Trong cuộc sống chúng ta cũng có khái niệm blindspot, là những kiến thức, những kỹ năng mà chúng ta chưa biết. Trong tập hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau phân tích những phạm trù về những điều đã biết và chưa biết này.
Có được một bức tranh tổng quát sẽ giúp chúng ta có được những cách phản ứng và hành xử phù hợp. Từ đó nó sẽ giúp cho hành trình cuộc sống của chúng ta được thuận lợi với dễ thành công hơn.
0:00 - Intro 0:43 - Blindspot là gì? 2:13 - Biết cái mình không biết 5:33 - Không biết cái mình không biết 8:23 - Đừng là Ếch ngồi đáy giếng
Xin chào các anh chị và các bạn.
Chào mừng các anh chị đến với podcast Hiếu TV.
Trước khi bắt đầu, dành cho anh chị nào mới lần đầu đến podcast này
thì đây là nơi mà tôi chia sẻ về chủ yếu hai mảng nội dung chính.
Đó là các kỹ năng quản lý tài chính cá nhân
và thứ hai là những kinh nghiệm sống mà tôi đã tích lũy được.
Các anh chị có thể ghé thăm trang web của podcast ở địa chỉ là hiếu.tv
để tải về một số tài liệu mà tôi đang chia sẻ miễn phí.
Một lần nữa, xin chào các anh chị.
Và bây giờ thì chúng ta cùng nhớ bắt đầu chủ đề ngày hôm nay.
Ở đây, nếu mà anh chị nào đã từng lái xe hơi
đặc biệt là từng lái ở nước ngoài
thì chắc là sẽ biết tới một cái thuật ngữ khá là quan trọng.
Nó gọi là Blind Spot.
Tiếng Việt mình dịch ra là điểm mù.
Thuật ngữ này nó dùng để chỉ những cái vùng
mà nó nằm ngoài cái tầm quan sát của chúng ta.
Khi mà những cái vật thể hay là những cái xe khác
họ nằm ở trong cái vùng này
thì dù là họ đang chạy ngay bên cạnh chúng ta
chúng ta cũng sẽ không có thấy được.
Do đó cho nên Blind Spot nó rất là nguy hiểm khi mà chúng ta lái xe.
Và những người chạy xe có kinh nghiệm
thì họ thường họ phải luôn giữ trù
để mà phòng tránh những cái tình huống nguy hiểm
bất ngờ nó xuất hiện từ những cái Blind Spot này.
Và ở trong cuộc sống của chúng ta
nó cũng có cái khái niệm Blind Spot
và tương tự như trong lái xe
Blind Spot ở trong cuộc sống nó cũng rất là nguy hiểm
thậm chí đôi khi nó còn nguy hiểm hơn cả lái xe.
Trong tập ngày hôm nay tôi sẽ cùng phân tích với các anh chị
về cái khái niệm Blind Spot ở trong cuộc sống này
để chúng ta có một cái bức tranh tổng quát về nó
chúng ta hiểu hơn về nó
để từ đó chúng ta biết cách đối mặt với nó một cách hiệu quả hơn.
Thì để mà phân tích cái vấn đề này
tôi sẽ chia sẻ với các anh chị
một cái kiến thức khá là thú vị
mà tôi đã thu nhập được từ khá lâu.
Chính cái kiến thức này
nó đã giúp tôi có được một cái bức tranh tổng quát
về những gì mình biết và những gì mình chưa biết.
Thì khi mà nói về kiến thức
chúng ta sẽ dễ dàng phân định ra được hai loại kiến thức
đó là những gì chúng ta đã biết và những gì chúng ta chưa biết.
Ví dụ tôi biết lái xe hơi
nhưng mà tôi chưa biết lái tàu vũ trụ chẳng hạn.
Tuy nhiên khi mà đào sâu hơn về vấn đề này
thì nó sẽ là có thêm những cái loại biết
và những loại chưa biết khác nữa.
Và cụ thể tổng cộng chúng ta có tới bốn loại.
Bây giờ thì tôi sẽ chia sẻ cho các anh chị
bốn loại đó là như thế nào.
Đầu tiên đó là ai cũng có thể biết
những gì mà mình đã biết.
