Cá voi lưng gù nặng 30 tấn, biết hát những bài dài 20 phút, và cả một vùng biển hàng nghìn con đực cùng hát chung một bài! Trong tập 5 của series Một Đời Sinh Vật Biển, mình sẽ theo chân một chú cá voi lưng gù từ ngày chào đời trong làn nước ấm, bú sữa mẹ đặc như kem, di cư 8.000 km, săn mồi bằng lưới bong bóng, nhảy vọt khỏi mặt nước, đối đầu cá voi sát thủ, cho tới câu chuyện cá Ông của ngư dân Việt Nam.
⏱️ Chương: 0:00 Mở Đầu 0:36 Tổ Tiên Trên Cạn 1:13 Đôi Cánh Khổng Lồ 2:05 Chào Đời 2:55 Sữa Mẹ 3:36 8.000 km Di Cư 4:14 Lưới Bong Bóng 5:22 Thở Và Ngủ 6:09 Bản Tình Ca 7:10 Nhảy Khỏi Mặt Nước 7:51 Vệ Sĩ Đại Dương 8:45 Cá Voi Và Con Người 9:39 Cá Voi Rơi 10:25 Tổng Kết
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video cung cấp cái nhìn chi tiết về cuộc đời cá voi lưng gù, từ nguồn gốc tiến hóa, đặc điểm sinh học, hành trình di cư đến tập tính săn mồi và giao tiếp. Nội dung nhấn mạnh vai trò thiết yếu của chúng đối với hệ sinh thái đại dương và quá trình phục hồi của loài này sau thời gian dài bị săn bắt.
Giữa đại dương mênh mông, có một
con vật đực cất tiếng hát suốt nhiều giờ liền
Ngày này qua ngày khác, bài hát của nó dài tới 20 phút
Có câu, có đoạn, có điệp khúc, lặp lại như một bản nhạc thật sự
Điều có tin là cả một vùng biển,
hàng nghìn con đực cùng hát chung một bài
Và mỗi năm, bài hát ấy lại thay đổi
Rồi lan dần từ nước Úc sang tận những hòn đảo cách đó hàng nghìn cây số
Giống hệt một bài hát đang thịnh hành trên mạng của loài người
Con vật ấy nặng 30 tấn, sinh ra đã dài 4 mét
mấy con mát và cả đời đi lại giữa vùng biển băng
giá và vùng biển nhiệt đới đó là cá voi lưng gù
Chào mừng các bạn quay lại với một đời sinh vật biển
Tập 5
Hôm nay mình sẽ theo chân một chú cá voi lưng gù
Từ ngày đầu tiên chào đời trong làn nước ấm
Cho đến khi nó trở thành gã khổng lồ biết hát
Nhưng trước khi bắt đầu có một sự thật nghe như đùa
Tổ tiên của cá voi từng sống trên cạn
Đi bằng 4 chân khoảng 50 triệu năm trước
Có một loài thú nhỏ chỉ to bằng con chó
Sống ven bờ sông hay lội xuống nước kiếm ăn
Qua hàng triệu năm con cháu của nó ở dưới nước ngày càng lâu hơn
Chân trước biến thành vây
Chân sau teo dần rồi biến mất
Lỗ mũi dời dần lên đỉnh đầu để vừa nổi lên là thở được ngay
Họ hàng gần nhất của cá voi trên cạn ngày nay
Các bạn đoán thử xem là con gì
Chính là con hà mã
Bằng chứng là trong cơ thể nhiều loài cá voi hiện đại
Người ta vẫn tìm thấy những mẫu xương hông và xương chân nhỏ xíu
Dấu vết còn sót lại của một thời đi trên mặt đất
Cá voi vì thế không phải là cá
Mà là động vật có vú giống như chúng ta
Chúng thở bằng phổi, máu nóng, đẻ con và nuôi con bằng sữa
Cá voi lưng gù trưởng thành dài khoảng 15 mét
Gần bằng một chiếc xe buýt
Nặng chừng 30 tấn
Cái tên lưng gù đến từ cái lưng hơi cong lên
