HÀ NAM TỪ CỘI NGUỒN ĐẾN THỜI KỲ BẮC THUỘC

  1. Hà Nam thời nguyên thủy

Tài liệu khảo cổ học đã xác nhận, Hà Nam là một trong những nơi có người nguyên thủy xuất hiện từ khá sớm. Trải qua hằng vạn năm, họ đã từng bước thích ứng và làm chủ vùng đất trũng lầy, tạo dựng cho mình một cuộc sống ngày càng ổn định với một nền văn hóa phong phú đa dạng, góp phần xây dựng nên nền văn minh bản địa đầu tiên của dân tộc, văn minh Văn Lang - Âu Lạc.

 Theo chứng tích khảo cổ học, người nguyên thủy xuất hiện ở vùng đất Hà Nam từ khá sớm, cách ngày nay trên một vạn năm.

 Thời kì này, họ đã biết chế tạo nhiều loại công cụ bằng đá, bằng xương, bằng sừng...

1

 Nguồn thức ăn chính của người dân Hà Nam thời kì này là sản phẩm của việc săn bắt, hái lượm những sản vật sẵn có trong tự nhiên. Dần dần họ biết thuần dưỡng và nuôi gia súc. Họ còn biết trồng một số loại rau, đậu và biết trồng lúa nước để chủ động nguồn thức ăn.

 Họ ở trong các hang động, hoặc mái đá vùng núi cao, sống thành các thị tộc và bộ lạc. Sau đó, họ tiến xuống vùng đồng bằng ven các con sông để thuận tiện cho việc trồng trọt và chăn nuôi.

 Người dân Hà Nam thời kì này đã có sự hiểu biết cao hơn về thế giới xung quanh, bắt đầu có tín ngưỡng và thờ vật tổ.

2. Hà Nam thời Văn Lang - Âu Lạc:

Qua quá trình lao động, cuộc sống của người Hà Nam đã thay đổi: từ chỗ phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên, họ đã chủ động hơn về nguồn thức ăn. Từ chỗ phải sống di cư nay đây mai đó, họ đã biết định cư ở những dải đất cao ven sông.

 Họ đã chế tạo được các loại vũ khí và đồ dùng tinh xảo hơn, sắc bén hơn để phục vụ cuộc sống lao động và sinh hoạt hằng ngày như: giáo đồng, rìu chiến, dao găm đồng, bát gỗ, chậu đồng đặc biệt là trống đồng.

23

Nghề trồng lúa đã trở nên phổ biến. Ngoài ra, người dân còn trồng thêm một số cây ăn quả như: chuối, cam, quýt và thuần dưỡng một số gia súc lớn như trâu, bò.

 Các nghề thủ công tương đối phát triển. Thuật luyện kim ra đời. Đồ đồng xuất hiện nhiều. Đồ gốm được làm bằng bàn xoay, nung trong lò có nhiệt độ tương đối đều. Phương tiện đi lại chủ yếu của họ là thuyền độc mộc.

ĐẶc biệt, thời kì này, người dân Hà Nam đã biết làm đẹp, biết làm đồ trang sức như khuyên tai ngọc.

4

Các sinh hoạt văn hóa tinh thần như các lễ hội, trò chơi dân gian...không ngừng phát triển và nâng cao. Những lễ nghi tôn giáo và phong tục tập quán cũng dần dần hình thành như: thờ thần Mặt trời, thần Núi, thần Sông được phổ biến trong nhân dân.

 Tất cả những điều đó đã thể hiện sự phát triển của sản xuất, sự tiến bộ của kĩ thuật đúc đồng và tài năng khéo léo của cư dân nơi đây.

3. Hà Nam thời Bắc thuộc.

Trong lịch sử thế giới hiếm có một đất nước đã mất chủ quyền hơn 1000 năm mà vẫn có thể giành lại được độc lập, giữ được truyền thống văn hóa, trở thành một quốc gia tự chủ, tự cường. Trong dòng chảy lịch sử thời kì Bắc thuộc, nhân dân Hà Nam đã có những đóng góp không nhỏ vào công cuộc chống ngoại xâm, phát triển kinh tế, giữ gìn và từng bước làm phong phú thêm nền văn hóa dân tộc.

Đầu thời Bắc thuộc, Hà Nam bị sáp nhập vào lãnh thổ Trung Quốc và trở thành một phần của huyện Chu Diên, quận Giao Chỉ. Sau đó, các vương triều phong kiến phương Bắc nhiều lần chia tách, sáp nhập vùng đất Hà Nam thành châu, quận với các tên gọi khác nhau. Từ thế kỉ thứ VIII, dưới ách cai trị của nhà Đường cho đến thế kỉ X khi độc lập tự chủ, vùng đất Hà Nam thuộc về Trường Châu.

Trong thời kì Bắc thuộc, các triều đại phong kiến phương Bắc đã thực hiện những chính sách cai trị hà khắc : cống nạp sản vật quý hiếm, nộp tô thuế nặng nề, đặc biệt là chính sách “đồng hóa”....Mặc dù vậy nhưng với tinh thần yêu nước, nhân dân Hà Nam đã có những đóng góp không nhỏ trong các cuộc khởi nghĩa giành độc lập và được vinh danh trong sử sách. 

Trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, khi nghe tin Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa ở Mê Linh, nữ tướng Nguyệt Nga (người xã Tiên Sơn - Duy Tiên)  đưa lực lượng nghĩa quân gồm hơn 2000 người về hợp sức. Sau khởi nghĩa thắng lợi, nữ tướng Nguyệt Nga được cử về cai quản chính quyền tại phủ Lý Nhân.

5

Tại xã Thanh Hà (Thanh Liêm), bà Cao Thị Liên cùng người con là Hoàng Nghệ đã tập hợp lực lượng, xây dựng căn cứ tại làng Thạch Tổ, lực lượng của bà nhiều lần đánh thắng giặc tại Châu Cầu (Phủ Lý).

Năm 43, Tại Lạt  Sơn (Kim Bảng) nữ tướng Lê Chân (Thánh Chân công chúa) đã rút quân về đây, lập căn cứ địa cự giặc  Đông Hán. …..

TrTrong cuộc khởi nghĩa Lý Bí và cuộc kháng chiến của Triệu Quang Phục (năm  548-571) Đinh Lôi (xã Liêm Phong, huyện Thanh Liêm) đã tập hợp được một đội quân khoảng vài nghìn thanh niên ngày đêm luyện tập, dẹp loạn cứu dân. Ông đã góp sức vào nhiều chiến thắng trước nhà Lương, giữ yên biên cương phía Nam,

 Năm 548, Lý Nam Đế từ trần, binh quyền được giao lại cho Triệu Quang Phục, Đinh Lôi cùng các tướng lĩnh và nhân dân Hà Nam theo Triệu Quang Phục tiếp tục tham gia chiến đấu đến thắng lợi hoàn toàn. Do lập được nhiều chiến công lớn, Đinh Lôi được phong làm “Sinh thần Đại vương”, ban thực ấp tại huyện Lý Nhân ngày nay.…

1

Những tấm gương anh dũng đó đã góp phần cùng nhân dân cả nước đánh thắng giặc ngoại xâm, bảo vệ nền độ lập dân tộc và đem lại cho các thế hệ người Hà Nam hôm nay lòng tự hào, ngưỡng mộ và biết ơn sâu sắc.