Vì sao Bắc Kinh bơm vốn nuôi doanh nghiệp xác sống để rồi đẩy 90% nợ xấu cho người dân?

Thưa quý vị, vào hạ tuần tháng 10 năm 2026, hàng loạt công nhân tại tỉnh Quảng Đông bàng hoàng phát hiện chủ nhà máy đột ngột biến mất ngay trong ngày trả lương, bỏ lại nhà sửa ngột ngang. Thế nhưng trái ngược với cảnh doanh nghiệp tư nhân cạn vốn là lập tức đóng cửa. Hàng ngàn tập đoàn quốc doanh và công ty đầu tư đô thị tại Trung Quốc, dù thua lỗ hàng trăm tỷ nhân dân tệ vẫn tồn tại bất chấp quy luật thị trường. Vì sao Bắc Kinh lại bơm vốn duy trì những vỏ bọc rỗng này và khối nợ hơn 71.400 tỷ nhân dân tệ đang đẩy hệ thống tài chính Trung Quốc tới bờ vực nào? Phần 1. Thực trạng doanh nghiệp sát sống trong ngành thét và công nghiệp nặng Thưa quý vị, bước sang quý 4 năm 2026, làn sóng đứt gãy dòng tiền tại khu vực kinh tế tự nhân Trung Quốc đang diễn ra với mật độ dày đặc. Ngày 19 tháng 10 năm 2026, tại khu công nghiệp Hào Thịnh thuộc thị trấn Nam Thồn, quận Phiên Ngung, thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, chủ sướng may Thuận Ý Tân đột ngột cắt đứt liên lạc ngay trong ngày phát lương, bỏ mặc toàn bộ hàng hóa và thiết bị trong sưởng. Chỉ hai ngày sau, vào ngày 21 tháng 10, thêm một nhà máy sản xuất khác tuyên bố đóng cửa, khiến hàng trăm công nhân rơi vào cảnh bơ vơ khi bị nợ đọc hai tháng tiền lương. Trong một nền kinh tế vận hành bình thường, các doanh nghiệp tư nhân khi không còn khả năng tạo ra dòng tiền sẽ buộc phải giải thể Tuy nhiên, tại Trung Quốc lại tồn tại một nghịch lý kéo dài suốt nhiều năm qua Rất nhiều doanh nghiệp nhà nước thua lỗ triển miên, tài sản không đủ bù đắp công nợ và hoàn toàn mất khả năng tự phát triển Nhưng vẫn duy trì hoạt động nhờ nguồn tiền trợ cấp từ ngân sách và các khoản vay giả hạn từ hệ thống ngân hàng Giới kinh tế học gọi đây là những doanh nghiệp sắc sống hay doanh nghiệp cường thị Do danh sách các đơn vị này liên quan trực tiếp đến tỷ nệ lợi số ngân hàng, thâm hụt tài chính địa phương và áp lực duy trì việc làm xã hội, chính quyền đặc khu sát Trung Quốc cùng các định chế tài chính luôn liệt kê số lượng này vào diện bí mật nội bộ, hiếm khi công bố trước công chúng. Điển hình cho thực trạng này là ngành công nghiệp thép và hóa chất truyền thống. Năm 2026, trước sức ép từ sự suy thoái sâu của thị trường bất động sản và việc thu hẹp các dự án hạ tầng cơ sở, khoảng 80% doanh nghiệp ngành thép Trung Quốc rơi vào cảnh thua lỗ hoặc sụt giảm lợi nhuận nghiêm trọng. Những cơ sở sản xuất còn trụ lại, phần lớn đều đã biến thành doanh nghiệp sát sống. Tại tỉnh Cát Lâm, tập đoàn Thông Hóa Cát Lâm, liên hợp gang thép lớn nhất địa phương, từng gánh khoản nợ vượt mức 10 tỷ nhân dân tệ do dây chuyển sản xuất lạc hậu. Dù được tập đoàn Thủ Cường mua lại vào năm 2019 để giải quyết khủng hoảng nợ, đến nay doanh nghiệp này vẫn chỉ hoạt động cầm chừng. Gần đây các công nhân của nhà máy phản ánh tiền lương một tháng của họ bị chia nhỏ thành hai tháng mới thanh toán, thậm chí có đợt người lao động chỉ nhận về vài chục nhân dân tệ, đến 30 hoặc 40 nhân dân tệ. Tại tỉnh Hà Bắc, trung tâm sản xuất