Mỗi khi nó chuẩn bị lặn xuống sâu
Nhưng thứ đặc biệt nhất trên cơ thể
Nó lại là đôi vây ngực
Mỗi chiếc vây dài tới 5 mét
Gần bằng 1 phần 3 chiều dài cơ thể
Là chi dài nhất của bất kỳ loài động vật nào trên trái đất
Tên khoa học của nó dịch ra có nghĩa là đôi cánh lớn
Khi lướt trong làn nước xanh xanh
Đôi vây trắng ấy xòe ra trông như một
chú chim khổng lồ đang bay dưới biển
Mép vây không phẳng mà có những cái bướu tròn lồi lên
Nhìn tưởng như khuyết tật nhưng chính
những cái bướu này giúp nó đẩy ngoặt cực gắt dù nặng tới 30 tấn
giúp cánh quạt chạy êm hơn và ít bị khựng hơn
Còn đuôi của cá voi lưng gù rộng tới 5 mét
Mặt dưới có những mảng đen trắng không con nào giống con nào
Nó giống như dấu vân tay
Các nhà khoa học chỉ cần chụp ảnh chiếc đuôi
là biết đó là con cá voi nào, đã từng gặp ở đâu
Trên da của chúng còn có cả một thế giới khác
Hàng trăm ký con hà bám chặt vào cầm và vây
Đi nhờ suốt nhiều năm khắp các đại dương
Câu chuyện của chú cá voi nhỏ bắt đầu ở một vùng biển nhiệt đới
Nước ấm và trong vắt mẹ của nó đã mang thai gần 11 tháng
Rồi bơi hàng nghìn cây số từ vùng biển lạnh tới đây chỉ để sinh con
Lý do rất đơn giản
Cá voi con mới sinh chưa có lớp mỡ dày
Nếu sinh ra ở vùng nước băng giá
Nó sẽ bị lạnh tới chết
Cá voi con chào đời ở dưới nước
Thường là đuôi ra trước để không bị ngạt
Ngay khi vừa ra đời
bây giờ việc đầu tiên nó phải làm là ngoi lên mặt nước để hít hơi
Hãy subscribe cho
kênh Ghiền Mì Gõ
Để không bỏ lỡ
những video hấp dẫn
Đỡ tốn sức hơn rất nhiều
Người ta còn ghi âm được mẹ và con trò chuyện với nhau
Bằng những tiếng thì thầm rất nhỏ
Các nhà khoa học cho rằng
Chúng cố tình nói nhỏ để những kẻ săn mồi ở gần không nghe thấy
Thức ăn duy nhất của cá voi con là sữa mẹ
Nhưng sữa cá voi không giống sữa của chúng ta
Nó đặc sệt như kem
Chứa tới gần một nửa là chất béo
Cá voi con không có môi để mút như em bé
Nên mẹ sẽ phun sữa ra
Và con ngậm lấy ngay trong làn nước
Mỗi ngày, chú cá voi nhỏ uống hàng trăm lít sữa như thế
Nhờ vậy mà nó lớn nhanh như thổi
Chỉ sau vài tháng đã dài thêm mấy mét
Và tích được một lớp mỡ dày để chống lạnh
Nhưng có một điều đáng kinh ngạc ở phía người mẹ
Ở vùng biển nhiệt đới này gần như không có thức ăn dành cho cá voi
Suốt nhiều tháng sinh con và cho con bú
Cá voi mẹ gần như nhịn ăn hoàn toàn
Toàn bộ sữa nuôi con được lấy từ chính lớp mỡ dự trữ trên cơ thể mẹ
Đến cuối mùa cá voi mẹ có thể đã gầy đi cả 1 phần 3 trọng lượng cơ thể
Chỉ để con mình đủ lớn cho chuyến đi dài phía trước
Cá voi con sẽ ở bên mẹ khoảng 1 năm
Học cách bơi, cách thở, cách lặn
Và quan trọng nhất là học đường đi
Khi mùa xuân tới, hai mẹ con bắt đầu một trong những chuyến
di cư dài nhất của các loài thú trên hành tinh
Chúng bơi từ vùng nước ấm gần xích đạo
về phía các vùng biển lạnh gần hai cực
