0:00 Giới Thiệu 00:52 Nghịch Lý Sài Gòn: "Thành Phố Sông Rạch" Nhưng Mưa Xuống Là Thành “Thành Phố Sông” 03:36 Cuộc Xâm Lăng Của Bê Tông: Hành Trình Bịt Kín Những "Lỗ Thở" Tự Nhiên Của Đất 05:42 Sự Đánh Đổi Ở Vùng Đầm Lầy Phía Nam: Khi "Bụng Chứa Nước" Biến Thành Bức Tường Chắn Dòng 08:00 Sụt Lún Âm Thầm: Thành Phố Đang "Tự Chìm" Nhanh Gấp 4 Lần Nước Biển Dâng 10:10 Điểm Nghẽn Thể Chế: Tình Trạng "Mạnh Ai Nấy Thoát" Và Cái Bẫy Của Những Siêu Dự Án Nghìn Tỷ 12:06 Lối Thoát Sinh Tồn: Chuyển Từ "Chống Ngập" Sang Mô Hình "Thành Phố Bọt Biển"
The video analyzes the chronic flooding crisis in Ho Chi Minh City, explaining why massive investments in infrastructure have failed. It identifies a combination of outdated drainage systems, rapid concrete urbanization, land subsidence, and flawed urban planning that ignores natural hydrology. The content advocates for a shift from \"fighting\" water with concrete to a \"Sponge City\" model.
Được thiên nhiên ưu ái trao cho mạng lưới sông kênh rạch dày đặc như mạch máu,
Sài Gòn đáng lẽ phải là đô thị thoát nước tự nhiên hoàn hảo nhất phương Nam.
Thế nhưng, chỉ sau một cơn mưa chưa đầy 60 phút hay một đợt triều dân,
hàng loạt đại lộ triệu đô lập tức biến thành dòng sông đục ngầu.
Xe cổ chết máy nối đua nhau hàng km, người dân bất lực múc nước tràn vào nhà.
Vì sao hàng chục ngàn tỷ đồng đổ vào các siêu dự án cổng đê
vẫn không cứu nổi thành phố khỏi cảnh cứu mưa là ngập?
Hãy cùng BCNN xem xét toàn diện mức tranh lập lục Sài Gòn
dưới góc nhìn địa chất, quy hoạch và thể chất đô thị để có câu trả lời cho vấn đề này.
Nghịch lấy Sài Gòn, thành phố sông rạch nhưng mưa xuống là thành thành phố sông.
Nhìn từ bản đồ vệ tinh, thành phố Hồ Chí Minh hiện lên như một tấm lưới thủy văn
với hơn 400 tuyến sông kênh rạch đang xen chăng chịch.
Về mặt lý thuyết địa lý, đây là hệ thống tự thoát nước vô giá
mà hiếm siêu đô thị nào trên thế giới có được.
Thế nhưng, một nghịch lấy trớ treo đã lập đi lập lại suốt nhiều thập kỷ.
Hẻ mưa lớn là ngập, triều cương dân là chìm.
Để hiểu được tại sao một cơ thể sở hữu hàng trăm vi mạch thoát nước,
lại gục ngã trước những trận mưa rào.
Chúng ta phải bốc tích ba nút thác kỹ thuật đang đồng loạt siết chặt thành phố
mỗi khi mây đen kéo đến.
Thứ nhất, sự bất lực của những đường ống tí hoang.
Một nguyên nhân dễ nhận ra ngay đó là mâu thuẫn giữa năng lực hạ tầm cũ kỹ
và sự cuồng nổ của thời tiết biến đổi.
Hệ thống cống thoát nước đô thị hiện nay của thành phố Hồ Chí Minh
đa phần vẫn chạy theo chuẩn thiết kế từ nhiều thập kỷ trước,
vốn chỉ gánh được lượng mưa từ 70-85mm kéo dài trong 3 giờ.
Trong khi đó, các trận mưa cực đoan do biến đổi khí hậu hiện nay
thường xuyên trút xuống lượng nước mưa khổng lồ 100-150mm
chỉ trong võng vẹn 45-60 phút.
