TẠI SAO NGƯỜI VIỆT Ở MỸ THÍCH LÀM NGHỀ NAILS ?

Đây là một ngành nghề đã giúp rất nhiều người Việt Nam làm giàu trên đất Mỹ, thậm chí đến chính những người Mỹ còn phải ngạc nhiên lắm ạ. It's shockingly fancy in here. I'm shook. Nghịch lý thú vị ở chỗ là chính người Mỹ đã dạy cho người Việt nghề này. Và giờ thì, ok, hãy cùng tôi khám phá xém con đường phát triển kỳ diệu của ngành nghề này và liệu nó còn là giấc mơ Mỹ hay không đấy. We're bringing in the Vietnamese refugees and help them find a job, become assimilated into the United States. Tôi đã gặp những người phụ nữ khá là tốt, và họ đều đang cố gắng rất khó để làm đất Mỹ là nhà của họ. Tôi nhận ra họ đều thích con đường phát triển của tôi. Tôi nghĩ rằng đây có thể là một ý tưởng rất tốt cho họ để học cách làm giấc mơ ở thời điểm đó. Đó là cách ngành nêu của người Việt tại Mỹ khởi đầu và rồi trở thành mạng lưới kinh tế nhập cư thành công nhất trong lịch sử hiện đại của Hoa Kỳ. Ngày nay, người Mỹ gốc Việt được ước tính sở hữu khoảng 70% các tiệm nêu tại Mỹ trong một ngành công nghiệp trị giá khoảng gần 9 tỷ đô mỗi năm. Nhưng bằng cách nào một cộng đồng nhỏ bé và lạc lõng đã tạo nên kỳ tích như vậy? Tất cả bắt đầu từ một thứ tưởng như không liên quan lại vô cùng quen thuộc, chiến tranh. Năm 1975, khi đất nước Việt Nam chúng ta được thống nhất, cũng là lúc hàng trăm nghìn người Việt ở miền nam Việt Nam bắt đầu cuộc di tản sang Mỹ. Trong số đó thì có rất nhiều người phụ nữ không biết tiếng Anh, không bằng cấp, không nghề nghiệp. Cùng thời điểm đó, tại một trại tị nạn mang tên Hope Village ở Sacramento, California, nữ diễn viên Hollywood Tippi Hedren đang tham gia các hoạt động hỗ trợ người tị nạn Việt Nam. Phần tiếp theo chính là câu chuyện mà tôi đã kể ở trên. Sau chuyến đi thăm đó thì Hedren bên gọi thợ nail riêng của mình là Dusty Butera tới trại tị nạn mỗi tuần để dạy cho nhóm 20 phụ nữ Việt Nam đầu tiên. Không chỉ dạy cách sơn móng thôi đâu, Dusty còn hướng dẫn kỹ thuật skill wrap, một dạng phủ móng rất phổ biến lúc bấy giờ, giúp móng giả trông tự nhiên và bền màu hơn. Tôi khá là chắc kẹo, lúc ấy thì họ chỉ đơn giản muốn sống sót và có một công việc ổn định mà thôi. Nhưng cuối cùng những gì sau đó còn thú vị hơn nhiều. Sau khi Hedren tiếp tục thuyết phục trường thẩm mỹ Citrus Hay Beauty College nhận họ vào học và hỗ trợ kết nối việc làm, đó là sự kiện khởi đầu chính thức của người Việt trong ngành nail ở Mỹ. Theo như tôi đọc được thì thời ấy, làm nail ở Mỹ vẫn là một dịch vụ khá là xa xỉ, chỉ dành phục vụ cho các phú bả và không có phú ông nào hết. Nhưng sự xuất hiện của móng acrylic năm 1979 và các thiết bị điện hỗ trợ làm móng khiến cho chi phí rẻ hơn, thời gian làm nhanh hơn, đồng nghĩa là nhu cầu thị trường tăng mạnh. Hay nói đúng hơn, nó được đình dân hóa dần. Và người Việt lại xuất hiện đúng lúc. Vâng, thiên thời địa lợi nhân