🌟 Có một ngôi sao ngoài kia có thể sắp phát nổ, và chúng ta thực sự có thể chứng kiến điều đó xảy ra từ Trái Đất! Các mô phỏng mới cho thấy bề mặt của nó đang sôi sục dữ dội đến mức trông như toàn bộ ngôi sao đang quay siêu nhanh. 😮 Chúng ta đang nói đến những bong bóng khổng lồ, lớn bằng toàn bộ quỹ đạo của Trái Đất, nổi lên và hạ xuống với tốc độ 18 dặm mỗi giây — nhanh đến điên rồ. Giống như ngôi sao đang trải qua một sự tan chảy vũ trụ, và đó có thể là dấu hiệu cho thấy ngày tận thế đang đến gần. Hãy để mắt đến bầu trời, bởi vì đây có thể là một trong những màn trình diễn ánh sáng hoành tráng nhất mà vũ trụ từng mang đến! 🌌💥
Betelgeuse is a massive red supergiant star located 640 light-years from Earth. Once a hot blue-white star, it has expanded and cooled as it exhausted its hydrogen fuel. Currently exhibiting erratic brightness and surface activity, it is approaching the end of its life cycle and may eventually explode as a supernova.
Đa số những đốm sáng lấp lánh giải rác trên bầu trời đêm đều có vẻ xa vời.
Nhưng một trong số đó là Betelgeuse, một ngôi sao khổng lồ và gần đến mức bạn có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Để tìm nó, hãy xác định ba đốm sáng lớn đầu tiên trong thắt lưng lạp hộp.
Ngôi sao hơi đỏ ở bên trái chính là Betelgeuse.
Đó là một trong những ngôi sao sáng nhất ta thấy được từ trái đất và nó chỉ cách 640 năm ánh sáng.
Chẳng có gì quá to tát cả.
Betelgeuse vốn dĩ là một ngôi sao thuộc loại ô màu xanh trắng.
Một trong những loại nóng nhất hiện có, Betelgeuse trước đây đã từng cực kỳ nóng rực.
Nhiệt độ của nó có thể đạt tới khoảng 90.000 độ Fahrenheit, dù đó chỉ là chuyện của ngày xưa.
Giờ nó là một ngôi sao giả cổi và đã hạ nhiệt xuống chỉ có 5.800 độ.
Kiểu như thời tiết đi nghỉ mát ấy mà.
Những ngôi sao xanh trắng có kích thước vô cùng to lớn và luôn tỏa ra ánh sáng rực rỡ.
Vì chúng sở hữu một lượng nhiên liệu khí hydro cực kỳ khổng lồ.
Nhưng chúng phải trả giá cho sự huy hoàng này.
Chúng đốt trái nhiên liệu cực kỳ nhanh chóng.
Khi giả đi, chúng biến thành những sao khổng lồ đỏ.
Đây chính xác là những gì đã xảy ra với Betelgeuse.
Nó đã đốt hết hydro và bắt đầu đốt heli để thay thế.
Điều này khiến các lớp bên ngoài của nó phồng lên như một quả bóng,
biến nó thành một sao siêu khổng lồ đỏ và là một trong những ngôi sao lớn nhất ngoài kia.
Hiện tại nó trẻ rộng hơn 700 triệu dăm đường kính.
Giờ đây nó lớn hơn mặt trời của chúng ta khoảng 1.000 lần.
Nếu Betelgeuse thay thế mặt trời,
nó sẽ nuốt chữ sao thủy, sao kim, trái đất, sao hỏa, thậm chí cả sao mộc.
Và bầu khí quyển của nó sẽ gần chạm tới sao thổ.
Nhưng có điều gì đó kỳ lạ đang diễn ra.
Betelgeuse đang quen nhan hơn nhiều so với mức bình thường của một ngôi sao có kích thước như vậy.
Những ngôi sao khổng lồ như Betelgeuse thường đột tro là sẽ quay chậm,
nhưng nó đột nhiên bắt đầu quay với tốc độ khoảng 3 dặm mỗi giây.
Nhờ các kính thiên văn vô tuyến mạnh mẽ,
bề mặt màu cam đỏ của Betelgeuse có thể được quan sát chi tiết.
Đó là cách chúng ta biết được rằng nó thường xuyên thay đổi độ sáng.
Đôi khi Betelgeuse tỏa sáng rực rỡ rồi sau đó lại trở nên rất mờ nhạt.
Điều này xảy ra khoảng 400 ngày một lần.
Và gần đây, một kính thiên văn tên là ALMA
được tạo thành từ nhiều anten hoạt động cùng nhau
đã cho thấy bề mặt của Betelgeuse dường như đang chuyển động không đều.
