Đến Âm Phủ Gặp Cha, Mã Nguyên Phương Mới Hiểu Một Lần Sai Lầm Có Thể Đổi Cả Số Phận

Ở An Huy có một người đọc sách tên là Má Nguyên Phương. Chú của anh đang giữ chức Thái Sử trong Kinh Thành, là một vị quan có địa vị không nhỏ. Một năm nọ, người chú lâm bệnh nặng, bệnh tình ngày một nguy kịch đến mức các đại phu đều lắc đầu, bảo gia đình chuẩn bị hậu sự. Từ nhỏ, Nguyên Phương đã có tình cảm rất sâu đậm với người chú. Nay nghe tin chú khó lòng qua khỏi, trong lòng anh đau đớn vô cùng. Không biết còn cách nào khác, Nguyên Phương một mình tìm đến Miếu Sơn Thần trên núi Thái Sơn. Anh quỳ trước tượng thần, thành tâm dập đầu, chỉ mong thần linh thương tình, phù hộ cho người chú vượt qua được kiếp nạn này. Sau khi rời khỏi ngôi miếu, Nguyên Phương men theo một con đường núi vắng vẻ trở về. Đi được một đoạn, anh bỗng gặp một người có cách ăn mặc vô cùng kỳ lạ. Người ấy bước đến, chắp tay hành lễ rồi nói, Có phải Mã Công Tử không? Cha cậu sai ta đến đón cậu. Ông nói có chuyện quan trọng muốn gặp cậu để dạng giỏ. Nguyên Phương nghe vậy thì xững người. Cha tôi sao? Cha tôi vẫn đang khỏe mạnh ở nhà mà. Ông bảo tôi đi đâu? Người kia không giải thích thêm, chỉ liên tục thúc giục. Công tử cứ đi theo ta rồi sẽ biết. Hai người ra khỏi cổng thành, càng đi càng xa, con đường trước mắt cũng mỗi lúc một hoang vắng. Bốn bề dần trở nên yên ắng đến lạ thường. Trong lòng Nguyên Phương bắt đầu giấy lên một nỗi bất an. Anh không biết người này rốt cuộc muốn đưa mình đi đâu, nhưng vì nghĩ đến cha, anh vẫn đành lặng lẽ bước theo. Đi thêm một quãng đường, cảnh vật trước mắt bỗng thay đổi. Một tòa thành lớn hiện ra giữa vùng đất hoang vắng. Tường thành, đen xỉ, cao vút. Trên cổng thành treo hai chiếc đèn lồng lớn, ánh sáng âm u hắc xuống, khiến gương mặt người ta trông xanh mét. Nguyên Phương ngẩn đầu nhìn lên. Trên lầu thành có khắc ba chữ lớn. Phong đô thành. Khoảnh khắc ấy, sắc mặt Nguyên Phương lập tức thay đổi. Anh cuối cùng cũng hiểu mình đang ở đâu. Thì ra, nơi này chính là âm phụ. Nhưng người kia vẫn không dừng bước, tiếp tục dẫn anh đi về phía trước. Chẳng bao lâu sau, một tòa đại điện uy nghiêm hiện ra trước mắt. Trên cổng lầu có ba chữ. Thành Hoàng Phụ. Nguyên Phương trong lòng thấp thỏm, vừa sợ hãi vừa hoang mang, chỉ biết run dậy đi theo người sai dịch vào bên trong. Bước qua cánh cửa đại điện, cảnh tượng trước mắt khiến anh càng thêm kinh ngạc. Trong điện có rất nhiều quan viên. Người nào cũng mặc quan bảo, đội mũ quan, dáng vẽ trang nghiêm như những vị quan nơi trần thế. Thế nhưng, điều khiến Nguyên Phương không sao hiểu nổi là vừa nhìn thấy anh, tất cả những người ấy đều đồng loạt đứng dậy. Có người chấp tay hành lễ, có người cúi mình thi lễ. Sau đó, họ cùng cất tiếng. Công tử đến rồi. Nguyên Phương hoàn toàn ngây ngửi. Anh không quen biết bất kỳ ai trong số họ. Vậy mà những vị quan nơi âm phủ này lại đối đái với anh cung kính như thế đã chờ đợi anh từ lâu. Anh muốn hỏi, nhưng trong lòng quá mức sợ hãi, cuối cùng không dám mở miệng. Chỉ biết cuối đầu, lặng lẽ đi sát phía sau người sai dịch. Người kia dẫn anh xuyên qua mấy lớp sân, rồi tiếp tục bước vào một tòa đại điện còn rộng lớn và nguy nga hơn trước. Nguyên Phương vừa ngẩn đầu lên thì cả người bỗng cứng đỡ. Trên điện, một người đang ngồi ngay ngắn. Người ấy mặc mãng bảo thắt đai ngọc thần thái uy nghiêm khí thế khác hẳn người thường. Nguyên Phương rụi mắt, nhìn thật kỹ. Rồi anh gần như không thể tin vào mắt mình. Người đang ngồi trên điện ấy chính là cha anh. Nguyên Phương thất thanh. Cha! Sáng nay cha vẫn còn khỏe mạnh ở nhà mà. Sao? Sao cha cũng đến âm phủ rồi? Người cha nhìn con trai giọng nói bình tĩnh. Nguyên Phương, con đừng sợ. Ta mất quá đột ngột không kịp nói lời từ biệt với con. Vẫn còn một số chuyện chưa kịp dặn rõ. Vì vậy, ta mới sai người đến đón con tới đây để