Nhật Bản có 9.002.000 căn nhà bỏ trống — chiếm 13,8% tổng quỹ nhà ở, tức cứ 7 căn thì có 1 căn không người ở. Con số này tăng 510.000 căn chỉ trong 5 năm và là mức cao nhất từng được ghi nhận. Dự báo đến khoảng năm 2038, có thể có tới 1/3 số nhà ở Nhật Bản không có người ở.
Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: hàng nghìn căn trong số đó đang được rao bán với giá 0 yên, và vẫn không có người nhận. Trong hồ sơ này, chúng tôi mổ xẻ cơ chế đứng sau con số đó: vì sao nhà ở Nhật Bản khấu hao về 0 sau khoảng 30 năm, vì sao khoảng 30% nhà bỏ trống không xác định được chủ sở hữu, và vì sao một quy định giảm thuế đất xuống 1/6 lại vô tình tạo ra một cái bẫy khiến người ta không thể phá dỡ căn nhà mục nát của mình.
Nguồn số liệu: Cục Thống kê Nhật Bản (Khảo sát Nhà ở và Đất đai 2023), các công bố về thuế tài sản và chế độ ưu đãi đất thổ cư, cùng các bài phân tích trên báo chí quốc tế giai đoạn 2024-2026.
Đây là nội dung phân tích và bình luận cá nhân dựa trên thông tin công khai.
00:00-00:51 Một căn nhà 0 yên và một căn hộ đắt nhất hành tinh 00:52-02:05 9 triệu căn: quy mô của một cơn ác mộng 02:05-05:01 Vì sao nhà Nhật Bản khấu hao về 0 sau 30 năm 05:02-07:09 Nghịch lý: cho không cũng không ai lấy và nỗ lực giải cứu 07:10-11:53 Bài học cho phần còn lại của châu Á
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Ai cũng nghĩ nhà ở Nhật Bản là thứ đắt mạnh nhất hành tinh
Một căn hộ ở trung tâm Tokyo có giá bằng hàng chục năm
thu nhập của một người làm công an lương bình thường
Nhưng cùng lúc đó, ở ngoại ô, cách trung tâm vài giờ tàu
Người ta ráo bán những căn nhà với giá không yên,
cho không và vẫn không có người nhận
Hai sự thật này cùng tồn tại trong một đất nước
Không phải hai thời kỳ khác nhau, không phải hai quốc gia khác nhau
Cùng một lúc, cùng một hệ thống pháp luật
Có một căn nhà, có đất, có mái, có tường
Người ta cho bạn miễn phí
Và bạn từ chối
Vậy tại sao một thứ có giá trị đến vậy
Lại có thể trở thành thứ không ai muốn nhận
Câu trả lời không nằm ở bất động sản
Nó nằm ở một thứ khác hẳn
Và nó bắt đầu bằng một con số
Chào mừng bạn đã quay lại với lời giải kỳ biệt
9. Đó là số căn nhà bỏ trống tại Nhật Bản
Theo cuộc khảo sát nhà ở và đất đai của cuộc thống kê nước này
Tính đến tháng 10 năm 2023
Chính xác là 9.002.000 căn
So với lần khảo sát trước đó năm 2018
Con số này tăng thêm 510.000 căn
Và là mức cao nhất từng được ghi nhận
Tỷ lệ nhà bỏ trống trên toàn quốc 13,8%
Nghĩa là cứ 7 căn nhà ở Nhật Bản
Có 1 căn không có người ở
Hãy hình dung con số đó bằng diện tích
Nếu mỗi căn nhà bỏ trống rộng trung bình 80m2
Thì tổng diện tích sàn đang nằm không là gần 720km2
