Trước giờ G bầu cử giữa kỳ Mỹ; Lộ diện nước cờ "ngư ông đắc lợi" của Trung Quốc tại Iran

Thưa quý vị, chỉ còn vài giờ nữa, quốc gia cường quốc số một thế giới, Hoa Kỳ sẽ bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11. Đây là thời khắc có thể quyết định ai sẽ nắm quyền kiểm soát quốc hội tại Washington trong phần còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Donald Trump. Thế nhưng, đúng vào lúc nước Mỹ đang căng mình giữa cuộc đấu trí chính trị nội bộ và cuộc chiến quân sự kéo dài suốt 8 tháng với Iran tại eo biển Hormuz, thì cường quốc số 2 thế giới, Trung Quốc, lại bất ngờ bước vào cuộc chơi với lời đề nghị làm trung gian kết thúc chiến tranh. Một sự tương phản đầy kịch tính đang hiện ra trước mắt thế giới. Một bên là chính quyền Tổng thống Donald Trump với đường lối cứng rắn, quyết khóa chặt nguồn lực chiến tranh của Tehran, đánh dấu sự thay đổi rõ rệt so với những chính sách ngoại giao mềm yếu của các chính quyền tiền nhiệm. Đặc biệt là dưới thời Tổng thống Barack Obama, khi 1,7 tỷ đô la tiền mặt được chuyển giao cho Iran trong khuôn khổ một thỏa thuận gây tranh cãi. Bên kia là Bắc Kinh, quốc gia suốt 8 tháng qua vẫn duy trì hoạt động mua dầu từ Iran. Đồng thời bị cáo buộc hỗ trợ Tehran bằng dữ liệu vệ tinh và linh kiện tên lửa, điều gì thực sự ẩn sau việc Bắc Kinh đột ngột xuất hiện với hình ảnh một sứ giả hòa bình ngay trước thềm bầu cử Hoa Kỳ. Đây là nỗ lực thực sự nhằm khép lại chiến tranh hay một nước cờ ngư ông đắc lợi được tung ra đúng vào thời điểm Washington nhạy cảm nhất? Và lá phiếu ngày mai tại Hoa Kỳ sẽ tác động thế nào đến cuộc diện chiến sự, số phận của Tehran cũng như những toan tính chiến lược của Bắc Kinh? Chào mừng quý vị đã quay trở lại với kênh Dòng chảy thời sự cùng Thùy Miên. Rất vui được gặp lại quý vị. Nếu yêu thích chương trình, quý vị hãy nhấn nút đăng ký kênh. Và ngay sau đây, chúng ta sẽ cùng đi sâu vào những diễn biến đáng chú ý này. Thưa quý vị, điểm nóng nhất thế giới lúc này vẫn là cuộc chiến giữa Hoa Kỳ và Iran. Xung đột bùng phát từ ngày 28 tháng 2 năm 2026, khi Hoa Kỳ và Israel mở các đợt tấn công vào Iran. Tehran đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái trên khắp khu vực, trong khi các lực lượng thân Iran tại Liban và Yemen cùng tham chiến. Tuy nhiên, 8 tháng chiến sự không có nghĩa là giao tranh diễn ra liên tục. Lệnh ngừng bắn đầu tiên bắt đầu vào ngày 8 tháng 4, sau khi đàm phán tại Islamabad thất bại. Tổng thống Trump ra lệnh phong tỏa hải quân các cảng Iran từ ngày 13 tháng 4. Ngày 17 tháng 6, hai bên ký biên bản ghi nhớ Islamabad gồm 14 điểm với những nội dung quan trọng như ngừng bắn trên các mặt trận, mở lại Hormuz, kết thúc phong tỏa và dành 60 ngày để đàm phán thỏa thuận cuối cùng. Nhưng thỏa thuận nhanh chóng đổ vỡ. Ngày 7 tháng 7, Iran tấn công ba tàu thương mại tại Hormuz. Hôm