VÌ SAO CHUỘT BẠCH GIỐNG NGƯỜI, ĐƯỢC LÀM THÍ NGHIỆM?

Tin Tức Bình Minh
548 người theo dõi
#BlvHaiThanhplus #BLVHảiThanh #blvhaithanhstory
Vì sao những con chuột nhỏ bé, đặc biệt là chuột bạch lông trắng mắt đỏ, lại trở thành “trợ thủ” quen thuộc của các nhà khoa học? Chúng có gì giống con người, tại sao sinh sản nhanh và đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu thuốc, vaccine cũng như những căn bệnh nguy hiểm? Câu trả lời có thể khiến bạn bất ngờ!
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIVideo giải thích lý do tại sao chuột, đặc biệt là chuột bạch, lại là đối tượng phổ biến nhất trong các nghiên cứu y sinh học. Nội dung tập trung vào sự tương đồng về sinh học, di truyền, đặc điểm sinh sản và các yếu tố thực tiễn như chi phí, đạo đức so với các loài động vật khác.
Có lẽ ai trong chúng ta cũng từng nhìn thấy hình ảnh những
con chuột bạch trong phòng thí nghiệm
Chúng có bộ lông trắng, đôi mắt đỏ,
thân hình bé xíu và thường được nuôi trong những chiếc lồng nhỏ
Trong phim ảnh, cứ nhắc đến các nhà khoa học nghiên cứu thuốc
chữa bệnh là người ta lại nghĩ đến những chú chuột bạch
Nhưng có bao giờ bạn thắc mắc tại sao các nhà
khoa học lại thích dùng chuột đến như vậy?
Trên thế giới có hàng nghìn loài động vật, từ chó, mèo,
thỏ cho đến khỉ, loài nào cũng có những đặc điểm riêng
Vậy mà khi nghiên cứu nhiều loại thuốc hoặc tìm hiểu về bệnh tật,
các nhà khoa học lại thường sử dụng đến những
con chuột chỉ nặng vài chục gram
Điều thú vị là những con chuột nhỏ bé ấy đã góp phần
vào rất nhiều nghiên cứu quan trọng của ngành y học
Từ ung thư, tiểu đường cho đến những căn bệnh liên quan đến não bộ,
chuột đều được sử dụng để giúp các nhà khoa học tìm
hiểu cách các căn bệnh hình thành và phát triển
Vậy chuột có gì đặc biệt, tại sao chúng thường có màu trắng
Và một con chuột bé xíu thì liên quan gì đến cơ thể con người
Thực ra, những lý do rất gần gũi và dễ hiểu
Đầu tiên, chuột có nhiều điểm giống con người hơn chúng ta tưởng
Nghe có vẻ hơi khó tin, nhưng cơ thể chuột và cơ thể
con người có khá nhiều điểm giống nhau
Tất nhiên nhìn bên ngoài thì chẳng giấu chút nào
Con người thì cao lớn, đi bằng hai chân, có thể nói chuyện,
lướt mạng xã hội, làm nội dung như thế này
Và tuổi thọ tất nhiên là nhiều hơn con chuột rất là nhiều
Trong khi đó, con chuột nhỏ bé chạy bằng bốn
chân và thường chỉ sống cùng lắm được vài năm
Nhưng nếu nhìn vào bên trong cơ thể thì lại khác
Chuột cũng có tim, phổi, gan, thận,
não bộ và hệ tiêu hóa giống như chúng ta
Chúng cũng cần ăn uống, hít thở, ngủ nghỉ và sử dụng năng lượng để sống
Khi ăn thức ăn, dạ dày và ruột của chuột cũng
phải tiêu hóa rồi hấp thụ chất dinh dưỡng
Khi bị vi khuẩn tấn công,
cơ thể chuột cũng có hệ miễn dịch để chống lại
Và khi một số tế bào phát triển bất thường,
chuột cũng có thể mắc bệnh ung thư
Điều này rất quan trọng với các nhà khoa học