Giống như một bên đang tiến về phía chúng ta trong khi bên kia lại đang lùi xa.
Nhưng tất cả có thể chỉ là một trò lừa của ánh sáng.
Betelgeuse không nhẫn nhội như mặt trời của chúng ta.
Thép vào đó, nó cực kỳ gồ ghê.
Bề mặt của nó giống như một vạc dầu đang sôi.
Nó rúi bọt và xáo trộn vô cùng dữ dội.
Hãy tưởng tượng những luồng khí nóng khống lộ phun trào từ lõi,
chạm tới bề mặt rồi lại biến mất vào bên trong.
Và những bong bóng này không chỉ lớn hơn mặt trời
mà còn lớn hơn cả quý đạo của trái đất quanh mặt trời.
Những bong bóng này cũng nổ lên và lặn xuống cực nhanh,
thậm chí nhanh hơn cả tàu vũ trụ.
Và có lẽ điều này đánh lửa kính thiên văn khiến ta thấy nó quay nhanh hơn thực tế.
Một số nhà thiên văn học cũng nghĩ rằng
Betelgeuse có thể đã nốt trừng một ngôi sao khác
và điều này đã giúp nó tăng tốc độ quay.
Nhưng tất cả những điều này chỉ là giả thuyết.
Mọi thứ thậm chí còn trở nên phức tạp hơn
khi Betelgeuse mờ đi một lần nữa,
lần này theo một cách khá bất ngờ.
Một điều khá thú vị là
nó đã được phát hiện bằng một vệ tinh thời tiết.
Các loại kính thiên văn thông thường vốn rất khó
có thể nhìn rõ được Betelgeuse do ảnh hưởng từ bầu khí quyển của trái đất.
Vì vậy họ đã sử dụng một vệ tinh thường dùng
để theo dõi thời tiết nhưng cũng có khả năng
chụp ảnh không gian rất hiệu quả.
Như chúng tôi đã đề cập, nó thường sáng lên
và mờ đi sau mỗi khoảng 400 ngày.
Nhưng gần đây, nó đột nhiên
mờ đi gấp 2,5 lần so với trước đây.
Sự kiện này được đặt tên là cuộc đại suy giảm độ sáng.
Giả thuyết đầu tiên cho rằng
Betelgeuse đã nguội đi
và hắt hơi ra một lượng vật chất
tạo thành một đám mây bụi khổng lồ.
Đám mây này đã che khuất tầm nhìn về ngôi sao
khiến nó trông mờ nhạt hơn nhiều so với bình thường.
Họ cũng nhận thấy điều gì đó kỳ lạ
đang xảy ra với đám bụi đó.
Nó bắt đầu có những biểu hiện khác thường.
Đây có thể là dấu hiệu cho thấy
điều gì đó sâu bên trong ngôi sao đang gây ra rắc rối.
Trúc khi sáng lên và mờ đi
của Betelgeuse hiện diễn ra nhanh hơn
chỉ trong 200 ngày thay vì 400 ngày.
Và để thêm phần bí ẩn,
vào mùa xuân năm 2023
nó bắt đầu tỏa sáng rực rỡ hơn cả mức bình thường
khi ở định điểm.
Tại sao điều này lại đáng sợ?
Bởi vì Betelgeuse có thể đang chuẩn bị
trong màn trình diễn cuối cùng của nó
và điều này sẽ không tốt cho trái đất.
Chúng ta có thể đang đứng trước ngưỡng cửa
của một vụ nổ siêu tân tinh.
Khi những ngôi sao khổng lồ như Betelgeuse
càng kiệt nhiên liệu trong lõi,
chúng bắt đầu đốt cháy các nguyên tố khác nhau
như carbon, oxy và silic.
Cuối cùng, chúng kết thúc
với sắt trong lõi của mình.
Vào thời điểm đó, mọi thứ thay đổi.
Việc thêm heli vào sắt
không tạo ra năng lượng như các phản ứng khác.
Thay vào đó,
nó hút năng lượng.
Điều này khiến lõi của ngôi sao sụp đổ
dẫn đến cái gọi là siêu tân tinh sụp đổ lõi,
một màn trình diễn hoàn mục
và choáng ngợp.
Các vụ nổ siêu tân tinh sáng đến mức
chúng có thể lân át cả các thiên hạc.
Nhưng một vụ nổ siêu tân tinh
từ Betelgeuse sẽ rất đặc biệt.
Vì nó tương đối gần chúng ta,
nó sẽ sáng đến mức chúng ta
có thể nhìn thấy nó ngay cả vào ban ngày.
Khi điều đó xảy ra,
Betelgeuse sẽ tỏa sáng rực rỡ như trăng rằm,
nhưng tất cả ánh sáng đó
sẽ tập trung vào một điểm.
