CHÍNH SỬ - TÓM TẮT CUỘC ĐỜI TRẠNG QUỲNH - SAY SỬ

Về cội nguồn
451 người theo dõi
#lichsu #lichsuvietnam #trạngquỳnh
Nhắc đến Trạng Quỳnh, dân gian thường nhớ ngay đến một nhân vật trào phúng, láu cá, chuyên bày mưu trêu chọc chúa Trịnh và quan lại tham nhũng. Nhưng sự thật trong chính sử về Hương cống Nguyễn Quỳnh lại mang một gam màu hoàn toàn khác. Không có những màn đánh tráo mâm cỗ hay cá cược ngông cuồng, Nguyễn Quỳnh đời thực hiện lên là một bậc đại nho uyên thâm, một vị quan thanh liêm, bộc trực và mang đầy bi phẫn trước thời kỳ lưỡng đầu Lê - Trịnh nhiễu nhương. Cùng SAY SỬ gạt bỏ những lớp sương mù của truyền thuyết để lần theo dấu vết lịch sử, nhìn lại trọn vẹn cuộc đời thăng trầm của danh sĩ xứ Thanh Hoa.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Trạng chết, chúa cũng băng hà, dưa gan đỏ đích thì cà đỏ trồn
Không cần gươm giáo hay binh quyền,
chỉ bằng trí tuệ và những lời đối đáp sắc bén
Hình tượng Trạng Quỳnh đã đi vào kho tàng truyện kể dân gian Việt Nam
như biểu tượng của tinh thần phản kháng trước cường quyền
Người đời nhớ đến ông qua những lần chọc cười thiên hạ,
những màn đấu trí với chúa Trịnh
và những lời châm biếm khiến kẻ có quyền thế cũng phải lúng túng
Thế nhưng, đằng sau tiếng cười ấy là
một câu hỏi vẫn luôn đáng được tìm hiểu
Con người thật của Trạng Quỳnh trong lịch sử là ai?
Tương truyền, nguyên mẫu của nhân vật này là Nguyễn Quỳnh
Một người sống trong bối cảnh xã hội phong kiến nhiều biến động
Nhưng giữa những lời truyền tụng và những ghi chép lịch sử
Đâu mới là điều có thể xác thực?
Chào mừng bạn đã quay trở lại với Say Sử
Hôm nay mời bạn cùng Say Sử trở về với bối cảnh lịch sử đương thời
Tìm hiểu cuộc đời Nguyễn Quỳnh và nhìn nhận khách quan hơn
về ranh giới giữa con người lịch sử với nhân vật huyền thoại
Năm 1677, tức năm Đinh Tị, dưới triều đại Lê Trung Hưng
Cục diện Đàng Ngoài đang nằm trong sự
kiểm soát tuyệt đối của Phủ Chúa Trịnh
Hãy subscribe
cho kênh Ghiền
Mì Gõ Để không
bỏ lỡ những
video hấp dẫn
Sinh ra trong một gia đình mang đậm truyền thống
nho giáo ở vùng quê nghèo nhưng nổi tiếng hiếu học
Tuổi thơ của Nguyễn Quỳnh không gắn liền với những trò tinh
nghịch quậy phá sớm làng như dân gian vẫn thường truyền tụng
Thay vào đó, ông sớm phải làm quen với tiếng phu tử giảng bài,
với mực tàu, giấy gió và những pho sách thánh hiền
Trí thông minh thiên bẩm của Nguyễn Quỳnh bộc lộ từ rất sớm
Trong khi những đứa trẻ cùng trang lứa còn đang
chật vật đánh vần từng nét chữ Nho phức tạp
Cậu bé Quỳnh đã cho thấy một trí nhớ phi phàm
Đọc đầu nhớ đó, hiểu thấu đạo lý trong tứ thư, ngũ kinh
Thưa thầy, người quân tử học đạo cốt để
sửa mình hay để trị người thời loạn?
Những câu hỏi trực diện, sắc bén,
mang tầm tư tưởng vượt xa lứa tuổi của cậu học trò nhỏ
thường xuyên khiến các bậc túc nho trong vùng
phải giật mình kinh ngạc và thầm nể phục
Không chỉ học giỏi, Nguyễn Quỳnh còn rèn luyện cho mình một
văn phòng khoáng đạt, lập luận logic và vô cùng trôi chảy
Khác với lối học vẹt tầm chương trích cú thời bấy giờ,
ông đọc sách cốt để lấy ý, nhìn nhận vấn đề cốt ở chiều sâu
Thời gian thấm thoát thoi
đưa cậu bé làng Bột Thượng năm nào đã trưởng thành trở thành một chàng thanh niên
tuổi đôi mươi mang trong mình hoài bão lớn lao của kẻ sĩ. Khát vọng lớn nhất của
những người đọc sách thời bấy giờ là vượt qua các kỳ thi ngặt nghèo của triều đình
cho kênh
Ghiền Mì Gõ
không nằm ngoài dòng chảy ấy, năm một nghìn sáu trăm chín mươi sáu trước năm B
nhất tý triều đình mở khoa thi hương
video hấp dẫn
Chàng thanh niên 20 tuổi Nguyễn Quỳnh quyết
định khăn gói liều chỏng bước vào trường thi
Mang theo hy vọng và niềm tự hào của cả quê hương Hoàng Hóa
Không khí trường thi thời bấy giờ vô cùng khắc nghiệt
Kẻ sĩ chen chúc, kỷ luật thép được áp dụng nghiêm ngặt
Nhưng giữa áp lực nặng nề ấy, tài năng văn chương của
Nguyễn Quỳnh mới thực sự có cơ hội bùng nổ rực rỡ nhất
Trong các phòng thi, từ kinh nghĩa, thơ phú cho đến văn sách
Ngôi bút của ông tuôn trào như nước chảy mây trôi
Lập luận trong bài thi của ông vừa sắc bén,
vừa mang hơi thở của thời đại, đập tan những khuôn mẫu xáo rỗng.
