‘Canh bạc Oslo’ và bài toán an ninh Ukraine: Bảo đảm chiến lược hay lệnh ngừng bắn tạm thời?

Một lệnh ngừng bắn có thể được ký kết trong 30 ngày, nhưng một bảo đảm an ninh có thể mất cả thập kỷ để định nghĩa và vẫn có thể sụp đổ trong một đêm. Vào ngày 20 tháng 10 năm 2026, tại Oslo, Tổng thống Zelensky và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã ngồi lại với nhau trong một bầu không khí đặc quánh sự tính toán. Trước đó chỉ 2 ngày, vào ngày 18 tháng 10, Mỹ đã khôi phục chia sẻ tình báo cho Ukraine, một tín hiệu hòa hoãn cực mạnh nhưng cũng là một lời nhắc nhở về quyền lực. Tháng 9 năm 2026, Zelensky ủng hộ một hội nghị thượng đỉnh tam phương giữa Trump, Putin và chính ông tại G20 nếu các bên đồng thuận. Tại sao thế giới thường nhầm lẫn giữa ngừng bắn và bảo đảm an ninh? Tại sao cái trước là kỹ thuật, còn cái sau lại là một canh bạc chính trị mà ở đó, sai một ly là mất cả một quốc gia? Hãy cùng chúng tôi giải mã ván bài cân não này và mời quý vị bấm like, đăng ký kênh để theo dõi chi tiết diễn biến ngay sau đây. Mỹ khôi phục chia sẻ tình báo cho Ukraine trước cuộc gặp Oslo Cuộc gặp ngày 20 tháng 10 tại Oslo không phải là một buổi ngoại giao xã giao thông thường Sự hiện diện của Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre và Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb cho thấy đây là một nỗ lực đa phương, nhưng thực chất lại được điều phối bởi một ý chí đơn nhất từ Washington Trọng tâm của buổi làm việc có thể là tìm ra một điểm chạm giữa yêu cầu sinh tồn của Ukraine và mục tiêu kết thúc chiến tranh nhanh chóng của Tổng thống Trump Điểm mấu chốt nằm ở sự tính toán đầy tinh tế của Mỹ Ngày 18 tháng 10 năm 2026, Tổng thống Zelensky xác nhận hệ thống chia sẻ tình báo về các cuộc tấn công của Nga giờ đã hoạt động Việc khôi phục dòng thông tin này ngay trước thềm cuộc gặp Oslo là một nước cờ chiến thuật Mỹ không đưa thêm vũ khí hạng nặng ngay lập tức nhưng họ đưa cho Ukraine đôi mắt để nhìn thấy đối phương Điều này tạo ra một vị thế tự tin hơn cho Zelensky trên bàn đàm phán vì khi biết rõ đối phương đang định làm gì, Ukraine không còn bị đặt vào thế bị động hay hoảng sợ. Đây là cách tiếp cận win-win điển hình, Mỹ hỗ trợ đồng minh để họ có đủ sức mạnh đàm phán, từ đó đẩy nhanh tiến trình hòa bình mà không cần Mỹ phải trực tiếp can thiệp quân sự sâu hơn. Ngay sau cuộc gặp tại Oslo, Steve Witkoff dự kiến sang Nga gặp Putin. Nhịp độ này cho thấy một quy trình thăm dò cực nhanh theo phong cách Trump. Thay vì những tháng ngày thảo luận dằng dặc qua các kênh ngoại giao truyền thống, Trump sử dụng một đặc phái viên tin cậy để đi thẳng vào vấn đề, đưa ra lợi ích trước thiết lập kênh liên lạc trực tiếp và hướng tới một kết quả dứt khoát Theo phân tích của kênh, đây là một chiến thuật đặt bẫy có tính toán Bằng cách khôi phục tình báo, Mỹ cho Nga thấy rằng họ sẵn sàng hỗ trợ Ukraine nếu đàm phán thất bại Ngược lại, việc cử Witkoff sang Nga lại là một cánh cửa mở cho Putin nếu ông chọn hợp tác Nga lúc này đứng trước hai lựa chọn, hoặc chấp nhận một thỏa thuận thực dụng hoặc đối mặt với một Ukraine được Mỹ hỗ trợ tình báo chặt chẽ hơn. Nhưng khi những cái bắt tay diễn ra tại Oslo, một bức tường vô hình hiện ra. Đó là sự khác biệt giữa việc dừng bắn và việc đảm bảo không bị tấn công trở lại. Zelensky hiểu rằng một chữ ký ngừng bắn chỉ là tạm thời. Điều ông cần là một cơ chế bảo chứng mà ở đó, nếu Nga tấn công lần nữa, cái giá phải trả sẽ là không thể chấp nhận được. Đây