gang thép Trung Quốc, nhà máy thép Văn An ở thành phố Vũ An đã buộc phải ngừng toàn bộ khu xưởng cũ vào đầu năm 2026 và bắt đầu tháo dỡ di chuyển từ tháng 9 năm 2026. Tương tự, nhà máy phân bón Thiên An tại tỉnh Hà Bắc, một doanh nghiệp quy mô lớn đi vào hoạt động từ những năm 1972 và chuyển đổi mô hình năm 2002, đã ngừng hoạt động sản xuất từ năm 2016. Suốt 10 năm qua, đơn vị này không có doanh thu, chỉ duy trì sự tồn tại trên giấy tờ bằng cách bán dần tài sản cũ và nợ đọng hàng loạt khoản vay ngân hàng, trước khi phải bước vào tiến trình thanh lý và tái cơ cấu phá sản trong năm 2026. Phần 2. Báo cáo quốc tế và vụ vỡ nợ 246 tỷ tệ của Tập đoàn Quân Hòa Thưa quý vị, theo các báo cáo giải mật của nhiều định chế tài chính quốc tế trong 2 năm qua, hố đen nợ nần từ khối doanh nghiệp xác sống tại Trung Quốc đã lan rộng thành rủi ro tài chính mang tính hệ thống. Ngày 29 tháng 9 năm 2026, Ngân hàng Ngoại thương Pháp công bố báo cáo giám sát doanh nghiệp Trung Quốc năm 2026 dựa trên tiêu chuẩn xếp những đơn vị có lợi nhuận trước thuế, lãi vay và khấu hao không đủ trả lãi vay vào nhóm doanh nghiệp xác sống. Báo cáo chỉ ra rằng, trong nửa đầu năm 2026, tỷ lệ doanh nghiệp sắc sống tại Trung Quốc đã lên tới 12,5%, gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu là 6,5% và tăng gấp đôi so với mức 6% trước đại dịch. Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp sắc sống trong ngành bất đồng sản Trung Quốc đã chạm ngưỡng 54%, còn ở khối doanh nghiệp nhà nước địa phương, bao gồm các công ty đồng tư đô thị hay công ty thành đầu, tỷ lệ này cũng lên tới 16%. Do chính quyền dấu kiến danh sách, dư luận chỉ biết đến những vỏ bọc rỗng này khi chúng sụp đổ. Điển hình là vụ vỡ nợ của Tập đoàn Quân Hòa tại khu Lục Gia Trùy, Thượng Hải. Tập đoàn tư nhân quy mô hàng trăm tỷ nhân dân tệ này từng vận hành bằng cách để nguyên vật liệu nằm im trong kho, nhưng cho đóng tiền và hóa đơn chạy vòng quanh các công ty con nhằm tạo báo cáo tài chính đẹp mắt. Nhờ số liệu ảo, tập đoàn quân hòa dễ dàng vay vốn ngân hàng và bắt tay với các công ty thành đầu địa phương đang cần chỉ tiêu phát hành trái phiếu. Thế nhưng từ nửa cuối năm 2022, Chủ tịch Hà Kỳ đã âm thầm đưa gia đình sang Tokyo, Nhật Bản và chuyển tài sản cốt lõi qua cấu trúc hải ngoại. Tháng 2 năm 2023, Hà Kỳ đã đi qua ngã Singapore sang Tokyo và không quay về. Tính đến tháng 9 năm 2026, Tập đoàn Quân Hòa và các pháp nhân liên quan bị cưỡng chế thi hành án tổng cộng 246,19 tỷ nhân dân tệ, trong đó khoảng 180 tỷ nhân dân tệ nợ ngân hàng và tín thác không ai gánh vác. Hơn 5.000 nhân viên bị nợ lương từ nửa cuối năm 2024, hơn 40 nhà cung cấp bị nợ 1,2 tỷ nhân dân tệ tiền hàng, 17 khu công nghiệp quân hòa, vân cốc, ngừng hoạt động, còn cổ phấn liên doanh của 24 công ty thành đầu bị đóng băng hàng loạt. Phần 3, làn sóng phá sản lan rộng và nghịch lý đồng tiền xấu đuổi đồng tiền tốt. Thưa quý vị, trong năm 2026, làn sóng thanh lý doanh nghiệp sát sống đã lan sang cả lĩnh vực công nghệ, ô tô, tuyển dụng và tiêu dùng. Ngày 28 tháng 7 năm 2026, Tòa án quận Nam Hải, thành phố Phật Sơn, tỉnh