Bài thi này văn phong xuất chúng, ý tứ siêu phàm, kiến thức uyên bác.
Người này chắc chắn là nhân tài hiếm có của quốc gia.
Các quan trường thi đã không giấu nổi
sự kích động khi đọc bài luận của ông.
Và kết quả không nằm ngoài dự đoán.
Nguyễn Quỳnh đã xuất sắc đổ giải nguyên,
tức là người đứng đầu kỳ thi hương năm ấy.
Thành tích đổ thủ khoa ở tuổi 20 đã tạo
nên một cơn địa chấn trong giới sĩ phu
Tên tuổi của giải nguyên Nguyễn Quỳnh vang dội khắp xứ Thanh Hòa
Bay về tận chốn kinh kỳ Thăng Long
Cánh cửa quan trường chớp nhoáng mở ra
Trải đầy ánh hào quang rực rỡ
Chào đón vị danh sĩ trẻ tuổi
Mang trên vai danh hiệu giải nguyên danh giá
Cùng sự kỳ vọng to lớn
Của quê hương dòng tộc
Nguyễn Quỳnh hăm hở rời xứ Thanh
Rảo bước tiến về chốn kinh kỳ
Thăng Long hoa lệ
Để chuẩn bị cho kỳ thi hội
Trong suy nghĩ của giới sĩ phu bấy giờ
Vị thủ khoa trẻ tuổi xuất chúng này
Chắc chắn sẽ dễ dàng vượt qua vũ môn
Đoạt lấy tấm bảng vàng tiến sĩ
Hoặc chí ít cũng ghi tên mình
Vào hàng tam khôi
Hãy
subscribe
cho kênh
Ghiền Mì Gõ
Để không bỏ
lỡ những
video hấp dẫn
Tài năng văn chương khoáng đạt và tư duy vượt thời đại của Nguyễn Quỳnh
lại vô tình trở thành rào cản lớn nhất, cản bước tiến của ông.
Trường thi kinh đô dưới thời chú Trịnh bấy
giờ bị bao trùm bởi không khí bảo thủ,
vô cùng chuộng lối văn cử tử gò bó,
khuôn xáo và rập khuôn theo lệ lối cũ.
Các quan chủ khảo chỉ chấm đổ những
bài văn tuân thủ nghiêm ngặt từng câu,
từng chữ theo khuôn mẫu tống nhò, đề cao sự phục tùng tuyệt đối.
Trong khi đó, ngồi bút của Nguyễn Quỳnh lại mang đậm tính thực tế
và trần những thói hư thật xấu, những bất cập của xã hội đương thời
Những bài luận mang tư tưởng mới mẻ,
lập luận sắc bén và quá đội thẳng thắng của ông
đã thực sự gây sóc cho hội đồng giám khảo
Văn phòng dẫu có sắc xảo, tài hoa xuất chúng,
nhưng ý tứ lại quá đổi ngạo mạng, giảm phá vỡ mọi niêm luật của cổ nhân
Kẻ này dùng bút như gươm, tư tưởng phóng khoáng,
e rằng triều đình khó mà uống nắng thành bề tồi thuần phục
Đó là lời phán xét đầy định kiến của một vị quan chủ
khảo khi gặt tên Nguyễn Quỳnh khỏi danh sách chúng tuyển
Lần thứ nhất, ông thi trượt
Không cam tâm, ông tiếp tục mài vũa kinh sử chờ đợi khoa thi sau
Nhưng lần thứ hai, để trên những án văn tâm huyết
đúc kết từ nỗi đau đấu với vận mệnh quốc gia
Ông vẫn tiếp tục bị đánh hỏng bởi chính cái lề lối khoa cử cứng nhắc ấy
Đọc sách vạn quyển cốt để phá vỡ u mê, tìm kế sách an dân trị quốc
Cớ sao các người lại dùng vài ba cái khuôn sáo mục nát,
những câu chữ vô tri để trói buộc cư tưởng kẻ sĩ
Nguyễn Quỳnh đã từng ngửa mặt lên trời mà cảm
tháng như vậy khi cầm trên tay kết quả thi
Sự thất bại liên tiếp ở kỳ thi hội không hề
chứng minh rằng kiến thức của ông kém cỏi
Mà trái lại, nó phản ánh bi kịch điển hình
của những bậc kỳ tài sinh không phùng thời
Mang trong mình tư tưởng vượt xa khỏi tầm nhìn hạn hẹp của thời đại
Bạn bè đồng môn và những vị túc nho hiểu rõ
thực tài của ông đều không khỏi xót xa tiếc nuối
Tiếc thay cho cái tài trác tuyệt của giải nguyên họ Nguyễn
Văn chương cái thế, kiến thức uyên thâm
Mà công danh lại đứt đoạn chỉ vì chốn
trường thi không có người biết thưởng thức
Dù nhiều lần vấp ngã chốn quan trường thi cử
Vĩnh viễn lỡ hẹn với bảng vàng tiến sĩ
Nhưng danh tiếng về một trí tuệ uyên thâm
Một tài năng xuất chúng mang tên Nguyễn Quỳnh
Vẫn lan truyền mạnh mẽ khắp giới sĩ phu Bắc Hà
