MQC learning-Khám phá Kinh Thi, kiệt tác văn thơ dân gian về luân lý mọi thời đại

Nhìn vào bia sách kinh thi này, có lẽ nhiều người sẽ nghĩ đây là một tác phẩm kinh điển, có phần nào đó khô khang. Nhưng, khoan đã, sẽ thế nào nếu chúng ta không xem đây là một cuốn sách, mà hãy thử hình dung nó như là một playlist đầu tiên của nhân loại. Đúng vậy, một tuyển tập những bản hit ding đám từ tận 3.000 năm trước. Vâng, một playlist 3.000 năm tuổi. Hãy thử hình dung xem, một danh sách nhạc ghi lại trọn vẹn nhịp đập của cả một nền văn minh, từ những bản tin ca gia viết, những khúc hát buồn thương, cho đến cả những bài hát mang thông điệp chính trị. Tất cả gói gọn trong một tác phẩm, và đó chính là kinh thi. Vậy thì, nói một cách chính xác, kinh thi là gì? Ờm, chúng ta hãy cùng bắt đầu từ những điều cơ bản nhất nhé. Điều thú vị là, ban đầu ấy, đây hoàn toàn không phải là văn chương bác học gì đâu. Kinh thi thực chất bắt nguồn từ những bài ca giao, dân ca, những khúc hát mà người dân thường cất lên trong lúc làm lũng, lúc yêu đương, hay cả khi than thở về cuộc sống. Thế rồi, các nhà cầm quyền thời xưa mới cử quan lại đi khắp nơi để thu thập những bài hát này. Ủa, để làm gì nhỉ? À, vì họ tin rằng, đây là cách tốt nhất để nắm bắt được tâm tư, tình cảm của người dân, để biết được việc cai trị của mình có tốt không. Có thể nói, đây giống như một cuộc khảo sát xã hội thời cổ đại vậy, nhưng mà, bằng âm nhạc. Và từ hàng ngàn, hàng ngàn bài hát như thế, cuối cùng chỉ có 305 bài được chọn lọc lại. Còn số 305 này, nó không chỉ là một con số đơn thuần đâu, nó đã trở thành một biểu tượng, định hình nên một trong những tác phẩm kinh điển quan trọng bậc nhất một cả văn hóa Á Đông. Ok, vậy, câu hỏi đặt ra là, làm thế nào mà một bộ sưu tập dân ca bình thường lại có thể trở thành một tác phẩm kinh điển, có sức ảnh hưởng khủ khíp đến như vậy? À, câu trả lời nằm ở công lao của một nhân vật mà có lẽ ai cũng biết. Không ai khác, đó chính là Khổng Tử. Tường triền rằng, chính ông là người đã đích thân xem xét và sàng lọc cực kỳ kỹ lưỡng từ hơn 3.000 bài ca giao, để rồi chọn ra 305 bài đặc sắc nhất, giá trị nhất, và sắp xếp chúng lại theo một trực tự vô cùng chặt chẽ. Và đây, chính là bước ngoạc quyết định. Hành động của Khổng Tử không chỉ là biên tập, mà ông đã nâng tầm cả bộ sưu tập dân ca này thành một kinh, tức là một tác phẩm kinh điển. Ông đã biến những lời ca mộc mạc của người dân trở thành nền tảng cho giáo dục về đạo đức, văn hóa và cả chính trị nữa. Nó trở thành sách gối đồ dường cho các bậc vui chúa và học giả suốt hàng ngàn năm sau đó. Vậy thì cái playlist 305 bài hát này được phân loại như thế nào? Nó được chia thành ba phần chính, hay chúng ta có thể gọi vui là ba răng rồi nhạc, hoàn toàn khác nhau. Đầu tiên, chúng ta có Quốc phong. Đây có thể xem là bản xếp hạng folk and pop của thời đó. Nó chính là trái tim và linh hồn của cả bộ kinh thi, là tiếng nói chân thật nhất của người dân. Nào là những bài hát về tình yêu đôi lứa, nỗi buồn xa cách, niềm vui khi được mùa, hay cả sự oán tháng vì siêu cao thuế nặng. Đây là phần gần gối vào đời thường nhất. Tiếp theo, nhả. À, nếu phong là nhạc của đường phố thì nhả chính là nhạc phim chính thống hay là nhạc cung đình. Đây là âm thanh của quyền lực, thường được dùng trong