Trong khoảng 2 tháng,
nó sẽ sáng đến mức bạn có thể đọc sách
chỉ nhờ ánh sáng của siêu tân tinh,
ngay cả khi bạn tắt hết đèn thành phố
và bầu trời quang đáng.
Ý tưởng được chứng kiến Betelgeuse phát nổ
như một siêu tân tinh thực sự rất ly kỳ.
Dù sao thì,
lần cuối một ngôi sao
trở thành siêu tân tinh trong thiên hạ của chúng ta
là từ thời Johannes Kepler
hơn 4 thế kỷ trước.
Sự kiện đó, được gọi là SN1604
hay siêu tân tinh Kepler
đã làm rực sáng bầu trời
trong nhiều tuần.
Nhưng đừng vội phấn khích quá nhé!
Chúng ta không chắc chính xác
khi nào nó sẽ xảy ra.
Một nghiên cứu cho biết ngôi sao này
có thể đang trong giai đoạn đốt cháy carbon.
Nếu chúng ta đang ở gần cuối giai đoạn đó,
thì Betelgeuse có thể sẽ nổ tung
rất sớm trong vài chục năm tới.
Nhưng gần như không thể xác định được
vì trong giai đoạn cuối đó,
ngôi sao hầu như
không thay đổi gì cả.
Mặc dù Betelgeuse đủ gần
để chúng ta nghiên cứu bề mặt của nó,
nhưng chúng ta không thể nhìn thấu vào lõi
để xem điều gì thực sự đang diễn ra.
Chúng ta cũng có thể
đang ở giai đoạn đầu
của quá trình đốt cháy carbon
và trong trường hợp đó,
ta có thể phải đợi thêm 1.000 năm nữa.
Một nghiên cứu khoa học khác
cũng chỉ ra rằng
Betelgeuse có thể còn chưa đầy
300 năm nhiên liệu trong lõi của nó.
Để đốt cháy,
các nhà nghiên cứu cho biết
Betelgeuse được biết đến là một ngôi sao thường xuyên rãn nở và co lại
và kiểu mạch đập của nó cho thấy
thực tế nó lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta từng nghĩ trước đây.
Điều này đồng nghĩa với việc
ngôi sao này đang ở vào giai đoạn muộn hơn trong vòng đời
và đang tiến rất gần đến việc trở thành
một siêu tân tinh.
Ngoài ra, những dự đoán khác cũng được đưa ra
dựa trên việc quan sát các ngôi sao
có đặc điểm tương tự.
Ví dụ như một ngôi sao cực siêu khổng lồ đỏ
mang tên VW Canis Majoris
nằm ngay trong giải ngân hà của chúng ta
được cho là sắp bùng nổ mạnh mẽ hơn cả Betelgeuse
và thực tế, nó đã mờ đi một cách liên tục
và rõ rệt trong suốt hơn 1 thế kỷ vừa qua.
Nếu Betelgeuse sắp trở thành
siêu tân tinh, nó sẽ mờ đi
đều đặn và rất nhanh chóng.
Ngoài ra, các ghi chép lịch sử
cho thấy khoảng 2.000 năm trước
con người thấy Betelgeuse có màu vàng
Vì vậy, thì rốt cuộc chúng ta có thể
đang ở những ngày cuối cùng của nó.
Nói kết khác, chúng ta không biết liệu
nó sẽ nổ tung vào ngày mai
hay trong 1.000 năm nữa.
Chúng ta chỉ cần chờ xem thôi.
Nhưng giả sử nó trở thành siêu tân tinh vào ngày mai
Vậy thì rốt cuộc điều gì
sẽ thực sự xảy ra với chúng ta?
Siêu tân tinh năm 1987
trong đám mây Magellan lớn
đã cho chúng ta thấy rằng tác động từ nó
vô cùng mạnh mẽ đến mức ta có thể cảm nhận
rõ ràng từ một khoảng cách rất xa xôi.
Đám mây Magellan lớn này
cách xa trái đất gần 170.000 năm ánh sáng
nhưng điều đáng kinh ngạc là
chúng ta vẫn có thể phát hiện ra được
các bức xạ từ nó.
Thật khó để nói chính xác vùng nguy hiểm là bao nhiêu.
Một ước tính sơ bộ
có thể là khoảng 100 năm ánh sáng.
May mắn thay, Betelgeuse
sẽ không gây ra bất kỳ nguy hiểm nào cho con người.
Nó cách xa hàng trăm năm ánh sáng
và vụ nổ của nó
sẽ không ảnh hưởng đến chúng ta
theo bất kỳ cách nào.
Chúng ta sẽ có thể tận hưởng vẻ đẹp
của siêu tân tinh đó mà không hề hấn gì.