hỏa. Làm móng trở thành con đường sinh tồn thực tế đầy hấp dẫn, học nhanh, vốn thấp, không yêu cầu tiếng anh cào và có thể kiếm tiền gần như ngay lập tức. Một trong những người đi theo làn sông đó là Catherine Han, tên thật là Huỳnh Bạch Thủy. Bà từng là giáo viên sinh học ở Sài Gòn trước năm 1975. Sau khi vượt biên băng thuyền vào năm 1981 cùng chồng và con trai, Han tới Mỹ trong diện tị nạn và bắt đầu cuộc sống mới tại Maryland. Ban đầu thì bà làm trong ngành lắp ráp điện tử suốt nhiều năm trời, giống rất nhiều người Việt thời đó làm ở các công ty như Atari, Intel hay IBM. Mặc dù đều là những cái tên nghe rất quách nhưng thu nhập thì cũng 3 cọc 3 đồng mà thôi. Tới đầu thập niên 1990, nhờ sự rủ dê của chị em bạn dì mà bà Huỳnh Bạch Thủy bắt đầu học làm nêu vào buổi tối và cuối tuần. Sau khi lấy được giấy phép, bà dần chuyển sang làm nêu toàn thời gian. Cuối cùng thì bà đã trở thành đại gia. Cơ mà đến đây thì tôi đoán sẽ có nhiều người hỏi tôi kiểu làm móng mà cũng cần giấy phép hay nghề à? Thì xin thưa là có nhá. Nhưng mà tôi sẽ nói sâu hơn ở phần tiếp theo vì bây giờ mấy cái thủ tục giấy phép này cũng thay đổi khá nhiều rồi. Dù khởi đầu đây gai góc là như vậy, nhưng cộng đồng người đều đã tìm kiếm được một số giấy phép. Dù có thể bạn không biết nhưng ngành này thì bắt đầu từ Trung Quốc và Ấn Độ. Tôi cũng chỉ tin tưởng các thợ nêu người Việt thôi. Họ luôn là những người giỏi nhất. Người làm móng hiện tại của tôi đã chăm sóc móng cho tôi gần 10 năm rồi đấy. Cái ngành này nghe cũng thú vị phết đấy nhở. Đúng là yêu ai yêu cả đường đi lối về. Nhưng có một thứ còn quan trọng hơn cả chuyện học nghề nhanh, kiếm tiền nhanh. Đó là mô hình lan truyền gần như là hoàn hảo của cộng đồng người Việt. Không biết có thể coi đó là thế mạnh của văn hóa làng xã không nhở? Tưởng tượng như thế này nhá. Một người mở được tiệm nêu, họ sẽ kéo anh em họ hàng, bạn trên xóm dưới vào làm. Những người đó sau vài năm thì lại tách ra mở tiệm riêng, rồi lại kéo thêm người từ Việt Nam sang. Và cái tốc độ nhân bản ấy thì thực sự là khủng khiếp luôn. Đến cuối thập niên 1980, đã có hơn 125.000 người tị nàn Việt Nam đi cư tại Mỹ. Mặc dù không thấy số liệu thống kê cụ thể nhưng mà tôi mạnh dạn đoán là quá bán trong số đó. Làm nghề nêu cả 5 lần nữa. Bởi vì ở Nam California, ngày nào cũng có thêm tiệm nêu mới được mở ra. Và dù Việt Nam hay là Mỹ thì chúng ta vẫn áp dụng tuyệt đối một chiến lược thành công. Đó là rẻ hơn, nhanh hơn, châu bỏ hơn. Chính 3 cái tiêu chí này đã giúp người Việt gần như nuốt trọn cái ngành này. Ở Mỹ, họ biến nêu từ một dịch vụ xa xỉ thành dịch vụ đại chúng từ lúc nào không hề. Như tôi đã nói trước, dân Mỹ thì họ rất thích cái sự tỉ mẩn vui vẻ đấy. Nhưng họ không thích lạ. Thành ra là làm móng chỉ là một dịch vụ đi kèm ở các salon. Mà cái giá của nó thì cũng ối giời ơi lắm cơ. Còn với các tiệm của người Việt