VẬT LÍ 10 -SÁCH MỚI _ BÀI 5 TỐC ĐỘ VÀ VẬN TỐC PHÂN DẠNG BÀI TẬP - P1

THẦY LÂM 1E
18 người theo dõi
tóm tắt lý thuyết trong tâm bài 5 tốc độ và vận tốc
phân dạng bài tập tốc độ và vận tốc
#tốc_độ_vận_tốc_vật_lí_10
#chuyên_đề_vật_lí_10_tốc_độ_vận_tốc
Chào các bạn, chào các em.
Trong video này, Thầy sướng dẫn cho các em phần tóm tắt
kiến thức tổng tâm của bài số 5
theo chương trình sách mới, bài 5 về tốc độ
và vận tốc.
Kêm đó là chúng ta sẽ cùng nhau sẽ
thực hiện một số dạng bài tập thường gặp
trong cái bài số 5 này
để các em nắm rõ hơn.
Về mặt lý thiết thì các em đã học rồi
nhưng tuy nhiên chúng ta còn thiếu
cái kỹ năng để chúng ta giải quyết một số bài tóm.
Do đó, trong video này, Thầy sẽ tóm tắt
kiến thức tổng tâm cho các em ở bài số 5 một cách đầy đủ
và chúng ta sẽ thực hiện một số dạng bài tập thường gặp
gồm có trách nghiệm và tự động
giúp cho các em củng cố phần lý thiết
và làm tốt bài tập về bài số 5 này nhé.
Tốc độ là đại lượng đặc trưng
cho tính nhanh chậm của chiến động
nghĩa là vật chiến động nhanh
thì tốc độ lớn
vật chiến động chậm thì tốc độ sẽ nhỏ
và vật không chiến động thì tốc độ bằng 0
Và tốc độ thì nó phân ra
gồm có tốc độ trung bình
và tốc độ thức thời
Đối với tốc độ trung bình
thì các em dùng công thức V trung bình
V trung bình được tính bằng
quảng đường đi được
chia cho thời gian đi hết quảng đường đó
đây chính là công thức tính tốc độ trung bình
được tính bằng thương số
của quảng đường đi được chia cho thời gian
trong đó quảng đường này
đơn vị nó có thể là km
hoặc là m
v.v
còn thời gian có thể là giờ
hoặc là giây
do đó đơn vị tốc độ trung bình
sẽ là đơn vị đó là
km chân giờ
hoặc là m chân giây
Ngoài ra các em cũng phải biết cách đổi từ
km chân giờ sang m chân giây
và ngược lại
Ví dụ như là chúng ta có 1 m chân giây
mà để các em đổi ra km chân giờ
thì các em nhăn thêm cho 3,6
1 m chân giây
thì bằng 3,6 km chân giờ
hoặc ngược lại
chúng ta đổi từ km chân giờ
sang m chân giây thì các em lại chia cho 3,6
Ví dụ như chúng ta có là
10 m chân giây đây
thì em đổi ra km chân giờ
nó sẽ bằng 36 km chân giờ
Tiếp theo là tốc độ tức thời
Ví dụ như các em đang chạy xe
thì chúng ta nhìn trên tốc kế
chúng ta thấy được tốc độ hiện tại
tốc độ ngay tại thời điểm
mà chúng ta quan sát trên tốc kế
đó chính là tốc độ tức thời
chúng ta đo bằng
tốc độ ngay tại thời điểm
đang xét
tốc độ tức thời
là tốc độ ngay tại thời điểm đang xét
Ví dụ như chúng ta có chiều chuyển động của xe như thế này
thì xe đang ở vị trí
thời điểm T
xe đang ở vị trí này
thì chúng ta sẽ có tốc độ
tại vị trí T1
tiếp theo nó chuyển động
đến vị trí T2
thì tốc độ ngay
thời điểm này chính là tốc độ tức thời
còn tốc độ trên đoạn đường này
từ thời điểm T1 đến T2
thì người ta gọi là tốc độ trung bình
các em nhớ nhé
tốc độ trung bình
còn V chính là V tức thời
V tại thời điểm T1
V chính là tốc độ tại thời điểm T2
để ký hiệu cho chúng ta hình dung
thì tốc độ tức thời
chúng ta ký hiệu bằng chữ V
còn tốc độ trung bình
