Có một loài chim biết dùng lửa để săn mồi. Có một loài chim khi biến mất đã kéo theo khoảng nửa triệu người chết. Và cả hai đều thuộc về ba nhóm chim mà bạn tưởng đã biết rất rõ: kền kền, đại bàng và diều hâu.
Trong video này, Dưới Tán Lá cùng bạn khám phá những điều bí ẩn ít ai kể về chim săn mồi: diều hâu Harris săn theo nhóm và đứng chồng lên lưng nhau, những con diều hâu "đốt rừng" ở miền bắc nước Úc, vì sao chim cắt lại là họ hàng của loài vẹt, đôi mắt có hai điểm vàng của đại bàng, tổ đại bàng nặng hơn 2 tấn, kền kền Rüppell bay cao hơn máy bay, dạ dày axit như bức tường lửa của kền kền, và thảm họa kền kền biến mất ở Ấn Độ.
⏱️ MỐC THỜI GIAN 00:00 Loài chim biết dùng lửa và loài chim "cứu" nửa triệu người 01:20 Phần 1 – Diều hâu, những thợ săn biết làm việc nhóm 03:46 Phần 2 – Chim cắt, họ hàng của loài vẹt 05:00 Phần 3 – Đại bàng và đôi mắt nhìn thấu bầu trời 06:39 Phần 4 – Kền kền, cỗ máy sinh tồn của bầu trời 09:34 Phần 5 – Khi kền kền biến mất 11:18 Loài nào quan trọng nhất với con người?
💬 Trong ba loài hôm nay, loài nào khiến bạn bất ngờ nhất? Hãy để lại suy nghĩ ở phần bình luận nhé! 👍 Nếu thấy hay, hãy bấm Thích và Đăng ký kênh Dưới Tán Lá để không bỏ lỡ những bí mật tiếp theo của thế giới động vật.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video cung cấp cái nhìn chi tiết về ba nhóm chim săn mồi: diều hâu, đại bàng và kền kền. Qua đó, nội dung nhấn mạnh sự khác biệt về sinh học, những khả năng đặc biệt của mỗi loài và vai trò sinh thái không thể thay thế của kền kền đối với sức khỏe con người.
Ở miền Bắc nước Úc, người dân bản địa kể về một loài chim biết dùng lửa
Nó nhặt một cành cây đang cháy,
bay đi rồi thả xuống một bãi cỏ khô để châm thêm một đám cháy mới
Còn ở Ấn Độ, có một loài chim bị coi là xấu xí và đáng ghét
Khi nó gần như biến mất, các nhà kinh tế học
ước tính đã có khoảng nửa triệu người chết theo
Hai câu chuyện này đều có thật và đều thuộc về
ba nhóm chim mà bạn tưởng là đã biết rất rõ
Kền kền, đại bàng và diều hâu
Vậy trong ba kẻ thống trị bầu trời đó,
loài nào mới thật sự quan trọng nhất với con người?