thì sẵn sàng đạt giá không chỉ còn 50% mà thậm chí chỉ còn 30%. Họ còn thành công tách thành một nhánh diên biệt luôn. Giờ đây thì mỗi cuối tuần, các phụ nữ người Mỹ sẽ dành hàng giờ đồng hồ các tiệm chỉ để có một bộ vuốt vừa đẹp vừa chiều. Chưa kể là người Mỹ thì không gây thâu cuối tuần hay sau giờ hành chính được, nhưng người Việt thì có thể nhá. Các cửa tiệm sáng đèn tới khi tối mịt, còn cuối tuần thì full booking luôn. Dù vất vả khủng khiếp nhưng họ vẫn rất chi là kiên trì. Rồi khi đã có thợ, tiệm, họ tiếp tục tái đầu tư, mua thêm cửa hàng mới, mở chuối. Và phần quan trọng nhất đó là về nước thuê thêm người Việt. Một mạng lưới kinh tế gần như khép kín bắt đầu xuất hiện. Người Việt dạy nghề cho người Việt, sang nhượng tiệm cho người Việt. Thậm chí họ còn bao thầu các ngành khác hỗ trợ cung ứng việc làm nều, ví dụ như là sản xuất nguyên vật liệu, cung ứng thiết bị. Người Việt không chỉ chạy theo cái thiếu, chúng ta đã tạo ra nhu cầu cho người Mỹ hay bất kỳ cô gái nào sống ở Mỹ tin rằng họ rất cần một bàn tay luôn luôn lấp lánh sắc màu. Nói chung là cách quần thể này phát triển rất chi là đỉnh nóc kịch trận, khiến cho một vài người phải ngứa mắt đấy, nhưng mà biết làm sao được. Đây có phải là một ý tưởng không tốt không? Điều đó thật không công bằng với các chủ doanh nghiệp khác thuộc các quốc tịch khác nhau. Và họ là những người duy nhất làm được việc đó ở khắp mọi nơi. Ờ thì người ta cũng cầy thâu đêm suốt sáng mà, bạn cũng có thể làm việc tới 12h đêm, có ai cấm đầu. Cho tới thập niên 80, nói không hoa khi làm máu là sân chơi chỉ có chúng ta chơi với nhau thôi, còn người Mỹ thì chính thức thất bại trên chính sân nhà của mình. Trong thống kê từ Nail Magazine, có hơn 374.000 người Việt được cấp bằng chứng chỉ hành nghề nail tại Mỹ, chiếm hơn 40% tổng lao động ngành này. Riêng tại bang Florida, đến năm 2010, đã có hơn 1.150 salon nail do người Việt sở hữu và đăng ký hoạt động rồi. Còn phía trên là số liệu trong 10 năm cho tới 2017. Giờ thì các bác đã hiểu vì sao làm nail giàu chưa? Nhưng nếu anh em cho rằng ngày nay, đại đa số người Việt sang Mỹ chỉ để làm nail thôi mà không phải các ngành khác, do họ hết sự lựa chọn thì sai nhá. Họ làm nail đơn giản là vì nó giúp họ tích sản siêu nhanh luôn. Hơn 30-40 năm trước, cái giàu của người làm nail lúc đó không chỉ nằm ở mức tiền kiếm được, mà ở cái tốc độ đổi đời mà rất ít ngành lao động nhập cư thời bấy giờ có thể làm được. Một người thợ làm nail chăm chỉ lúc bấy giờ có thể kiếm được vài trăm đô mỗi tuần nghe thì cũng bình thường đấy. Nhưng với dân tị nạn gần như trắng tay, đó là một khoản tiền đủ để thuê nhà, mua xe và gửi con đi học. Còn nếu tự mở một salon, chủ thường giữ khoảng 40-50% doanh thu dịch vụ, nhiều gia đình cũng chính thức bước vào tầng lớp đại gia kể từ đó. Còn hiện tại thì sao? Thực sự với mình ý, nghề nail này đem lại cho mình