Người đương thời không một ai gọi ông là trạng
Mà tất thảy đều kính trọng gọi ông bằng danh xưng Cống Quỳnh
Tức là người đỗ hương cống
Học vị cao nhất mà ông đạt được trên con đường khoa bảng
Hiểu rõ sự thối nát của chốn thi cử
Bị chi phối bởi cường quyền
Cống Quỳnh quyết định không tiếp tục lao đầu vào
con đường khoa cử phù phiếm
Hãy subscribe
cho kênh Ghiền
ông chấp nhận
bỏ lỡ những
video hấp dẫn
Tại đây, ông gạt bỏ mọi uất ức cá nhân về đường công danh
Dùng toàn bộ tâm huyết để truyền dạy đạo lý cho lớp trẻ
Thay vì ép học trò học vẹt để phục vụ thi cử
Ông dạy họ cách làm người, cách nhìn nhận thời cuộc
Học không phải để uống lưng quỳ gối cầu vinh hoa phú quý
Mà học để biết đạo làm người quân tử
Để gánh vác việc đời khi nước nhà lầm than
Kẻ sĩ chân chính không đo lường giá trị bằng phẩm hàm trên quan phục
Mà bằng những gì họ cống hiến cho bá tánh
đó là lời răn dạy đanh thép và thiết thực
mà Cống Quỳnh thường xuyên nhắc nhở học trò
Bằng nhân cách cao đẹp
kiến thức uyên bác và lối sống thanh liêm
ông đã đào tạo nên nhiều nhân tài
thực sự cho đất nước
Quãng thời gian làm quan huấn đạo
tuy bổng lộc ít ỏi, cuộc sống thanh bần
nhưng lại là lúc Nguyễn Quỳnh
được sống trọn vẹn nhất với cốt cách
của một kẻ sĩ chân chính
không bị trói buộc bởi vòng xoáy danh lợi
của chốn quan trường nhiễu nhương
Tiếng tăm về một vị quan huấn đạo thanh liêm,
học vấn uyên thâm ở chốn hương giả
Dẫu có muốn giấu mình thì cuối cùng cũng vượt qua những lũi tre làng
Bay thẳng đến phủ Chúa Trịnh tại chốn kinh kỳ Thăng Long
Thăng Long những năm đầu thế kỷ 18,
dưới sự cai trị của Chúa Trịnh Cương
Bộ máy chính quyền dẫu đang trong quá trình
cố gắng cải cách nhằm chấn hương đất nước
Nhưng vẫn không làm sao giấu nổi những mầm mống của sự bè phái,
thối nát và đặc quyền đặc lợi của giới tinh hoa
Giữa một triều đình nhan nhãn những kẻ xung xoe,
uốn gối, nịnh bợ, mưu cầu danh lợi cá nhân,
Phủ Chúa vẫn luôn khát khao tìm kiếm những bậc kỳ tài thực thụ,
những ngòi bút có trọng lượng để gánh vác việc văn thư,
ban giao và chế định luật lệ quốc gia.
Và cái tên Nguyễn Quỳnh, vị giải nguyên lừng lẫy năm xưa,
người đang ẩn mình dưới chức quan nhỏ ở vùng quê nghèo,
một lần nữa được các vị đại thần tâm huyết đặt lên bàn nghị sự.
Bẩm chúa thượng, văn chương trong thiên hạ hiện nay dẫu nhiều,
nhưng để tìm được một ngòi bút sắc sảo, thấu hiểu đạo lý sâu xa,
đủ sức viết chiếu, biểu giao thiệp với Bắc Triều,
thì e rằng không ai qua mặt được hương cống Nguyễn Quỳnh xứ Thanh Hoa.
Nghe lời tâu trình ấy, triều đình lập tức ban hạ chiếu chỉ,
chính thức triệu hội Nguyễn Quỳnh về kinh nhậm chức.
Từ tạ lớp học trò nghèo và cuộc sống thanh bình nơi thôn dã,
ông khoác lên mình bộ quan phục,
lần thứ hai hiên ngang bước qua cánh cổng thành Thăng Long sầm uất.
nhưng lần này mang theo
một tâm thế hoàn toàn khác
không còn là chàng sĩ tử mộng mơ ôm liều chống đi thi khát khao
bảng vàng vinh hiển mà là một vị quan mang trong mình trọng
trách lớn lao bước vào một căn bậc chính trị đầy rẫy hiểm nguy
Đây là một cơ quan vô cùng quan trọng,
video hấp dẫn
hội tụ những bộ óc uyên bác nhất của đất nước,
chuyên lo việc soạn thảo chiếu chỉ, sắc lệnh,
văn bia và các văn kiện mang tính quốc gia đại sự.
Bằng ngòi bút xuất thần,
kiến thức sâu rộng và tư duy sắc bén của một kẻ sĩ thực tài,
ông nhanh chóng chứng minh được giá trị không thể thay thế của mình.