sau, ông Trump tuyên bố biên bản đã kết thúc. Văn kiện hết hạn ngày 17 tháng 8 mà không được gia hạn. hai bên đổ lỗi cho nhau một số nhà phân tích cho rằng câu chữ mơ hồ trong thỏa thuận cho phép mỗi bên hiểu những điều khoản cốt lõi theo cách khác nhau Iran biện minh cho việc nhầm vào tàu không đít eo tuyến do họ chấp thuận còn Washington coi đó là mối đe dọa với tự do hàng hải tình hình đến nay vẫn đầy bất định ngày mùng một tháng mười một tại diễn đàn đối thoại Manama ở Bahrain trợ lý ngoại trưởng Hoa Kỳ vẫn mở cửa đối thoại, nhưng sẵn sàng hành động nếu giao thông tại Hormuz không trở lại bình thường. Cùng lúc, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran và các nhà trung gian Qatar đã soạn đề xuất mở lại Hormuz trong vòng 2 ngày sau khi đạt thỏa thuận với Washington. Tuy nhiên, Iran vẫn giữ 7 điều kiện, bao gồm dỡ bỏ phong tỏa, giải phóng tài sản bị đóng băng và công nhận những sắp xếp hàng hải mà họ đề xuất. Ông Araghchi cho biết các cuộc thăm vấn gián tiếp đang diễn ra rất khẩn trương, nhưng Tehran khẳng định không thể có thỏa thuận cuối cùng hay mở lại Hormuz nếu phong tỏa Hải quân Hoa Kỳ không kết thúc. Phía Hoa Kỳ, ông Trump nói một thỏa thuận với Iran có thể xảy ra, còn ông Vance cho biết hai bên đã đạt được một số tiến triển. Như vậy cả Washington lẫn Tehran đều đang vừa gây sức ép, vừa giữ đàm Hormuz đang là điểm nghẽn khiến toàn thế giới phải quan tâm. Trong thời bình, khoảng 20% lượng dầu và khí hóa lỏng toàn cầu đi qua eo biển này. Tình hình này gợi nhớ đến cuộc chiến tàu chở dầu năm 1987 đến năm 1988, khi Hoa Kỳ hộ tống tàu thương mại qua vịnh Ba Tư và đánh chìm nhiều tàu chiến Iran. Nhưng việc Tehran chấp nhận ngừng bắn sau đó còn do nhiều yếu tố khác, trong đó có sự kiệt quệ sau 8 năm chiến tranh với Iraq. Nhà lý luận Thomas Schelling từng chỉ ra rằng ép buộc đối phương làm điều mình muốn khó hơn nhiều so với gian đe họ không làm điều gì đó. Một bên bị dồn ép cần có lối thoát mà không phải mất mặt. Tôn tử cũng nhấn mạnh rằng khuất phục đối phương mà không phải đánh mới là thượng sách. Sức ép có thể tạo ra đòn bẩy nhưng chỉ hiệu quả khi đối phương nhìn thấy một lối ra. Washington gọi đó là điều kiện cần thiết. Tehran lại xem những yêu cầu của Hoa Kỳ là sự đầu hàng. Và trong lúc hai bên chưa tìm được tiếng nói chung, một sự kiện ở Hoa Kỳ có thể tác động đến toàn bộ cuộc diện. Đó là cuộc bầu cử giữa kỳ tại Hoa Kỳ diễn ra sau vài giờ nữa. Cử tri Hoa Kỳ sẽ bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ Viện và 35 ghế trong số 100 ghế Thượng Viện. Trước bầu cử, Đảng Cộng Hòa nắm 53 ghế Thượng Viện, trong khi Hạ Viện thế cân bằng rất mong manh. Đảng Dân Chủ cần dành thêm một số ghế để kiểm soát một hoặc cả hai viện. Cuộc chiến tại Iran đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân Hoa Kỳ. Giá xăng trung bình đã tăng từ khoảng 