rất là nhiều thứ, từ nhà, từ xe, cho tới việc mà có tiền để sinh hoạt đi du lịch trong cuộc sống. Hoặc cụ thể hơn thì như thế này, tiền tiếp một tháng của tôi bên này là 2.000 đô, tầm 50-52 triệu đấy. Vâng, theo những tấm gương người thật việc thật đã đi trước, thì có vẻ những cái phách tháng kiếm vài nghìn đô bằng nail cũng không phải là chuyện đùa đâu. Điểm khác biệt ở đây là nếu các thế hệ trước chọn nail vì họ không còn con đường nào khác, thì những thế hệ sau này lại chủ động theo đuổi, giấc mơ Mỹ. Lý do đầu tiên là nghề không kén người, không quan trọng giới tính, không phải ai cũng học được ngôn ngữ, tin học. Nhưng muốn làm thợ nail, bạn chỉ cần chăm chỉ và châu bò mà thôi. Anh Linh Huỳnh từng là tài xế taxi ở TP.HCM. Trước khi sang Mỹ cách đây 13 năm, theo lời rủ dê của người thân đang làm trong một tiệm nail đặt chân đến Miami, thì anh bắt đầu công việc của một kỹ thuật viên làm móng với lịch làm việc kéo dài 10 tiếng đồng hồ mỗi ngày, 6 ngày mỗi tuần. Công việc thì chủ yếu xoay quanh việc cắt tỉa, chăm sóc và sơn sửa móng cho khách hàng. Sau nhiều năm dành dụng, anh cùng với vợ và một người bạn nữa đã đủ tiền để mua một tiệm nail ở khu Kendall vào năm ngoái. Anh chia sẻ rằng, ở Mỹ thì khoảng cách giàu nghèo không quá xa như mọi người nghĩ đâu. Người giàu có xe hơi thì tôi cũng có một chiếc. Điều quan trọng nhất là mình làm việc chăm chỉ để lo cho tương lai con gái. Cháu có cơ hội được học hành tốt hơn mà thôi. Và đây cũng chính là lý do tiếp theo. Về cơ bản thì người Việt vẫn hống trị ngành nail, nhưng nó đã theo một hướng vận hành mới rồi. Theo tiến sĩ Alfred Osborn, giáo sư nghiên cứu về kinh tế và cộng đồng nhập cư tại Mỹ, cho rằng người Việt đã xây dựng được vị thế đặc biệt trong ngành nail nhờ khả năng hình thành mạng lưới kinh doanh khép kín của mình. Khác với Việt Nam thì nơi chúng ta chỉ cần vẽ đẹp sau đó thì vượt qua vòng phỏng vấn của mấy cô chủ tiệm là được làm việc luôn. Chưa ở xứ cờ hoa muốn sờ vào chân tay của khách hàng, bạn cần chứng chỉ. Nói chung là bạn phải ôn luyện sấp mặt mới hành nghề được đấy. Hầu hết các tiểu bang trên nước Mỹ đều có truyền dạy nail và các bằng nail các bạn. Thì nơi cắp cái bằng nail cho mình thì nơi bạn gọi là hội đồng thám Mỹ hay còn gọi là test board. Đầu tiên bạn phải có nail technical license do hội đồng nghề nghiệp của từng bang cấp. Trước khi được dự thi thì bạn phải oan mình hoàn thành khóa đào tạo tại các trường được cấp phép với thời lượng giao động từ 250 cho đến 600 dầm tùy theo bang. Sau khi hoàn tất số giờ học này, học viên phải vượt qua kỳ thi stepboard gồm 2 phần bài thi lý thuyết kiểm tra kiến thức về giải phấu, hóa học cơ bản và kiểm soát nhiễm quẩn và bài thi thực hành yêu cầu thực hiện các dịch vụ. Nói tóm lại thì lộ trình này không dành cho những người vừa già vừa lười ví dụ như tôi chẳng hạn. Nhưng nói khó là vậy, người