Khi hàng triệu mét khối nước trút xuống cùng một lúc,
hạ tầm cống ngầm lập tức rơi vào trạng thai tắt ngãn hô hấp.
Nước không thể chui xuống cống, buộc phải tràn ngập trên mặt đường.
Thứ hai, mạng lưới kênh rạch, vốn là các hành lan thoát nước tự nhiên,
lại đang bị bóp nghẹt nghiêm trọng.
Gần 400 tuyến sông rạch tại thành phố bị xả rác thải,
lóng chiếm để cơ nới nhà cửa, hoặc bị chất thải nạo vét thi công biết dòng.
Điển hình như tuyến đường Phan Huy Ích,
khi dự án cải tạo kênh tham lương, bến cát rạch nước lên,
tập kết bùng thải dưới lòng kênh, dòng chảy bị thắt hẹp,
khiến nước mưa từ đường không thể thoát ra kênh, mà chảy ngược lên mặt đường.
Thêm vào đó là những đòn tấm công từ sông Sài Gòn.
Mực nước triều cường liên tục phá đỉnh lịch sử, đạt bước kỷ lục,
vượt 1,78m tại trạm Phú An.
Khi đợt mưa lớn trút xuống đúng thời điểm đỉnh triều dân cao,
nếu không có hệ thống cổng ngang triều khép kín vận hành đồng bộ,
nước sông Sài Gòn cuồn cuộn chảy ngược thẳng vào lòng cống,
biến các đại lộ thành những bệ chứa bốc đắc dĩ.
Nước rút không kịp do đường cống nhỏ, và kênh rạch ngày càng bị bỏ hẹp.
Nhưng có một thứ ngày càng lớn lên, làm nước càng khó rút đi.
Cuộc xăm lăng của bê tông, hành trình bịch kín những lỗ thở tự nhiên của đất.
Để hiểu tại sao ngập lục ngày càng cực đoan,
chúng ta phải nhìn lại lịch sử biến đổi mặt phủ đất đai Sài Gòn qua các thời kỳ đô thị hóa.
Đó là một cuộc xăm lăng âm thầm nhưng tàn nhẫn của bê tông lên các bề mặt tự nhiên.
Giai đoạn trước năm 2000, đô thị ngậm nước. Mức độ bê tông hóa còn ở tỷ lệ thấp.
Mãng xanh, đồng ruộng, ao hồ và những dài đốc mãng tự nhiên bao quanh nội đô
đóng vai trò như những miếng bọc biển khổng lồ.
Khi mưa xuống, 70-80% lượng nước được lòng đất tự nhiên thẩm thấu và giữ lại.
Ngập lục thời kỳ này chỉ diễn ra cục bồ ở vài vùng lòng chảo rất thấp.
Giai đoạn 2001-2015, bụt nổ bê tông và nhựa đường.
Đô thị hóa vương vòi ròng ra các quận ven.
Hàng ngàn hectare diện tích mặt phủ tự nhiên bị thay thế bằng bê tông, xi măng và nhựa đường.
Khi mặt đốc bị trám kín, khả năng thẩm thấu tự nhiên rơi về con số 0,
khiến lượng nước chảy tràn trên bề mặt, tăng vọt từ 3 đến 5 lần.
Giai đoạn 2020 đến nay, bịch kín từng gốc cây.
Bê tông hóa không chỉ nút trọn nội thành, mà lan bạc sang các vùng ven đô như Thủ Đức, quận 12, Bình Tân.
Ngay cả vỉa hè và từng gốc cây xanh cũng bị trám bê tông kín kẽ.
Hậu quả là gì? Lượng nước mưa dội xuống, không thể ngắm đi đâu được.
Toàn bộ khối nước khổng lồ ấy dồn thẳng ra mặt đường, biến hạ tầng giao thông thành đường thoát nước cưỡng bấp.