chúng ta ghi là V trung bình
mỗi sách nó có một ký hiệu khác
nhiều lúc ký hiệu tốc độ tức thời
chúng ta sẽ quyết là chữ V thường
còn tốc độ trung bình
chúng ta quyết bằng chữ V hoa
rồi tiếp theo
tuy nhiên tốc độ trung bình
nó không cho chúng ta biết được hướng chuyển động của vật
Vậy một đại lượng vật lý
đặc trưng cho hướng chuyển động
thì người ta đưa ra vạn tốc
Vạn tốc là một đại lượng vector
Vạn tốc nó là một đại lượng vector
nó cho chúng ta biết hướng của chuyển động
Vạn tốc thì có vạn tốc trung bình
và vạn tốc tức thời
trước tiên các em hình dung
ví dụ như chúng ta biết là xe ô tô đang chạy
chúng ta chọn hệ vị chiếu là góc tốc độ
là ô chỗ đây
chiều dương đây
ví dụ như thời điểm T1 là đó
vật đang ở vị trí x1
đến thời điểm T2 vật ở vị trí x2
xe chạy từ vị trí x1 đến vị trí x2
thì lúc này nó thực hiện
một đoạn độ dời là D
độ dời D chính là vector
vector nối từ vị trí đầu đến vị trí cuối
các em nhớ nhận đây là vector
độ dời D chính là vector
từ nối từ vị trí đầu đến vị trí cuối
trong quá trình chuyển động của vật
đây là vector D
và cái độ lớn của nó D được tính bằng
lấy tờ độ x2
trừ cho tờ độ x1
từ đó các em sẽ có được cái vạn tốc trung bình
vạn tốc trung bình
nó sẽ bằng gì? bằng x2
trừ x1
chi cho T
T chính là khoảng thời gian
đi từ vị trí này
đến vị trí này
lấy T2 trừ T1
nếu mà chuyển động theo chiều dương
thì cái x2 lớn hơn x1
do đó trường hợp này nó sẽ dương
đúng không?
tuy nhiên tốc độ trung bình
nếu mà xe ô tô
đang ở vị trí ban đầu
nó ở vị trí này
là thời điểm x1 tờ độ x1
sau đó chuyển động theo chiều như thế này
đến đây là vị trí x2
trong trường hợp mình chọn góc tờ độ ở vị trí này
chiều dương hướng sang bên phải
x này
x chọn đến đây
thì các em thấy rằng độ giờ chính là vector
nối từ vị trí đầu đến vị trí cuối
nó ngược chiều ở chiều dương
do đó độ lớn trong trường hợp này
x2-x1 nó ra âm
nên chúng ta có vạn tốc trong trường hợp này
chính là x2-x1
chi cho DnT
DnT chính là lấy T2-T1
do x2-x1
vậy là vector
vạn tốc trung bình này
vạn tốc trung bình là một đại lượng vector
nó cho biết hướng của chuyển động
nếu mà vạn tốc vào dương
thì nó chuyển động theo chiều dương
của hệ về chiếu
đối với chuyển động thẳng
còn nếu mà vạn tốc này nó âm
vạn tốc trung bình mà nó âm
thì các em sẽ có được chuyển động theo ngược chiều dương
đã chọn
do đó chúng ta tổng quét
một công thức vạn tốc trung bình
V là đại lượng vector
thì bằng
vector D
chi cho DnT
trong đó vector D này em có thể tính thành gì
x2-x1
x1-xDnT
x2-x1
Vậy về sau này các em cần
lưu ý luôn nhé
vạn tốc sẽ dương
vạn tốc sẽ âm
và vạn tốc được tính bằng
độ dời chi thời gian
chứ không phải như tốc độ nhé
tốc độ trung bình tính bằng quảng đường chi thời gian
còn vạn tốc trung bình tính bằng độ dời chi cho thời gian
tiếp theo là vạn tốc tức thời
thì tương tự vạn tốc tức thời
là vạn tốc tại một thời điểm ta đang xét
vậy là x1
x1
Ví dụ tại thời điểm T1, vật đang có là ở vị trí là D1.
Ở vị trí D1, D1 này các em xem như là cái vị trí trừ chỉ x tờ độ ban đầu á.