Những bản tấu sớ, chiếu biểu do chính tay ông soạn ra
không chỉ chuẩn mực tuyệt đối về mặt niêm luật, từ ngữ trau chuốt
mà còn mang tầm nhìn sâu rộng về thế cuộc
Chiếu biểu của Nguyễn Quỳnh, lời lẽ như châu ngọc, khí thế như chẻ tre
thấu tình đạt lý, quả thực là dân bất hư truyền
Đó là lời cảm thán mà chính chúa Trịnh Cương đã phải thốt lên
khi cầm trên tay bản tấu do Nguyễn Quỳnh chấp bút
Nhờ tài năng kiệt xuất đã được khẳng định bằng thực tế,
con đường quan lộ của ông tiếp tục đón nhận sự thăng tiến.
Nguyễn Quỳnh được triều đình thăng lên làm viên ngoại lang ở Bộ Lễ,
một trong sáu bộ trụ cột của triều đình phong kiến,
chuyên phụ trách việc ngoại giao,
tế tự và đặc biệt là quản lý học hành thi cử của cả nước.
Ở cương vị mới này, quyền hành lớn hơn, ông có cơ hội tiếp
xúc trực tiếp với tầng lớp tinh hoa chấp bù của đất nước,
nhưng đồng thời cũng phải đối mặt trực diện với
mạng tối tâm nhất của thể chế lưỡng đầu Lê Trịnh.
Tại đây, ông tận mắt chứng kiến một sân khấu chính trị đầy bi hài.
Vua Lê chỉ còn là cái bóng mờ nhạt, bó mình trên ngai vàng hư ảo,
trong khi mọi quyền sinh quyền sát,
định đoạt vận mệnh quốc gia đều nằm gọn trong tay phủ chúa.
các quan lại dưới triều thì
chia năm sẻ bảy kéo bè kết phái mua quan bán tước vơ vét của cải bóc lột bát
ánh đến tận xương tủy để vinh thân phì da dữ chốn quan trường vẫn đục đầy rẫy
mưu mô và sự tha hóa ấy viên ngoại lang Nguyễn Quỳnh tựa như một cái tùng hiên
ngang đứng dự gió bảo ông kiên quyết không
hùa theo thói sính định không chịu bẽ công ngoài bút để hùa
và phe cánh
Rất nhiều lần, các viên quan đại thần cậy thế ủy quyền,
thậm chí là những hoạn quan thân cận với phụ chúa,
đã mang vàng bạc châu báu, lụa là gấm vóc đến tận cửa nhà họ Nguyễn.
Bọn chúng ngõ ý nhờ ông dùng tài văn chương xuất chúng của mình
để viết bài ca ngợi công đức giả tạo, soạn văn bia để đời,
hồng che đầy những tội ác bóc lột và lưu danh sử sách.
Nhưng đáp lại những rương vàng khối bạc đầy cám dỗ ấy,
Nguyễn Quỳnh chỉ lạnh lùng hất vạt áo,
nhìn thẳng vào mặt những kẻ quyền thế mà thẳng thừng tuyên bố
Ngòi bút của ta được rèn dũa bởi đạo Thánh Hiền là để chép việc nước,
răng dạy người đời và lưu truyền chân lý cho hậu thế
Ta thà bẻ gãy bút, xé nát giấy, chịu cảnh thanh bần,
chứ tuyệt đối không bao giờ dùng nó để tô
son trác phấn cho những kẻ hủ bại, cậy quyền, làm khổ bá tánh
Các người hãy mang ngay những thứ ô ế này ra khỏi nhà ta
Câu nói đanh thép thẳng như ruột ngựa ấy
Vang dội khắp chốn kinh thành
Khiến những kẻ quyền thế phải đỏ mặt tía tai
Vì nhục nhã ê chề
Sự khẳng khái đó đã tạo nên một bức tường thành vững chắc
Bảo vệ nhân cách của ông
Nhưng đồng thời cũng khiến ông chuốt lấy vô số kẻ thù hiểm độc
Luôn ngấm ngầm tìm cách chống phá
Bọn quyền thần liên tục dèm pha, dâng tấu sớ vu oan,
bới móc từng chữ trong văn chương của ông, hòng khép tội khi quân,
muốn nhổ cái gai mang tên Nguyễn Quỳnh ra khỏi mắt chúng.
Tuy nhiên, bản thân phủ chúa dù không ít lần tức giận trước tính cách
bộc trực, ngay thẳng và có phần ngang tàn, bất cần của ông, nhưng
lại tuyệt đối không thể gạt bỏ được tài năng của vị quan họ Nguyễn.
mỗi khi quốc gia có việc trọng đại
cần đến những án văn chương
đủ lý lẽ sắc sảo
oai phong để giao thiệp với Bắc Triều
hay ban bố những sắc lệnh lớn
để an dân
Triều Đình lật tung cả viện Hàng Lâm
cũng không thể tìm được ai có bút lực
vượt qua được Nguyễn Quỳnh
chính cái tài năng vô tiền khoáng hậu ấy
đã trở thành tấm bùa hộ mệnh
giúp ông đứng vững giữa muôn vàng
mũi tên hòn đạn của chốn quan trường
Không chỉ dùng ngòi bút để giữ gìn khí tiết
Nguyễn Quỳnh còn dùng chính vị trí của mình ở bộ lễ
Để cố gắng chấn chỉnh lại kỷ cương
Nhìn thấy cảnh thi cử bị thao túng bởi đồng tiền
Con cháu nhà quan thì thi hộ, đổ đạt dễ dàng
Còn những sĩ tử nghèo có thực tài thì bị đánh trượt
Ông đau xót vô cùng
Ông đã dâng sớ xin siết chặt lại trường thi
Đích thân giám sát nhiều kỳ thi để vớt vát lại chút công bằng
Kẻ sĩ dẫu đứng giữa triều đình đầy mưu mô
Nếu không giữ được tấm lòng son sắc
Không vì dân, vì nước mà lên tiếng
Thì dẫu mặc áo gấm, đeo đai ngọc
Ngồi chễm chệ trên cao
Cũng chỉ là phường giá áo, túi cơm
Ăn bám thiên hạ mà thôi
Ông thường xuyên đàm đạo và truyền lửa
Cho những bậc trí giả hiếm hoi
Còn giữ được khí tiết trong triều như thế
Nhìn lại cuộc đời làm quan của Nguyễn Quỳnh trong lăng kính chính sử,
ta không hề thấy những màn cá cược nông cuồng,
những trò chơi khăm chúa trịnh đến mức lố bịch, hay hình ảnh
một vị quan chuyên bày trò hề châm biếm như dân dã theo dệt.