các yến tiệt, các nghi lễ trang trọng của triều đình. Lời lẽ thì tất nhiên là phải tinh tế, tao nhả, thường dùng để ca ngọi công đức vua chúa hoặc là để bày tỏ các quan điểm chính trị. Và cuối cùng, tụng. Đây là thể loại nhạc thiên, trang trọng và thiên liên nhất. Tụng là những bài thánh ca, những khúc hát được dùng trong các lễ tế ở miếu đường. Mục đích là để ca ngọi công đức của các bậc tiên vương, thể hiện lòng thành kính với thần linh và tổ tiên. Rất là trang nghiêm. Đó, ba thể loại này, khi đặt cạnh nhau, chúng ta sẽ thấy một bức tranh toàn cảnh cực kỳ rõ nét. Phong là tiếng nói từ dưới lên, nhả và tụng là tiếng nói từ trên xuống. Sự kết hợp này cho thấy Kinh Thi không chỉ đơn thuần là thơ ca đâu, mà nó còn là một tấm bản đồ xã hội phản ánh đầy đủ mọi tầng lớn, từ người nông dân bình thường nhất cho tới bậc đế vương cao quý nhất. Ok, lý thuyết là vậy. Bây giờ, chúng ta hãy thử nghe xem những tiếng nói từ 3.000 năm trước đó thực sự cất lên như thế nào nhé. Hãy bắt đầu với một giải điệu trong phần Quốc phong nhé. Một lời than thở rất đổi con người, rất riêng tư và chân thật. Đây là bài thơ Biểu Hữu Mai, nội dung kể về nỗi lòng của một cô gái. Nàng nhìn những quả mai trên cây cứ ruộng dần, ruộng dần, và liên tưởng đến tuổi xuân của mình cũng đang trôi đi. Và tất nhiên, nàng vô cùng xúc ruột, mong mỏi có người đến hỏi cưới. Thật sự, cái cảm xúc trong những câu thơ này nó đáng kinh ngạc, bởi vì nó quá hiện đại đúng không nào? Nỗi lo âu về thời gian trôi qua, về áp lực hôn nhân, nó là một cảm xúc dường như không có tuổi. Ba ngàn năm đã trôi qua, mà tiếng lòng này vẫn vang vọng và chạm đến chúng ta một cách kỳ lạ. Rồi, bây giờ chúng ta hãy đổi kênh nhé, tạo một sự tương phản thật rõ rột. Chúng ta sẽ đến với một bài trong phần nhã, với một giọng điệu hoàn toàn khác, trang trọng hơn, hùng tráng hơn, và mang đậm tính chính trị. Bài thơ này là để ca ngợi đức độ của Văn Vương, một vị vua hiền nổi tiếng trong lịch sử Trung Hoa. Khi nghe, hãy thử để ý đến ngôn từ và hình ảnh được sử dụng, nó khác biệt lắm. Đây này. Văn vẽ đẹp thêm lo chạm khắc, để ngọc vàng tính chất cao quý. Mọi người thấy không? Ở đây, đức hạnh của nhà vua không được nói ra một cách trực tiếp, mà được ví phong với vàng ngọc, được chạm khắc một cách tinh xảo. Ngôn từ cực kỳ cao quý, châu chuốt khác một trời một vượt với sự mọc mạc chân chốc của bài thơ trong phần phong mà chúng ta vừa xem. Điều này cho thấy sự khác biệt rất rõ về mục đích và cả đối tượng của từng rong reo nhạc. Và cuối cùng, hãy cùng nhau suy ngẩm một chút về ý nghĩa trường tồn của bộ sưu tập đáng kinh ngạc này. Thật ra, kinh thi không chỉ là thơ, nó giống như một cổ mấy thời gian bằng chữ nghĩa vậy. Đọc nó, chúng ta như nghe được tiếng cười, tiếng khóc, lời yêu thương và cả những lời oán tháng của người xưa. Nó thật sự đã lưu giữ lại linh hồn của cả một thời đại, từ những mảnh đời thường nhất cho đến những lý tưởng quốc gia cao cả nhất. Và điều này có lẽ dẫn đến một câu hỏi cuối cùng, rất thú vị. Nếu như có một khổng tử của tương lai nhìn vào âm nhạc, thơ ca hay thậm chí là mạng xã hội của chúng ta ngày hôm nay để tạo ra một kinh thi của thế kỷ 21, thì cái playlist đó sẽ kể câu chuyện gì về chúng ta cho người đời sau? Cảm ơn đã cùng chúng tôi tìm hiểu về chủ đề này.