Như ở trong cái ví dụ lúc nãy
đây nó chính là cái trường hợp
mà tôi đã biết là tôi biết lái xe rồi.
Tiếp theo là trường hợp biết cái mình không biết
và cũng như ở trong cái ví dụ lúc nãy
đó là trường hợp mà tôi biết là tôi chưa có biết lái tàu vũ trụ.
Đó là hai nhóm đầu tiên
và hai nhóm này cơ bản nó khá là dễ hiểu.
Bây giờ chúng ta sang hai cái nhóm còn lại.
Hai cái nhóm này nó mới bắt đầu nó có những cái điều thú vị.
Thì cái nhóm thứ ba
là nhóm những thứ mà tôi không biết là tôi đã biết.
Nghe đoạn này có vẻ nó hơi bất hợp lý.
Tại sao tôi lại không biết những gì mà tôi đã biết?
Nhưng mà thật ra nếu mà để ý kỹ
thì các anh chị sẽ thấy là cái điều này nó cũng khá là phổ biến.
Nó thường xuất hiện ở trong những cái trường hợp
mà chúng ta đã quá quen thuộc về một cái kỹ năng
hay là một cái kiến thức nào đó.
Dẫn tới cái việc là chúng ta quên mất luôn
là nó cũng là một dạng kiến thức.
Ví dụ đơn giản nhất là cái việc chúng ta biết đi.
Thì đi nó cũng là một cái loại kỹ năng
mà những ngày còn nhỏ chúng ta đã phải cố gắng lắm
chúng ta mới tập đi được.
Nhưng mà tới khi lớn nên rồi
nó trở nên quá là bình thường
thành ra là chúng ta cũng không còn lễ ý tới nó nữa.
Chúng ta gần như quên mất là
chúng ta đã có một cái kỹ năng đó là chúng ta biết đi.
Và ở trong kiến thức cũng vậy
có những cái loại kiến thức mà chúng ta đã biết
và chúng ta đã quá quen thuộc với nó.
Thành ra là chúng ta nghĩ là ai cũng sẽ biết như mình.
Nghe thì có vẻ nó cũng không phải là một cái gì đó quá là nghiêm trọng
nhưng mà thực chất thì ở trong một số trường hợp
nó lại là vấn đề mà chúng ta cần phải lưu ý.
Ví dụ cụ thể là
trước khi mà tôi làm cái chuỗi podcast này
có rất là nhiều chủ đề
mà tôi thường hay nghĩ là
cái này thì ai cũng biết rồi
mình chia sẻ làm gì.
Ví dụ có lần tôi làm về cái chủ đề hướng nội và hướng ngoài
thì trước khi mà làm cái tập đó
tôi cứ đắn đo suy nghĩ là
ôi trời mấy cái này thì ai mà không biết
mình nói về cái đó thì
nó sẽ không có mang lại giá trị gì cho xung quanh hết.
Nhưng mà kết quả là khi mà tôi làm cái tập đó xong rồi
thì nó lại là một trong những tập
mà tôi nhận được cái phản hồi rất nhiều
đó là nhờ những cái kiến thức mà tôi đã chia sẻ đó
nó đã giúp cho nhiều người hiểu rõ về bản thân mình hơn.
Thậm chí là với cái chủ đề ngày hôm nay
những điều mà tôi đang chia sẻ cho các anh chị
thì ban đầu tôi vẫn nghĩ là
ôi mấy cái này thì ai mà không biết
chia sẻ ra không biết là nó có giá trị gì hay không
nhưng mà dần dần tôi học được cách
để mà khắc chế được những cái suy nghĩ dạng như vậy
và nó đã giúp tôi trong rất là nhiều trường hợp.
Chút nữa thì chúng ta sẽ nói nhiều hơn
về cái việc xử lý và đối mặt
với những cái vấn đề này như thế nào.
Còn bây giờ thì chúng ta nói tiếp sang
một cái loại biết cuối cùng
và cái loại này nó mới là cái loại nguy hiểm nhất
đó là không biết cái mình không biết.
Đây nó chính là cái điểm mù
ở trong cuộc sống mà lúc nãy tôi đã nhắc tới.
