1.Làng Đại Hoàng – Làng Vũ Đại.

       Làng Đại Hoàng – Huyện Nam Xang – Phủ Lý Nhân (nay là làng Đại Hoàng, xã Hòa Hậu Huyện Lý Nhân nằm bên dòng Châu Giang, cách thành phố Phủ Lý 38 km và chỉ cách thành phố Nam Định 7 km. Nơi đây, người dân sinh sống bằng nghề làm ruộng, làm vườn, nuôi tằm dệt vải và nuôi trồng thủy sản. Làng có những đặc sản quê nhà nức tiếng gần xa : ưnhchuối ngự, cá kho, hồng không hạt....

      Nhưng vì sao ngày nay mọi người lại chỉ gọi cá kho, chuối ngự làng Vũ Đại? Làng Đại Hoàng đã đi đâu rồi?

Cá kho Vũ Đại

    Tôi nhớ một câu chuyện vui được kể cho nghe bởi một đồng nghiệp khi dẫn sinh viên về thăm khu tưởng niệm Nam Cao – nhà văn thế kỷ 20 – người Đại Hoàng. Có mấy cụ già lắng nghe sinh viên ríu rít gọi tên làng Vũ Đại, một người mạnh dạn bắt chuyện và thanh minh: "Làng Đại Hoàng của chúng tôi nhờ ông Nam Cao mà thành làng Vũ Đại đấy". Mọi người về chỉ hỏi Bá Kiến, Chí Phèo làng Vũ Đại, chả ai còn nhớ tên thật của làng nữa. 

      Quả thật, bằng hàng loạt truyện ngắn lấy nguyên mẫu từ làng Đại Hoàng: Ở rừng, Chí Phèo, Một bữa no... Đặc biệt là truyện Chí Phèo (vốn có các tên ban đầu là  Đôi lứa xứng đôi, Cái lò gạch cũ). Đây là câu chuyện về người nông dân bị thế lực cường quyền bức đến mất hết cả lương tri, chỉ có thể tuyệt vọng thốt lên cay đắng với Bá Kiến trong men rượu: “Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này? Tao không thể là người lương thiện nữa. Biết không ?”. Câu chuyện này khi nổi tiếng luôn được độc giả cả nước lục tìm nguyên mẫu. Nhất là khi bộ phim Làng Vũ Đại ngày ấy lên màn ảnh với các nhân vật Lão Hạc, giáo Thứ, Thị Nở, Chí Phèo... thì cái tên làng Đại Hoàng bị lãng quên, nhắc tới làng của Chí Phèo, độc giả chỉ gọi là làng Vũ Đại.

       Đưa một ngôi làng nhỏ bé, bần cùng và cuối tỉnh Hà Nam thành nổi tiếng có thể nói chính là nhà văn Nam Cao. Giờ mọi người chỉ biết món ngon chuối ngự, cá kho làng Vũ Đại thôi.

2. Ngôi nhà cổ 200 năm tuổi mang tên nhà Bá Kiến.

Ngôi nhà Bá Kiến

     Thực sự ngôi nhà cổ này đã qua tay tới 7 chủ nhân. Chủ ngôi nhà đầu tiên là cụ Trần Duy Hanh. Năm 1910 cụ mời thợ từ phủ Lý Nhân về xây dựng trên khu đất rộng chừng 900 m2, với ba gian, 16 cột gỗ lim, mái lợp ngói nan, xà được trạm trổ hoa văn vảy rồng, vườn trước vườn sau đều trồng chuối ngự. Sau đó con cụ là Trần Duy Xầm thừa hưởng rồi truyền cho cụ Trần Duy Cát. Cụ Cát mê bài bạc nên vỡ nợ, gán nhà cho Nghị viên Bắc Kỳ bấy giờ là cụ Trần Huy Bính (Nguyên mẫu nhân vật Bá Kiến) rồi đến cụ Trần Duy Tảo, cụ Trần Hữu Hậu nối tiếp ở đây. Đến cụ Trần Hữu Hoà thì bán lại cho nhà nước làm di tích nhà Bá Kiến. 

Bên trong nhà Bá Kiến

     Như vậy bối cảnh xung đột trong truyện Chí Phèo mà nhà văn Nam Cao xây dựng chính là ngôi nhà cụ Bá Bính ở (chủ nhân thứ 4). Và ông là nguyên mẫu của Bá Kiến trong văn chương của Nam Cao. 

      Đã hơn hai trăm nâm trôi qua, ngôi nhà vẫn giữ nguyên sự giản dị nhưng lại tinh tế trong từng đường nét.chính nhờ  vẻ độc đáo  được thiết kế theo kiểu nhà của người Bắc Bộ những năm đầu thế kỷ XX. 

     Ngôi nhà từng bị tính toán phá dỡ lấy gỗ, bị giặc Pháp đốt nhưng vẫn được bảo tổn kịp thời, là chứng nhân của một thời tao loạn nơi đây.

Vườn chuối quanh nhà

      Giờ đây về Đại Hoàng, Lý Nhân bạn nên đi thăm các nơi như khu tưởng niệm nhà văn xây trên nền vườn của nguyên mẫu cho nhân vật Lão Hạc; ghé thăm lò gạch cũ, vườn chuối của nhân vật Chí Phèo – Thị Nở; ghé thăm ngôi nhà cổ Bá Kiến; mua niêu cá kho Bá Kiến, chuối ngự, hồng không hạt, lụa tơ tằm... (Người dân nơi đây rất linh hoạt, họ lấy luôn tên các nhân vật trong truyện của Nam Cao làm thương hiệu cho sản phẩm quê nhà.)

      Tour du lịch Làng Vũ Đại ngày ấy đang rất thành công. Hãy đến để tìm hiểu các nguyên mẫu trong trang văn của Nam Cao, đắm mình trong kiến trúc độc đáo của những ngôi nhà cổ trong đó có nhà Bá Kiến bạn nhé! 

Trương Luyện