Quảng Đông tuyên bố phá sản đối với công ty Quang Điện, quán Kim Phật Sơn sau 15 năm hoạt động, dù đơn vị này từng được Đảng Cộng sở Trung Quốc trao danh hiệu doanh nghiệp chuyên tinh đặc tân. Cùng thời điểm, hãng xe tư nhân Đại Vận bị đứt gãy dòng tiền do đầu tư sau bảng xe điện, phải tái cơ cấu phá sản với khoản nợ hợp nhất lên tới 5.492 tỷ nhân dân tệ. Nền tảng tuyển dụng, trực tuyến, lago từng là kỳ lân thu hút hơn 20.000 doanh nghiệp, cũng bước vào tiến trình tái cơ cấu phá sản từ tháng 5 năm 2026. Ngành mỹ phẩm ghi nhận ít nhất 20 doanh nghiệp phá sản hoặc thanh lý bắt buộc trong đường đầu năm 2026, gấp đôi cùng kỳ năm 2024, bao gồm cả công ty mỹ phẩm đồng nhân đường Bắc Kinh. Vì sao những doanh nghiệp mất khả năng thanh toán lại được duy trì suốt thời gian dài? Phân tích nội địa chỉ rõ, nhiều doanh nghiệp sắc sống thực chất là công cụ tài chính của chính quyền địa phương. Khi doanh nghiệp còn tồn tại trên giấy tờ, quan chức mới có pháp nhân thế chấp vay ngân hàng và duy trì chỉ tiêu việc làm để giữ ghế trong nhiệm kỳ. Sự bảo hộ này đã kích hoạt hiệu ứng liệt tệ trục lương tệ, nghĩa là đồng tiền xấu đuổi đồng tiền tốt. Để có dòng tiền trả lại ngân hàng, các doanh nghiệp sắc sống sẵn sàng nhận đơn hàng thấp hơn giá thành sản xuất. Không có vốn cải tiến công nghệ hay tuân thủ chuẩn mực thuế, họ dùng giá bán tháo để giành thị phần, đẩy các doanh nghiệp làm ăn chân chính và chỗ phá sản. Giáo sư Tạ Điền tại trường Kinh doanh Aiken Đại học South Carolina, Hoa Kỳ, nhận định rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc sợ doanh nghiệp đóng cử hàng loạt sẽ tạo ra làn sóng thanh niên thất nghiệp, đe dọa sự ổn định của chế độ. Trong khi đó, Phó Giáo sư Trần Tùng Hưng tại Đại học Đông Hoa, Đài Loan chỉ rõ việc Bắc Kinh dùng trợ cấp và lấy nợ mới trả nợ cũ để nuôi doanh nghiệp quốc danh đang bóp nghẹt nguồn vốn của các doanh nghiệp khỏe mạnh, đẩy nền kinh tế vào vòng xoáy suy thoái. Phần 4 Hố đen nợ 71.400 tỷ tệ của các công ty thành đầu địa phương Bên cạnh các nhà máy công nghiệp thua lỗ, tâm trấn nguy hiểm nhất của cuộc khủng hoảng doanh nghiệp sắc sống hiện nay đang tập trung vào hệ thống các công ty đầu tư đô thị. Các nền tảng tài chính địa phương hay công ty thành đầu, dù các tập đoàn bất động sản lớn như Hằng Đại hay Vạn Đạt đã bước vào giai đoạn vỡ nợ thực chất và tái cơ cấu, hàng ngàn công ty thành đầu hoạt động xoay quanh thị trường đất đai và hạ tầng địa phương vẫn đang sống phụ thuộc hoàn toàn vào việc ngân hàng cho phép xa hạn nợ do mất khả năng hoàn trả các khoản nợ kinh doanh tích tụ qua nhiều năm. Các công ty thành đầu trên khắp Trung Quốc đã liên tiếp sơ vào cảnh vỡ nợ đối với các khoản vai phi tiêu chuẩn không công khai. Dữ liệu thống kê tính đến tháng 8 năm 2026 cho thấy trên toàn quốc đã xảy ra tổng cộng 237 vụ vỡ nợ phi tiêu chuẩn mà bên vai vốn là các công ty thành đầu. Tình trạng chây ề thanh toán của khu vực công đã tạo ra phản ứng dây chuyển nghiêm trọng. Các doanh nghiệp nhà nước địa phương chỉ hoãn trả tiền công trình và tiền hàng cho các nhà thầu tư nhân ở hạng nguồn, khiến hàng loạt doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn đang hoạt động khỏe mạnh bị đứt gãy dòng tiền mặt và bị biến thành doanh nghiệp sát sống một cách thụ động. Quy mô thực sự của khối nợ này lớn đến mức nào khi tổng hợp báo cáo tài chính thường niên của hàng ngàn công ty thành đầu trên cả nước? Các tổ chức tài chính nội địa Trung Quốc tính toán tổng nợ có lãi của chính quyền địa phương rơi vào khoảng 68.000 tỷ nhân dân tệ Trong khi đó, số liệu do Quỹ Tiền tệ Quốc tế công bố vào đầu năm 2026 chỉ rõ Tính đến cuối năm 2025, tổng quy mô nợ mở rộng của các nền tảng thành đầu tại Trung Quốc đã phình to lên mức 71.400 tỷ nhân dân tệ Cơ chế hình thành khối nợ khổng lồ này bắt nguồn từ mô hình tăng trưởng suốt hơn 2 thập niên qua Chính quyền địa phương lập ra các công ty thành đầu để vay tiền ngân hàng làm hạ tầng, dùng hạ tầng đẩy giá đất lên cao, sau đó bán quyền sử dụng đất để trả nợ cũ và tiếp tục thế chấp khoản vay tiền lớn hơn cho dự án mới. Tuy nhiên, khi thị trường bất động sản đóng băng hoàn toàn trong vài năm trở lại đây, nguồn thu từ bán đất cạn kiệt, mô hình lấy đất nuôi nợ chính thức sụp đổ. Trước áp lực nợ đáo hạn khổng lồ, từ tháng 8 năm 2025, chính quyền Bắc Kinh đã chỉ thị yêu cầu trước cuối tháng 6 năm 2027, toàn bộ các nền tảng tài chính địa phương phải rút khỏi danh sách công cụ vai nợ của chính phủ và chuyển đổi mô hình hoạt động. Riêng trong năm 2025, đã có 372 công ty thành đầu trên toàn quốc, tập trung nhiều nhất tại các tỉnh Giang Tô, Sơn Đông và Chiết Giang, tuyên bố rút khỏi danh sách nền tảng tài chính chính quyền. Thế nhưng, giới quan sát chỉ ra rằng, việc đổi tên hay rút khỏi danh sách chỉ là thủ thuật hành chính trên giấy tờ Bởi khối nợ hàng chục ngàn tỷ nhân dân tệ đã vay trong quá khứ hoàn toàn không hề biến mất Phần 5, người dân và nhà cung cấp gánh hơn 90% hậu quả nợ xấu Thưa quý vị, khi các công ty thành đầu rút khỏi danh sách công cụ vay vốn của chính quyền theo mệnh lệnh hành chính, khối nợ 71.400 tỷ nhân dân tệ không tự bốc hơi mà chuyển thẳng sang ngân sách địa phương, hệ thống ngân hàng và các pháp nhân vừa đổi tên, chuyên gia nghiên cứu vấn đề Trung Quốc Dương Ba phân tích rằng trong bối cảnh kinh tế suy thoái hiện nay, các doanh nghiệp chuyển đổi từ công ty thành đầu cùng chuỗi cung ứng liên quan hoàn toàn không có khả năng tự tạo dòng tiền để trả nợ. Để che giấu nợ xấu trên sổ sách, ngân hàng địa phương buộc phải tiếp tục gia hạn nợ hoặc cho vay mới để trả nợ cũ. Cách làm này trói chặt tài chính địa phương với ngân hàng, biến các pháp nhân hậu chuyển đổi thành thế hệ doanh nghiệp sắc sống mới, tích tụ thành những quả bom tài chính chờ phát nổ dây chuyền. Trong vài năm qua, nhiều ngân hàng che đậy nợ xấu bằng cách chỉ thu lãi và lùi hạn trả gốc, khiến hàng chục ngàn tỷ nhân dân tệ nợ, mất khả năng thanh toán bị giam giữ trong hệ thống. Tuy nhiên, báo cáo tín dụng giữa năm 2024 cho thấy hàng loạt nền tảng thành đầu tại Thiểm Tây, Sơn Đông và Vân Nam bị chấm dứt xếp hạng tín nhiệm và quá hạn thương phiếu. Khi các khoản vay của doanh nghiệp sắp sống không còn trả nổi tiền lãi, ngân