Thay vào đó, lịch sử ghi nhận một vị quan tu soạn,
viên ngoại lang, cực kỳ nghiêm túc
Một bậc thầy chữ nghĩa mẫu mực trong công việc,
một ngòi bút tài hoa bậc nhất Bắc Hà
Và trên hết là một nhân cách lớn,
sừng sững không chịu luồn cúi trước bất kỳ thế lực cường quyền nào
Càng dấn sâu vào chốn quan trường,
chứng kiến tận mắt những cuộc đấu đá tranh giành quyền lực tàn khốc
Nguyễn Quỳnh càng nhận ra sự thật cay đắng về thời cuộc
và giới hạn của bản thân giữa một cỗ máy khổng lồ đang rỉ sét.
Những năm tháng dưới triều đại Lê Trịnh,
đặc biệt là giai đoạn chuyển giao quyền
lực nhiều biến động của thế kỷ 18,
đất nước dần rơi vào cảnh rối ren, tột độ.
Phủ Chúa ngày càng bành trướng thế lực,
thao túng mọi việc triều chính và lấn át hoàn toàn cung vua.
Biến ngai vàng của vua Lê thực chất chỉ
còn là một biểu tượng bù nhìn mờ nhạt.
Quan lại ở chốn kinh kỳ Thăng Long,
phần lớn chỉ chằm chằm vơ vét, kết bè kết phái để củng cố địa vị,
bỏ mặc đời sống bá tánh đang ngày một lầm than bởi thiên tai,
mất mùa và những chính sách sưu thuế nặng nề.
Viên ngoại lang Nguyễn Quỳnh với bản tính cương trực và lý tưởng
trung quân ái quốc, cắm rễ sâu trong tư tưởng từ thuở thiếu thời, đã
cảm thấy hoàn toàn lạc lõng và ngột ngạt giữa triều đình thối nát ấy.
Trên cương vị của một vị quan bộ lễ,
Nguyễn Quỳnh không chỉ quản lý việc ban giao mà còn trực tiếp
chứng kiến mạng tối của nền giáo dục và khoa cử nước nhà.
Nạn mua quang bán tước, thi hộ,
đút lót để đổ đạt diễn ra công khai ngày dưới mũi triều đình.
Những sĩ tử con nhà quyền quý,
dẫu trong bụng không có lấy một chữ bẻ đôi, vẫn nhiễm nhiên
được xứng tên trên bảng vàng nhờ những rương bạc đút lót.
Trong khi đó, những kẻ sĩ nghèo có thực tài,
ôm hoài bảo giúp đời lại bị đánh trượt một cách oan ủng.
Không thể trơ mắt nhìn diện mối quốc gia bị phá nát,
ông đã dũng cảm dân nhiều tấu sớ,
dùng ngoài bút sát xảo của mình để vạch trần những sai phạm của
bọn tham quan ô lại, yêu cầu siết chặt kỹ cương trường thi.
Hãy subscribe
cho kênh Ghiền
Mì Gõ Để không
bỏ lỡ những
Này bá tánh đói khổ lầm thang, sát chết đói đầy đường,
video hấp dẫn
quang lại thì nhũng nhiễu như bầy hổ đói,
xin chúa thượng minh xét mà giảm nhẹ sưu thuế,
chấn chỉnh kỹ cương khoa cử, nghiêm trị bọn tham quan,
kéo mầm loạn sinh ra từ chính cõi út ức của muôn dân.
Đó là những lời lẽ rụt gan, thẳng thắng và sắc như dao mà Nguyễn
Quỳnh đã dẫm dạc tàu lên giữa bụi chầu, mặc cho hàng trăm ánh
mắt của bá quang văn võ đang chỉa về phía mình với sự thù địch.
đáp lại tấm lòng son sắc của ông
chỉ là sự im lặng đáng sợ của Ngài Vàng
và thái độ thờ ơ của Phụ Chúa
Chúa Trịnh dù rất trọng dụng
tài năng văn chương của ông
trong việc viết chiếu biểu giao thiệp với phương Bắc
nhưng tuyệt nhiên không muốn nghe những lời
càng gián nghịch nhỉ về cách trị quốc
càng không muốn đụng chạm đến quyền lợi
của phe cánh đại thần đang ủng hộ mình
Lời tâu tâm huyết của Nguyễn Quỳnh, nhẹ thì bị bỏ ngoài tai,
nặng thì bị bọn nịnh thần bóp méo, dèm pha,
vu cho ông tội ngạo mạn, dám chỉ trích bề trên.
Trời đã cướp đi cái thời trị bình,
ta dẫu có mang trong mình cái tài kinh bang tế thế,
dẫu có mài mòn bao nhiêu ngọn bút cũng đành bất lực trước thời cuộc.