Ví dụ, nếu muốn tìm hiểu bệnh tiểu đường
Người ta cần biết cơ thể kiểm soát lượng đường trong máu như thế nào
Tuyến tụy hoạt động ra sao, insulin có vai trò gì
Và tại sao có những trường hợp cơ thể
không còn sử dụng insulin hiệu quả
Những quá trình ấy cũng xuất hiện ở chuột
Vì thế các nhà khoa học có thể nghiên
cứu trên chuột để hiểu thêm về bệnh
Tương tự nếu muốn tìm hiểu một loại thuốc
có ảnh hưởng đến gan hay thận hay không
Chuột cũng có thể giúp cung cấp những thông tin ban đầu
Tất nhiên không phải cơ thể chuột giống hệt cơ thể người
Có những loại thuốc có sử dụng tốt trên chuột
Nhưng lại không hiệu quả khi sử dụng cho con người
Tuy vậy những đặc điểm giống nhau về cách cơ thể hoạt động
Đã khiến chuột trở thành một đối tượng nghiên cứu đắc lực
Chưa dừng lại, có một điều còn thú vị hơn nữa
Đó là chuột và con người có rất nhiều gen tương ứng với nhau
Nói đến gen, nhiều người có thể cảm thấy rất là hàn lâm và khó hiểu
Nhưng chúng ta cứ hình dung đơn giản như thế này
Bên trong cơ thể mỗi người có một bộ hướng dẫn rất là lớn
Bộ hướng dẫn ấy góp phần quyết định cơ thể phát triển như thế nào
Các tế bào hoạt động ra sao
Và nhiều đặc điểm khác
Ví dụ, vì sao tóc chúng ta có màu đen hoặc nâu
Vì sao một số bệnh có thể di truyền từ bố mẹ sang con cái
Tất cả đều liên quan đến gen
Chuột cũng có một bộ hướng dẫn tương tự
Các nhà khoa học phát hiện rằng
Khoảng 95% gen mã hóa protein của chuột
Có gen tương ứng ở người
Điều này không có nghĩa là toàn bộ cơ thể chuột giống con người đến 95%
Nhưng nó cho thấy nhiều quá trình quan trọng
bên trong hai loài có những điểm chung
Vậy điều đó giúp ích gì?
Giả sử các nhà khoa học đang tìm hiểu
một gen có liên quan đến bệnh ung thư
Nếu gen ấy cũng xuất hiện ở chuột
Họ có thể nghiên cứu xem khi hoạt động của gen thay đổi
Thì cơ thể chuột bị ảnh hưởng như thế nào
Từ đó họ có thêm manh mối để tìm hiểu căn bệnh ở người
Chúng ta cứ tưởng tượng như thế này cho dễ hình dung
Một người thợ sửa xe đang tìm hiểu vì sao động cơ bị hỏng
Nếu có một động cơ khác hoạt động theo nguyên lý tương tự,
người thợ có thể nghiên cứu để tìm ra nguyên nhân
Dĩ nhiên động cơ của hai chiếc xe không hoàn toàn giống nhau,
nhưng việc hiểu một chiếc vẫn có thể giúp ích khi sửa chiếc còn lại
Với nghiên cứu trên chuột cũng vậy,
các nhà khoa học không coi chuột là bản sao của con người
Mà là một mô hình giúp họ hiểu thêm về cơ thể chúng ta
Điểm mạnh nữa của chuột đó là chuột sinh sản rất nhanh
Đây là một trong những lý do quan trọng
nhất khiến chuột được sử dụng phổ biến
Chuột đẻ rất nhanh
Một con chuột nhắt cái thường chỉ mang
thai khoảng 19 đến 21 ngày là đẻ được rồi
Mỗi lứa có thể khoảng 5 đến 10 con chuột nhỏ, đôi khi là nhiều hơn
Những con chuột con cũng lớn rất nhanh
Sau vài tuần, chúng lại bắt đầu đẻ tiếp
Điều này rất có lợi cho các nhà khoa học và rất thuận tiện
