HƯỚNG DẪN CÁCH ĐỌC VÀ VIẾT TIẾNG RAGLAI.
Được trích từ cuốn “SURAQ VUNGÃ RAGLAI” do các tác giả: Trần Vũ – Nguyễn Thế Sang – Chamaliaq Riya Tieng (Mấu Quốc Tiến) biên soạn và xuất bản năm 1998.
*************************
"1. Nguyên âm: Chữ viết tiếng Raglai có 7 nguyên âm:
a = A ; i = I; u = U; ư = Ư; e = E; o = O; ơ = Ơ
Cách phát âm các nguyên âm tương tự như cách phát âm trong tiếng Việt, trừ một vài khác biệt là khi ghép vần để hình thành một tiếng, một từ có ba cách phát âm:
- Nguyên âm ngắn.
- Nguyên âm dài.
- Nguyên âm giọng mũi.
Do vậy, để ý ký hiệu sự khác nhau trong cách phát âm của mỗi nguyên âm, chúng tôi dùng / mượn các dấu của tiếng Viêt:
- Nguyên âm dài là nguyên âm được kéo dài hơn bình thường – ký hiệu bằng dấu huyền.
Ví dụ: à, ò, ì … amrà
- Nguyên âm phát âm giọng mũi được ký hiệu bằng dấu ngã:
Ví dụ: ã, õ, ĩ … amã, unĩ
- Nguyên âm phát âm bằng giọng mũi đồng thời kéo dài – nói cách khác nguyên âm dài được phát âm bằng giọng mũi ký hiệu bằng dấu hỏi.
Ví dụ: ả, ỏ, ỉ … anảq, langỉq
Chú ý: Các dấu hỏi, ngã, huyền ở đây được mượn từ tiếng Việt sang chỉ để biểu thị chất lượng âm thanh như đã nói trên, tuyệt nhiên không có liên quan gì đến thanh điệu như trong tiếng Việt.
Video tìm hiểu về nguyên âm đơn
2. Phụ âm: (…) chúng tôi dùng 31 phụ âm, trong đó có 19 phụ âm đơn và 12 phụ âm ghép:
p = P, t = T, c = C, k = K, n = N
ph = PH, th = TH, ch = CH, kh = KH, nh =NH
v = V p = P, d = D, j = J, g = G
vh = VH, ph =PH, dh = DH, jh = JH gh = GH
b = B, đ = Đ, l = L, q = Q, m = M
r = R, h = H, s = S, w = W, y = Y
dj = DJ, ng = NG, chh = CHH.

Video tìm hiểu về phụ âm đơn
Cách phát âm :
1/ Những phụ âm p = P, t = T, ch = CH, k = K là những ký hiệu biểu thị âm tức vô thanh nhưng không bật như trong tiếng Việt.
Phụ âm k trong tiếng Raglai cũng như trong tiếng Việt, chỉ dùng khi nào nó đứng trước i = I, e = E và h = H.
2/ Những phụ âm ph = PH, th = TH và chh = CHH là những âm tắc vô thanh bật ra. Phụ âm chh có chất lượng âm thanh gần như tr = TR trong tiếng tiếng Việt nhưng không rung lưỡi.
3/ Những phụ âm l = L, m = M, n = N, w = W và y = Y phát âm giống như trong tiếng Việt trong mọi vị trí phụ âm đầu và cuối.
4/ Những phụ âm g = G, ng = NG, nh = Nh có chất lượng âm thanh như trong tiếng Việt.
5/ Phụ âm r = R phát âm rung lưỡi như trong tiếng Việt và một số ngôn ngữ khác.

