Người xưa vẫn có câu : "Nhân sinh tại thế: Thành bởi cần, bại bởi tùy".
Những ai đã từng tìm hiểu về cuộc đời của Tăng Quốc Phiên ắt đều biết rằng ông vốn dĩ không phải là người có trí thông minh thiên bẩm, thậm chí còn đôi chút ngốc nghếch. Lương Khải Siêu từng bình phẩm về ông: “Văn Chính không phải là thiên tài kiệt xuất, trong số hiền tài có thể nói là người chậm chạp vụng về nhất”. Ngay cả Tăng Quốc Phiên cũng thừa nhận rằng bản thân không hề có thiên chất hơn người, mà là người: “Bình sinh không có sở tài, Tính cách đần độn”. Tuy nhiên sau này, vào những năm cuối triều đại nhà Thanh, ông chỉ dựa vào hai chữ “chuyên cần” để thay đổi tất cả vận mệnh cũng như tư chất của đời mình. Khi Tăng Quốc Phiên còn nhỏ, cha của ông đã dạy rằng làm người cần phải chăm chỉ chuyên cần. Khi lên 8 tuổi phải đọc sách, vì tư chất không bằng người nên ông học rất chậm,thông thường sách đọc qua một lần vẫn không thể hiểu nội dung. Vậy nhưng ông không hề chán nản, đọc một lần không hiểu thì đọc hai lần, hai lần không hiểu thì đọc mười lần, đọc tới cả trăm lần đến khi thấu hiểu thì thôi. Ông chuyên cần đọc sách từ sáng đến khuya, có nhiều khi đọc đến mức thổ huyết quên ăn cũng chẳng chịu ngơi nghỉ. Có một giai thoại về ông như sau: Một hôm Tăng Quốc Phiên đọc sách trong thư phòng thì có tên trộm lẻn vào nhà,vì thấy gia chủ còn thức nên hắn không thể ra tay mà trốn ở góc nhà, định bụng đợi gia chủ đi ngủ thì sẽ lấy trộm đồ.Ngờ đâu có một đoạn văn mà ông đọc đi đọc lại không biết bao nhiêu lần mà vẫn không hiểu, không thuộc. Trong khi đó tên trộm ẩn trong góc nhà nghe qua mấy lần đã sớm thuộc làu làu rồi. Tên trộm đợi mãi, đợi mãi đến đêm đã rất khuya rồi mà ông vẫn không chịu đi nghỉ, hắn không nhẫn được nữa bèn nhảy ra ngoài nhạo báng: “Cái đồ ngốc nghếch nhà ngươi, có đoạn văn đơn giản như vậy mà học mãi cũng không thuộc, ta nghe có mấy lần đã nhớ từ lâu rồi”. Nói xong tên trộm đọc một lượt trôi chảy rồi bỏ đi. Tuy nhiên sau này Tăng Quốc Phiên lại hiển danh như một nhân tài kiệt xuất, là rường cột của quốc gia, còn tên trộm kia thì vẫn cứ mãi là một tên trộm. Câu chuyện này đã nói nên rằng, người thông minh chưa chắc đã thành công, nhưng người chuyên cần thành công là điều chắc chắn.