mới là điểm mấu chốt khiến cuộc gặp Oslo chỉ là bước khởi đầu, chứ chưa phải là kết thúc. Sự hỗ trợ tình báo ngày 18 tháng 10 chính là vốn liếng để Ukraine không phải ký vào một bản thỏa thuận đầu hàng trá hình dưới danh nghĩa ngừng bắn. Nỗi lo của Zelensky không vô căn cứ khi nhìn vào những tiền lệ gần đây. Những khoảng lặng quân sự này thường bị lợi dụng để tái chiếm lãnh thổ hoặc phá hủy hạ tầng, biến lệnh dừng súng thành một công cụ che chắn cho các chiến dịch quân sự mới. Vì vậy, việc Steve Witkoff nhấn mạnh về các giao thức an ninh mạnh mẽ nhằm gian đe tấn công là một nỗ lực của Trump để biến một cam kết trên giấy thành một rào cản vật lý Nhưng khoảng cách từ cam kết đến thực thi là một hố sâu về nguồn lực Giới chuyên gia cho rằng, những lời hứa sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu sự hỗ trợ cụ thể về tiền bạc, công nghệ và quân sự Thậm chí, một số ý kiến từ Al Jazeera còn gọi những bảo đảm an ninh này là cách bọc đường cho viên thuốc đắng về việc nhượng bộ lãnh thổ Để giải quyết bài toán này, một cơ chế giám sát đa quốc gia đang được tính toán Thủ tướng Đức Friedrich Merz từng đề cập đến khả năng lực lượng Đức tham gia giám sát ngừng bắn từ một quốc gia láng giềng Sự tính toán của Trump nằm ở chỗ ông không hứa hẹn những điều hão huyền Việc đưa ra các điều kiện về quy mô quân đội Ukraine mà phía Nga muốn giới hạn thay vì mức hiện nay cho thấy một cuộc mặc cả song phẳng về quyền lực Mỹ chấp nhận một Ukraine không quá phình to về quân sự nhưng phải cực mạnh về công nghệ và tình báo Khi đó, bảo đảm an ninh không còn là một lời hứa bảo vệ từ xa mà là khả năng tự vệ chủ động của Kyiv dưới sự bảo trợ kỹ thuật từ Washington Đây là chiến lược win-win, Mỹ giảm bớt gánh nặng trực tiếp về quân số nhưng vẫn đảm bảo Ukraine đủ sức gian đe khiến bất kỳ ý định tấn công trở lại nào từ Moscow cũng trở thành một canh bạc quá rủi ro Những bài học từ Gaza hay Lebanon cho thấy sự nguy hiểm của những lệnh ngừng bắn thiếu cơ chế giám sát Việc xác định các hành vi vi phạm thỏa thuận có thể là một thách thức. Theo phân tích của kênh, chăm hiểu rõ kịch bản này nên không chọn cách tiếp cận hứa hẹn mơ hồ. Việc Anh và Pháp đồng ý triển khai quân sau khi đạt thỏa thuận, kết hợp với đề xuất của Friedrich Merz về lực lượng Đức giám sát từ quốc gia láng giềng, tạo thành một mạng lưới răn đe đa tầng. Khi đó, bảo đảm an ninh không còn chỉ là từ ngữ trên giấy mà trở thành một hệ thống phản ứng vật lý. Mỹ không cần cam kết một cuộc can thiệp quân sự quy mô lớn nhưng cung cấp đủ công cụ để Kissinger tự vận hành cơ chế phòng thủ chủ động Phân biệt lệnh ngừng bắn và bảo đảm an ninh Để hiểu vì sao bảo đảm an ninh lại là nút thắt khó gỡ nhất chúng ta cần phân biệt rõ hai khái niệm này Một lệnh ngừng bắn, ceasefire, có thể chỉ là một khoảng lặng chiến thuật Nó dừng tiếng súng trên chiến trường nhưng không dừng tham vọng trong phòng làm việc của các nhà lãnh đạo Rủi ro lớn nhất của ngừng bắn là tạo cơ hội cho đối phương tái vũ trang Trong khi đó, bảo đảm an ninh Security Guarantees lại là một câu chuyện hoàn toàn khác Bảo đảm an ninh có thể là một giải pháp chính trị dài hạn Nếu ngừng bắn là thỏa thuận về thời gian, thì bảo đảm an ninh là thỏa thuận về sự tồn tại Phía Nga thường xuyên sử dụng lệnh ngừng bắn như một bước đệm Họ muốn dừng súng để đạt được các mục tiêu chính trị yêu cầu Ukraine nhượng bộ về lãnh thổ hoặc cam kết không gia nhập NATO Đối với Moscow, ngừng bắn là cách để giảm áp lực