Câu trả lời có lẽ sẽ khiến bạn nhìn chúng theo một cách hoàn toàn khác
Trước hết, cần nói rõ một điều
Những gì bạn sắp nghe không phải là bí mật với các nhà khoa học
Nhiều điều đã được nghiên cứu hàng chục năm
Nhưng chúng gần như chưa bao giờ đến được với người bình thường
Và điều đầu tiên có lẽ sẽ khiến bạn bất ngờ
Ba nhóm chim này không được chia theo cách bạn nghĩ
Diều Hâu và Đại Bàng cùng thuộc một họ lớn là họ ưng
Kèn kền ở Á Châu và Châu Phi cũng nằm trong chính họ đó
Tức là họ hàng gần của Đại Bàng
Còn kèn kền ở Châu Mỹ lại thuộc một nhóm riêng
Không có họ hàng gần với kèn kền Á Châu
Hai nhóm kèn kền này trông giống nhau vì chúng cùng làm một công việc
Chứ không phải vì chúng là anh em
Các nhà khoa học gọi hiện tượng này là tiến hóa hội tụ
Hai loài khác nhau, cùng đối mặt với một bài toán
Rồi tự tìm ra cùng một lời giải
Diều hâu, những thợ săn biết làm việc nhóm
Hãy bắt đầu với diều hâu, nhóm mà người Việt quen thuộc nhất
Ở Việt Nam, loài thường được gọi là diều hâu nhất là diều hâu đen
Người phương Tây gọi là Black Kite
Đây là một trong những loài chim săn mồi phổ biến nhất thế giới
Sống từ châu Âu, châu Phi, châu Á cho đến tận nước Úc
Nhiều người nghĩ chim săn mồi luôn săn đơn độc
Nhưng ở vùng sa mạc phía Tây Nam nước Mỹ
Có một loài diều hâu phá vỡ hoàn toàn quy tắc đó
Người ta gọi nó là diều hâu Harris
Chúng săn theo nhóm, thường từ 2 đến 6 con
phối hợp như một đội m
Một con lùa con mồi ra khỏi bụi rậm
Những con khác chờ sẵn ở các hướng
Khi không có cây cao để quan sát
Chúng còn làm một việc trông rất buồn cười
Đứng chồng lên lưng nhau, con này trên vai con kia
Để có chỗ nhìn cao hơn
Các nhà nghiên cứu ghi nhận rằng
Săn theo nhóm giúp chúng bắt được những
con thỏ rừng lớn hơn hẳn khả năng của một con đơn lẻ
Và đây là một chi tiết mà có lẽ bạn đã nghe hàng trăm lần mà không biết
Trong nhiều bộ phim, mỗi khi con đại bàng đầu trắng xuất hiện
Bạn nghe thấy một tiếng kêu sắc lạnh vang vọng
Nhưng đại bàng đầu trắng thật ra có tiếng kêu khá yếu và lanh lảnh
nghe hơi giống tiếng chim nhỏ
Tiếng kêu hùng tráng mà các nhà làm phim thường
dùng lại là của một loài diều hâu đuôi đỏ
Diều hâu đã lồng tiếng cho đại bàng suốt nhiều thập kỷ
Nhưng điều đáng kinh ngạc nhất về diều
hâu không nằm ở tiếng kêu, nó nằm ở lửa
Năm 2017, một nhóm nhà nghiên cứu công bố
một bài báo khoa học với cái tên gây chú ý
Những con chim săn mồi cố ý làm lửa lan rộng
Họ thu thập lời kể của 12 cộng đồng thổ dân ở miền Bắc nước Úc
Cùng lời kể của nhiều người khác từng sống và làm việc ở vùng này
Tất cả đều mô tả cùng một hành vi
Khi có cháy rừng, những con chim săn mồi bay đến
Nhặt một cành cây đang cháy bằng móng hoặc mỏ
Rồi mang đi thả xuống một khu vực chưa cháy
Lửa bùng lên, những con chuột, thằn lằn và côn trùng hoảng loạn chạy ra
Và những con chim chỉ việc chờ sẵn để bắt
3 loài được nhắc đến là diều hâu đen,
diều hâu huyết xáo và một loài chim cắt nâu
Hai trong số các tác giả nói họ đã tận mắt chứng kiến
Tuy vậy, đến nay vẫn chưa có đoạn phim rõ ràng nào ghi lại hành vi này
Và một số nhà khoa học vẫn thận trọng
Nhưng nếu đúng, đây là một trong số rất ít trường hợp
Một loài vật không phải con người biết sử dụng lửa
Và người dân bản địa Úc đã kể về điều này từ
rất lâu trước khi giới khoa học chú ý tới
Bạn để ý không, trong danh sách 3 loài
biết dùng lửa có một con chim cắt
Nhìn bề ngoài, chim cắt giống hệt một con diều hâu nhỏ
Nhưng đây là nơi khoa học đưa ra một phát hiện mà
ngay cả nhiều người yêu chim cũng không tin nổi
Chim cắt, họ hàng của loài vẹt
Trong hàng trăm năm,
chim cắt được xếp chung nhóm với diều hâu và đại bàng
Chúng có mỏ quặp, móng sắc, mắt tinh và đều săn mồi
Ai cũng nghĩ chúng là họ hàng gần
Nhưng năm 2008, một nghiên cứu lớn phân tích
gen của hơn 160 loài chim đã đảo lộn tất cả
Kết quả cho thấy chim cắt không có họ
hàng gần với diều hâu hay đại bàng
Họ hàng gần nhất của chúng lại là vẹt và nhóm chim sẻ
Các nghiên cứu sau đó tiếp tục ủng hộ kết luận này
Nói cách khác
Một con chim cắt có quan hệ họ hàng với một
con vẹt gần hơn so với một con đại bàng
Vậy tại sao chúng lại giống diều hâu đến vậy?