2,98 đô la một gallon trước chiến tranh lên khoảng 4,17 đô la. Giá dầu Brent hạ nhiệt xuống quanh mức 104 đô la một thùng sau khi giảm hơn 8% hôm thứ Hai vì thị trường kỳ vọng vào một giải pháp ngoại giao. Ông Trump thừa nhận rằng đảng của Tổng thống thường không thắng các cuộc bầu cử giữa kỳ, nhưng điểm cốt lõi không chỉ là ai thắng, mà là cuộc bầu cử này phản ánh hai cách nhìn hoàn hảo khác nhau về chính sách của Hoa Kỳ đối với Iran. Cách nhìn thứ nhất của những người ủng hộ đường lối cứng rắn bắt đầu từ cuộc khủng hoảng con tin năm 1979. Khi ấy, 52 công dân Hoa Kỳ bị giữ tại Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Tehran trong 444 ngày. Những người này cho rằng nhiều thập niên ngoại giao mềm mỏng đã không khiến Iran từ bỏ tham vọng khu vực. Một điểm gây tranh cãi lớn là thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2015. Năm 2016, Hoa Kỳ chuyển cho Iran 1,7 tỷ đô la tiền mặt trong bối cảnh Iran thả 4 tù nhân Hoa Kỳ. Những người chỉ trích gọi đây là tiền chuộc và cho rằng nguồn lực ấy tiếp sức cho các lực lượng thân Iran. Chính quyền Obama phản bác rằng đó là thanh toán một món nợ từ thương vụ vũ khí năm 1979 và phải trả bằng tiền mặt vì lệnh trừng phạt chặn các giao dịch ngân hàng. Nhưng thực chất, đây là khoản do chính quyền quốc vương Mohammed Reza Pahlavi của Iran đặt mua vũ khí của Hoa Kỳ. Cách nhìn thứ hai nhấn mạnh rằng JCPOA từng đặt ra giới hạn đối với chương trình hạt nhân Iran. Những người ủng hộ thỏa thuận cho rằng Iran vẫn tuân thủ các điều khoản cho đến khi Hoa Kỳ rút khỏi năm 2018. Sau đó, Tehran nâng mức làm giàu uranium lên tới 60%. Nếu đảng Cộng Hòa giữ cả hai viện, ông Trump có thể tuyên bố cử tri đã ủng hộ đường lối của mình. Nhưng điều đó không giải quyết được vấn đề giá xăng và chi phí sinh hoạt. Nếu đảng Dân Chủ giành hạ viện, họ sẽ có quyền điều trần, triệu tập quan chức và kiểm soát ngân sách, qua đó tạo thêm sức ép đối với chính sách chiến tranh. Tuy nhiên, ngay cả khi dân chủ thắng, các nghị quyết hạn chế quyền chiến tranh vẫn phải vượt qua cả hai viện và có thể bị Tổng thống phủ quyết. Hơn nữa, những người đắc cử chỉ tuyên thệ vào tháng 1 năm 2027. Tổng thống Trump vẫn là Tổng tư lệnh trong những tuần sau bầu cử. Ông Trump vừa cần đạt mục tiêu ở Iran, vừa phải thuyết phục cử tri rằng chiến tranh không khiến đời sống của họ khó khăn hơn. Tôn tử từng nói, binh quý thắng, bất quý kiều. Chiến tranh quý ở chỗ thắng nhanh, không quý ở chỗ kéo dài. Với Washington, thời gian đang trở thành một sức ép chính trị. Còn Tehran hiểu rằng kết quả cuộc bầu cử có thể làm thay đổi cách Hoa Kỳ tiếp tục cuộc chiến. Thưa quý vị, nếu nhìn từ Tehran, nền kinh tế Iran đang chịu sức ép rất lớn. Theo báo cáo của Bộ Tài chính Hoa Kỳ, lệnh phong tỏa và các biện pháp trừng phạt đã đẩy lạm phát lên khoảng 90%. Hoạt động vận chuyển dầu bị gián