cha con ta được gặp nhau một lần. Vừa nghe những lời ấy, bao nhiêu sợ hãi trong lòng Nguyên Phương lập tức hóa thành đau đớn. Anh lao tới, ôm chặt lấy cha. Nước mắt không ngừng tuôn xuống. Người cha khẽ thở dài. Một lúc sau, ông mới chậm dãi nói. Vốn dĩ thiên địa đã định cho chú con xuống làm thành hoàng ở phủ tế nam. Chiếu bổ nhiệm cũng đã được ban xuống. Nhưng ngay trước khi chú con chuẩn bị nhậm chức, bên trên cha xét và phát hiện khi còn sống. Lúc giữ chức thái sự, chú con từng một lần lợi dụng chức quyền để tham ô. Chỉ vì một việc ấy mà chức quan lập tức bị bái bỏ. Thiên địa cân nhắc mãi, cuối cùng quyết định để ta thay chú con đến nhận chức. Nói đến đây, người cha dừng lại một lúc. Giọng ông chậm dãi chậm xuống. Ta gọi con đến đây không phải vì chuyện gì khác. Ta chỉ muốn dặn con vài lời. Con nhất định phải ghi nhớ thật kỹ. Cả đời này, đừng bao giờ xem tiền bạc quá nặng. Vàng bạc trâu báo khi sống không thể mang theo mãi, đến lúc rời khỏi cõi đời lại càng chẳng thể mang theo được. Tất cả cuối cùng cũng chỉ là vật ngoài thân. Con người sống trên đời, điều đáng quý nhất không phải là có bao nhiêu tiền của, mà là biết tích âm đức, biết làm việc thiện. Âm đức tích được rồi, còn quý hơn cả núi vàng núi bạc. Chú con chính là bài học trước mắt. Chỉ còn thiếu một bước nữa là có thể trở thành thành hoàng. Vậy mà chỉ vì một lần tham ô, tất cả đều tan biến. Nguyên phương nghe từng lời, nước mắt vẫn không ngừng rơi. Anh nghẹn ngào gật đầu. Cha yên tâm, những lời cha dạy, con nhất định sẽ ghi nhớ suốt đời. Người cha nhìn con trai, khẽ gật đầu rồi khoát tay. Đi đi, thời gian không còn sớm nữa, ta sẽ sai người đưa con trở về. Người sai dịch lập tức bước lên, nhưng Nguyên phương không muốn rời đi. Anh ôm chặt lấy cây cột trước điện, nước mắt gian rụa, nhất quyết không chịu buông tay. Cha, con không đi, cha cho con ở lại đây với cha. Tiếng khóc của anh vang vọng giữa đại điện lạnh lẽo. Nhưng nơi này vốn không phải trốn người sống có thể lưu lại. Người sai dịch không còn cách nào khác đành phải vừa kéo vừa dìu anh ra ngoài. Nguyên phương vẫn ngoái đầu nhìn cha, trong lòng đau đớn đến mức gần như không thở nổi. Thế nhưng, dù anh có lưu luyến đến đâu, cuối cùng vẫn phải rời khỏi thành hoàng phủ. Ngay khi bước ra ngoài, Nguyên phương bỗng thấy trước mắt tối sầm. Anh giật mình một cái rồi mở choàng mắt. Lúc này anh mới nhận ra mình đang nằm sấp trên một con đường núi. Gió núi thổi qua, cảnh vật xung quanh đã hoàn toàn khác với âm phủ vừa rồi. Không còn tường thành đen sỉ, không còn đại điện uy nghiêm, càng không còn những vị quan mặc quan bào đứng hai bên. Anh đã trở lại nhân gian. Nguyên phương ngầng đầu nhìn lên trời. Mặt trời lúc này đã ngả về phía tây. Anh không dám chậm chế, lập tức đứng dậy rồi chạy như điên về nhà. Nhưng vừa bước vào đến nơi, bước chân anh lập tức khựng lại. Trước mắt anh là những giải vải trắng tang treo cao. Trong sân, không khí tang thương bao trùm. Nguyên phương nhìn cảnh tượng ấy trong lòng trợt lạnh đi. Cha anh quả nhiên đã qua đời. Anh vội chạy vào trong tìm mẹ. Vừa nhìn thấy con trai, mẹ anh đã bật khóc. Nguyên phương run rộng hỏi. Mẹ! Chuyện gì đã xảy ra? Mẹ anh nghẹn ngào đáp. Cha con mất được ba ngày rồi. Nguyên phương nghe xong, cả người chết lặng. Mẹ anh kể lại rằng hôm ấy cha anh vốn vẫn đang khỏe mạnh. Chẳng ai nghĩ sẽ có chuyện gì xảy ra. Nhưng không biết vì sao, ông đột nhiên phát bệnh. Nằm xuống giường rồi không thể gượng dậy được nữa. Đến khi bệnh tình trở nặng, ông chỉ còn thoi thóp một hơi. Trong lúc ấy, ông vẫn không ngừng bảo mọi người. Đi tìm Nguyên phương về. Mau đi tìm nó về. Ông nói rằng, mình có chuyện nhất định phải dặn dò con trai. Nếu không gặp được Nguyên phương thì ông không yên lòng. Nhất quyết không chịu nhắm mắt. Thế nhưng mọi người tìm mãi vẫn không thấy ảnh. Mãi đến khi