đại học Georgetown gọi đây là “phương án thay thế ít tác dụng phụ hơn”. Một đánh giá hệ thống khác chỉ ra rằng luyện thiền có thể làm giảm nhỏ đến trung bình nhiều chỉ số tâm lý tiêu cực. Nó không phải thuốc chữa bách bệnh, nhưng ngưỡng thấp và ít tác dụng phụ.
Cơ thể cũng thay đổi theo. Thiền giúp con người chuyển từ trạng thái căng thẳng “chiến đấu hoặc bỏ chạy” sang trạng thái phục hồi “nghỉ ngơi và tiêu hóa”, hormone stress và viêm giảm, nhịp tim chậm lại, biến thiên nhịp tim tăng. Chuyên gia tim mạch Prakash nói rằng biến thiên nhịp tim càng cao, khả năng cơ thể đối phó với áp lực càng mạnh.
Một nghiên cứu năm 2025 phát hiện, thiền chánh niệm giảm đau lưng mãn tính hiệu quả tương đương liệu pháp nhận thức hành vi. Chánh niệm giúp người ta nhìn rõ cơn đau lúc mạnh lúc yếu, có thể quản lý được, không còn né tránh hoạt động vì sợ nặng thêm, từ đó phá vỡ vòng lặp “càng sợ càng đau”.
Giấc ngủ cũng được hưởng lợi: một phân tích tổng hợp cho thấy so với các can thiệp đối chứng thông thường, thiền chánh niệm cải thiện rõ rệt chất lượng giấc ngủ.
Trong sự bình yên tìm thấy ý nghĩa – cũng tìm thấy điểm khởi đầu
Nghiên cứu hình ảnh não cho thấy cơ chế thần kinh của thiền và cầu nguyện có nhiều điểm trùng lặp: cả hai đều tăng cường sự tập trung, đồng thời giảm hoạt động của thùy đỉnh phụ trách cảm giác không gian về bản thân, khiến con người dễ cảm thấy kết nối với trời đất vạn vật.
Nhà nghiên cứu Trai nói rằng cảm giác kết nối này mang lại sự an toàn nội tâm sâu sắc, có lợi cho thân tâm. Newberg thì cho rằng mỗi trải nghiệm như vậy đều làm sâu sắc thêm lòng kính sợ và khiêm tốn, đồng thời tăng cảm xúc lạc quan cũng như cảm giác ý nghĩa và mục tiêu. Bác sĩ Thư Vinh bổ sung: sự bình yên sâu sắc không phải là trống rỗng, mà là trạng thái hết sức rõ ràng, trí tuệ và sự thấu hiểu sâu hơn dường như tự nhiên hiện ra.
Trong cuộc sống hàng ngày, cảm xúc thường như ngọn lửa mạnh, cháy hết chỉ còn mệt mỏi; còn sự bình yên tinh thần lại mang lại sự chữa lành sâu sắc.
Bắt đầu thế nào? Nhà nghiên cứu Trai, người nghiên cứu công pháp thiền hơn hai mươi năm, nhắc nhở:
Mỗi ngày bắt đầu từ năm phút. Khi đã quen hãy từ từ kéo dài thêm.
Đừng vội “dọn sạch” suy nghĩ. Hãy quan sát chúng trước. Khi xuất hiện ý nghĩ tiêu cực hoặc sợ hãi, nhìn chúng đi qua, đừng chìm sâu vào.
Nếu đã xao lãng thì kéo trở lại. Nhắc nhở bản thân: “Bây giờ tôi đang ngồi ngay tại đây.”
Lời nhắc nhở ấm áp: Lúc mới ngồi thiền có thể thử ngồi bán già (một chân), khi hai chân đã có thể hạ ngang được thì thử ngồi song già (hai chân). Lúc đầu nếu bán già chưa được cũng có thể ngồi tự do. Ngồi thiền – thiền định là phương pháp hỗ trợ thân tâm rất tốt, nhưng không thể thay thế điều trị chính thống. Nếu có lo âu, trầm cảm nghiêm trọng, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước.
Tối nay, hãy thử tắt màn hình, dành cho bản thân năm phút để tĩnh lại.
Tiểu Hoa biên dịch
Theo:secretchina.com