Chim khôn chọn cành mà đậu, người hiền chọn thời mà xuất.
Nay triều cường rối nát, lời ngay lẽ phải không ai nghe,
ta cố bám lấy cái áo gấm bổng lộc này, phỏng có ích gì.
Chi bằng cởi áo từ quan, về quê vui thú điền viên,
giữ lấy chút thanh danh trong sạch cho con cháu đời sau.
Sau nhiều đêm dài thức trắng trằn trọc trong phủ đệ,
nhìn ra bầu trời đêm u ám của Thăng Long,
Nguyễn Quỳnh đã đưa ra quyết định cuối cùng.
Một quyết định đầy dứt khoát nhưng cũng chan chứa
nỗi bi phận của một trí thức bất lực trước thời đại.
Không chần chừ, ông tự tay thảo một lá đơn cáo tật
Viện cớ tuổi cao sức yếu, bệnh cũ tái phát
Xin được trả lại ấn tín cho triều đình để lui về quê tĩnh dưỡng
Bọn quyền thần trong triều nghe tin vị
hương cống bộc trực họ Nguyễn xin cáo quan
thì khắp khởi mừng thầm
Bọn chúng như nhổ được cái gai sắc nhọn trong mắt
Liên hùa nhau dâng sớ, hối thúc phủ chúa mau chóng phê chuẩn
Chúa Trịnh, dù trong lòng có chút tiếc nuối,
một ngòi bút tài hoa bậc nhất kinh kỳ
Nhưng xét thấy cũng không cần thiết phải giữ
lại một vị quan hay nói lời trái tai, gàn dở
Nên đã thẳng tay hạ bút, đồng ý cho ông lùi bước về quê
Ngày rời chốn kinh kỳ hoa lệ, không có cờ lọng rợp trời,
không có đội ngũ kỵ binh hộ tống
Cũng chẳng có bá quan văn võ nào đến đưa tiễn
Cựu viên ngoại lan bộ lễ Nguyễn Quỳnh từ
chối mọi đặc quyền của một vị quan hồi hư
Hãy
Ông chỉ mang theo vài bộ quần áo sờn cũ mấy rương sách
chất thành
hiền một cây đàn tỳ bà và một
tiểu đồng lên chiếc xe ngựa mộc mạc rời khỏi cổng thành bỏ lại sau lưng chốn quan
trường hiểm ác tiến vóng ngựa gõ nhịp đều đều trên con đường đất lầy lội đưa ông
trở về xứ thành trở về làng bộ thượng đất hoàng hóa quê nhà ông trút bỏ hoàn toàn
lớp áo quan lại uy nghi khát lên mình bộ áo vải thô sơ của một lão nông
chi điền
Cuộc sống của một vị quan từng đứng ở hàng ngũ nòng cốt của bộ lễ
nay lại trở về với sự thanh bần,
đạm bạc đến mức người ngoài nhìn vào khó mà tin được
Ngôi nhà nhỏ lợp lá của ông ở quê lúc nào cũng
vắng vẻ tiếng ngựa xe của giới quyền quý quan lại
Nhưng lại chưa bao giờ ngớt tiếng cười nói của bá tánh láng giềng
và tiếng ê a đọc sách của đám học trò nghèo trong vùng
tại quê
nhà gác lại mọi tước vị Nguyễn Quỳnh quyết định mở lớp dạy học tiếp
tục nối lại nghiệp gõ đầu trẻ mà năm xưa ông từng giang dở khi còn làm
huấn đạo tiên tâm của vị quan liêm khiết từ bỏ mọi bổng lộc triều đình
mang học vấn uyên thâm cáo quan về làng thu hút hàng trăm sĩ tử
từ khắp các vùng lân cận lặn lội tìm đến xin bái sư không lấy
bổng
l
ộ
chạy tiền
bạc làm trọng học trò đến với thầy Quỳnh chỉ cần mang theo mớ rau bó củi nải
chuối từ vườn nhà hay vò rượu nếp tự ủ làm lễ vật bái sư Lớp học của ông không
đặt nặng
việc nhồi nhét tứ thư ngũ kinh để phục
Hãy
vụ
cho các kỳ thi cử đầy rẫy tiêu cực ngoài kia
mà tập trung vào việc rèn giũa đạo đức và hình
Ghiền Mì Gõ
Để không bỏ
lỡ những
video hấp dẫn
Nhiều vị quan lớn nhỏ ở Trấn Thanh Hòa,
thậm chí là những kẻ từng là đồng liêu cũ ở Thăng Long,
khi đi ngang qua huyện Hoàng Hóa, vẫn thường mang theo kiệu hoa,
lễ vật hậu hĩnh đến tận ngõ nhà ông.
Kẻ thì ngỏ ý mời ông ra làm cố vấn,
người thì mang vàng bạc đến nhờ ông dùng bút lực uyên thâm, viết dứt
vài bài văn bia ca ngợi công đức để lưu truyền cho dòng họ chúng.
Nhưng cựu viên ngoại làng Nguyễn Quỳnh luôn kiên
quyết đóng chặt cổng rào, từ chối tiếp khách.