Có những điều chúng ta không biết
nhưng mà chính chúng ta cũng không biết
là chúng ta đang không biết.
Nghe đoạn này nó hơi lặng hoặc.
Bây giờ tôi sẽ lấy một cái ví dụ
tôi lại quay về cái ví dụ lái xe.
Khi mà chúng ta không biết lái xe
thì lúc đó hiển nhiên là chúng ta biết
là mình đang không biết lái xe.
Đây nó chính là cái trường hợp thứ hai.
Tới khi mà chúng ta biết lái xe được
một cách căn bản rồi
thì khi đó chúng ta lại nghĩ là
coi như xong, từ nay mình đã biết lái xe rồi.
Tuy nhiên, nếu mà đi sâu hơn một chút nữa
chúng ta mới nhận ra là còn vô số
những cái kỹ năng, những cái khái niệm
và những cái kiến thức khác về lái xe
mà mình hoàn toàn chưa biết gì.
Ví dụ như cái cách để vô cua, ra cua
như thế nào cho nó hiệu quả.
Cái cách để đi đèo dốc như thế nào cho nó an toàn.
Rồi cái cách chạy xe ban đêm ra sao.
Sử dụng đèn như thế nào.
Cho tới những cái kỹ năng cao hơn
như là cái cách để bù ra như thế nào
khi mà chúng ta tăng giảm số.
Rồi những cái phạm trụ xa hơn nữa
như là cái cách để mà cảm nhận được
những nguy hiểm ở trên đường.
Càng tìm hiểu thì chúng ta sẽ càng thấy là
còn vô số những cái kiến thức mà mình chưa biết.
Mà đây là tôi chỉ mới nói tới
một cái việc nhỏ như là lái xe.
Khi mà chúng ta nói tới những cái chủ đề
phức tạp hơn ở trong cuộc sống
thì càng tìm hiểu, chúng ta sẽ càng nhận ra
là nó mênh mong biển trời.
Và hầu hết mọi thứ
ở trong cuộc sống nó đều như vậy.
Càng hiểu sâu hơn, chúng ta sẽ càng thấy
là những gì mình biết là nó quá là nhỏ bé.
Và tới một lúc
chúng ta chật chật mình nhận ra là
Ôi trời đất ơi!
Có quá là nhiều thứ mà trước đây mình không biết.
Nghĩa là ở hiện tại
mình cũng sẽ đang có vô số những điều
mà nó nằm ngoài tầm mắt của mình
mà mình chưa biết.
Và chính cái giai đoạn này
nó mới làm cho chúng ta bắt đầu bớt hao thắng trở lại.
Thay vào đó là chúng ta bắt đầu
khiêm tốn hơn.
Đây nó chính là cái trường hợp của những người
vô cùng giỏi về một cái lĩnh vực nào đó
nhưng mà họ cứ luôn miệng nói là
mình không biết gì nhiều hết.
Những cái trường hợp như vậy
bên cạnh là cái việc họ đang khiêm tốn
thì cũng phần nhiều lý do
là bởi vì họ thực sự đã cảm nhận được
cái sự mênh mong của cái lĩnh vực
mà họ đang nghiên cứu.
Và những cái kiến thức mà họ đang có
nó chỉ là một phần rất nhỏ trong đó.
Xong xong đó
ở cái chiều ngược lại
chúng ta lại có những người mới vừa biết được
một cái chủ đề nào đó
và họ lại nghĩ là mình đã biết rất nhiều rồi.
Họ nghĩ là mình đã là một cái chuyên gia rồi.
Và từ đó nó dẫn đưa tới
vô số những cái vấn đề khác.
Những vấn đề này chút nữa chúng ta sẽ quay trở lại
chúng ta nói sau.
Bây giờ thì chúng ta cùng nhau chúng ta tìm hiểu
về cái việc này thông qua một cái cách
biểu đạt khác.
Đoạn này thì nó sẽ có một số cái minh họa
cho nên anh chị nào xem bằng video
thì nó sẽ dễ hiểu hơn.
Còn anh chị nào đang xem podcast bằng âm thanh
thì cố gắng hình dung.
Rồi sau đó lúc nào rảnh
thì các anh chị nên xem thêm trên Youtube.