Lại là tiến hóa hội tụ
Khi nhiều loài cùng sống bằng nghề săn mồi trên không
Chúng cũng cần một chiếc mỏ để xé thịt
Một bộ móng để bắt mồi
Và một đôi mắt để nhìn xa
Thiên nhiên đã tạo ra cùng một bộ dụng
cụ cho những loài không hề là anh em
Và một thành viên của gia đình chim cắt đang giữ
một kỷ lục mà không loài vật nào khác vượt qua được
Chim cắt lớn, khi gặp cánh lao xuống từ trên cao,
có thể đạt tốc độ hơn 300 km một giờ
ngang tốc độ của một đoàn tàu cao tốc
Đây là loài vật nhanh nhất trên trái đất
Nhưng để chịu được tốc độ đó, cơ thể nó phải có những thiết kế đặc biệt
Và một trong số đó nằm ở đôi mắt,
thứ mà đại bàng sở hữu ở mức hoàn hảo nhất
Đại bàng và đôi mắt nhìn thấu bầu trời
Người ta vẫn nói mắt đại bàng, nhưng mắt đại bàng tinh đến mức nào?
Các nhà khoa học ước tính thị lực của nhiều
loài đại bàng sắc nét gấp vài lần mắt người
Có ước tính cho rằng tới 4-8 lần
Nếu bạn có đôi mắt như vậy, một con thỏ ở thật xa mà mắt
người chỉ thấy như một chấm nhỏ sẽ hiện ra rõ từng chi tiết
Bí mật nằm ở võng mạc, mắt người có một điểm vàng, nơi nhìn rõ nhất
Còn mắt của nhiều loài chim săn mồi có tới 2 điểm như vậy trên mỗi mắt
Một điểm để nhìn thẳng về phía trước, một điểm để nhìn sang bên
Điều đó giống như mỗi con mắt có cả một ống
kính chụp xa và một ống kính góc rộng cùng lúc
Mật độ tế bào cảm nhận ánh sáng trong võng mạc của
chúng cũng dày đặc hơn mắt người rất nhiều lần
Đôi mắt đại bàng lớn đến mức, so với kích thước đầu, nó chiếm một phần
không gian lớn hơn nhiều so với mắt người trong hộp sọ của chúng ta
Nhưng một đôi mắt tinh chỉ có giá trị khi đi kèm vũ khí đủ mạnh
Ở rừng mưa Trung và Nam Mỹ, đại bàng Harpy được coi
là một trong những loài đại bàng mạnh nhất thế giới
Móng sau của nó dài tới hơn 10cm,
thường được so sánh với móng vuốt của một con gấu xám
Nó săn những con lười và khỉ ngay trên tán rừng,
dùng đôi chân như hai chiếc kìm sắt kéo con mồi ra khỏi cành cây
Đại bàng còn là những kỹ sư xây dựng phi thường
Chúng thường quay lại cùng một tổ năm
này qua năm khác, mỗi năm lại xây thêm
Tổ chim lớn nhất từng được ghi nhận là của một
cặp đại bàng đầu trắng ở bang Florida của Mỹ
Nó rộng gần 3 mét, sâu khoảng 6 mét và ước tính nặng hơn 2 tấn
Tức là nặng hơn cả một chiếc ô tô con
Hãy tưởng tượng một tổ chim cao gần bằng một ngôi nhà 2 tầng
Đến đây, bạn có thể nghĩ đại bàng chính
là loài ấn tượng nhất trong 3 nhóm
Nhưng thật ra, loài chim bị coi thường nhất trong 3
nhóm mới là loài giữ những kỷ lục đáng kinh ngạc nhất
Kền kền, cỗ máy sinh tồn của bầu trời
Ngày 29 tháng 11 năm 1973,
một chiếc máy bay chở khách đang bay trên bầu trời bờ biển Nga
Ở độ cao khoảng 11.300 mét thì va phải một con chim
Đó không phải chim di cư, không phải chim biển
Các chuyên gia của Bảo tàng lịch sử tự nhiên
Mỹ đã xác định từ những mảnh lông còn lại
Đó là một con kền kền Ruppell
Đến nay, đây vẫn là độ cao bay cao nhất
từng được ghi nhận của một loài chim
Ở độ cao đó, không khí loãng đến mức một người không có bình dưỡng,
khí sẽ bất tỉnh chỉ sau vài phút
Nhưng kỷ lục thật sự của kền kền lại nằm bên trong cơ thể nó
Hãy nghĩ về thứ mà kền kền ăn mỗi ngày
Xác động vật đã chết nhiều ngày,
đầy vi khuẩn có thể gây ngộ độc, nhiễm trùng máu hay bệnh than
Với con người, chỉ một miếng nhỏ cũng có thể gây nguy hiểm
Vậy kền kền sống sót bằng cách nào?