quân sự trong khi vẫn giữ được những gì đã chiếm được Ngược lại, dưới thời Tổng thống Trump, Mỹ ưu tiên một giải pháp nhanh, một thỏa thuận dứt khoát Nhưng sự nhanh chóng này không đồng nghĩa với hời hợt Trump hiểu rằng nếu chỉ ký một lệnh ngừng bắn mà không có cơ chế thực thi Mỹ sẽ sớm bị kéo trở lại chiến trường khi xung đột bùng phát lần nữa Đó là lý do vì sao việc khôi phục tình báo cho Ukraine không phải là sự nhượng bộ mà là công cụ để tạo ra một thế cân bằng mới. Khi Ukraine có khả năng tự vệ và cảnh báo sớm, họ trở thành một đối tác đàm phán có vị thế thay vì một bên xin sỏ sự bảo vệ. Tuy nhiên, có một thực tế phũ phàng, mọi bảo đảm an ninh có thể trở thành mong ước hão huyền nếu thiếu công cụ thực thi. Công cụ ở đây là tiền bạc, công nghệ và đặc biệt là sức mạnh quân sự. Một tờ giấy cam kết từ một quốc gia hay một tổ chức sẽ vô giá trị nếu không có một đội quân hoặc một hệ thống vũ khí đủ mạnh đứng sau để bảo vệ. Theo phân tích của kênh, kẻ thua cuộc trong cuộc chơi này chính là kẻ tin vào những lời hứa trên giấy mà không có súng bảo vệ. Ukraine không thể chỉ dựa vào những lời hứa về tương lai, họ cần những cam kết có tính ràng buộc và có khả năng răn đe thực sự. Điều này tạo ra một nghịch lý, để đạt được hòa bình bền vững, Ukraine lại cần phải mạnh hơn, và Mỹ cần phải cam kết một mức độ bảo trợ mà không làm leo thang xung đột thành thế chiến 3. Sự khác biệt giữa một lệnh ngừng bắn 30 ngày và một bảo đảm an ninh dài hạn chính là khoảng cách giữa một liều thuốc giảm đau và một ca phẫu thuật triệt để. Sự hoài nghi này không chỉ nằm ở cấp độ chính trị mà hiện hữu ngay trong tâm lý những người trực tiếp chịu ảnh hưởng. Nỗi sợ về một kịch bản bọc đường cho viên thuốc đắng, nơi các bảo đảm an ninh chỉ là cách để chăm chấp nhận những nhượng bộ về lãnh thổ. Nhưng nhìn vào các động thái thực tế, Steve Wyckoff khẳng định các giao thức an ninh mạnh mẽ được thiết lập nhằm gian đe mọi cuộc tấn công tiếp theo. Để cụ thể hóa điều này, Anh và Pháp đã đồng ý triển khai quân đội tới Ukraine ngay khi một thỏa thuận được ký kết Thậm chí, Tổng thư ký NATO Mark Rutte trong phát biểu tại Kyiv ngày 22 tháng 8 năm 2025 đã xác định chiến lược bảo vệ hai lớp Lớp thứ nhất là xây dựng quân đội Ukraine mạnh nhất có thể và lớp thứ hai là sự bảo trợ từ châu Âu và Mỹ Theo phân tích của kênh, việc huy động lực lượng từ các cường quốc NATO không chỉ là hỗ trợ kỹ thuật mà là tạo ra một rào cản vật lý khiến Moscow phải tính toán lại cái giá của việc phá vỡ thỏa thuận. Bài học từ những thất bại trong quá khứ càng làm rõ rủi ro của việc tin vào những lệnh ngừng bắn thiếu cơ chế giám sát. Điều này chứng minh rằng nếu không có sự hiện diện quân sự thực thụ để giám sát như đề xuất của Friedrich Mörth về việc đưa quân Đức tham gia giám sát từ một quốc gia láng giềng thì mọi lệnh dừng súng chỉ là màn kịch để đối phương tái cơ cấu lực lượng. Yêu cầu của Moscow về việc giới hạn quy mô và loại vũ khí của quân đội, Ukraine có thể nhằm tước bỏ lớp bảo vệ thứ nhất mà Rutter đề cập. Khi đối phương muốn biến Ukraine thành một vùng đệm không có khả năng tự vệ, thì những cam kết từ Steve Wyckoff hay sự hiện diện của quân Anh, Pháp trở thành chốt chặn cuối cùng. Đó là cách tiếp cận thực dụng, thay thế những lời hứa mơ hồ bằng các giao thức quân sự cụ thể và sự hiện diện thực tế của đồng minh. Tổng thống Trump đóng vai trò bảo chứng cho thỏa thuận an ninh Ukraine, Khi nhìn vào bàn cờ hiện tại, câu hỏi lớn nhất là ai đủ uy tín