Các em nhớ này, đây là ví dụ như thế này.
Chúng ta có góc tờ độ ở đây, x đi.
Giả sử đây là thời điểm T1 ở đây.
Thời điểm T1, thì vật ở vị trí là x1.
Thì các em coi như là D1, nó sẽ bằng x1 trừ cho 0, coi như là vị trí mốc.
X bằng x1 trừ cho 0, coi như là bằng x1.
Giờ đó chỗ này, lúc nữa mình lấy là D2 trừ D1, chính là bằng delta x nha.
Rồi, sau đó diễn động đến thời điểm T2, nó sẽ diễn động đến đây, là x2.
Thì các em sẽ có được cái D2.
D2 sẽ bằng x2 trừ cho mốc.
D2 thì bằng x2 trừ 0.
Từ đó các em có được đội diễn D, chính là lấy cái gì?
D2 trừ D1.
Mà D2 trừ D1 thì bằng x2 trừ x1.
Nên chỗ này, D2 trừ D1 bằng delta D là D2, bằng delta D chính là bằng delta x luôn.
Rồi, sau đó đến thời điểm T2 và có đội diễn là D2.
Lúc này chúng ta thấy rằng đây chính là cái đội dốc, đội dốc của cái đường thẳng.
Với cái này là độ hệ số gốc.
Đây là gốc này, gốc này là đội dốc alpha.
Alpha này là cái đội dốc này chính là bằng vận tốc trung bình.
Các em chú ý nha.
Cái alpha này này, ứng quyền đội dốc là tan alpha.
Tan alpha thì bằng cạnh đối, đối là cái đoạn D2 trừ D1, chính là delta D.
Chi cho cạnh kề chính là T2 trừ T1, chính là delta T.
Đây chính là bằng vận tốc trung bình trên cái đoạn này.
Gọi là vận tốc trung bình trong khoảng thời gian từ T1 đến T2, gọi là vận tốc trung bình.
Nha, vận tốc trung bình.
Thì trong trường hợp này, đối với trường hợp chuyển động thẳng đều, đường thẳng thế này là chuyển động thẳng đều.
Thì vận tốc trung bình đó các em, nó bằng vận tốc thức thời luôn.
Bằng vận tốc thức thời tại điểm T luôn, bất kỳ.
Nghĩa là trên cái đường này, vận tốc thức thời tại bất kỳ thời điểm nào.
Chúng ta đang xét, nó đều bằng nhau hết, gọi là chuyển động thẳng.
Nha.
Vậy là rõ ràng các em thấy rằng, vận tốc trung bình nó bằng độ dốc, độ dốc của đường thẳng này luôn.
Mà cái độ dốc của đường thẳng này nó phải ánh vào xuống cái góc này này.
Các em chỉ cần hiểu là độ dốc chính là bằng tan của alpha, chính là hề số góc của đường thẳng.
Giống như chúng ta học ở chương trình lớp 9 đó, A bằng tan alpha.
Trong đó alpha là cái độ dốc so với phương nằm ngang này.
Và tan của góc đó chính là bằng cái A này, chính là bằng V trung bình.
Đối với chuyển động thẳng đều như thế này thì V trung bình bằng V tốc thời.
V sau này thì cái hiệu V trung bình là V tb, còn V tốc thời là V t nha.
Rồi, đối với trường hợp chuyển động mà biến đổi,
như là chuyển động nhanh dần hoặc là chậm dần như thế này, đây là chuyển động nhanh dần.
Độ thì của nó không phải là đường thẳng.
Nếu chúng ta tính cái vận tốc trung bình từ cái T1 đến T2,
thì các em thấy rằng,
thì các em chỉ cần nối điểm đầu đến điểm cuối thôi,
thì chúng ta sẽ ra được vector độ dời.
Thì lúc này tính trên cái đoạn DnT này,
khoảng thời gian DnT này, chúng ta sẽ có được tốc độ trung bình.
Được tính cũng được tính y change như con thức bên này.
Với góc alpha chứ là góc bằng
delta x trên DnT hoặc là delta d trên DnT.
Nhưng mà đối với vận tốc thời thì khác.
Nếu mà vận tốc thời tại một thời điểm bất kỳ nào đó,
thì chính là tiếp tiến của cái đường cong đó.