không còn chờ được nữa, ông mới chút hơi thở cuối cùng. Nguyên phương nghe mẹ kể từng lời, trong lòng đau đớn khôn cùng. Anh không ngờ chuyến đi đến âm phủ mà mình vừa trải qua lại chính là lần cuối cùng được gặp cha. Anh đem toàn bộ những chuyện mình đã trải qua ở âm phủ kể lại cho mẹ nghe. Từ người sai dịch đến phong đô thành, từ thành hoàng phủ cho đến những lời cha đã dặn dò. Mẹ anh nghe xong vừa kinh ngạc vừa đau lòng, cảm thấy tất cả thật khó mà tin nổi. Sau khi lo liệu xong tăng sự cho cha, Nguyên phương lại đến nhà chú để thăm bệnh. Nhưng vừa bước vào, anh đã ngỡ ngàng trước cảnh tượng trước mắt. Mấy ngày trước, người chú còn bệnh tình nguy kịch, đến nước cũng chẳng uống nổi. Vậy mà lúc này, ông đang tựa vào đầu giường. Chậm dãi uống cháo, sắc mặt ông hồng hào, tinh thần cũng đã khá lên rất nhiều. Bệnh tình tưởng chừng không thể cứu chữa, vậy mà lại khỏi hẳn một cách kỳ lạ. Nguyên phương kinh ngạc hỏi, Chú, chú đã khỏe lại rồi sao? Người chú nhìn anh, nắm lấy tay anh rồi nói, Những ngày bệnh nặng nhất, ta lúc tỉnh lúc mê. Trong mơ, ta thường thấy có người đến tìm ta, muốn bắt ta đi làm quan. Nhưng chẳng hiểu vì sao, ta sống chết cũng không chịu đi. Sau đó, ta nghe nói trước ấy đã đổi sang cho người khác. Không hiểu sao trong lòng ta bỗng nhẹ nhõm hẳn. Rồi chẳng bao lâu sau, bệnh tình cũng nhanh chóng chuyển biến tốt. Nguyên phương lặng người nghe chú kể. Những lời ấy khiến anh nhớ lại tất cả những gì cha đã nói trong thành hoàng phủ. Trong lòng anh dâng lên một cảm giác rất khó diễn tả. Một lúc sau, Nguyên phương đem toàn bộ lời cha căn dặn ở âm phủ kể lại cho chú nghe. Từ chuyện chức thành hoàng vốn đã được định cho chú, cho đến việc vì một lần lợi dụng chức quyền mà chức vị ấy bị bãi bỏ. Cuối cùng, cha anh phải thay chú đến nhận chức. Anh kể lại từng lời, không thêm cũng không bớt. Người chú ngồi lặng nghe. Căn phòng dần chìm vào im lặng. Hai chú cháu đối diện nhau, rất lâu không ai nói một lời. Bên ngoài gió nhẹ lướt qua cửa sổ. Còn trong căn phòng, cả hai người đều hiểu rằng có những chuyện trên đời, dù tận mắt chứng kiến, cũng khó lòng dùng lời lẽ bình thường để giải thích. Một lúc lâu sau, người chú mới khẽ thở dài. Ông nhìn Nguyên Phương, giọng nói chất chứa nỗi xót xa. Cha con đã dùng chính mạng sống của mình để dạy cho chúng ta một bài học. Câu nói ấy vang lên giữa căn phòng tĩnh lặng, khiến cả hai chú cháu càng thêm nghẹn ngào. Từ đó về sau, nhà họ má không còn xem việc tích lũy tiền bạc là điều quan trọng nhất trong cuộc đời nữa. Những lời người cha để lại được họ ghi nhớ thật sâu. Coi nhẹ tiền tài, tích nhiều âm đức. Câu nói ấy sau này được nhà họ má viết vào gia huấn, truyền lại cho con cháu đời sau. Đức Phật từng dạy rằng, điều đáng sợ nhất trong đời không phải là một lần mất đi tiền bạc hay một lần bỏ lỡ cơ hội, mà là khi lòng người dần quen với việc bước qua giới hạn của chính mình. Một lần đưa tay lấy thứ không thuộc về mình. Một lần vì lợi ích riêng mà làm trái lương tâm hoặc nhìn có thể chỉ là một chuyện nhỏ. Nhưng những điều nhỏ bé ấy, nếu không biết dừng lại, sẽ từng bước tạo thành nghiệp duyên mà chính mình cũng không hay biết. Con người thường chỉ nhìn thấy phần thường ở trước mắt, mà không nhìn thấy cái giá đang âm thầm chờ ở phía sau. Mã Nguyên Phương sau chuyến đi ấy mới hiểu rằng, trên đời có những cánh cửa tưởng như chỉ cách một bước chân. Nhưng để bước qua được hay không, đôi khi không nằm ở tài năng, địa vị hay tiền bạc, mà nằm ở những gì một người đã làm khi không có ai nhìn thấy. Vì thế, sống ở đời, điều đáng giữ nhất không phải là giữ cho mình thật nhiều, mà là giữ cho lòng mình đừng đánh mất sự ngay thẳng. Khi đứng trước một món lợi, hãy tự hỏi mình có thật sự nên nhận hay không? Khi đứng trước một điều sai trái, hãy biết dừng lại trước khi quá muộn. Bởi có những sai lầm có