Nepal một lần nữa phải đối mặt với thiên tai khắc nghiệt. Sáng sớm ngày 11 tháng 10 năm 2026, một trận lũ quét bất ngờ đổ xuống thung lũng sông Budhi Gandaki tại huyện Gorkha, miền Trung Nepal, cuốn phăng nhà cửa, phá hủy cầu cống và khiến ít nhất năm người mất tích.

Dù quy mô nhỏ hơn thảm họa kinh hoàng hồi tháng 8 cùng năm, sự kiện này vẫn để lại hậu quả nặng nề và một lần nữa cảnh báo về sự mong manh của cộng đồng dân cư sống dưới chân dãy Himalaya.

Điểm đặc biệt của trận lũ lần này là nguyên nhân không đến từ mưa lớn. 

Theo các cơ quan chức năng Nepal và Trung tâm Quốc tế về Phát triển Núi Tích hợp (ICIMOD), một vụ sạt lở đất khô đã xảy ra vào khoảng 4 giờ 22 phút sáng gần khu vực Chumchet. Khối đất đá lớn chặn dòng sông, tạo thành một “đập tạm” tự nhiên. Nước sông bị tích tụ phía sau. Khoảng một đến hai giờ sau, đập tạm vỡ, giải phóng một lượng nước bùn và đá cuộn cuộn đổ xuống hạ lưu với tốc độ kinh hoàng.

Tại trạm quan trắc Arughat, mực nước tăng chóng mặt: từ khoảng 3,66 mét lúc 6 giờ 30 lên 8,43 mét chỉ trong hơn hai giờ, vượt xa ngưỡng nguy hiểm 5 mét. Riêng mười phút cuối, nước dâng thêm hơn hai mét và cuốn trôi luôn trạm đo mực nước, khiến việc theo dõi bị gián đoạn hoàn toàn. 

Video hiện trường cho thấy dòng nước đục ngầu chảy xiết qua thung lũng, cuốn trôi cả một khu nhà và nhiều công trình ven sông.

Theo Cơ quan Quản lý Thiên tai và Giảm thiểu Rủi ro Quốc gia Nepal, khoảng 45 ngôi nhà bị phá hủy hoàn toàn, 27 ngôi bị hư hại một phần. Ít nhất hai đến bốn cầu treo và cầu đường bộ bị cuốn trôi, trong đó có cầu nối Gorkha với huyện Dhading lân cận. 

Ba dự án thủy điện bị ảnh hưởng, đặc biệt là trại thi công dự án Budhi Gandaki công suất 341 MW tại Salleri bị mất nhiều thiết bị xây dựng. Hàng chục chuồng gia súc bị phá hủy, nhiều bò yak cũng bị mất tích.

May mắn là công tác cứu hộ đã được triển khai kịp thời. Quân đội Nepal sử dụng bốn trực thăng, trong đó có máy bay Mi-17, cùng lực lượng mặt đất, cứu được khoảng 95 người, bao gồm 9 người nước ngoài – chủ yếu là khách trekking trên cung đường Manaslu. 

5 người (2 phụ nữ và 3 nam giới) đang ở chuồng gia súc gần suối Ungilung vẫn mất tích. Cho đến nay chưa ghi nhận trường hợp tử vong chính thức, một phần nhờ cảnh báo sớm và việc người dân kịp sơ tán lên nơi cao hơn.

Trận lũ xảy ra đúng vào thời điểm người dân Nepal chuẩn bị đón lễ hội Dashain – dịp lễ lớn nhất và dài nhất trong năm. Dashain là dịp lễ quan trọng nhất của người Nepal, kéo dài nhiều ngày, tương đương Tết Nguyên đán của Việt Nam. 

Nhiều gia đình ở vùng ven sông Budhi Gandaki đã chuẩn bị sẵn sàng thì tiếng nước ầm ầm vang lên từ thượng nguồn. Họ chỉ kịp kéo nhau chạy lên cao, bỏ lại nhà cửa, đồ đạc và cả những món ăn đã chuẩn bị cho ngày lễ. Họ chạy lên vùng cao tìm nơi trú ẩn. Việc tiếp cận nhu yếu phẩm trở thành mối lo lớn. 

Với người Nepal, mất nhà vào đúng dịp Dashain không chỉ là mất chỗ ở, mà còn là mất đi không khí ấm cúng, mất đi truyền thống sum họp. Nhiều người phải tạm trú trong lán tạm hoặc nhà người thân, trong khi xung quanh vẫn là tiếng nước chảy và mùi bùn đất. Cảm giác “Tết đến nhà không còn” trở nên rất thực tế và đau đớn.

Một mái nhà được gây dựng qua nhiều năm, tài sản dành dụm cả đời, những dự định cho tương lai đều có thể bị cuốn đi trong chốc lát. Trước thiên nhiên, con người mới thấy rõ giới hạn của mình.

Đó là lời nhắc con người cần biết trân trọng sự bình yên khi còn có thể, đồng thời chuẩn bị cho những bất trắc không ai mong muốn. 

Chúng ta thường nghĩ rằng hạnh phúc phải là có thêm tiền bạc, nhà cửa rộng hơn, cuộc sống sung túc hơn. Thế nhưng, với những người vừa mất nhà trong dòng lũ, điều họ mong mỏi trước tiên có thể chỉ là người thân còn sống, một nơi khô ráo để ngủ và một bữa ăn đủ no.

Người xưa nói: “Nhân sinh vô thường”.

Khi gia đình còn bình an, hãy dành thời gian cho nhau; khi còn mái nhà để trở về, hãy biết quý trọng; khi cuộc sống chưa gặp biến cố, đừng để những tranh chấp nhỏ nhặt khiến lòng người bất an. Bởi đến khi tai họa xảy ra, nhiều điều từng khiến ta giận dữ hay hơn thua bỗng trở nên không còn quan trọng. 

Đáng lo ngại hơn, Nepal vẫn đang gánh chịu hậu quả nặng nề từ trận lũ quét – sạt lở liên quan đến sụp đổ sông băng hồi cuối tháng 8/2026, khiến hơn 1.400 người thiệt mạng và hàng nghìn người mất tích. Thiên tai liên tiếp trong thời gian ngắn khiến công tác khắc phục càng thêm khó khăn.

Các chuyên gia nhấn mạnh đây là kiểu “thảm họa dây chuyền” điển hình của vùng Himalaya: sạt lở tạo đập tạm, đập vỡ gây lũ bùn đá. Với địa hình dốc, địa chất yếu và ảnh hưởng ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, nguy cơ tương tự vẫn luôn hiện hữu. 

Trận lũ ngày 11/10 tại Gorkha không chỉ là một sự kiện thiên tai đơn lẻ. Nó là lời nhắc nhở đau đớn về sự mong manh của cuộc sống dưới chân dãy núi hùng vĩ. Giữa cuộc đời nhiều biến động, biết trân trọng bình yên, chủ động bảo vệ sự sống và không bỏ mặc nhau trong hoạn nạn, đó mới là cách con người giữ lại những giá trị bền vững nhất.

Tú Uyên biên tập

#cuocsong#doisong#giadinh#nepal#nhansinhcamngo#suckhoe#thientai#vanhoa