Video tìm hiểu về phụ âm ghép
6/ Phụ âm v = V phát âm có chất lượng âm thanh gần giống như trong tiêngs Anh, không giống như trong tiếng Việt, chất lượng của phụ âm này là sự kết hợp giữa v và b trong tiếng Việt – là thanh hầu trước bật ra nhẹ.
7/ Các phụ âm d = D và j = J phát âm giống như trong tiếng Anh, cùng với v = V, b = B và dj = DJ đều là những âm thanh hầu trước.
8/ Các phụ âm ghép vh = VH, dh = DH, gh = GH và jh = JH nhằm mô tả những âm tắc hữu thanh, những âm thanh này chỉ thấy trong ngôn ngữ Raglai không thấy trong tiếng Việt. Trong thực tế, những âm này không nhiều (…)
9/ Phụ âm cuối là phụ âm đứng cuối một từ, một tiếng. Cũng như trong tiếng Việt và một vài ngôn ngữ khác, trong chữ Viết tiếng Raglai phụ âm cuối có vai trò quan trọng nhằm mô tả âm vị cuối. Đây là ký hiệu nhằm bảo đảm chuẩn âm, chuẩn chính tả, nếu như không quan tâm ngay từ đầu trong việc phân biệt cách phát âm, quan tâm đến chất lượng âm thanh của phụ âm cuối sẽ khó bảo đảm đọc đúng, viết đúng trong quá trình sử dụng.
Ví dụ: KE: con nít – KEH: con sơn dương – KEQ : cắn
SA: một - SÀC : nhà
Chất lượng âm thanh các phụ âm cuối:
- Q ký hiệu cho âm tắc, chất giọng bình – ngang.
- H ký hiệu cho âm tắc nhưng chất giọng ngắn, cao hơn.
- C, T, P, M, N, L mô tả chất lượng âm thanh như trong tiếng Việt, các âm vị này chủ yếu khác nhau ở âm biên và âm vòm cửa trên.
- R ký hiệu cho trạng thái rung lưỡi khi nó đứng sau nguyên âm."
CÁCH GHÉP VẦN:
Raglai la hatai cơu không nói nhiều đến cách ghép vần trong tiếng Raglai vì nó cũng giống như trong tiếng Việt. Nhưng xin đưa ra vài khác biệt sau được trích từ cuốn “SURAQ VUNGÃ RAGLAI” do các tác giả: Trần Vũ – Nguyễn Thế Sang – Chamaliaq Riya Tieng biên soạn và xuất bản năm 1998.
"- Nguyên âm u = U khi ghép với nguyên âm a = A trong cả hai vị trí trước và sau nguyên âm a = A, được đọc luyến a_u hay u_a, chất lượng âm thanh gần giống nguyên âm o = O.
- Nguyên âm ơ = Ơ ghép với nguyên âm i = I cũng được đọc luyến từ ơ = Ơ sang i = I: i_ơ =Ơ_I.
- Nguyên âm ơ = Ơ đứng trước nguyên âm u = U cũng được đọc luyến ơ = Ơ sang u = U : ơ_u = Ơ_U. Trong cả hai trường hợp này chất lượng âm thanh nguyên âm ơ = Ơ hơi ngã sang â = Â trông tiếng Việt.
- Trong bộ vần tiếng Raglai, ngoài những phụ âm ghép như đã nêu còn có những từ, những tiếng có tiền âm tiết. Chúng tôi sử dụng cách viết hai phụ âm liền nhau mà không viết rời ra giữa một dấu sắc. Phụ âm đứng trước được phát âm lướt thành tiền âm tiết đúng với tên của phụ âm đó. Ví dụ:
TLAU đọc là T-LAU
SRE đọc là S-RE
- Trong trường hợp hai nguyên âm đứng liền nhau nhưng cần đọc rời ra sẽ được mô tả bằng dấu gạch nối – để trách nhầm lẫn với các từ, tiếng khác. Ví dụ:
LA-U đọc là la – u thành hai âm, tránh nhầm với LAU chỉ một âm.
CA-IAC đọc là ca-iac thành hai âm, tránh đọc nhầm là CAI_AC.
Trên đây là một số trường hợp khá đặc biệt trong vốn từ vựng Raglai mà thôi”
Chúng tôi xin giữ nguyên bản gốc (Panỏq camĩn la cơu luơi yư sađaq).
- Avih -
Nguồn: Bài viết của Raglai la hatai cơu - Ayàq Khánh Sơn





Bình luận