Một vùng đất rộng lớn như vậy, đã được xây dựng xong,
đã có điện, có nước, có đường, và không có ai trong đó
Người Nhật gọi những căn nhà này bằng một cái tên riêng,
Akiya, nghĩa là nhà trống
Nhưng đây mới là phần đáng chú ý, con số này không đứng yên
30 năm trước, số nhà bỏ trống ở Nhật
Bản chỉ bằng khoảng một nửa hiện tại
Và theo các dự báo được công bố, nếu xu hướng này tiếp tục
Đến khoảng năm 2038,
có thể có tới một phần ba tổng số nhà ở Nhật Bản không có người ở
Một phần ba
Không phải một dạng ngôi làng hẻo lánh
Một phần ba đất nước
Để hiểu gì sao
Chúng ta cần một câu hỏi đơn giản hơn
Một căn nhà sống được là nhờ cái gì
Cần hai thứ
Một người ở bên trong
Và một cái tên trên giấy tờ
Ở Nhật Bản
Cả hai đang biến mất cùng lúc
Và đó chính là toàn bộ câu chuyện
Thứ nhất
Người ở bên trong
Nhật Bản là quốc gia có dân số giảm liên tục trong nhiều năm
Số người chết mỗi năm nhiều hơn số người sinh ra
Nhưng điều quan trọng hơn với câu chuyện này không
phải là dân số giảm mà là dân số dịch chuyển
Người trẻ không biến mất khỏi Nhật Bản,
họ chỉ biến mất khỏi những dùng quê
Họ rời đi để tìm việc làm, và việc làm thì tập trung ở những đô thị lớn
Một người rời làng đi Tokyo, không làm giảm số nhà ở Tokyo
Họ làm tăng nhu cầu nhà ở Tokyo và để lại một căn nhà trống ở quê
Cùng một người, hai hệ quả trái ngược
Ở nơi họ đến, giá tăng
Ở nơi họ đi, nhà bỏ không
Và ở đây xuất hiện một chi tiết mà rất ít người nghĩ tới
Những căn nhà ở quê đó phần lớn không phải nhà mua
Chúng là nhà thừa kế
Theo các nghiên cứu được công bố
Khoảng 59% số nhà bỏ trống tại Nhật Bản là di sản thừa kế
Nghĩa là cha mẹ mất, căn nhà ở lại
Và người con đang sống ở Tokyo
Đang thuê một căn hộ 25m2
Đang có một công việc không thể bỏ
Bỗng nhiên sở hữu một căn nhà ở nơi cách đó 600km
Họ không muốn nó, họ không cần nó, nhưng họ có nó
Bây giờ là thứ 2, lý do không ai mua lại
Ở nhiều nước, một căn nhà xây cách đây 100 năm vẫn là một tài sản
Người ta mua nó, sửa lại và giá trị vẫn còn
Ở Nhật Bản thì khác
Nhà ở đây được hạch toán theo 2 phần tách rời
Phần đất và phần công trình
Và phần công trình, theo các tính toán phổ biến trong ngành
Bị khấu hao dần và về gần bằng không sau khoảng 30 năm
Hãy để ý điều đó
30 năm
Không phải 300 năm
30
Nghĩa là một căn nhà gỗ xây năm 1995
Đến nay trên giấy tờ gần như không còn giá trị công trình
Thứ còn lại chỉ là mảnh đất bên dưới
Và đây là hệ quả về tâm lý
Mạnh hơn bất kỳ con số nào
Người ta không mua một cô nhà cũ
Người ta mua một mảnh đất
Kèm theo một nghĩa dụ phải dọn dẹp
Một căn nhà cũ ở Nhật Bản không được nhìn như một cơ hội
Nó được nhìn như một món hàng đã hết hàng sử dụng
Và người mua phải trả tiền để dứt nó đi
Chỉ phí dứt đi đó là bao nhiêu?