thể dùng tiền để bù đắp, có những mất mát có thể dùng thời gian để chữa lạnh. Nhưng cũng có những lựa chọn, một khi đã reo xuống, thì dù có hối tiếc đến đâu cũng không thể quay lại như ban đầu. Đời người ngắn ngủi. Đừng chỉ hỏi mình hôm nay đã có thêm được bao nhiêu, hãy tự hỏi mình đã trở thành một người như thế nào sau từng lựa chọn. Giữ được lòng ngay thẳng giữa những lúc có thể làm điều sai, ấy mới là sự giàu có mà một đời người nên gìn giữ. Con dao trong tay đồ tể họ hồ vừa rơ lên, con bò vàng già bỗng phịch một tiếng, quỳ sụp xuống nền đá xanh. Nó cúi thấp đầu, thân hình già nua khẽ run lên. Từng giọt nước mắt từ khoé mắt đục ngầu lăn xuống, tí tách rơi trên phiến đá, chẳng mấy chốc đã thấm ướt một khoảng nhỏ. Những người đứng xem xung quanh thấy vậy đều không khỏi động lòng. Đừng giết nữa, con bò già này có linh tính đấy, ông không thấy nó đang khóc sao? Đúng vậy, nhìn nó quỳ xuống thế kia, chẳng khác nào đang cầu xin được tha mạng. Thật đáng thương. Đồ tể họ hồ nghe vậy liền trợn mắt. Hắn lấy sống dao vỗ mạnh vào lòng bàn tay. Lạnh lùng nói, ta phải bỏ một khoản tiền lớn mới mua được nó về. Các người thấy đáng thương thì bỏ tiền ra mua đi. Không mua nổi thì đừng đứng đây nhiều lời. Mọi người nghe xong nhất thời im lặng. Đúng lúc ấy, từ trong đám đông, có một chàng trai trẻ chen lên. Anh tên Chu Đức Trụ. Mẹ anh quanh năm đau ốm, thuốc thang chưa từng rứt. Nhà lại nghèo đến mức chẳng có mấy thứ đáng giá. Chuyện ấy trong vòng mười dặm tám làng, gần như ai cũng biết. Đồ tể họ hồ vừa nhìn thấy Chu Đức Trụ đã bật cười. Chu Đức Trụ, ngươi cũng muốn mua sao? Tiền thuốc cho mẹ ngươi còn phải chắt chiêu từng đồng, lấy đâu ra tiền mà mua bỏ? Chu Đức Trụ không đáp. Anh lặng lẽ thò tay vào trong áo, lấy ra một bọc vải cũ. Bọc vải đã sờn màu, được anh cẩn thận mở từng lớp một. Bên trong là ít bạc vụn, một ít tiền đồng, cùng hai chiếc vòng bạc cũ. Đó là vòng hồi môn năm xưa của mẹ ánh. Chu Đức Trụ nhìn đồ tể họ hồ rồi nói, đây là toàn bộ số tiền tôi dành dụng được. Một phần để mua thuốc cho mẹ, một phần để dành sau này cưới vợ. Ông xem có đủ không? Nếu chưa đủ, tôi sẽ đi làm thuê thêm vài ngày rồi trả nốt. Đồ tể họ hồ cầm bọc tiền lên, ước lượng trong tay một lúc rồi gật đầu. Được, coi như hôm nay ta bán rẻ cho ngươi. Nhưng phải nói trước, bò ngươi rắc đi rồi thì sống chết thế nào cũng không còn liên quan đến ta. Sau này, nó không làm nổi việc, ngươi cũng đừng quay lại tìm ta. Chu Đức Trụ nhìn con bò già vẫn còn quỳ dưới đất. Khẽ đáp. Ông yên tâm. Từ nay về sau, dù nó còn sống được bao lâu, tôi cũng sẽ nuôi nó đến cuối đời. Nghe vậy, những người xung quanh không khỏi xôn sao. Có người lắc đầu bảo anh ngốc. Nhà đã nghèo, mẹ lại bệnh tật quanh năm, vậy mà còn đem hết số tiền dành dụng để cứu một con bò già, chẳng biết còn sống được bao lâu. Nhưng cũng có người nhìn anh hồi lâu rồi khẽ khẽ thở dài. Thằng bé này nghèo thật, nhưng lòng già lại tốt. Chu Đức Trụ chẳng để tâm người khác nói gì. Anh tháo dây, chậm dãi dắt con bò già về nhà. Vừa bước vào sân, mẹ anh đang nằm trên giường đất, nghe thấy tiếng động liền cất tiếng hỏi. Đức Trụ, con về rồi đấy à? Chu Đức Trụ bước vào nhà, cuối đầu kể lại mọi chuyện. Nghe đến đoạn con trai đem cả tiền thuốc lẫn tiền dành dụng cưới vợ ra mua một con bò già, bà cụ im lặng hồi lâu rồi khẽ thở dài. Con à, bệnh của mẹ vốn là bệnh cũ, bớt uống vài thăng thuốc cũng chẳng sao. Nhưng con đã đem hết tiền đi rồi, sau này biết đến bao giờ mới cưới được vợ. Chu Đức Trụ cười nhẹ, mẹ đừng lo, con còn trẻ, lại có sức. Vài ngày nữa, con chịu khó khai hoang thêm ít đất, làm lụm nhiều hơn một chút, thì tiền rồi cũng kiếm lại được. Nói xong, anh quay ra trường, ôm thêm một bó cỏ đặt trước mặt con bò già. Vừa thêm cỏ, anh vừa lầm bầm, vì cứu mày mà đến tiền mua thuốc cho mẹ tao cũng chẳng còn nữa. Thôi, thì