Bây giờ các anh chị hình dung
là chúng ta có một cái chủ đề nào đó
ví dụ như là đầu tư
ở trên thị trường giấn khoán chẳng hạn.
Trước khi mà chúng ta bắt tay
và tìm hiểu chủ đề này
thì hiển nhiên là chúng ta chưa biết gì về nó.
Đây nó chính là cái giai đoạn 1
là giai đoạn mà chúng ta biết
là mình không biết.
Cho tới khi mà chúng ta bắt đầu ngồi xuống
tìm hiểu được một thời gian rồi
chúng ta bắt đầu có được những kiến thức nhất định
đã biết được đôi chút
về cách mua bán cổ phiếu như thế nào
cách đọc biểu đồ ra sao
biết được đôi chút về những phương pháp đầu tư
thì tới đây
chúng ta tạm gọi đó là giai đoạn 2
là giai đoạn chúng ta biết
những gì mình biết.
Và cứ như vậy, các anh chị lại tiếp tục
nghiên cứu, tiếp tục tích lưỡi thêm
kinh nghiệm và kiến thức.
Cái vòng tròn hiểu biết của các anh chị
nó sẽ từ từ nó càng ngày nó càng mở rộng ra hơn.
Và tới lúc này
nó sẽ có 2 cái hiệu ứng khá là thú vị
bắt đầu nó xuất hiện.
Hiệu ứng thứ nhất, đó là sau
vài năm bắt đầu đầu tư ở trên thị trường chiến khoán
chúng ta bắt đầu quá quen thuộc
với những thứ mà thật ra ngay từ đầu
bản thân nó cũng là
một loại kiến thức.
Ví dụ như cái cách ra lệnh mua, lệnh bán
như thế nào, cái cách đặt giá trần
giá sản như thế nào.
Và cũng chính bởi vì chúng ta đã quá
quen thuộc với nó cho nên có
những cái kiến thức mà chúng ta quên mất
luôn là nó cũng là một dạng kiến thức.
Thì đây nó chính là cái phần
mà tôi tô màu đen ở đây
là những điều mà mình quên mất là
nó cũng là những kỹ năng, những kiến thức.
Và theo những cái tên gọi
lúc nãy của chúng ta thì nó
chính là những cái thứ mà mình không biết
là mình đã biết.
Đó là hiệu ứng thứ nhất.
Cái hiệu ứng thứ hai
hiệu ứng này quan trọng hơn
đó là khi mà cái vòng tròn kiến thức
của chúng ta nó dần dần nó mở rộng ra
thì đồng thời chúng ta
cũng có một cái vòng tròn đứt khúc này
nó cũng dần dần nó mở rộng ra thêm
và cái khoảng sám giữa
hai vòng tròn này nó chính là
những cái kiến thức mà chúng ta biết là
nó có tồn tại trên đời nhưng mà chúng ta
đã chưa biết.
Ví dụ chúng ta biết là để mà đầu tư
để giữ an toàn thì chúng ta
buộc phải biết cách phân tích các cái bảng báo cáo
tài chính. Nhưng mà ở trong
những cái bảng báo cáo tài chính thì nó lại có vô số
những cái kiến thức mà chúng ta chưa thể biết
hết được. Và những cái kiến thức đó
nó sẽ nằm ở trong cái vùng sám này.
Đây nó chính là những điều
mà chúng ta biết là mình không biết.
Đồng thời với đó
thì chúng ta cũng lờ mờ nhận ra
là ở bên ngoài cái vùng màu sám này
nó sẽ còn vô số
những cái kiến thức khác nữa
mà thậm chí là chúng ta còn
chưa biết tới cái sự tồn tại của nó trên đời.
Đây nó là những cái thứ mà
nó nằm cả bên ngoài cái đường đất khúc này.
Nghĩa là tầm nhìn của chúng ta
khi đó nó còn chưa với được tới
những cái kiến thức này.
Và đây nó chính là những cái điều
mà chúng ta không biết là mình không biết.
Nó chính là cái blind spot
cái điểm mù mà tôi muốn nhắc đến
trong tập ngày hôm nay.