Phá vỡ một căn nhà gỗ thông thường tốn khoảng 1-3,5 triệu yên
Với một căn lớn hơn hoặc có kết cấu phức tạp
Còn số có thể cao hơn nữa
Đó là lý do đầu tiên khiến cho không trở thành một lời chào khó nhận
Nhưng nếu chỉ có vậy thì đã có cách giải quyết
Người không muốn nhà thì bán rẻ,
người cần nhà thì mua rẻ, thị trường tự cân bằng
Nhưng thị trường đã không cân bằng và lý do nằm ở phía giấy tờ
Quay lại câu thứ 2
Một cán nhà cần một cái tên trên giấy tờ
Ở Nhật Bản, việc chuyển quyền sở hữu khi thừa kế phải được đăng ký
Và trong một thời gian rất dài,
việc này không bị ràng buộc bởi thời hạn nghiêm ngặt
Kết quả là một lượng lớn nhà đất được thừa
kế qua nhiều thế hệ mà không hề sang tên
Hãy hình dung một căn nhà được truyền qua 3 thế hệ
Người chủ gốc mất, căn nhà về tay 4 người con
Rồi 2 trong số đó mất, phần của họ lại chia cho 6 người cháu
Đến thế hệ thứ 3, căn nhà thuộc về hàng chục người
Nhiều người trong số đó chưa từng gặp nhau
Có người đã chuyển lên nước ngoài,
có người không biết mình có phần trong đó
Theo các ước tính được công bố, khoảng 30% số nhà bỏ trống ở
Nhật Bản rơi vào tình trạng không xác định được chủ sở hữu
Đây chính là điểm mà mọi giải pháp đều bị chặn lại
Không ai có quyền bán căn nhà đó vì không ai có đủ chữ ký
Không ai có quyền phá vỡ vì phá vỡ cũng là một quyết định về tài sản
Không ai có nghĩa vụ sửa chữa vì trách nhiệm
bị chia nhỏ cho đến khi không còn thuộc về ai
Và ở Nhật Bản, chữ ký không chỉ là chữ ký
Nó là một con dấu cá nhân, hàng cô,
được đăng ký do chính quyền địa phương
Một người ở nước ngoài, không có con dấu,
không có giấy tờ tùy thân hợp lệ tại Nhật
Thì về mặt pháp lý,
gần như không thể ký được bất cứ thứ gì liên quan đến căn nhà đó
Hãy đặt những điều này cạnh nhau
Một căn nhà không có người ở, không có người chịu trách nhiệm rõ ràng
Không ai có quyền bán, không ai có nghĩa dụ sửa
Và phía sau nó là một khoản thuế phải trả hàng năm
Lúc này thì cho không, không còn là một món quà nữa
Nó là một hợp đồng chuyển giao nghĩa dụng
Và đây là phần mà tôi cho là quan trọng
nhất trong toàn bộ câu chuyện này
Bởi vì nó giải thích một điều mà nếu chỉ nhìn bằng cảm tính
Ta sẽ không bao giờ hiểu được
Vì sao người ta không phá vỡ căn nhà bỏ quang đi
Rồi bán đất, đất trống thì dễ bán hơn nhiều chứ
Câu trả lời nằm ở một quy định về thuế
Thuế tài sản ở Nhật Bản đánh trên giá trị đất và nhà
Với mức chuẩn khoảng 1,4% một năm
Nhưng có một ngoại lệ rất lớn
Đối với đất thổ cư có nhà ở trên đó
Phần diện tích đến 200m2 cho mỗi căn nhà
Được tính thuế trên 1 phần 6 giá trị thực
1 phần 6
Nghĩa là mức thuế thực tế chỉ còn khoảng 17% so với mức thông thường
Tức là giảm khoảng 83%
Nhưng điều kiện để được hưởng mức giảm đó là
Trên đất phải có một căn nhà
Bây giờ hãy đặt hai lựa chọn cạnh nhau
Lựa chọn thứ nhất
Giữ nguyên căn nhà cũ, một nát, không ai ở, trả thuế đất ở mức 1 phần 6
Lựa chọn thứ 2, phá vỡ căn nhà đó đi
Trả tiền phá vỡ 1 đến vài triệu yên,
sau đó mất ưu đại thuế và trả thuế đất cao hơn
Trong nhiều trường hợp, gấp khoảng 6 lần mức đang trả
Bây giờ bạn chọn cách nào?