mày ăn nhiều một chút, dưỡng sức cho khỏe. Vài ngày nữa giúp tao khai hoang, như vậy cũng coi như tao không uổng công cứu mày một mạng. Con bò già đang cúi đầu ăn cỏ bỗng dừng lại. Nó từ từ ngần đầu, nhìn Chu Đức Trụ thật lâu. Ánh mắt ấy sâu đến lạ, hoàn toàn không giống ánh mắt của một con vật bình thường. Rồi ngay sau đó, một chuyện mà Chu Đức Trụ nằm mơ cũng không thể tưởng tượng nổi đã xảy ra. Con bò già cất tiếng nói, Chàng trai, ta đã già rồi, không còn đủ sức giúp ngươi làm ruộm nữa, nhưng ta biết một cách có thể giúp mẹ ngươi dần khỏe lại. Chu Đức Trụ giật bắn người, chân mềm nhũn, ngã vịt xuống đất. Anh tròn mắt nhìn con bò, hồi lâu mới lồng cồm bò dậy, giọng run run. Ngươi, ngươi biết nói tiếng người. Mẹ anh ở trong nhà nghe thấy, động tĩnh cũng giật mình. Con bò già khẽ gật đầu rồi chậm giải kể, ta vốn là một thần ngư trên trời, vì phạm phải lỗi lầm nên bị đay xuống nhân gian để trải qua kiếp nạn. Trước đây, ta từng sống ở nhà Tôn A Khôn suốt 9 năm. Ông ấy là người lương thiện. Có một đêm nghe thấy ta khóc, ông ấy đã vút đầu ta rồi nói rằng, sẽ không bao giờ bán ta, dù ta già yếu, cũng sẽ nuôi ta đến hết đời. Nhưng người cháu của ông ấy là Tôn Lại Tử, lại không nghĩ như vậy. Nhân lúc ông ấy đi thăm họ hàng, Tôn Lại Tử đã lén đem ta bán cho đồ tể họ hồ. Mày nhờ ngươi cứu ta, kiếp nạn của ta cũng sắp mán. Đợi đến ngày tháng đủ duyên, ta sẽ trở về thiên đỉnh. Trong những ngày còn lại, ngươi hãy nghe lời ta. Ta sẽ chỉ cho ngươi cách giúp mẹ ngươi dần hồi phục, cũng sẽ chỉ cho ngươi cách làm ăn để gia đình thoát khỏi cảnh nghèo khó. Chú Đức Trụ nghe mà vừa kinh ngạc vừa khó tin. Một con bò già anh vừa dùng hết gia sản để cứu vệ, giờ lại nói mình là thần ngư bị đày xuống trần gian. Chuyện như vậy, nếu không tận tai nghe thấy, có lẽ cả đời anh cũng chẳng thể tin. Thế nhưng, nhìn đôi mắt già nua mà sáng rõ của con bò, chú Đức Trụ lại cảm thấy lời nó nói dường như không phải giả. Sáng hôm sau, trời còn chưa sáng rõ, chú Đức Trụ đã làm theo lời con bò, một mình đi về phía sau núi. Dưới chân vách đá, cỏ dại mọc um tủng. Anh cúi xuống tìm kiếm hồi lâu, bàn tay bị những nhánh cỏ sắc cửa vài đường, nhưng vẫn không bỏ cuộc. Cuối cùng, anh tìm được thứ mà con bò già đã chỉ cho mình. Sau đó, anh lại đến phía đông làng, tìm thêm thứ cần thiết dưới góc cây hoẻ giả. Mang tất cả về nhà, chú Đức Trụ làm theo lời con bò, nấu thành một bát nước rồi cẩn thận bưng đến trước mặt mẹ. Mẹ, mẹ dùng thử đi. Con mong mẹ uống liên tục 7 ngày, rồi sức khỏe sẽ dần khá hơn. Bà cụ nhìn bát nước trước mặt, chẳng biết con trai tìm những thứ này từ đâu, nhưng thấy vẻ mặt anh đầy hy vọng nên cũng không hỏi nhiều. Bà vừa uống một ngụm đã nhăn mặt. Đắng quá. Chú Đức Trụ ngồi bên cạnh rỗ rành. Khó uống một chút thôi, mẹ cố chịu. Con chỉ mong mẹ sớm khỏe lại. Một ngày. Hai ngày. Rồi bảy ngày trôi qua. Đến ngày thứ bảy, sức khỏe của bà cụ quả nhiên có chuyển biến tốt. Người mẹ vốn quanh năm đau yếu, thường xuyên phải nằm trên giường đất, vậy mà hôm ấy lại tự mình chống tay ngồi dậy. Sau đó, bà đặt chân xuống đất, rồi chậm rãi đứng lên. Chú Đức Trụ đứng bên cạnh nhìn mà gần như không dám tin vào mắt mình. Mẹ, mẹ đứng được rồi. Bà cụ cũng sững sở. Bà thử bước vài bước. Ban đầu còn chậm, nhưng càng đi lại càng vững. Chẳng bao lâu sau, bà đã có thể tự mình đi lại trong nhà, sắc mặt cũng tươi tỉnh hơn trước, tinh thần tốt lên trông thấy. Tin ấy chẳng mấy chốc chuyển khắp làng. Người ta kéo đến nhà chú Đức Trụ xem đông nhịt, ai nấy đều kinh ngạc. Đức Trụ, rốt cuộc ngươi đã mua thuốc thần ở đâu vậy? Mẹ, ngươi bệnh bao nhiêu năm không khỏi, sao mới 7 ngày đã khỏe thế này? Chú Đức Trụ chỉ cười, không nói ra chuyện con bò biết nói tiếng người. Anh đáp, chẳng có thuốc thần gì đâu, chỉ là vài loại thảo dược bình thường thôi. Vài ngày sau, con bò già lại gọi chú