Những gì mà tôi vừa mô tả với các anh chị
nó chính là một cái bức tranh khác
của một cái hiệu ứng rất là nổi tiếng
trong tâm lý học.
Nó gọi là Dunning and Kruger.
Một lúc nào đó thì tôi sẽ làm một cái tập riêng
để mà chia sẻ với các anh chị cụ thể hơn
về cái hiệu ứng Dunning and Kruger này.
Còn trong tập ngày hôm nay
chúng ta sẽ tập trung nói nhiều hơn
về cái cách mà chúng ta nên đối mặt
với những cái điểm mù
ở trong cuộc sống như thế nào.
Các anh chị thấy rõ ràng rằng
đây là một cái hiệu ứng nó thuộc
phạm trụ tâm lý học.
Nghĩa là nó không phải là một cái câu chuyện
của riêng ai
mà tất cả ai trong chúng ta
ít nhiều cũng sẽ trải qua những cái giai đoạn như vậy.
Nghĩa là chúng ta sẽ đi
từ cái giai đoạn không biết
cho tới cái giai đoạn biết một chút.
Nhưng cũng chính bởi vì khi mà chúng ta
mới biết một chút thì cái đường chân trời
chính là cái đường đứt khúc này
nó vẫn còn nằm ngay sát cạnh
những gì mà chúng ta đang biết.
Thành ra là chúng ta nghĩ là những cái chủ đề này
nó chỉ có vậy thôi.
Và chỉ đến khi nào
mà chúng ta biết nhiều hơn rồi
thì cái đường chân trời này nó mới bắt đầu
nó mở rộng ra thêm.
Nó mới tạo ra cái khoảng tranh lệch
giữa những gì chúng ta đã biết
và những gì chúng ta biết là mình chưa biết.
Để từ đó chúng ta mới dần nhận ra
là vẫn còn vô số những thứ khác
mà nó nằm ở trong cái vùng
mà mình chưa biết tới những thứ mình chưa biết.
Khi mà còn ở trong cái giai đoạn 1
giai đoạn vừa mới biết
một cái vấn đề gì đó
thì cái tâm lý phổ biến
đó là người ta thường hay coi trời bằng vuông
nghĩ mình đã là chuyên gia rồi
và từ đó
họ bắt đầu có những cái hành xử ngông nghênh
ngạo màng.
Đây nó chính là những cái giai đoạn nguy hiểm nhất
trên cái hành trình tích lũy kiến thức
ở trong bất kỳ cái lĩnh vực nào.
Nó chính là cái giai đoạn của những người tài xế
mà họ mới lái xe được vài ba năm.
Họ đã có được những cái kỹ năng nhất định
về lái xe.
Từ đó làm cho họ nghĩ là
họ đã lái xe rất giỏi và rất vững rồi
thành ra là họ bắt đầu chạy nhanh
chạy ẩu.
Nhưng cái giai đoạn này
họ vẫn chưa phát triển được những cái kỹ năng cao hơn
những cái kỹ năng như là phán đoán tình huống
và dự đoán được những cái nguy hiểm
từ trước khi nó xảy ra.
Và chính cái giai đoạn ngông nghênh ngỗ ngáo này
nó thường sẽ là cái giai đoạn
nguy hiểm nhất ở trong cái hành trình lái xe của họ.
Những cái tai nạn nghiêm trọng
nó thường xảy ra ở giai đoạn này
chứ nó không phải là cái giai đoạn mà chúng ta mới tập lái.
Tương tự như vậy
một cái ví dụ khác
ở trong đầu tư cũng vậy.
Những người mà họ mất nhiều tiền nhất
không phải là những người mới đầu tư
mà là những người đã đầu tư được một thời gian
đã thắng được một vài lần
qua được một vài đợt tăng trưởng của thị trường
rồi họ nghĩ là họ đã là chuyên gia rồi
sau rồi họ bắt đầu
họ đổ tiền nhiều hơn
họ chuyển sang những cái hình thức rủi ro cao hơn
và cũng như cái trường hợp lái xe
rủi không may mà
bị nạn ở cái giai đoạn này
thì có khi là chúng ta sẽ không còn cơ hội
để làm lại lần nữa.
Vậy làm sao mà chúng ta có thể
tránh được những cái vấn đề này?