Nơi có nguồn thức ăn khổng lồ đang chờ
Có những vùng thể cá voi lưng gù bơi tới 8.000km mỗi chiều
Gần bằng khoảng cách từ Việt Nam sang tận châu Âu
Chúng bơi liên tục ngày đêm, mỗi ngày đi được khoảng 100km
Điều khó tin là chúng có thể giữ hướng đi gần như thẳng tắp suốt
hàng nghìn cây số giữa biển khơi không có bất kỳ cột mốc nào
Các nhà khoa học vẫn chưa biết chắc chúng dẫn đường bằng gì
Có thể là từ trường trái đất, vị trí mặt trời, hoặc cả hai
Trên đường đi, cá voi con phải học cách theo kịp mẹ
Và đây cũng là lúc nguy hiểm nhất trong đời nó
Vì ngoài kia, những kẻ săn mồi đáng sợ nhất đại dương đang rình rập
Chúng ta sẽ gặp lại chúng ở phần sau
Cuối cùng, hai mẹ con cũng tới vùng biển lạnh,
nơi mùa hè hè có ánh nắng gần như suốt ngày đêm
Nước biển ở đây đầy ắp những đàn nhuyễn thể nhỏ xíu và những đàn cá ít dày đặc
có đàn rộng như cả một sân bóng
cá voi lưng gù không có răng
thay vào đó, trong miệng nó là hàng trăm tấm sừng dài
như những chiếc lược khổng lồ gọi là tấm sừng hàm
khi ăn, nó há thật to
nuốt cả một khối nước khổng lồ cùng con mồi
cổ họng phồng lên như một chiếc túi
sau đó nó ép nước ra qua những tấm lược
giữ lại toàn bộ tôm cá bên trong rồi nuốt chửng
mỗi ngày trong mùa kiếm ăn, một con cá voi lưng gù
có thể ăn hơn một tấn thức ăn
nhưng cách săn mồi của chúng mới là điều
làm các nhà khoa học kinh ngạc nhất
Chúng gọi là săn mồi bằng lưới bong bóng Một nhóm cá voi lặn xuống bên dưới đàn
Một con bắt đầu bơi theo vòng xoắn ốc và nhả bong bóng khí ra từ lỗ thở
Những chuỗi bong bóng nổi lên tạo thành một bức tường hình tròn
Đàn cá sợ hãi không dám bơi xuyên qua, bị dồn chặt vào giữa
Một con khác phát ra tiếng kêu thật lớn để lùa đàn cá lên trên
Rồi đúng lúc ấy, cả nhóm cá voi cùng lúc lao thẳng từ dưới lên
Há miệng khổng lồ phá tung mặt nước, nuốt trọn cả đàn cá
Đây là một trong những cách săn mồi theo
nhóm phức tạp nhất trong thế giới động vật
Và mỗi con trong nhóm dường như có vai trò riêng
Chú cá voi con sẽ học kỹ năng này bằng cách quan sát những con trưởng thành
Giống như học một nghề truyền lại qua nhiều thế hệ
Suốt mấy tháng hè, cá voi ăn không ngừng nghỉ để tích mỡ
Vì khi quay về vùng nước ấm, chúng lại phải nhịn đói rất lâu
Là động vật có vú
Cá voi phải ngoi lên mặt nước để thở
Lỗ thở của nó nằm trên đỉnh đầu
Chính là lỗ mũi đã dời lên qua hàng triệu năm
Mỗi lần thở ra, nó phun lên một cột hơi nước cao 3-4 mét
Nhìn từ xa giống như một đài phun nước giữa biển
Những người đi biển chỉ cần nhìn cột nước này là biết ở đó có cá voi
Chỉ trong vài giây, nó có thể thay gần như toàn bộ không khí trong phổi
Trong khi con người chỉ thay được một phần
nhỏ sau đó nó thường lặn khoảng mười lăm phút
Có khi còn lâu hơn
Nhưng có một câu hỏi rất thú vị
Thở bằng phổi mà sống dưới nước thì cá voi ngủ kiểu gì?
Con người thở một cách tự động kể cả khi ngủ say
Nhưng cá voi thì khác
Mỗi hơi thở đều phải có ý thức
Nếu ngủ say hoàn toàn, nó có thể quên thở và chết đuối
Các nhà khoa học cho rằng cá voi chỉ ngủ một cách rất nông
Có lẽ giống họ hàng cá heo
Mỗi lần chỉ cho một nửa bộ não nghỉ ngơi
Nửa còn lại vẫn tỉnh táo
Người ta thường thấy cá voi nằm bất động sát
mặt nước như một khúc gỗ khổng lồ trôi nổi
Đó chính là lúc chúng đang nghỉ
Vài năm sau, chú cá voi nhỏ của chúng ta đã trưởng thành
Nếu là con đực nó sẽ bắt đầu làm một việc khiến cả thế giới mê mẩn
Đó là hát, chỉ có cá voi lưng gù đực mới hát
Và chúng hát chủ yếu ở vùng nước ấm trong mùa sinh sản
Khi hát, con đực thường treo mình bất động
Đầu chút xuống, đuôi hướng lên mặt nước
Bài hát gồm những tiếng rên trầm, tiếng rít cao, tiếng gầm vang
Nối với nhau thành từng câu, từng đoạn theo một trật tự rõ ràng
Một bài có thể kéo dài tới 20 phút
Và con đực có thể hát đi, hát lại liên tục nhiều giờ liền
Dưới nước, âm thanh đi rất xa
Tiếng hát có thể vang tới hàng chục cây số
Điều kỳ lạ nhất là tất cả con đực trong cùng một vùng biển
đều hát gần như cùng một bài rồi bài hát cứ thay đổi dần theo thời gian
con này thêm một đoạn con kia sửa một câu và cả đàn cùng học theo
Các nhà khoa học ở Úc từng phát hiện một
bài hát mới xuất hiện ở bờ đông nước Úc
Rồi vài năm sau, cá voi ở những hòn đảo xa xôi
phía đông Thái Bình Dương cũng hát đúng bài ấy
Đó là một trong những ví dụ hiếm hoi về văn hóa được
truyền lại giữa các loài động vật không phải con người
Đến tận ngày nay, không ai biết chắc chúng hát để làm gì
Có thể để thu hút con cái,
có thể để báo cho các con đực khác biết mình đang ở đó
Hoặc cả hai, những bản thu âm tiếng hát
cá voi từng được bán ra thành đĩa nhạc
Và thậm chí còn được gửi lên vũ trụ trên một con tàu thăm dò
như một lời chào của trái đất nhưng cá voi lưng gù không chỉ biết hát
Chúng còn là những vận động viên nhảy cao đáng kinh ngạc
Hãy tưởng tượng một con vật nặng 30 tấn
Bằng cả một đàn voi
Phóng gần như toàn bộ thân mình lên khỏi mặt nước
Nó vọt lên, xoay người giữa không trung
Rồi đổ ầm xuống
Tạo ra một tiếng nổ vang xa
Và một cột nước trắng xóa
Để làm được điều đó
Nó phải lấy đà từ dưới sâu
Và bơi thẳng lên với tốc độ rất cao
Có con nhảy liên tục hàng chục lần liền
Tại sao chúng lại tốn sức như vậy?
Các nhà khoa học vẫn đang tranh luận
có thể đó là cách liên lạc
vì tiếng nổ khi đập xuống nước vang rất xa
có thể để rũ bỏ bớt những con hà trên da
hoặc đơn giản là vì chúng thích ngoạn
ngoài nhảy chúng còn dùng chiếc đuôi khổng lồ đập mạnh xuống mặt nước
hoặc dùng vây ngực vỗ bành bạch như đang vỗ tay
Và trước mỗi lần lặn sâu, chúng thường
nhấc cao chiếc đuôi lên khỏi mặt nước
Khoảnh khắc mà người đi ngắm cá voi chờ đợi nhất
Giờ hãy quay lại với mối nguy lớn nhất
trong cuộc đời của một con cá voi lưng gù
Đó là cá voi sát thủ hay còn gọi là cá hổ kình
Chúng săn theo bầy, rất thông minh
Và mục tiêu yêu thích của chúng chính là những con cá voi con
Cả bầy sẽ tìm cách tách cá voi con ra khỏi mẹ
Rồi thay nhau đè lên nó, không cho nó ngổi lên thở
Cá voi mẹ sẽ chiến đấu quyết liệt
dùng đôi vây ngực dài và chiếc đuôi khổng lồ để đánh trả rất nhiều con cá
voi lưng gù trưởng thành mang trên đuôi những vết sẹo răng của cá voi sát thủ
Bằng chứng cho những trận chiến sống còn thời nhỏ
Nhưng câu chuyện không dừng ở đó
Các nhà khoa học đã ghi nhận hơn 100 lần cá voi
lưng gù lao tới phá rối cuộc săn của cá voi sát thủ
Kể cả khi con mồi không phải là cá voi
Có lần, một con hải cẩu đang bị bầy cá voi sát thủ truy đuổi
Một con cá voi lưng gù bơi tới,
lật ngửa người và để con hải cẩu nằm trên bụng mình
Dùng vây ngực che chở cho tới khi nó thoát nạn
Tại sao cá voi lưng gù lại làm vậy?