Năm 2014, các nhà khoa học công bố một nghiên
cứu trên tạp chí Nature Communications
Phân tích vi sinh vật trên mặt và trong ruột của khoảng 50 con kền kền
Họ phát hiện trên da mặt kền kền có trung bình hơn 500 loại vi sinh vật
Nhưng trong ruột, con số chỉ còn khoảng 76
Một trong các tác giả cho biết
Acid dạ dày của kền kền mạnh hơn
Acid dạ dày người từ 10 đến 100 lần
Nó hoạt động như một bức tường lửa
Tiêu diệt phần lớn vi khuẩn trước khi chúng đi sâu hơn
Điều kỳ lạ nhất là những vi khuẩn còn sống sót
Trong ruột lại chủ yếu là các nhóm nổi tiếng
Nguy hiểm, trong đó có cả nhóm vi khuẩn
Sinh ra độc tố gây ngộ độc thịt
Các nhà khoa học cho rằng kền kền đã tiến hóa
Để chung sống với chúng, thậm chí có thể
Các bạn có thể dùng chúng để giúp phân giải thịt thối
Còn cái đầu chọc thì sao? Hầu hết chúng ta đều được nghe rằng kền kền
đầu chọc để không bị bẩn khi chui đầu vào sát con mồi. Nghe rất hợp lý.
Nhưng năm 2008, một nhóm nhà khoa học ở Anh nghiên cứu loài kền kền
mà người phương Tây gọi là Griffon và đưa ra một lời giải khác.
Phần da trần trên đầu và cổ chủ yếu giúp kền kền điều chỉnh thân nhiệt.
Khi trời lạnh, nó rụt cổ vào lớp lông, giảm phần da lộ ra và giữ nhiệt.
Khi trời nóng, nó vươn cổ ra để tỏa bớt nhiệt.