Đức Trụ đến bên cạnh. Năm nay mưa thuận gió hỏa, ba mẫu ruộng xấu của nhà ngươi, đừng trồng thứ khác, hãy trồng toàn bộ khoai môn vỏ đỏ, nhất định sẽ có một mùa thu hoạch tốt. Sau chuyện của mẹ, chú Đức Trụ đã hoàn toàn tin tưởng con bò. Anh không chút do dự. Ngày ngày dậy từ lúc trời còn mờ sáng, cặm cụi quốc đất, làm cỏ, sới từng luống ruộng, ba mẫu đất vốn cản cỗi chẳng bao lâu đã được trồng kín khoai môn vỏ đỏ. Ngày qua ngày, những mầm non nhú lên khỏi mặt đất, rồi dần dần xanh tốt. Đến mùa thu hoạch, khi chú Đức Trụ đào củ đầu tiên lên, chính anh cũng phải kinh ngạc. Khoai môn củ nào củ nấy vừa to vừa chắc, lớp vỏ nhãn bóng, đẹp hơn hẳn những năm trước. Tin ba mẫu khoai nhà chú Đức Trụ được mùa truyền đến tận thị trấn. Thường lái kéo nhau tới tận ruộng, tranh nhau trả giá để mua. Mùa ấy, chú Đức Trụ kiếm được một khoản tiền lớn. Anh bù lại được số tiền thuốc đã dùng trước kia, trong tay vẫn còn dư một khoản đủ để dành làm vốn xây nhà. Những người trong làng thấy vậy đều tìm đến hỏi bí quyết. Chú Đức Trụ vốn không phải người ích kỷ. Anh chẳng giấu giếm, chỉ thật thà nói, con bò già nhà tôi có linh tính. Nó bảo tôi trồng thứ gì, thì tôi trồng thứ ấy. Nếu mọi người tin, sang vụ tới, cứ thử trồng theo. Bà con nghe lời anh, cùng nhau trồng khoai môn. Quả nhiên, năm ấy nhiều nhà trong làng cũng được mùa. Một người cứu một con bò già tưởng như chỉ là việc làm trong phút động lòng. Vậy mà từ đó, cuộc sống của cả gia đình Chú Đức Trụ bắt đầu đổi khác. Nhưng cũng chính vào lúc ấy, có một người chống gậy, từng bước tìm đến nhà anh. Đó là Tôn A Bà. Từ ngày con bò bị Tôn Lại Tử lén bán đi, bà đã dò hỏi tung tích khắp nơi. Sau này nghe người ta nói Chú Đức Trụ mua về một con bò vàng già, bà liền chống gậy tìm tới. Vừa bước qua cổng, bà đã nhìn thấy con bò đang nằm yên trong chuồng. Bước chân bà lập tức dừng lại. Đôi mắt già nua đỏ lên, nước mắt cứ thế trào ra. Bà run run bước đến bên chuồng, nghẹn ngào gọi Bạn già, thật sự là mày sao? Con bò già nghe thấy tiếng gọi quen thuộc, liền từ từ ngẳng đầu. Nó nhìn Tôn A Bà một lúc, rồi chậm rãi tiến lại gần, dùng đầu cọ nhẹ vào bàn tay bà. Trong cổ họng vang lên những tiếng ùng gục khe khe, như đang đáp lại người bạn cũ sau bao năm xa cách. Tôn A Bà không kìm được nước mắt. Bà đưa bàn tay run dẩy vuốt ve đầu con bò, vừa vuốt vừa nghẹn ngào. Ta nuôi mày 9 năm rồi. Hồi đó, có một đêm mày cứ đứng trong chuồng mà khóc, khi ấy ta đã biết mày không phải một con vật bình thường. Sau đó, Tôn lại tử nhân lúc ta về nhà họ hàng đã lén đem mày đi bán. Đến khi ta trở về, ta tìm mày khắp nơi. Tìm mãi, tìm mãi mà vẫn chẳng có tin tức gì. Chú Đức Trụ đứng bên cạnh nghe vậy, trong lòng cũng không khỏi xúc động. Anh vội đỡ Tôn A Bà vào nhà, rồi kể lại cho bà nghe toàn bộ chuyện con bò đã cứu mẹ mình, giúp gia đình mình vượt qua cảnh nghèo khó như thế nào. Tôn A Bà nghe xong, chỉ lặng lẽ nhìn con bò giả. Bà hiểu rằng, con vật mình từng nuôi suốt 9 năm quả nhiên chưa bao giờ là một con bò bình thường. Chú Đức Trụ nói, A Bà, từ nay bà cứ coi nhà cháu như nhà mình. Bà không con, không cái. Sau này, cháu sẽ phụng dưỡng bà đến giả. Tôn A Bà nghe vậy lên xua tay. Không được đâu, ta già rồi, làm sao có thể làm phiền cháu? Chú Đức Trụ cười. Bà đừng nói vậy. Nếu ngày trước bà không thương nó, không nuôi nó suốt 9 năm, có lẽ hôm nay cháu cũng chẳng có được cơ duyên này. Hơn nữa, bà đã từng đối xử tốt với nó, cháu chăm sóc bà cũng là chuyện nên làm. Tôn A Bà nhìn anh thật lâu. Cuối cùng, bà không nói thêm gì nữa, chỉ khẽ mỉm cười rồi ở lại. Từ đó, trong căn nhà nhỏ của chú Đức Trụ có thêm một người già. Mẹ anh và Tôn A Bà ngày ngày trò chuyện bên nhau. Con bò già vẫn nằm yên trong chuồng, cuộc sống tưởng như bình lặng mà ấm áp. Nhưng chuyện chú Đức Trụ nhờ con bò mà mẹ khỏi bệnh, ruộng đất được mùa, cuộc sống