Tuy nhiên, việc bê tông hóa bề mặt chưa phải là sai lầm quy hoạch nghiêm trọng nhất.
Điều gì sẽ xảy ra khi một siêu đô thị quyết định xây dựng những đại công trên cao tầng,
ngay trên chính hành lang thoát lũ mà thiên nhiên đã tạo ra cho nó?
Đây chính là yếu tố địa lý cốt lõi và mâu thuẫn quy hoạch lớn nhất trong lịch sử phát triển đô thị Sài Gòn.
Sự đánh đổi ở vùng đâm lai phía nam, khi bụng chứa nước biến thành bức tường chẳng dòng.
Về mặt địa hình tự nhiên, khu vực phía nam thành phố Hồ Chí Minh như quận 7, Nhà Bè, Bình Chánh,
vốn là vùng đâm lai rừng ngập mạng trống thấp.
Vùng đâm lai này không phải là phế đất mà chính là chiếc bụng chứa nước tự nhiên
và là hành lang thoát nước của toàn bộ Sài Gòn ra sông Xoài Rạp và Vịnh Ngành Rái.
Khi mưa lớn trúc xuống vùng đất cao phía bắc và trung tập nội đô,
dòng nước theo quy luật trọng lực tự nhiên sẽ cuồn cuồn chảy tràn về vùng trụng phía nam,
nằm nghỉ ở khu đâm lai quận 7 cũ, Nhà Bè, trước khi thông thả thoát ra biển.
Tuy nhiên, trong đợt sống phát triển bất động sản bùng nổ,
thành phố đã quyết định rẽ hướng phát triển đô thị về phía nam.
Hàng ngàn hectare đâm lai trụng thấp bị sang lấp. Điều đáng nói nằm ở phương thức thi công.
Để bảo vệ các khu đô thị mới, các nhà phát triển đã tôn cao cốt nền lên từ 2 đến 3 mét so với mặt đâm lai cũ.
Vô hình trùng, việc nâng nền này đã tạo nên một bức tường đê bê tông nhân tạo khổng lồ,
chặn đứng hành lan thoát nước từ bắc xuống nam.
Nước mưa từ nội đô chạy xuống phía nam bị bức tường bê tông này dội ngược trở lại.
Vùng đâm lai vốn có nhiệm vụ gánh ngập cho trung tâm, nay bị bê tông hóa,
buộc nước phải tìm đường trang sang các khu vực xung quanh.
Hãy nhìn vào một minh chứng rõ nét là sự tương phản giữa khu đô thị Phú Mỹ Hưng
và tuyến đường Trần Xuân Soạn, quận 7, nằm ngay kế bên.
Phú Mỹ Hưng được quy hoạch đồng bộ ngay từ đầu với cao độ nền chuẩn,
tích hợp hệ thống kênh rạc điều tiết sinh thái, nên hiếm khi bị chìm sâu.
Nhưng chính việc tôn nền đồng loạt của khu đô thị mới này đã đẩy toàn bộ áp lực
nước triều và nước mưa sang các hạ tầm cũ xung quanh như Trần Xuân Soạn,
Huỳnh Tấm Pháp, biến những nơi này thành điểm ngập triền miên mỗi khi triều cường ghé thăm.
Và nếu như bê tông hóa là kẻ thù trên bề mặt,
thì sục lúng địa chốc lại là con quải vật âm thầm gặm nhắm nền mỏng thành phố từ bên dưới.
Sục lúng âm thầm, thành phố đang tự chìm, nhanh gấp 4 lần nước biển dân.
Theo các nghiên cứu của Tổ chức Delta Hà Lan và Đại học Tài nguyên và môi trường TP.HCM,
TP.HCM là một trong 10 siêu đô thị sục lúng nhanh nhất hành tinh
với tốc độ lúng đáng báo động trung bình là 1-2 cm mỗi năm.
Tầm lúng cực đoàn nằm tại các khu vực đất yếu trụng thấp phía Nam và Tây Nam,
gồm Bình Chánh, Bình Tân, Nhà Bè, với tốc độ lúng lên tới 4-5 cm mỗi năm.