đoạn, đồng rial mất giá mạnh và chạm mức thấp kỷ lục trên thị trường tự do. Theo tạp chí Fortune, tổng sản phẩm quốc nội của Iran có thể giảm 5,4% trong năm nay, và dưới lãnh đạo phải đối diện với nguy cơ bất ổn xã hội. Tuy nhiên, cần phân biệt khủng hoảng kinh tế Iran không bắt đầu từ cuộc chiến, đồng rial đã mất giá mạnh và các cuộc biểu tình kinh tế đã diễn ra từ trước khi chiến tranh bùng phát. Cuộc chiến và phong tỏa đã khiến những khó khăn vốn có trở nên nghiêm trọng hơn. Trong tình thế này, Tehran có thể lựa chọn ba hướng đi. Hướng thứ nhất là tiếp tục chịu đựng và duy trì sức ép tại Hormuz Iran vẫn tuyên bố eo biển không thể mở lại nếu bảy điều kiện của họ không được đáp ứng Quân đội nước này cũng cảnh báo một cuộc chiến mới có thể kéo dài hơn trước Tuy nhiên, chiến lược này có giới hạn, càng kéo dài phong tỏa nên kinh tế Iran càng khó chống đỡ Hướng thứ hai là đàm phán từng bước thông qua Qatar, Oman và Pakistan Các trung gian có thể giúp đỡ Tehran giữ thể diện và tìm kiếm một thỏa thuận mà không phải công khai nhượng bộ Nhưng Washington cũng sẽ đặt câu hỏi liệu Iran thực sự muốn đạt thỏa thuận hay chỉ đang kéo dài thời gian Hướng thứ ba là chấp nhận một công thức xuống thang Lá thư của Phó Tổng thống Vance có thể mở ra con đường này Nhưng Washington yêu cầu Iran cam kết về chương trình hạt nhân và Hormuz Với Tehran, đây lại là những quân bài chiến lược quan trọng nhất Tín hiệu từ Washington lúc này khá lẫn lộn. Ngày 2 tháng 11, khi được hỏi liệu có tấn công lại Iran sau bầu cử hay không, ông Trump chỉ trả lời không. Nhưng một ngày trước đó, tại một cuộc vận động, ông nói lý do duy nhất khiến ông chưa xong việc với Iran là vì ông muốn tỏ ra tử tế. Bên trong Iran cũng xuất hiện dấu hiệu bất đồng, chính phủ chia rẽ và kế hoạch hỗ trợ đồng rial, trong khi một số nhà phân tích cho rằng chế độ khó có thể quay trở lại trạng thái trước chiến tranh. Một chính quyền suy yếu không đồng nghĩa với việc sắp sụp đổ. Iran từng vượt qua nhiều giai đoạn cô lập và khủng hoảng. Từ phía Washington, bài toán cũng không đơn giản. Theo lý thuyết của Kenneth Waltz, các quốc gia điều chỉnh hành vi khi chi phí vượt quá lợi ích và phong tỏa làm tăng cái giá Iran phải trả. Nhưng như thế đã đủ để Tehran thay đổi chính sách không? Iran có diện tích hơn 1,6 triệu km2, địa hình phần lớn là núi non. Một cuộc chiến trên bộ sẽ vô cùng tốn kém và lựa chọn mà gần như không bên nào mong muốn. Tổng thống Trump cho rằng các đợt không kích trước đã làm suy yếu hải quân, không quân, phòng không và hạ tầng quốc phòng Iran, nhưng những tổ thất ấy có lẽ vẫn chưa để buộc Iran nhượng bộ. Kinh dịch có câu, quân tử dĩ tư hoạn nhi dự phòng chi, nghĩa là người sáng suốt nghĩ đến hậu hoạ để đề phòng từ trước. Lời khuyên ấy đúng với cả Washington, Tehran và các nước trung gian Khi hai bên vẫn chưa bên nào muốn