Hãy tưởng tượng một người muốn nghiên cứu xem
Một đặc điểm nào đó có được truyền từ bố mẹ sang con gái hay không
Nếu nghiên cứu trên người, công việc có thể kéo dài hàng chục năm
Ví dụ, một người sinh con ở tuổi 30,
đứa con ấy lớn lên, đến năm 30 tuổi lại sinh con
Như vậy, chỉ theo dõi khoảng 3 thế hệ,
người nghiên cứu đã phải chờ khoảng 60 năm
Mà có khi người nghiên cứu cũng đã mất trước
Nhưng với chuột, mọi chuyện nhanh hơn rất nhiều
Chỉ trong vòng 1 năm, các nhà khoa học
đã có thể theo dõi nhiều thế hệ chuột
Nếu thiết kế nghiên cứu và điều kiện nhân giống cho phép
Nhờ vậy, họ có thể tìm hiểu cách những đặc điểm di truyền xuất hiện,
biến mất hoặc thay đổi qua các thế hệ
Chưa hết, chuột còn có một ưu điểm khác nữa, đó là tuổi đời rất ngắn
Một con chuột nhắt phòng thí nghiệm thường sống khoảng 2-3 năm
Với người bình thường, tuổi thọ ngắn nghe chẳng phải là điều gì tốt đẹp
Nhưng với những người nghiên cứu quá trình
già đi của cơ thể, đó lại là một lợi thế
Ví dụ, nếu muốn biết một loại thuốc hoặc chế
độ ăn ảnh hưởng đến tuổi thọ như thế nào
Các nhà khoa học có thể theo dõi một
con chuột từ khi còn nhỏ đến cuối đời trong vài năm
Còn nếu nghiên cứu cả cuộc đời một con người,
có khi nhà khoa học phải bắt đầu công việc lúc 30 tuổi
Đến khi nghỉ hưu vẫn chưa theo dõi xong
Một lý do nữa liên quan đến lợi thế của chuột, đó là nó nhỏ
Một con chuột nhắt trưởng thành chỉ nặng khoảng 20-40 gram
Nghĩa là hàng chục con chuột cộng lại mới có khi nặng bằng một con mèo
Vì vậy, việc chăm sóc chuột thuận tiện hơn
so với nhiều loài động vật lớn
Hãy hình dung một phòng thí nghiệm cần theo dõi 100
con vật trong một nghiên cứu
Nếu mà sử dụng chó hoặc là những loài động
vật lớn hoặc là sử dụng voi chẳng hạn
Mà chẳng nói đâu xa chỉ cần sử dụng gà thôi
Thì người ta cần diện tích rất lớn, thức ăn và nhân viên chăm sóc
Nhưng nếu dùng chuột, nhu cầu về mặt diện tích sẽ nhỏ hơn nhiều
Chuột nó có một điểm mạnh nữa đó là ăn khá ít
Mỗi con chỉ cần một lượng thức ăn vừa phải mỗi ngày
Theo dõi cân nặng, lượng thức ăn và thay
đổi của chúng cũng tương đối thuận tiện
Nhưng tại sao chuột thí nghiệm thường có lông trắng và mắt đỏ
thì đây có lẽ là điều khiến nhiều người tò mò nhất.
Ngoài tự nhiên thì chuột nó phải là xám, nâu hoặc là đen
Nhưng mà chuột trong phòng thí nghiệm lại có màu trắng
Thực ra không phải con chuột thí nghiệm nào cũng bắt buộc có màu trắng
Trong nghiên cứu thì người ta cũng sử dụng nhiều dòng khác nhau
Nhưng mà cái con chuột màu trắng nó nổi tiếng nhất
Những con chuột trắng mắt đỏ chúng ta thường thấy gọi là chuột bạch tạ
Đây là một phần do lịch sử nhân giống
Từ hơn một thế kỷ trước, người ta đã bắt đầu nuôi và nhân
giống những dòng chuột này để phục vụ riêng cho nghiên cứu
Và sau và để nghiên cứu thì người ta cứ nhập cái loại chuột này cho
nó dễ, cho nó tiện và có những đặc điểm đã được ghi từ trước rồi.