Có điểm cục bộ ghi nhận lúng đến 7-8 cm mỗi năm.
Tốc độ lúng địa chất này nhanh gấp 2-4 lần tốc độ nước biển dân do biến đổi khí hậu.
Tại sao sục lúng ở Sài Gòn lại nghiêm trọng như vậy?
Các chuyên gia chỉ ra 3 nguyên nhân chính đại nhanh quá trình tự chìm này.
Thứ nhất, làm dụng thác nước ngầm.
Việc hút hàng trăm ngàn mét khối nước ngầm mỗi ngày
Thứ hai, tái trọng bê tông quá nặng.
Trọng lượng từ hàng ngàn tòa nhà cao tầng và hạ tầng giao thông đè nặng lên nền đất trầm tích trẻ.
Thứ ba, triệt tiêu nguồn bổ sung nước ngầm.
Bề mặt bị bê tông hóa khiến nước mưa không thể thấm xuống để bù đất vào các tầng nước ngầm bị rộng,
làm đất ngày càng khô sốt và co ngót.
Công số 2-5cm mỗi năm nghe có vẻ nhỏ.
Nhưng qua 10-20 năm, mặt đất thành phố đã hạ thấp từ 0,5-1m.
Điều này làm xóa bỏ khoảng cách an toàn giữa cao độ mặt đường và mực nước sông Sài Gòn.
Khi mặt đất lúng xuống ngang bằng hoặc thấp hơn mực nước triều, ngập lụt trở thành điều tất yếu.
Thành phố không chỉ bị ngập vì nước từ trên trời dội xuống mà đang tự chìm xuống.
Một câu hỏi nhất nhối là tại sao kinh phí chống ngập dội lên hàng chục ngàn tỷ đồng
mà hiệu quả vẫn chấp vã, căng nguyên sâu xa nằm ở đâu?
Điểm nghẹn thể chế, tình trạng mạnh ai nấy thoát và cái bậy của những siêu dự án nghìn tỷ.
Nguyên nhân quan trọng nhất mà các nhà phân tích trị ra là căng bền quản lý các khúc theo địa giới hành chính.
Sông ngòi và dòng chảy vận động theo lưu vực thủy văn tự nhiên, không hề tuân theo ranh giới hành chính của quận huyện.
Thế nhưng công tác quản lý chống ngập thời gian qua lại bị chi rẽ và sới tung giữa nhiều sở, ngành và Ủy ban Nhân dân các quận huyện.
Thành phố thiếu vắng một nhạc trưởng chống ngập đủ thẩm quyền để điều phối toàn bộ dòng chảy theo lưu vực.
Hậu quả là tình trạng ngập dịch chuyển, một quận nâng đường hay đắp đê bao chống ngập cục bộ cho địa bàn mình.
Thực chất chỉ là hành vi dồn nước ngập sang quận giáp ranh.
Bên cạnh đó là bẫy hạ tầng cứng và sự ngưng trẻ của các siêu dự án.
Nhiều năm qua, tư duy quy hoạch quá xa đà vào các giải pháp công trình cứng như cổng bê tông, đê bao, trạm bơm.
Đây là những công trình ngốn ngân sách cực kỳ khổng lồ nhưng lại dễ bị mắc kẹt bởi thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và rủi ro hành chính.
Dự án ngăn triều 10.000 tỷ đồng, một công trình hạ tầng cứng được kỳ vọng rất lớn đã bị ngưng trẻ, mắc kẹt nhiều năm vì vướng mắc cơ chế vốn và thủ tục PPP.
Việc quá lệ thuộc vào các dự án công trình đơn lễ khiến thành phố vô cùng dễ bị tổn thương khi khí hậu biến đổi vượt ngoài kịch bản dự báo ban đầu.
Nhìn lại toàn bộ bức tranh, từ sự quá tải của Hà Tâm, bê tắc địa lý phía nam cho đến sục lũng ngầm và điểm nghẹn thể chế,
rõ ràng Sài Gòn đã chạm đến giới hạn của các giải pháp công trình thuần túy.