xuống nước trước, vai trò của các bên thứ ba trở nên quan trọng hơn Trong số đó, Bắc Kinh đang nổi lên với việc đón tiếp quốc vương Oman và đề nghị tham gia hòa giải Quốc vương Oman hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh trong chuyến thăm đầu tiên của một quốc vương Oman đến Trung Quốc kể từ khi hai nước thiết lập ngoại giao cách đây 48 năm Ông Tập tuyên bố Trung Đông và vùng Vịnh không nên trở thành chiến trường cạnh tranh giữa các cường quốc, đồng thời khẳng định Trung Quốc sẵn sàng phối hợp với các nước Ả Rập để thúc đẩy hòa bình lâu dài. Kết quả cụ thể nhất là một tuyên bố chung 20 điểm, trong đó Trung Quốc và Oman kêu gọi Iran và Hoa Kỳ ngừng bắn toàn diện, quay lại biên bản ghi nhớ Islamabad và nối lại đàm phán, bao gồm cả vấn đề hạt nhân. Cùng ngày, Ngoại trưởng Vương Nghị gặp ông Ali Bagheri Kani, Phó Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia tối cao Iran tại Bắc Kinh. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng cho biết đặc phái viên Trạch Tuấn sẽ thăm Iran, Oman và Ả Rập Xê Út trong tháng này. Nhưng nếu Bắc Kinh thực sự muốn hòa bình, vì sao họ không hành động sớm hơn? Đây là câu hỏi mà nhiều nhà quan sát phương Tây đặt ra, trước hết là cáo buộc liên quan đến dữ liệu vệ tinh. Theo tờ Wall Street Journal dẫn lời giới chức Hoa Kỳ, Iran đã nhận được hình ảnh vệ tinh độ phân giải cao về căn cứ Muwafat Saudi tại Jordan từ các đơn vị Trung Quốc trước và sau cuộc tấn công khiến 3 binh sĩ Hoa Kỳ thiệt mạng. Hồi tháng 5, chính quyền Hoa Kỳ trừng phạt 3 công ty Trung Quốc liên quan đến cáo buộc này. Bắc Kinh phủ nhận cách diễn giải của Washington, cho rằng hợp tác với Iran tuân thủ luật pháp quốc tế và yêu cầu Hoa Kỳ đưa ra bằng chứng. Cáo buộc thứ hai là về dầu mỏ. Bộ Tài chính Hoa Kỳ cho biết Trung Quốc mua khoảng 90% lượng dầu xuất cảng của Iran, phần lớn thông qua các nhà máy lọc dầu độc lập thường gọi là ấm trà. Washington đã áp đặt trừng phạt đối với nhiều nhà máy này. Bắc Kinh phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương và cho rằng chúng không có cơ sở pháp lý. Cáo buộc thứ ba liên quan đến Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc. Ngày 11 tháng 3, Trung Quốc và Nga bỏ phiếu trắng đối với nghị quyết lên án các cuộc tấn công của Iran. Ngày 7 tháng 4, hai nước phủ quyết dự thảo nghị quyết về an ninh Hormuz. Đại sứ Trung Quốc cho rằng dự thảo gửi đi thông điệp sai trong bối cảnh Hoa Kỳ đe dọa Iran. Nga cũng lập luận văn bản chỉ đề cập hành động của Tehran mà không nhắc đến các cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel. Các nước vùng vịnh và Washington nhìn đây là sự che chắn cho Iran. Bắc Kinh lại cho rằng họ phản đối văn bản thiên lệch. Từ những dữ kiện này, một số học giả liên hệ đến chiến lược để các đối thủ tiêu hào lẫn nhau, rồi đứng ngoài hưởng lợi. Lịch sử từng có những