Nếu có kẻ ngoan cố nài nỉ, ông đích thân bước ra,
nhìn thẳng vào mặt chúng mà dõng dạc nói
Ta nay chỉ là một lão phu nếm đủ mùi đời, mắt mờ chân chậm,
dùng chút tàn lực lấy việc vui vầy cùng con trẻ ruộng vườn làm trọng
Các vị quan lớn bận trăm công nghìn việc quốc gia đại sự
Xin đừng phí thời gian bận tâm đến kẻ hèn này
Còn những thứ lễ vật châu báu kia
đẫm một mùi mồ hôi nước mắt của dân nghèo
Các người xin hãy mang về mà chia cho
bá tánh đang chịu cảnh đê vỡ ngoài kia
Đó mới thật là cách tích đức để đời
Chứ dăm ba dòng văn bia của ta chẳng thể rửa sạch được tội lỗi đâu
Ông dứt khoát từ chối mọi sự bợ đỡ, dẹp bỏ mọi cám dỗ vật chất
Giữ cho mình một khoảng trời riêng tĩnh lặng, trong sạch
Trong những năm tháng lui về ở ẩn,
lịch sử không hề ghi nhận một trạng quỳnh ranh ma
Liên tục bày trò phá phách,
treo chọc chúa trịnh và đám quan tham bằng những chiêu trò dân giả
Thậm chí là lố bịch để xả giận như những
giai thoại dân gian sau này theo dệt
Thực tế trong chính sử,
Nguyễn Quỳnh chọn một thái độ bất hợp tác trong im lặng
một sự rút lui đầy kiêu hãnh của bậc trí giả biết thời thế
Sự phản kháng của ông đối với cường quyền không nằm ở những trò đùa cợt
mà nằm ở sự cự tuyệt hợp tác
Ở ngòi bút vẫn âm thầm sáng tác những
vần thơ án văn mang đậm tính hiện thực
ghi chép lại những suy ngẫm sâu sắc về thế thái nhân tình
và đúc kết kinh nghiệm học thuật truyền lại cho đời sau
Ông không màng đến những ân oán thị phi chốn vương triều,
tự mình cày cuốc, sống cuộc đời tự tại, ung dung tự đắc, lấy cái
nghèo mà thanh sạch làm niềm tự hào cho đến những năm tháng cuối đời.
Cuộc đời của những bậc kỳ tài thường được hậu thế dệt nên bằng muôn
vàn giai thoại, và Nguyễn Quỳnh dĩ nhiên không phải là một ngoại lệ.
Trong ký ức của dân gian, Trạng Quỳnh kết thúc cuộc đời
bằng một bi kịch đầy kịch tính, ngang tàn và đẫm máu.
Truyền thuyết kể rằng vì căm ghét thói bạo tàn của chúa Trịnh,
ông đã bày mưu dâng mâm cỗ có độc, ép chúa cùng ăn,
để rồi chẳng chết chúa cũng bằng hà,
tạo nên một cái kết hả hê cho muôn dân lầm than.
Thế nhưng, lịch sử chân thực lại khoác lên những
năm tháng cuối đời của ông, một gam màu trầm mặc,
bình yên và mang đậm triết lý của một bậc đại nho đắc đạo.
Cuốn biên niên sử của Vương Triều không hề
ghi nhận bất kỳ một màn hạ độc kịch tính nào.
mà chỉ chép lại sự ra đi thanh thản của một trí thức lớn nơi bến quê hưu qu
ạnh sau khi đã hoàn thành sứ mệnh của một kẻ sĩ trải qua những năm
tháng cáo quan quy ẩn tận tâm với nghiệp gõ đầu trẻ và vui thú điền
viên sức khỏe của cựu viên ngoại lang Nguyễn Quỳnh cũng dần
cạn kiệt theo quy luật sinh tử tất yếu của tạo hóa Khí tiết
dẫu sừng sững như cội tùng cội bách ý chí dẫu mạnh mẽ không
chịu khuất phục trước cường
quyền
Nhưng thân xác cát bụi,
cuối cùng cũng phải chịu thua trước sự bào mòn của thời gian
Năm 1748, tức năm Mậu Thìn,
dưới triều đại vua Lê Hiển Tông và chúa Trịnh Doanh
Nguyễn Quỳnh đã lặng lẽ trút hơi thở cuối
cùng tại quê nhà Bột Thượng, xứ Thanh Hóa
Năm ấy, ông hưởng thọ 71 tuổi, để lại một
di sản văn chương đồ sộ và một tấm gương sáng về đạo đức làm người
Trước lúc nhắm mắt xuôi tay, bên giường bệnh của ông không
có những bậc quyền quý cao sang mang vàng bạc đến vuốt mắt
Cũng chẳng có những lời tấu sớ điếu văn ồn ào từ vương triều
Quanh ông lúc ấy giờ chỉ có đàn con cháu tề tựu cùng những
môn sinh nghèo đàn nước nở tuôn rơi hai hàng nước mắt
Giữa khoảnh khắc sinh tử mong manh ấy,
vị danh sĩ không hề để lại bất kỳ lời di huấn nào hằng học
về sự thối nát của triều đình hay những
toàn tính oán thù chốn quan trường
Hãy
subscribe
cho kênh
Ghiền Mì Gõ
Để không bỏ
lỡ những
video hấp dẫn
Các con ở lại, nhớ giữ lấy nghiệp bút nhiên, bần tiện bất năng di,
uy vũ bất năng khuất, phàm làm người, phải giữ cho tâm sáng rạng người,
tuyệt đối đừng vì cái lợi trước mắt mà bán rẻ lương tri,
uống gối trước cường quyền.
Đó là những lời trăn trối chân thực và vĩ đại nhất của một con người
đã dành trọn cả cuộc đời để sống, cống hiến và giữ gìn khí tiết.