hàng liền đẩy thẳng rủi ro sang người dân. Nửa cuối năm 2024, hàng loạt sản phẩm quản lý tài chính ngân hàng liên tục thông báo chấm dứt trước hạn hoặc mất khả năng thanh toán, buộc người gửi tiền phải gánh chịu thiệt hại. Đối với người lao động và nhà cung cấp, hậu quả còn nặng nề hơn. Học giả kinh tế họ lại chỉ ra rằng phá sản vốn là quy luật ưu thắng liệt thái, nghĩa là mạnh được yếu thua, chọn lọc tự nhiên. Nhưng tại Trung Quốc hiện nay, đó lại là tiến trình truyền dẫn thiệt hại xuống tầng lớp dưới. Do chủ doanh nghiệp đã thế chấp toàn bộ tài sản vào ngân hàng và cầm cự đến kiệt quệ, khi doanh nghiệp ra tòa phá sản thì tài sản thực tế đã về con số 0. Ngân hàng thu hồi nhà xưởng thế chấp, còn công nhân gắn bó hàng chục năm và các nhà cung cấp ứng vốn trước phải gánh nợ hơn 90% hậu quả nợ xấu Phần 6. Cơn lốc sụp đổ công nghệ ở nhóm Tân Tam Dạ Thưa quý vị, đà suy thoái 4 năm liên tiếp của kinh tế Trung Quốc đã lộ rõ qua chính số liệu thống kê chính thức Tính đến cuối tháng 8 năm 2026, cả nước có tới 150.353 doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn thua lỗ chiếm 29,36%, tức cứ 100 doanh nghiệp trụ cột thì có gần 30 đơn vị thua lỗ, riêng ngành sợi hóa học và gia công chế tạo, tỷ lệ thua lỗ lên tới 27-38%. Đáng chú ý, căn bệnh xác sống hóa đã tấn công trực diện vào nhóm ngành công nghệ xanh, từng được Bắc Kinh ca ngợi là tân tam giác, gồm xe năng lượng mới, năng lượng mặt trời và pin lithium, Phó giáo sư Trần Tùng Hưng nhận định. Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc duy trì sản xuất chỉ để giữ sản lượng xuất cảng nhằm lấy tiền trợ cấp chính phủ, rồi bán phá giá để đẩy hàng tồn kho, khi trợ cấp thu hẹp và giá bán rớt xuống dưới giá thành, làn sóng sụp đổ lập tức nổ ra. Theo Tổng cục Quản lý Thị trường Quốc gia Trung Quốc, chỉ trong nửa đầu năm 2026 đã có 12.876 doanh nghiệp thuộc nhóm này xóa đăng ký kinh doanh. Gồm 7.632 doanh nghiệp xe năng lượng mới, 5.089 doanh nghiệp năng lượng mặt trời và 155 doanh nghiệp pin lithium. Năm 2026, công ty năng lượng Đông Trạch Hoàng Vinh và công ty năng lượng mặt trời Tam Diệp Thanh Chiết Giang đều bị thanh lý phá sản. Ba tập đoàn đầu ngành là Long Cơ Lục Năng, Thông Uy và TCL Trung Hoàn cộng gộp lỗ hơn 10 tỷ nhân dân tệ trong nửa đầu năm. Dự báo năm 2026 có khoảng 50 hãng xe điện thua lỗ phải thu hẹp hoặc ngừng sản xuất khi ưu đãi thuế rút dần. Tại cơ sở giao dịch chứng khoán Hồng Kông, tính đến tháng 10 năm 2026 đã có 36 công ty bị hủy niêm yết, hơn 80% là doanh nghiệp đại lục đã biến thành vỏ bọc xác sống. Thưa quý vị, từ ngành thép, khối nợ 71.400 tỷ nhân dân tệ của các công ty thành đầu cho tới 12.876 doanh nghiệp công nghệ xanh vừa đóng cửa, kinh tế Trung Quốc đang trả giá đắt cho mô hình tăng trưởng dựa trên mệnh lệnh hành chính và nợ vay, thì doanh nghiệp đóng cửa kéo theo thất nghiệp tăng cao và tiêu dùng co hẹp, nền kinh tế thứ hai thế giới đang lún sâu vào vòng xoáy suy thoái mà người gánh chịu hậu quả cuối cùng chính là người dân Trung Quốc. Cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi. Kim Hoa xin kính chào và hẹn gặp lại.