ngày một khấm khá chẳng mấy chốc đã truyền khắp làng. Tin ấy đến tay Tôn Lại Tử và Đồ Tể Họ Hổ. Hai người nghe xong, đều hối hận đến đỏ mắt. Ngày trước, một người đã lên bán con bò, một người lại bán nó cho chú Đức Trụ với giá rẻ. Không ai ngờ con bò già ấy lại có linh tính, còn giúp chú Đức Trụ làm ăn phát đạt. Tôn Lại Tử và Đồ Tể Họ Hổ càng nghĩ càng tiếc. Hai người đều cho rằng nếu lấy lại được con bò, rồi bán sang tay một lần nữa, chắc chắn sẽ kiếm được một khoản tiền lớn. Ngày hôm sau, Đồ Tể Họ Hổ tìm đến tận nhà chú Đức Trụ. Vừa bước vào sân, hắn đã nhìn về phía trùng bò rồi cười nói, Chú Đức Trụ, con bò này trước kia là ta bán cho người. Nói thật, lâu ngày không gặp, ta cũng thấy nhớ nó. Ta sẵn lòng trả người gấp ba lần số tiền ngày trước. Người bán lại cho ta, thế nào? Chú Đức Trụ nghe xong chỉ lắc đầu. Không bán. Đồ Tể Họ Hổ hơi sữ người. Gấp ba lần cũng không bán. Không bán. Chú Đức Trụ nhìn con bò già trong trường, rồi bình thản nói, Nó đã cứu mạng mẹ tôi, lại giúp gia đình tôi thoát khỏi cảnh nghèo khó. Đối với tôi, nó không phải một con bò có thể đem ra tính bằng tiền. Ông có cho tôi cả núi vàng, núi bạc, tôi cũng không bán. Nụ cười trên mặt đồ Tể Họ Hổ lập tức biến mất. Hắn nhìn Chú Đức Trụ bằng ánh mắt lạnh lẽo. Ngươi đừng tưởng ta nói chuyện tử tế, thì thật sự là ta không có cách. Ngươi không bán, tối nay ta sẽ tự đến lấy. Nếu không dắt nó đi được, ta sẽ phóng một mồi lửa thiêu luôn trồng bỏ. Ta không có được, thì ngươi cũng đừng mong giữ được. Tôn lại tự đứng bên cạnh nghe vậy, cũng lập tức phụ hỏa. Đúng, chỉ là một con bò thôi mà, có gì mà phải giữ khư khư như vậy. Tôn A Bà nghe đến đó liền nổi giận. Bà chống cây gậy, bước ra trước sân, chỉ thẳng vào hai người. Đồ thăm lam, ngày trước chính các ngươi đem nó bán đi. Bây giờ thấy người khác nhờ nó mà sống tốt hơn, thì lại muốn quay về cướp lấy. Các ngươi còn biết xấu hổ hay không? Tôn lại từ bị mắng đến đỏ mặt. Đồ Tể Họ Hổ cũng chẳng muốn dây dưa, chỉ hư lạnh một tiếng rồi bỏ đi. Nhưng trước khi rời khỏi cổng, hắn còn quay đầu nhìn con bò già một cái. Ánh mắt ấy khiến Chú Đức Trụ trong lòng thấp thỏm. Đêm hôm đó, anh không dám ngủ quá sâu. Thế nhưng, vì cả ngày làm lụm mệt mỏi, đến nửa đêm Chú Đức Trụ vẫn thiếp đi. Trong giấc ngủ, anh bỗng nghe thấy một giọng nói quen thuộc. Đức Trụ, anh mở mắt ra. Trước mặt vẫn là bóng tối mở mịt, giọng nói ấy lại vang lên. Chú Đức Trụ giật mình ngồi bật dậy. Là ngươi sao? Giọng con bò già từ ngoài chuồng vọng vào. Đúng. Đồ tể họ hồ và tôn lại tử sẽ đến đây vào khoảng canh ba để lén dắt ta đi. Ngươi phải ngăn chúng lại. Chú Đức Trụ lập tức tỉnh hẳn. Anh không dám chậm trễ, vội khoác áo bước ra ngoài. Sau khi suy nghĩ một lát, anh tìm người trong nhà môn đến giúp, rồi cùng họ âm thầm bố trí người nấp quanh chuồng bò. Đêm càng lúc càng sâu. Gió lạnh thổi qua sân. Mọi thứ im lặng đến mức có thể nghe rõ tiếng lá cây xào xạc. Đúng lúc canh ba, hai bóng người lén lút xuất hiện ngoài cổng. Đồ tể họ hồ đi trước, tôn lại tử theo sau. Hai người nhìn quanh một lượt, thấy trong nhà tối ôm mới gión rén bước vào. Tôn lại tử khẽ nói. Chú hồ, nhanh lên, dắt nó đi rồi, chúng ta tính tiếp. Đồ tể họ hồ gật đầu, nhẹ chân nhẹ tay tiến về phía chuồng bò. Nhưng vừa bước vào trong, hắn còn chưa kịp tháo dây buộc thì một tiếng quát vang lên. Đứng yên. Đèn đuốc lập tức sáng lên. Mấy người nhà sai từ bốn phía đồng loạt xuất hiện. Đồ tể họ hồ và tôn lại tử mặt cắt không còn giọt máu. Hai người chưa kịp bỏ chạy đã bị bắt giữ. Ngày hôm sau, chuyện hai người định lén trộm bò bị đưa ra trước quan. Quan sai đập mạnh tay xuống bàn, nghiêm rộng. Được lắm, các người đem hôm lèn vào nhà người khác định trộm bò. Tuy chưa dắt được con bò đi, nhưng đã có ý đồ xấu rõ ràng. Hai người, mỗi người chịu phạt hai mươi dòi đồng thời bồi thường hai quan tiền cho