Đám tang của hương cống Nguyễn Quỳnh không rợp cờ lọng,
không có tiếng kèn trống của nhạc hiếu cung đình.
Thế nhưng, đó lại là một trong những đám tang
chấn động và bi ai nhất vùng Thanh Hóa bấy giờ.
Hàng ngàn bá tánh, từ những người nông dân chân lấm tay bùn,
từng chịu ơn ông giảng giải đạo lý,
cho đến những văn nhân,
sĩ phu từ khắp các trấn lân cận đã tự nguyện đội khăn tang,
lặng lội đường xa đến tiễn đưa vị ân sư hiền triết về nơi chín suối.
Tiếng khóc thương vang vọng cả một khúc sông Mã
Minh chứng cho một chân lý
Chức tước dẫu cao đến đâu
Rồi cũng tan vào cát bụi
Chỉ có nhân cách thanh cao
Và lòng dạ yêu thương con người
Mới là tấm bia đá vĩnh cửu
Lưu truyền ngàn năm
Cái chết của Nguyễn Quỳnh đã khép lại
Một cuộc đời thật đầy thăng trầm
Nhưng đồng thời lại là dấu mốc mở ra
Một huyền thoại bất tử
Mang tên Trạng Quỳnh
Nhiều người hẳn sẽ thắc mắc tại sao một vị quan công chính nghiêm nghị,
mực thước và bộc trực trong chính sử lại
biến thành một trạng quỳnh trào phúng,
láo cá và chuyên phá phách vương triều trong văn học dân gian.
Sự thật là thế kỷ 18 là một giai đoạn lịch sử vô cùng đen tối,
khi mà sự áp bức của cường quyền phong kiến
đã đẩy người nông dân vào bước đường cùng.
Họ bế tắc, uất ức nhưng không có vũ khí,
không có quyền lực để phản kháng lại tầng lớp thống trị.
Và rồi, nhân dân đã tìm thấy ở Nguyễn Quỳnh
một con người tài hoa xuất chúng, dám vứt bỏ bổng lộc triều đình
dám thẳng thường chửi bới bọn quyền thần tham nhũng
một chất liệu tuyệt vời để gửi gắm khát vọng tự do của mình
Nhân dân đã mượn hình sắc, mượn trí thông minh sắc sảo
và cái danh tiếng lẫy lừng của Nguyễn Quỳnh
để nhào nặn lên một hình tượng nghệ thuật siêu việt
Họ tự phong cho ông học vị Trạng nguyên, cao quý nhất
Bởi vì trong lòng muôn dân,
tài năng và nhân cách của ông xứng đáng ở ngôi vị cao nhất
Mà trường thi thối nát đương thời đã tước đoạt
Họ gán cho ông vô số những câu chuyện tiếu lâm,
những màn trêu chọc chúa Trịnh thâm thúy
Đánh tráo mâm cổ, vẽ tranh châm biếm quan lại đầy hài hước
Tất cả những giai thoại ấy, thực chất là tiếng cười phản kháng
Là sự phóng chiếu tâm lý khát khao công lý của muôn dân
Trạng Quỳnh trong dân gian chính là người
phát ngôn cho nỗi phẫn uất của tầng lớp bị trị
Dùng trí tuệ để quật ngã bạo quyền, trả thù cho những thân phận bé mọn
Trải qua hàng thế kỷ, giữa một cống quỳnh có thật trong lịch sử
Và một Trạng Quỳnh huyền thoại trong dân gian
Tuy mang hai sắc thái hoàn toàn khác biệt
Nhưng lại đan xen và bổ sung cho nhau một cách hoàn hảo
Một bên là vị danh sĩ uyên bác, giữ trọn khí tiết kẻ sĩ chân chính.
Một bên là biểu tượng bất diệt của trí tuệ,
sự phản kháng và tinh thần lạc quan của dân tộc Việt Nam.
Dù ở dưới lăng kính nào đi chăng nữa,
Nguyễn Quỳnh vẫn mãi mãi là một vì sao sáng
trên bầu trời văn hóa và lịch sử nước nhà,
nhắc nhở hậu thế về sức mạnh của trí tuệ
và sự bất khuất trước cường quyền hữu bại.
Thưa các bạn khán giả, bức tranh toàn cảnh
về cuộc đời thực sự của danh sĩ Nguyễn Quỳnh
vị Cống Quỳnh lừng lẫy xứ Thanh Hóa đã chính thức khép lại tại đây.
Xây xử hy vọng rằng qua trọn bộ video này,
các bạn đã có một góc nhìn chân thực, khách quan và sâu sắc hơn
về một nhân vật lịch sử vô cùng đặc biệt,
vượt ra khỏi những trang truyện cười trào phúng quen thuộc thời thơ ấu.
Cảm ơn các bạn đã dành thời gian đồng hành cùng
kênh Xây Sử trong suốt chặng đường vừa qua.
Sự ủng hộ của các bạn chính là động lực để Xây Sử
tiếp tục mang đến những câu chuyện lịch sử hấp dẫn,
những góc nhìn mới và những hành trình khám phá quá khứ đầy ý nghĩa.
Đừng quên đăng ký kênh và bật chuông thông báo để
đồng hành cùng Xây Sử trong những video sắp tới.
Xin chào và hẹn gặp lại các bạn trong một câu chuyện lịch sử mới
với những nhân vật mới và những bí ẩn đang chờ được khám phá.