tiền lệ. Đế chế Ba Tư sau khi thất bại về quân sự, Ba Tư chuyển sang dùng tiền vàng và ngoại giao để tài trợ cho Sparta đánh sập Athens. Sau khi Sparta mạnh lên đe dọa Ba Tư, họ lại tuôn vàng kích động Athens và Corinth phản công. Khi các bên kiệt quệ, Ba Tư đứng ra ký hỏa ước, buộc Hy Lạp chia rẽ vĩnh viễn và nghiễm nhiên lấy gọn vùng tiểu Á giàu có mà không tốn một mũi tên. Trong chiến quốc sách có viết, khi nước triệu chuẩn bị đánh nước yên, thuyết khách Tô Đại đã kể cho vua triệu nghe một câu chuyện con trai phơi nắng bị con cò mổ thịt, trai ngậm chặt vỏ kẹp mỏ cò, hai bên không ai nhường ai dẫn đến lưỡng bại cầu thương. Kết cục, ông lão đánh cá đi ngang qua bắt sống cả hai một cách dễ dàng. Tô Đại cảnh báo nếu yên triệu đánh nhau kiệt quệ, nước tần hùng mạnh ở phía tây sẽ đóng vai ngự âm nuốt trừng cả hai, khiến vua triệu tỉnh ngộ bãi bình. Thưa quý vị, dù Bắc Kinh có toan tính gì, vai trò hòa giải của Trung Quốc vẫn gặp hai giới hạn lớn, Israel và chính các nước vùng vịnh. Trước hết là Israel, cuộc bầu cử vào ngày 27 tháng 10 đã tạo ra một thế cân bằng mong manh trong Quốc hội Israel. Khối do Thủ tướng Netanyahu dẫn đầu giành 53 ghế, chưa đạt tối đa 61 ghế. Khối đối lập giành 48 ghế, còn các đảng Ả Rập nắm 19 ghế. Tình hình này khiến việc tình hình chính trị chính phủ mới trở nên khó khăn. Ông Gary Isenkov bác bỏ khả năng phục vụ dưới quyền ông Netanyahu và các đảng Ả Rập được cho là sẽ ủng hộ khối của ông, dù điều đó đặt ông trước sức ép từ cánh hữu. Tổng thống Herzog đã bắt đầu tham vấn các phe phái và ông Netanyahu vẫn là thủ tướng lâm thời. Thời hạn lập chính phủ là 28 ngày, có thể gia hạn thêm 14 ngày. Bế tắc có thể dẫn đến một cuộc bầu cử khác. Điều đó có nghĩa gì với Iran? Theo thông tin được trang tin The Ascent dẫn tin các quan chức, ông Netanyahu đã thúc giục ông Trump tấn công Iran sau bầu cử, trong khi Tổng thống Hoa Kỳ muốn dành thêm thời gian cho đàm phán. Dù chính phủ Israel tương lai do ai lãnh đạo, Israel vẫn là một bên trực tiếp tham chiến. Vì vậy, không một cơ chế hòa giải nào có thể bỏ qua quan điểm an ninh của Tel Aviv. Biến số thứ hai là các nước vùng vịnh gồm Ả Rập Xê Út, các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất, Kuwait, Bahrain, Qatar và Jordan cùng lên án Iran và các nhóm vũ trang liên kết vì những cuộc tấn công trong khu vực. Cuối tháng 10, lực lượng Houthi tuyên bố tấn công một số mục tiêu tại Ả Rập Xê Út, trong đó có cơ sở dầu mỏ và sân bay. Houthi nhận được nhiều vũ khí từ Iran, dù Tehran phủ nhận, nhưng xung đột với liên quân do Ả Rập Xê Út dẫn đầu cũng có động lực riêng tại Yemen. Vấn đề là các nước vùng vịnh không chọn hoàn toàn một bên, họ vẫn dựa vào Hoa Kỳ để đảm bảo an ninh, đồng thời mở rộng quan hệ với các đối tác khác. Ả Rập Xê Út, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã ký một thỏa thuận