Không ai dám chắc, có thể đó chỉ là phản xạ
cứ nghe thấy tiếng cá voi sát thủ đi săn là lao tới
Nhưng nhiều người tin rằng chúng đang bảo vệ kẻ yếu
Biệt danh vệ sĩ của đại dương vì thế đã gắn liền với loài cá voi này
Nhưng kẻ thù đáng sợ nhất của cá voi
lưng gù trong suốt 2 thế kỷ qua lại
Không phải là cá voi sát thủ mà là con người
Vì bơi chậm và hay đi gần bờ
Cá voi lưng gù từng là mục tiêu dễ dàng của những con tàu săn cá voi
Chỉ trong hơn 100 năm số lượng của
chúng bị săn bắt tới mức giảm hơn 90%
Nhiều quần thể đứng trên bờ tuyệt chủng
Mãi đến những năm 60 của thế kỷ trước
Việc săn bắt cá voi lưng gù mới bị cấm trên toàn thế giới
và câu chuyện có một cái kết đẹp từ chỗ chỉ còn vài nghìn con
Số lượng cá voi lưng gù đã hồi phục lên hàng chục nghìn con
Ngày nay, chúng là một trong những ví dụ
thành công nhất về bảo tồn động vật hoang dã
Những nơi từng là bãi săn cá voi
Nay trở thành điểm du lịch ngắm cá voi
thu hút hàng triệu du khách mỗi năm
Còn ở Việt Nam, cá voi có một vị trí rất đặc biệt trong lòng ngư dân
Dọc bờ biển miền Trung và miền Nam
Ngư dân gọi cá voi một cách kính trọng là cá ông
Họ tin rằng cá ông là vị thần hộ mệnh
Thường cứu giúp thuyền bè gặp nạn giữa sóng gió
Mỗi khi có cá ông chết dạt vào bờ
cả làng sẽ làm lễ an táng trang trọng rồi đưa xương vào thờ trong lăng
lễ hội cầu ngư thờ cá ông vẫn được tổ chức hàng năm ở nhiều làng chài
Và đã được công nhận là di sản văn hóa
Cá voi lưng gù có thể sống khoảng 50 năm
Thậm chí lâu hơn
Nhưng ngay cả khi đã chết, nó vẫn tiếp tục nuôi sống đại dương
Khi một con cá voi chết ngoài khơi,
cơ thể khổng lồ của nó chìm dần xuống đáy biển sâu tối đen
Các nhà khoa học gọi đó là cá voi rơi
Trong vài tháng đầu, cá mập, cá mút đá và cua kéo tới xé thịt
Sau đó là hàng nghìn con giun và ốc nhỏ sống nhờ phần còn lại
Cuối cùng, ngay cả bộ xương cũng trở thành
nhà cho những loài vi khuẩn đặc biệt
Và cả hệ sinh thái ấy có thể kéo dài hàng chục năm
Chỉ một con cá voi chết có thể nuôi sống hàng trăm loài sinh vật khác nhau
dưới đáy biển Khi còn sống cá voi cũng giúp đại dương theo một cách bất ngờ
Đó là đi vệ sinh
Chúng ăn ở dưới sâu nhưng lại thải phân ở gần mặt nước
Mang theo rất nhiều sắt và đạm
Đây là phân bón tuyệt vời cho những sinh vật phù du nhỏ li ti
Những sinh vật tạo ra một phần rất lớn lượng khí oxy
Mà chúng ta đang hít thở
Nói cách khác, cá voi càng nhiều thì đại dương càng khỏe mạnh
Và chính chúng ta cũng được hưởng lợi
Vậy là chúng ta đã đi hết một đời của cá voi lưng gù
Từ một chú cá voi nhỏ dài 4 mét
Chào đời trong làn nước ấm
Được nuôi bằng chính lớp mỡ của người mẹ đang nhịn đói
Một chuyến đi 8.000km về vùng biển băng giá
Những bữa tiệc lưới bong bóng được truyền dạy qua nhiều thế hệ
Những bản tình ca thay đổi mỗi năm và lan khắp đại dương
Một gã khổng lồ hiền lành từng suýt biến mất vì con người
Và nay đang dần trở lại
Bạn đã bao giờ được nghe tiếng hát cá voi chưa?
Hãy bình luận cho mình biết nhé
Còn nếu bạn muốn ngắm những sinh vật biển ngay trong nhà mình
Hãy nhấn vào Petrin Aquarium hoặc vào petrinaquarium.com
Hãy subscribe cho kênh Ghiền Mì Gõ
Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn
Hẹn gặp lại!