Vậy đâu là lối thoát sinh tồn cho một siêu đô thể sông nước trong 100 năm tới?
Lối thoát sinh tồn, chuyển từ chống ngập sang mô hình thành phố bọc biển.
Tất cả các nghiên cứu từ Ngân hàng Thế Giới, Tổ chức Delta Hà Lan, Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu,
cho đến các chuyên gia quy hoạch hàng đầu như kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn đều đi đến một kết luận đánh thét.
Sài Gòn không thể tiếp tục tuyên chiến với nước bằng bê tông.
Thành phố phải dịch chuyển tư duy từ chống ngập thủ động sang quản lý không gian nước và sống chung với nước theo quy luật tự nhiên.
Các nghiên cứu chỉ ra bộ ba nguyên tắc sinh tồn, gồm giữ, trữ, thoát.
Giữ, bảo vệ tuyệt đối những không gian xanh mặt nước còn lại.
Giữ nguyên nền đất thấp tự nhiên ở vùng đầm lại phía nam để làm nơi nước có thể dần chân an toàn khi chiều dân mưa lớn.
Trữ, thành phố không thể chỉ dựa vào đường cống để chứa hàng tỷ mét khối nước mưa.
Cần chủ động xây dựng mạng lưới 500-700 hồ điều hòa sinh thái, quy mô 1-3 ha mỗi hồ, rải rác khắp các khu vực ngập nặng.
Mùa mưa làm hồ chữ nước ngầm tạm thời, mùa khô làm công viên, bài đổ xe hay không gian cộng đồng.
Thoát, trả lại tiết diện không gian cho kênh rạch, giải tỏa hành lan sông ngòi bị lóng chiếm.
Kết hợp hạ tầng cống ngầm hiện đại để xả nước từ từ ra sông sau định lũ.
Trong tầm nhìn 100 năm tới, thành phố Hồ Chí Minh cần một cuộc tái quy hoạch cấu trúc không gian triệt để.
Thành phố cần ưu tiên phát triển cao tầng, mặc độ cao về vùng đất cao.
Dùng lực lượng đô thị hóa và dân cư sang vùng đất đồi cao phía Bắc và Tây Bắc như Củ Chi, Hóc Môn, Bình Dương, nơi có nền đất chắc chắn, không bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu hay nước biển dân.
Ngoài ra, cần tập trung tăng tỉ lệ không gian nước ở vùng đất thấp.
Vùng đất thấp phía Nam và Đông Nam chỉ phát triển mật độ thấp, giành phần lớn nguy đất cho công viên sinh thái ngập nước, hành lang thoát lũ và hạ tông xanh.
Ngập lụt ở thành phố Hồ Chí Minh không phải là sự trân phạt của thiên nhiên, mà là cái giá phải trả khi quy hoạch đô thị quay lưng lại với quy luật thủy văn tự nhiên.
Đã đến lúc Sài Gòn ngưng coi nước là kẻ thù còn phải ngăn chặn bằng những mức tường bê tông kiên cố.
Trả lại không gian cho nước, nới rộng chiếc bụng chứa nước cho đô thị, và chuyển sang tư duy thành phố bọt biển chính là con đường hiện được đánh giá là khả thi nhất.
Để Sài Gòn không bị chìm nghiễm, mà vững vàng vương minh trở thành một siêu đô thị sinh thái kiên cường và đáng sống trong thế kỷ 21.
Quý vị có góc nhìn như thế nào về tình trạng ngập lụt của thành phố Hồ Chí Minh?
Hãy để lại ý kiến của quý vị ở phần bình luận bên dưới để cộng đồng CNN có thể cùng thảo luận nha.
Đừng quên nhấn like, đăng ký kênh và bật chuông thông báo để không bỏ lỡ những phân tích tiếp theo từ BCNN.
Xin cảm ơn, xin chào và hẹn gặp lại!