và sức mạnh để bảo chứng cho một thỏa thuận an ninh. Ukraine hiện ở thế sẵn sàng đàm phán, nhưng kiên quyết với nguyên tắc không có gì về Ukraine mà không có Ukraine. Họ không chấp nhận một thỏa thuận được định đoạt sau lưng mình. Điều họ cần là một bảo đảm đủ mạnh để không rơi vào kịch bản hòa bình nửa và với nơi súng ngừng nổ, nhưng chủ quyền bị xé nhỏ và tương lai bị treo lơ lửng. Phía Nga lại đặt ra điều kiện an ninh cho chính họ, Ukraine không được gia nhập NATO. Đây là lằn ranh đỏ của Putin. Nếu Mỹ chấp nhận điều này, Ukraine sẽ mất đi chiếc ô an ninh lớn nhất hiện nay. Vậy họ sẽ lấy gì để thay thế? Đây chính là lúc vai trò của Tổng thống Trump trở nên then chốt. Ông đóng vai trò là bên thứ ba đủ mạnh để bảo chứng. Tuy nhiên, có một rủi ro về tính nhất quán khi sự bảo đảm này phụ thuộc vào một cá nhân hoặc một nhiệm kỳ Tổng thống. Nhưng chính đặc điểm này lại tạo ra một lợi thế, sự quyết đoán Nếu một hội nghị thượng đỉnh tam phương được tổ chức Điều đó có thể cho thấy ông hiểu rõ một quy luật của quyền lực Chỉ những người nắm quyền quyết định cao nhất mới có thể ký vào một bản cam kết mà đối phương không dám phá vỡ Một hiệp ước đa phương với hàng chục quốc gia ký tên thường hời hợt và dễ bị xé bỏ Vì mỗi nước có một lợi ích khác nhau Nhưng một thỏa thuận thực dụng giữa ba nhà lãnh đạo mạnh nhất trong cuộc chơi này sẽ có sức nặng khủng khiếp Đó là sự chuyển dịch từ một hệ thống an ninh dựa trên luật lệ, sang một hệ thống dựa trên thỏa thuận thực dụng, do Mỹ dẫn dắt. Trong hệ thống cũ, an ninh được xây dựng trên các điều khoản pháp lý và sự đồng thuận của nhiều quốc gia. Trong hệ thống mới của Trump, an ninh được xây dựng trên sự tính toán lợi ích và sự gian đe trực tiếp. Nếu Putin phá vỡ thỏa thuận với Trump, ông không chỉ đối đầu với Ukraine mà là đối đầu trực tiếp với một nước Mỹ đang nắm giữ mọi quân bài tình báo và quân sự. Theo phân tích của kênh, vụ việc tại Oslo không chỉ là về một cuộc chiến cục bộ, mà là cuộc định nghĩa lại trật tự an ninh châu Âu. Mỹ không còn muốn đóng vai cảnh sát thế giới, đi dọn dẹp mọi rắc rối theo quy trình hành chính. Thay vào đó, Mỹ đóng vai người chốt deal, thiết lập một trật tự mới nơi các cường quốc thỏa thuận với nhau về vùng ảnh hưởng và cam kết tôn trọng những danh giới đó để cùng có lợi. Chúng ta có thể hình dung ra hai kịch bản cho giai đoạn tới. Kịch bản thứ nhất, một hội nghị thượng đỉnh tam phương diễn ra thành công, Điều kiện, kích hoạt là Putin thấy được lợi ích từ việc nhượng bộ một phần để đổi lấy sự công nhận về an ninh cho Nga và sự chấm dứt trừng phạt Tín hiệu cần theo dõi là những tuyên bố mềm mỏng hơn từ điện Kremlin đối với các đề xuất của Steve Witkoff Kịch bản thứ hai, Oslo chỉ là một màn dạo đầu cho những yêu cầu nhượng bộ khắt khe hơn từ phía Nga Điều này xảy ra nếu Putin tin rằng Mỹ sẽ sớm mệt mỏi và Ukraine sẽ sụp đổ dưới áp lực Tín hiệu lúc này sẽ là việc Nga gia tăng cường độ tấn công ngay sau khi các cuộc đàm phán kết thúc để ép Ukraine vào thế bí. Dù kịch bản nào xảy ra, một điều chắc chắn là cách tiếp cận của Tổng thống Trump đang thay đổi hoàn toàn cuộc chơi. Việc khôi phục tình báo ngày 18 tháng 10 là một minh chứng rõ nét Mỹ luôn hợp tác cùng có lợi với các đồng minh, đồng thời khuyến khích các đối tác chiến đấu và đàm phán một cách thông minh hơn. Liệu một hội nghị thượng đỉnh tam phương Putin-Zelensky có thực sự diễn ra hay Oslo chỉ là một màn dạo đầu cho những yêu cầu nhượng bộ khắt khe hơn từ phía Nga?