phòng thủ chung, trong khi Oman và Qatar tiếp tục đóng vai trò cầu nối ngoại giao. Đối với Trung Quốc, Oman có quan hệ kinh tế quan trọng đặc biệt trong lĩnh vực dầu mỏ. Bắc Kinh có quan hệ với Iran, quan hệ thương mại sâu với các nước vùng vịnh và hình ảnh không phải bên tham chiến. Những yếu tố này giúp Trung Quốc có thể trở thành một kênh đối thoại. Năm 2023, Ả Rập Xê Út và Iran đã nhất trí nối lại quan hệ ngoại giao sau các cuộc gặp tại Bắc Kinh. Đây là một thành công ngoại giao đáng kể của Trung Quốc, nhưng hòa giải ngoại giao không đồng nghĩa với khả năng bảo đảm an ninh trong chiến tranh. Bắc Kinh không có lực lượng hải quân hiện diện với quy mô như Hoa Kỳ tại vùng vịnh, cũng không có những cam kết bảo vệ an ninh tương tự như Washington. Các nhà nghiên cứu quan hệ Trung Quốc-Trung Đông thường chỉ ra rằng Bắc Kinh ưu tiên lợi ích kinh tế và tránh gánh trách nhiệm an ninh quá lớn. Hiện chưa có thông báo về một cơ chế hòa giải chính thức Trung Quốc-Oman, cũng chưa có xác nhận rằng Washington chấp nhận một vai trò trực tiếp của Bắc Kinh. Hơn nữa, tính trung lập của Trung Quốc vẫn bị đặt ra câu hỏi vì lập trường tại Liên Hợp Quốc và hoạt động mua dầu Iran. Ngay trong cuộc gặp với ông Bagheri Kani, Ngoại trưởng Vương Nghị cũng khẳng định Bắc Kinh ủng hộ Iran bảo vệ chủ quyền, an ninh và lợi ích chính đáng. Một nhà hòa giải chỉ có thể thành công khi các bên tham chiến tin tưởng họ. Hàn Phi Tử có câu, biến thủy bất cứu cận hỏa, nước ở xa không thể dập tắt, lửa cháy gần. Với các nước vùng vịnh, lời hứa ngoại giao không thể thay thế sự bảo đảm an ninh thực tế. Nhưng họ cũng hiểu rằng phụ thuộc hoàn toàn vào một cường quốc sẽ khiến mình dễ bị tổn thương. Vì thế, chiến lược của họ là giữ nhiều kênh quan hệ cùng lúc. Thưa quý vị, khép lại toàn bộ bức tranh đa chiều từ chính trường eo biển Hormuz, sự chuyển mình mạnh mẽ của nước Mỹ trước giờ G cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11, cho đến những toan tính ngầm của Bắc Kinh và đối trọng trực diện từ Israel và các nước vùng vịnh, chúng ta đã có thể giải đáp trọn vẹn câu hỏi lớn đặt ra ở đầu chương trình. Ai sẽ định hình cục diện sau khủng hoảng này và liệu thế giới có đang đứng trước một bước ngoặt mới? Câu trả lời được đúc kết qua 3 thực tế chiến lược rõ ràng. Thứ nhất, đối với Hoa Kỳ và bài học lịch sử trước Iran, thực tế bốn thập niên qua đã chứng minh rằng mọi sự nhu nhược, do dự hay những chính sách nhượng bộ tài chính đơn phương trước một chế độ theo đuổi tham vọng hạt nhân và xuất cảng xung đột như Tehran đều chỉ mua lấy sự bình yên giả tạo trong ngắn hạn, để rồi dẫn đến một cuộc khủng hoảng đắt giá hơn gấp bội. Chính lập trường kiên quyết của Hoa Kỳ hiện tại dưới thời Tổng thống Donald Trump mới là nhân tố buộc Iran phải tính đường xuống thang tại eo biển Hormuz. Và lá phiếu của cử tri Hoa Kỳ ngày