Theo tính toán của họ, chỉ riêng việc thay đổi tư thế này có thể
giúp kèn kèn giảm khoảng một nửa lượng nhiệt mất đi khi trời lạnh
Lý do vệ sinh có thể vẫn đóng một vai trò, nhưng không phải là tất cả
Kèn kèn châu Mỹ còn có một cách làm
mát mà nghe xong bạn sẽ hơi rùng mình
Chúng tiểu tiện lên chính đôi chân của mình
Khi nước bay hơi, đôi chân được làm mát,
giống như khi bạn lau người bằng khăn ướt vào ngày nóng
Loài cò cũng làm điều tương tự
Và rồi có một loài kền kền gần như không ăn thịt
Kền kền dâu, sống ở vùng núi cao châu Âu,
châu Phi và châu Á, ăn chủ yếu là xương
Với những khúc xương quá lớn,
nó mang lên cao rồi thả xuống vách đá cho vỡ ra
Sau đó nuốt từng mảnh và ăn tủy bên trong
Dạ dày của nó có thể tiêu hóa được cả những mảnh xương mà một
con chó cũng phải bỏ cuộc
Một loài chim bay cao hơn cả máy bay,
có dạ dày như một nhà máy xử lý chất độc, ăn được cả xương
Nghe có vẻ như kền kền là một loài bất khả chiến bại
Nhưng chính kền kền lại đang biến mất nhanh
hơn bất kỳ loài chim nào trong lịch sử
Và khi chúng biến mất, chính con người là bên phải trả giá
Khi kền kền biến mất
Vào những năm 1990, kèn kèn ở Ấn Độ nhiều đến mức người
ta coi chúng là một phần bình thường của cảnh quan
Chúng tụ tập hàng trăm con quanh sát châu bò chết,
dọn sạch một con bò chỉ trong vài giờ
Rồi chỉ trong khoảng 2 thập kỷ, số lượng của nhiều loài
kèn kèn ở Ấn Độ giảm hơn 95%, có loài giảm tới hơn 99%
Đây được coi là một trong những sự sụp đổ
quần thể chim nhanh nhất từng được ghi nhận
Thủ phạm là một loại thuốc giảm đau rất phổ biến,
tên là Diclofenac, người ta dùng nó cho châu bò ốm
Với gia súc, thuốc này giúp giảm đau,
nhưng khi con vật chết và kền kền ăn xác của nó, chỉ một lượng nhỏ
thuốc còn sót lại cũng đủ làm thận của kền kền suy và gây tử vong
Khi kền kền biến mất, xác gia súc nằm phơi ngoài đồng thối rữa,
những kẻ đến thay thế là chó hoang và chuột
Số chó hoang tăng lên, kéo theo bệnh dại lan rộng,
nước ở nhiều nơi cũng bị ô nhiễm vì xác động vật không được dọn
Năm 2023, hai nhà kinh tế học
E.O. Frank và Anand Sudarshan công bố một nghiên cứu về hậu quả này
Họ so sánh tỷ lệ tử vong giữa những vùng từng có nhiều kèn kèn và những
vùng có ít kèn kèn trước và sau khi loại thuốc này được dùng rộng rãi
Họ ước tính rằng trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2005,
sự biến mất của kền kền đã gắn liền với khoảng 100.000 ca
tử vong tăng thêm mỗi năm, tức là khoảng nửa triệu người
Đây là một con số ước tính bằng phương pháp thống kê,
không phải đếm trực tiếp từng ca, nhưng nó cho thấy quy mô của vấn đề
Cũng trong thời gian đó, lượng vắc xin phòng dại bán ra tăng mạnh
Năm 2006, Ấn Độ cấm dùng Diclofenac cho gia súc
Nhưng nhiều nhà bảo tồn cho rằng lệnh
cấm vẫn chưa được thực thi triệt để
Và kền kền vẫn chưa hồi phục
Còn ở Việt Nam, những đàn kền kền từng bay
trên bầu trời nước ta giờ gần như không còn
Chỉ thỉnh thoảng mới có một vài cá thể lạc đến
Và mỗi lần như vậy lại trở thành tin tức
Vậy câu trả lời cho câu hỏi ở đầu video là gì?
Đại bàng có đôi mắt tinh nhất và bộ móng mạnh nhất
Diều hâu có trí khôn để săn theo nhóm và có lẽ cả cách dùng lửa
Nhưng loài thật sự quan trọng nhất với
con người lại là loài mà chúng ta ghét bỏ nhất
Kền kền không săn mồi, không có vẻ đẹp oai vệ
Nó chỉ lặng lẽ dọn dẹp những thứ mà không ai muốn chạm vào
Và chỉ khi nó biến mất chúng ta mới nhận ra
công việc đó đã bảo vệ bao nhiêu mạng người
Lần tới khi nhìn thấy một con kền kền, dù chỉ trên màn hình
Có lẽ bạn sẽ không còn thấy nó xấu xí nữa
Theo bạn, trong 3 loài hôm nay, loài nào khiến bạn bất ngờ nhất?
Hãy để lại suy nghĩ ở phần bình luận
Và nếu bạn muốn biết chim cắt lớn chịu đựng
tốc độ hơn 300 km một giờ bằng cách nào
Hãy đăng ký kênh để xem video tiếp theo