Và có lẽ điểm quan trọng nhất là phải nghiên cứu
trên chuột bởi vì không nghiên cứu được trên người.
Đơn giản vì chúng ta chưa biết loại thuốc mới có nguy hiểm hay không
Hãy tưởng tượng các nhà khoa học vừa tìm ra
một chất có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư
Nhưng nếu đưa vào cơ thể con người, liệu nó có làm hỏng gan,
suy thận hoặc ảnh hưởng đến tim hay không?
Rồi là ai chấp nhận mà làm cái người để mà người ta nghiên cứu?
Để tìm hiểu, các nhà khoa học thường
xuyên nghiên cứu tế bào, mô hình máy tính
Và trong một số trường hợp là trên động vật như là chuột
Bởi một loại thuốc khi đi vào cơ thể không chỉ tác động tới nơi bị bệnh
Nó còn đi qua máu, được gan xử lý,
được thận đào thải và có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác
Và thử nghiệm trên người bị cấm ở một số quốc gia
Chuột thì giúp các nhà khoa học quan sát
những tác động ấy trên một cơ thể sống
Từ đó đánh giá thêm nguy cơ trước khi thử nghiệm trên người
Tuy nhiên, thuốc an toàn trên chuột chưa chắc đã an toàn trên người
Vì vậy nên, nghiên cứu trên chuột chỉ là một
trong những quá trình để phát triển thuốc
Chứ không thể thay thế những thử nghiệm lâm sàng trên cơ thể con người
Thắc mắc cuối cùng, vì sao không dùng khỉ?
Bởi vì khỉ giống con người hơn
Đúng là khỉ có quan hệ tiến hóa gần với con người hơn chuột
Vậy tại sao các nhà khoa học không dùng khỉ để nghiên cứu?
Lý do đầu tiên đó là nuôi khỉ tốn kém và phức tạp hơn rất nhiều
Khỉ cần không gian rộng, chế độ chăm sóc đặc biệt
Mà nó lại đẻ chậm
Trong khi đó, chuột có nhiều lợi thế như đã đề cập
Nhỏ, dễ nuôi, đẻ nhanh
Giúp các nhà khoa học nghiên cứu nhiều thế hệ trong thời gian ngắn
Thứ hai, khỉ có trí thông minh cao
Đời sống xã hội phức tạp và khả năng cảm nhận đau đớn
Vì vậy, việc sử dụng khỉ trong thí nghiệm
đặt ra những vấn đề đạo đức nghiêm trọng hơn
Tất nhiên, chuột vẫn biết đau, nhưng nó vẫn khác khỉ
Quan trọng nhất, không phải cứ giống
con người hơn thì sẽ phù hợp với mọi nghiên cứu
Có những vấn đề về gen, tiểu đường hay ung
thư mà chuột là mô hình nghiên cứu phù hợp
Chứ chẳng may nghiên cứu trên khỉ suốt nó
lại thành như trong mấy bộ phim thì chết dở
Vì vậy, các nhà khoa học thường ưu tiên những
phương pháp không dùng động vật nếu có thể
Khi cần sử dụng động vật,
họ lựa chọn loài phù hợp với mục đích nghiên cứu
Thay vì mặc định chọn khỉ chỉ vì chúng giống con người hơn
Và từ đó, nó đưa đẩy số phận của con chuột, nhất là chuột bạch
Cảm ơn, nếu thấy câu chuyện này hay, hãy chia sẻ
Hẹn gặp lại trong các video tới