ta vẫn ào ào chạy sang Mỹ theo cái nghề đấy bởi vì ở một góc độ nào đó thì họ vẫn nhìn thấy cái cửa sáng hơn thật. Lộ trình hiện tại đã được chuyên nghiệp hóa hơn thậm chí thì đến những dịch vụ hỗ trợ cung nương theo đó mà phát triển theo. Giờ đây thì muốn ăn được một slot bạn phải đầu tư một khoản kha khá chứ chẳng còn câu chuyện người nhà nào thiếu lao động sẵn sàng giúp bạn sang như 30 năm trước đâu. Chính cái sự phát triển của Internet cũng trực tiếp truyền dạy kinh nghiệm của những người đi trước, biến việc này thành một lựa chọn chủ động đối với rất nhiều người thiếu việc làm hoặc là có năng lực cậy tranh bình thường. Bây giờ thì bạn hãy thử tưởng tượng mà xem bạn sinh ra ở một miền quê nghèo, ra cảnh nhà bạn ngoại hình của bạn nói chung không nổi bật cho lắm. Cuộc đời thì đã định sẵn Rồi con nhà bà hàng xóm đăng ký một khóa làm nail ở bên Mỹ, đâu đó 7-8 năm sau gửi tiền về cho bố mẹ cải tạo được cái nhà. Con bạn thì vẫn mở mặt thi đại học xin được một công việc lương cơ bản 6-8 triệu hết Covid rồi đến AI lúc nào cũng pháp phỏng bị cắt lương. Rồi một ngày đẹp trời nào đó người ta trìa cái đơn đăng ký hỏi bạn có muốn sang bên đó du học, làm móng vài năm hay không, thì bạn có đi không? Tất nhiên, tôi đang không tố vẽ hồng hào cái việc xuất ngoại đi làm nail đâu nhá Chỉ là trên một thực tế Với cơ hội như vậy nên một số gia đình vẫn sẵn sàng hy sinh 1-2 thành viên để có thêm nguồn thu nhập Quanh đi quẩn lại vẫn là cái bài toán tích xả và rời khỏi tầng lớp mình đang mắc kẹt mà thôi Tôi để ý là ngoài kia có khá nhiều anh chị em thậm chí là các cô các bác thế hệ cũ kỳ thị người sang Mỹ làm nail Cơ mà tôi cũng không hiểu lý do vì sao lại thế Đây là một nghề khá là bình thường và người ta cũng phải làm việc rất vất vả mới có được tiền chứ có đùa đâu Chỉ cần là họ không sọc nọ sọc kia là được Nói đến đây thì không thể bỏ qua những góc khuất của cái ngành này Đặc biệt là các ngành dịch vụ đầy mẫn cạp Không cần đoán thì cũng biết nhiều drama mặn mỏi tới mức nào Đầu tiên thì cần khẳng định Dù vẫn đạt được mức tăng trưởng dược Nhưng ngành làm móng ở bên đó cũng không còn ngon ăn như trước nữa đâu Thị trường đã định hình trong tay một vài ông lớn, những người đến sau ngày càng khó cạnh tranh, cho mình một miếng bánh riêng Đồng thời thì từ những vùng xa xôi khác ở trên thế giới, một số anh em hàng xóm Lúc này lợi thế cạnh tranh đạp giá xuống lại trở thành điểm yếu chí mạng của chúng ta Trong khi dân nước khác thực hiện tiêu chí là buôn có bạ bán có phưởng khá là tốt, sẵn sàng hỗ trợ nhau 24-7 thì hóa ra chính những người đi trước từ Việt Nam còn khuyên bảo nhau như thế này đây Đấy, thế có chán không cơ chứ? Đặc sản tiếp theo chính là tình trạng nấu xói nhau, tranh giành khách quen và trù dập đồng đội Ở Việt Nam tôi không biết nhưng mà ở chỗ tôi sống, 90% người làm nêu rất chi là xấu tính, không chỉ tham lam giành giật khách hàng mà còn thích mỉa mai xỉa xói người khác, xong lại chửi nhau ôm trời chỉ vì hơn thua 1 đô la tiền tiết Hoặc là bi đát hơn thì còn có người anh em này nữa Không phải kể xấu người Việt Nam với nhau mà đi làm nêu còn hơn cả cung đấu đấy làm giành giật khách từng tí một thậm chí nhổ lông mày còn rảnh Mình làm cả ngày không nhớ là làm được bao nhiêu mà cái bà bên cạnh ngồi cách mình có mấy mét thôi nhớ mình làm được bao nhiêu tiền khách cho bao nhiêu Người Việt ở nước ngoài làm nêu toàn tô xích, nhất là con trai mà làm nêu thì 1 là mặc váy, 2 là mặc đầm 3 là mặc bikini Ở kìa bạn ơi, bạn phán 1 câu cung tô xích có kém gì đâu mà hết drama của đồng nghiệp thì lại đến drama của khách Làm nghề này phải có tinh thần thép nha Có nhiều ngày gặp khách ta nói thấy cưng nhưng nhiều ngày thấy mấy con quỷ muốn chửi Và còn 7749 câu chuyện ngoại tình không có hồi kết nữa Đúng vậy, tôi cũng được nghe rất nhiều câu chuyện về những người ra đi và sau đó họ đi mãi Lý do gì cũng có Dù sao thì chẳng ít những người đã sẵn sàng vứt bỏ gia đình để có thể ở lại được bên đó xây dựng một cuộc đời mới theo đúng nghĩa đen luôn Có đôi khi người ở nhà mới là người cắm sửng Tiền thì có vẻ nhiều đấy nhưng đánh đổi 10 cho đến 20 năm Đó cũng là một cái giá mà tôi cam đoan là cũng khá là đắt đấy Một lần nữa thì tôi xin ngả mũ kính phục các anh chị em tồn tại được trong cái hệ sinh thái này Còn tôi thì tôi chịu Thêm cái nữa thì sau Covid và giờ thì đang suy thoái kinh tế khách hứa cũng không còn ngon ăn như xưa Trên một số vlog người Việt ở Mỹ nhiều anh chị em khẳng định cái mốc 5000 giờ rất khó đạt được nếu bạn mới sang hoặc thậm chí là cầy vài năm cũng chưa chắc tới được Còn nữa thì làn sóng bỏ nghề từ thế hệ thứ 2 cũng đang dần dần lớn hơn Anh Hiếu Trương mở một tiệm nail ở Kendall vào năm 2006 Sau nhiều năm làm huê cho các tiệm ở Minnesota và California đã chia sẻ rằng nghề nail thì giúp ổn định cuộc sống cho nhiều người Việt ở bên Mỹ nhưng thế hệ thứ 2 như con tôi chẳng hạn chắc là sẽ không chọn nghề nail vì chúng đã có băng cấp và giỏi tiếng Anh có thể tìm được một công việc khác tốt hơn Bà Ginny thuộc Viện Chính sách Nhập Cư Mỹ cho rằng đó cũng là một phần của giấc mơ Mỹ Con cái của họ thường dựa vào thành công của cha mẹ để phát triển lên Thế hệ thứ 2 sẽ chuyển sang những công việc trí thức hơn Quy trình này lặp đi lặp lại ở tất cả các làn sóng nhập cư của mọi dân tộc từ Italia, Bắc Âu, Do Thái tới những người từ quốc gia khác đến Mỹ Con cái của họ giờ sẽ trở thành một phần trong tầng lớp trung lưu của Mỹ Có lẽ đây là cái xu thế bắt buộc khi bạn đã tích sản thành công thì con cháu của bạn sẽ không phải bục mặt để hít mùi sờn, geo độc hại nữa nhưng đồng thời một làn sóng mới từ chính quê nhà vẫn hướng về giấc mơ Mỹ Giả sử thì có người ngỏ lời cho bạn cơ hội này thì bạn có đồng ý hay không đây?