Ví dụ như đường cong thế này,
check tại thời điểm T1 là vận tốc thời,
tại thời điểm T1 thì nó chính là tiếp tiến.
Cái đội dốc của nó chính là tiếp tiến của cái đường cong.
Chính là tiếp tiến của cái đường cong này này các em.
Thì chúng ta được ra được cái gì?
Là tốc độ thức thời.
Chính là bằng cái độ lớn của đội dốc.
Nhớ là tốc độ thức thời thì bằng độ lớn của đội dốc.
Nếu mà đội dốc đứng thế này,
gọi là cái vận tốc thức thời của nó sẽ là dương.
Còn nếu mà trường hợp chuyển động chậm dần,
cái đội dốc nó cong xuống,
thì cái vận tốc thời nó ân.
Nhưng mà cái độ lớn thì luôn luôn là dương.
Nên đó là đội dốc tương đương với vận tốc.
Rồi tóm lại là gì?
Cái tốc độ thức thời tại một thời điểm
chính là độ lớn của đội dốc.
Dù đội dốc âm hạch dương thì mình lấy độ lớn rồi thì không quan trọng.
Nên tốc độ thức thời chính là độ lớn của đội dốc.
Tốc độ thức thời là độ lớn của đội dốc.
Tiếp theo chúng ta qua tính tương đối của chuyển động
và công thức cộng vận tốc.
Đầu tiên là tính tương đối của vi đạo.
Các em biết rằng chuyển động với vi đạo
có tính tương đối.
Tùy theo hệ vệ chiếu mà chuyển động có thể khác nhau.
Đúng không các em?
Ví dụ như chúng ta đang chuyển động
trên một đoạn đường thẳng.
Thì trong hệ vệ chiếu là mặt đất
thì nó chuyển động thẳng.
Nhưng mà đối với hệ vệ chiếu mà gắn với
những cái vật đang chuyển động khác.
Ví dụ như mặt trăng hoặc là mặt trời
thì nó là chuyển động cong.
Do đó vi đạo có tính tương đối.
Tiếp theo là tính tương đối của chuyển động.
Tính tương đối của chuyển động
thì chúng ta biết rằng
một vật có thể xem như đứng yên
trong hệ vệ chiếu này
nhưng lại là chuyển động so với hệ vệ chiếu khác.
Thì người ta gọi là tính tương đối của chuyển động.
Ví dụ như các em đang ngồi trên xe ô tô
thì các em đang đứng yên với ô tô.
Nhưng mà các em là chuyển động so với
cây bên đường
và chuyển động của hành khách trong xe.
Nói chung là chuyển động có tính tương đối.
Tùy thuộc vào hệ vệ chiếu mà chúng ta chọn
thì cái chuyển động đó đứng yên
hoặc là chuyển động.
Từ đó các em sẽ có được công thức
cộng bằng tóc như sau.
Công thức cộng bằng góc chúng ta có là
V13 vector
thì bằng V12
cộng cho V23.
Tuy nhiên các em có thể mở rộng
trường hợp ví dụ như V12
thì các em có thể viết thành V13
cộng V31.
Vấn đề chúng ta dùng phương pháp gian điểm.
Thông thường chúng ta dùng công thức số 1 này hơn.
Chúng ta coi như 1 là một vật đang chuyển động
mà chúng ta đang xét
là một vật chuyển động đang xét
số 2 này
số 2 này mình xem như là
nó là một hệ vệ chiếu
chúng ta gắn vào vật chuyển động.
Vật 2 này
được chọn làm góc của hệ vệ chiếu chuyển động
coi như nó là hệ vệ chiếu chuyển động.
Còn 3 mình xem như là hệ vệ chiếu đứng yên.
Ví dụ nha
chúng ta có đường đi đây
chúng ta chọn cột số là
hệ vệ chiếu đứng yên
là số 3
và ô tô đang chạy
ô tô đang chạy
bên trong này có người
thì
nếu mình vật đang xét là người
thì mình coi như người là số 1
và số 2
chính là c
và số 3
chính là cột cây số
hoặc là vật đứng yên.
Trước này các em có vận tốc của người
so với mặt đất
chính là bằng vận tốc
C