Đây không phải một quyết định về cảm xúc, đây là một bài toán số học
Và nó chỉ có một đáp án, giữ lại căn nhà một là lựa chọn rẻ nhất
Rẻ hơn phá vỡ, rẻ hơn bán
Rẻ hơn làm bất cứ điều gì
Hệ thống được thiết kế để khuyến khích người ta giữ đất ở dạng có nhà
Nhưng khi kết hợp với một căn nhà không bán được,
không sửa được, không có chủ rõ ràng
Nó tạo ra một thứ khác hoàn toàn
Cái bẫy
Và cái bẫy đó tự khóa chặt hơn mỗi năm
Vì căn nhà càng mục thì càng khó bán, càng khó sửa
Và càng chắc chắn sẽ bị giữ lại
Nhật Bản không hồi yên
Chính quyền địa phương đã làm nhiều việc trong nhiều năm
Họ lập ra những ngân hàng nhà trống
Nơi đăng công khai danh sách nhà bỏ quang
Kèm giá và tình trạng
Để người có nhu cầu
Tìm được người có nhà
Hiện có hàng chục ngàn tin đăng trải khắp 47 tỉnh thành
Họ đưa ra các khoản trợ cấp cải tạo
Họ cho không nhà
Kèm điều kiện người nhận phải sống ở đó lâu dài
Họ sửa luật
Xiết lại nghị dụ đăng ký thừa kế
Và bổ sung nhóm nhà bỏ trống không được quản lý
Giàu diện có thể bị loại khỏi ưu đoại thuế
Nhưng tất cả những nỗ lực đó đều dướng
một giới hạn không thể dược qua bằng tiền
Những căn nhà bảo quản nằm ở nơi không có việc làm
Người cần nhà, phần lớn là người trẻ,
cần việc làm, và việc làm không ở đó
Bạn có thể cho không một căn nhà,
nhưng bạn không thể cho không một cộng đồng
Bạn không thể cho không một trường học,
một bệnh viện, một tuyến xe buýt, một công việc
Và vì thế, giải pháp cho từng căn nhà vẫn tiếp tục được áp dụng
Trong khi vấn đề ở quy mô cả nước vẫn tiếp tục lớn lên
Vậy, toàn bộ câu chuyện này thực sự nói điều gì?
Nó nói rằng một căn nhà không phải là một tài sản tự thân
Nó là một cấu trúc được dựng lên để phục vụ một nhu cầu
Khi nhu cầu biến mất, khi không còn người cần ở đó,
không còn việc làm để giữ người ở lại
Thì cấu trúc đó không tự biến thành thứ khác
Nó chỉ ở lại và trở thành một nghĩa vụ
9 triệu căn nhà không phải bằng chứng của một nền kinh tế yếu
Đây là một nền kinh tế đã xây dựng đủ nhà cho
một đất nước đông hơn dân số hiện tại của nó
Và đó chính là điều mà lời giải kỳ bí muốn nhắn nhũ
Nhật Bản không thất bại trong việc xây nhà
Nhật Bản thất bại trong việc dự đoán mình sẽ cần bao nhiêu
Họ đã quy hoạch đô thị cho một dân số sẽ không bao giờ xuất hiện
Điều đáng lo không phải là một quốc gia có quá nhiều nhà trống
Điều đáng lo là một quốc gia đã xây dựng hệ thống thuế,
thừa kế và sở hữu của mình
Dựa trên giả định rằng dân số sẽ luôn tăng
Và giá định đó ở nhiều nơi trên thế giới đã không còn đúng nữa
Theo bạn, điều gì đáng sợ hơn?
Một đất nước thiếu nhà hay một đất nước thừa nhà nhưng thiếu người?
Hãy để lại ý kiến và thảo luận cùng chúng tôi ở phần bình luận bên dưới
Đừng quên nhấn thích video và đăng ký kênh Lời Giải Kỳ Bí
Để theo dõi những hồ sơ tiếp theo trong loạt này
Xin chào và hẹn gặp lại các bạn