Thì theo tôi, cái cách hiệu quả nhất
là chúng ta phải nhìn được tổng thể
cái bức tranh của bất kỳ
một cái hành trình thu thập kiến thức nào.
Có được cái bức tranh tổng quát như vậy
nó sẽ giúp chúng ta biết được là
ai rồi cũng sẽ qua những cái giai đoạn như vậy
để từ đó
chúng ta ý thức được là mình đang
ở trong cái giai đoạn nào.
Đặc biệt là những cái giai đoạn đầu
khi mà chúng ta bắt đầu chúng ta có cái suy nghĩ
ngong ngân, tự cao tự đài
thì nhờ cái việc là có được những cái ý thức như vậy
chúng ta sẽ biết cách để mà
chúng ta tiết chế và chúng ta có những cái
thái độ, những cái cách hành xử đúng mực hơn.
Chúng ta tránh cái việc
để cho nó phát triển một cách tự nhiên
bởi vì nếu mà để cho nó phát triển một cách tự nhiên
thì phải đến giai đoạn 3
hay là giai đoạn 4
khi mà chúng ta nhận ra là mình chỉ đang là
một con ếch ngồi dưới đây diến
rồi chúng ta mới bắt đầu khiêm tốn
và hành xử một cách đúng mực
thì khi đó có khi là nó đã hơi trễ rồi
hoặc ít nhất là nó sẽ làm cho
cái hành trình tích lũy kiến thức của chúng ta
không được hiệu quả.
Nhờ có những cái bức tranh tổng quát như vầy
chúng ta có thể tự răng mình
là mình chỉ đang mới
ở cái giai đoạn đầu của hành trình
để từ đó chúng ta khiêm nhường hơn
chúng ta có những cái thái độ cầu thị hơn
trong những cái hành trình tích lũy kiến thức của mình
và nó sẽ giúp cho cái hành trình đó của chúng ta
được thuận lợi hơn
chúng ta có được nhiều cái sự quý trọng
và cái sự hỗ trợ của nhiều người khác
thay vì là cái thái độ ngông ngân
kênh kiệu để rồi ai cũng ghét
rồi lỡ có thất bại
thì cũng không ai thương
tất cả mọi thứ nó nằm ở cái thái độ
ở cái sự khiêm nhường
và khi mà chúng ta đã biết được
cái bức tranh tổng thể như vầy
tôi tin là nó sẽ giúp cho chúng ta có được cái sự khiêm nhường
và những cái thái độ cầu thị
những cái thái độ tích cực
ngay từ giai đoạn sớm hơn
cá nhân tôi thì những năm còn trẻ
tôi cũng đã từng trải qua những cái trường hợp
ngông ngân như vậy
để rồi bây giờ nhìn lại
khi mà tôi đã biết được nhiều hơn
tôi biết được là trong bất kỳ cái lĩnh vực nào
nó cũng sẽ vô cùng mênh mong và rộng lớn
từ đó nó đã giúp cho tôi
tiếp cận mọi thứ với một cái thái độ khác
và chính những cái thái độ này
nó đã giúp ích rất nhiều cho cuộc sống của tôi
đó là lý do
vì sao mà tôi chia sẻ với các anh chị và các bạn
đặc biệt là các bạn trẻ
những cái kiến thức này
đây nó chính là những cái kiến thức nềm
những cái mindset mà tôi tin
là nó sẽ giúp cho chúng ta dễ dàng thành công hơn
ở trong cuộc sống
tôi hy vọng là những kiến thức này
nó sẽ hữu ích cho các anh chị
ngoài ra thì như thường lệ
bởi vì giải thuật của youtube
họ ưu tiên cho những video có nhiều like
cho nên nếu mà thích video này
thì nhờ các anh chị bấm thêm vào cái nút like
để giúp cho podcast của chúng ta
có nhiều người biết hơn nữa
ngoài ra các anh chị cũng có thể cân nhắc đăng ký kênh
để mỗi khi mà tôi có cập nhật
một nội dung nào đó mới
thì youtube họ sẽ báo cho các anh chị biết
xin cảm ơn sự theo dõi của các anh chị
và chúc các anh chị có một buổi tối
cuối tuần bình yên