mai sẽ quyết định liệu quốc hội tại Washington có tiếp tục sát cánh để duy trì sức mạnh răn đe đó hay không Thứ hai, đối với Trung Quốc, từ cuộc xung đột kéo dài 4 năm tại Đông Âu cho đến điểm nóng Trung Đông suốt 8 tháng qua Việc cường quốc số 2 thế giới không chịu dùng ảnh hưởng của mình để ngăn chặn chiến tranh ngay từ đầu, mà trái lại đứng ngoài thu lợi từ dầu mỏ giá rẻ và âm thầm tiếp sức công nghệ để đợi đúng thời điểm Hoa Kỳ bật bầu cử mới bước ra đóng vai sứ giả hòa bình, đã làm phá sản hoàn toàn uy tín của một nhà trung gian công tâm. Khi đối diện với một Washington quyết đoán và một Tel Aviv sẵn sàng hành động quân sự, nước cờ ngư ông đắc lợi của Bắc Kinh đã chạm tới giới hạn cuối cùng. Trung Quốc có thể là một khách hàng mua dầu lớn, nhưng không thể thay thế cấu trúc an ninh của Hoa Kỳ tại Trung Đông. Và thứ ba, bước ngoặt đáng chú ý nhất tại khu vực chính là sự trưởng thành chiến lược của các quốc gia vùng vịnh như Oman, Ả Rập Xê Út, Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất và Qatar. Thay vì bị cuốn vào vòng xoáy ủy nhiệm, các quốc gia này đang chủ động dùng sức nặng kinh tế và ngoại giao con thoi để bảo vệ sự thông suốt của eo biển Hormuz, kiên quyết đòi hỏi chấm dứt tận gốc các hành vi tập kích hàng hải. Lịch sử nhân loại, từ Hòa ước Thiền uyên năm 1005 giữa Bắc Tống và Liêu ở phương Đông cho đến Hòa ước Westphalia năm 1648, khép lại cuộc chiến 30 năm ở châu Âu, đều chứng minh một quy luật bất biến. Hòa bình chân chính không bao giờ dẫn đến từ sự yếu mềm hay những mưu kế kích động sau cánh gà, mà chỉ được xác lập khi có sức mạnh răn đe đủ lớn, buộc các bên phải tôn trọng lằn ranh của nhau. Như cựu Ngoại trưởng Hoa Kỳ Henry Kissinger từng viết trong tác phẩm Trật tự thế giới xuất bản năm 2014, ngoại giao mà thiếu vắng sức mạnh hậu thuẫn thì chỉ là những lời tuyên bố rỗng tuếch hay như lời dạy trong sách Luận Ngữ quân tử hòa nhi bất đồng, nghĩa là người chính trực sẵn sàng giữ sự hòa hiếu để chung sống hòa bình nhưng tuyệt đối không thỏa hiệp vô nguyên tắc hay hùa theo cái sai. Cùng với đó là triết lý của Lão Tử trong Đạo Đức Kinh, dĩ đạo tá nhân chủ giả, bất dĩ binh cường thiên hạ, tức là một quốc gia muốn dẫn dắt thiên hạ theo chính đạo thì phải lấy chữ tín làm gốc, chứ không thể cậy quyền lực hay ngầm nuôi chiến tranh để khuất phục thế giới. Suy cho cùng, một trật tự quốc tế bền vững luôn đòi hỏi sự kết hợp giữa sức mạnh tự cường, chữ tín và sự minh bạch. Theo quý vị, kết quả cuộc bầu cử giữa kỳ tại Hoa Kỳ sẽ tác động ra sao đến bàn cờ Trung Đông? Và liệu nước cờ ngư ông đắc lợi của Bắc Kinh tại Iran sẽ có hiệu ứng gì? Thủy Biên rất mong muốn được lắng nghe những ý kiến bình luận của quý vị. Cảm ơn sự yêu mến và đồng hành của quý vị. Kính chúc quý vị cùng gia đình sức khỏe và bình an. Hẹn gặp lại quý vị trong những chương trình tiếp theo.