nhà họ trù. Có nhận phạt không? Đồ tể họ hồ đau đến mức nghiến răng, mặt mày nhăn nhó. Nhận. Ta nhận phạt. Sau này ta không dám nữa. Tôn lại tử, cũng vội vàng quỳ xuống, liên tục dập đầu. Ta nhận phạt. Sau này nhất định không dám làm chuyện như vậy nữa. Tôn A-bà đứng bên ngoài nghe vậy, tức giận mắng. Tham lam không biết đủ, cuối cùng tự rước lấy khổ vào thân. Quả nhiên, Tôn lại tử sau khi bị đánh, đã nằm bẹp trên chiếc chiếu dơm ở nhà, đau đến mức thỉnh thoảng lại rít lên. Trong lòng cậu ta vừa xấu hổ, vừa sợ hái. Mấy ngày liền, cậu ta chẳng dám bước chân ra khỏi cửa. Sáng hôm sau, chú Đức Trụ lại mang theo thuốc đến nhà Tôn lại tử. Vừa nhìn thấy anh, Tôn lại tử lập tức co người lại. Cậu ta cứ tưởng, chú Đức Trụ đến đòi hai quan tiền bồi thưởng. Nhưng chú Đức Trụ chẳng hề nhắc đến chuyện ấy. Anh đặt thuốc xuống bên cạnh giường, rồi lấy hai quan tiền, đặt lên bàn. Cầm lấy mà dưỡng thương. Tôn lại tử ngần người. Chú Đức Trụ nói tiếp, đời người ai cũng có lúc hồ đổ. Điều quan trọng là sau khi làm sai, biết quay đầu là được. Tôn lại tử nhìn số tiền trên bàn, rồi lại nhìn chú Đức Trụ. Sống mũi cậu ta bỗng cay lên. Một lúc lâu sau, cậu ta mới nghẹn ngào nói. Anh Đức Trụ, em có lỗi với anh, cũng có lỗi với cô. Chú Đức Trụ khoát tay. Thôi, chuyện đã qua thì đừng nhắc nữa. Đến mùa xuân sang năm, tôi dạy cậu trồng khoai môn. Chỉ cần chịu khó bỏ công sức, chịu khó làm ăn, cuộc sống nào có chuyện không thể khá lên. Tôn lại tử cuối đầu, nước mắt rơi xuống. Ngoài sân, Tô Na bà đứng lặng nhìn hai người. Miệng bà vẫn còn trách đứa cháu bất nghĩa, nhưng trong lòng, dù sao vẫn là máu mù ruột giả. Thấy nó biết hối lỗi, bà cũng không nỡ trách thêm. Từ ngày ấy, Tôn lại tử quả nhiên giống như biến thành một con người khác. Cậu ta theo chú Đức Trụ, học cách làm ruộng, ngày ngày chăm chỉ làm ăn, không còn nghĩ đến chuyện chiếm lợi của người khác nữa. Cậu hiểu rằng, có những thứ tưởng như chỉ cần dùng một chút mưu mẹo là có thể giành được, nhưng cuối cùng lại phải trả giá đắt hơn rất nhiều. Thời gian cứ thế trôi qua. Chẳng mấy chốc, mùa thu năm thứ hai đã đến. Một buổi chiều, khi ánh nắng cuối ngày trải xuống sân, con bò già bỗng gọi chú Đức Trụ đến bên cạnh. Giọng nói bình thản, nhưng trong đó có một sự nhẹ nhàng khiến chú Đức Trụ bất giác thấy lòng mình trùng xuống. Đức Trụ, thời gian của ta đã đến, ta phải đi rồi. Chú Đức Trụ xững người. Anh nhìn con bò già, trong lòng bỗng dâng lên một nỗi buồn khó nói thành lời. Con bò già chậm dãi nói, sau khi ta đi, ngươi hãy đến chỗ ta từng nằm ngủ, đào xuống dưới đó ba thước. Ta có để lại một thứ cho ngươi. Nhưng nhớ kỹ, đừng để ngươi khác biết, ngươi là người có lòng thiện. Những gì ngươi có được hôm nay đều là phúc báo từ lòng tốt ấy. Sau này làm bất cứ việc gì cũng phải biết tích đức. Con đường phía trước của ngươi vẫn còn dài, những ngày tháng tốt đẹp cũng vẫn còn ở phía trước. Chú Đức Trụ nghe từng lời, mắt dần đỏ lên. Anh muốn nói gì đó, nhưng cổ họng nghẹn lại. Con bò già không nói thêm nữa. Nó chậm dãi nằm xuống đống cỏ khô quen thuộc. Ánh mắt hiền tư nhìn chú Đức Trụ lần cuối. Rồi nó khép mắt lại. Trong sân chỉ còn tiếng gió thổi nhẹ nhẹ qua những cọng cỏ. Nó đã ra đi rất bình yên. Sáng hôm sau, chú Đức Trụ nhớ lại lời dặn của con bò già, liền cầm cuốc đi đến nơi nó từng nằm ngủ. Anh đào từng nhát, từng nhát xuống đất. Khi hố đã sâu chừng ba thước, chiếc cuốc bỗng vang lên một tiếng canh. Chú Đức Trụ khựng lại, cúi xuống gạt lớp đất phủ bên trên. Một chiếc chùm gỗ cũ dần hiện ra. Anh cẩn thận kéo chiếc chùm lên, mở nắp. Bên trong không có vàng bạc, cũng chẳng có trâu báo, mà là những hạt giống lúa mì vàng óng đầy ép cả chùm. Dưới đáy chùm còn có một tấm thẻ gỗ cũ. Chú Đức Trụ phùi sạch đất, nhìn thấy trên đó khắc bốn chữ. Đức dày truyền nhà. Anh cầm tấm thẻ trong tay, im lặng thật lâu. Đến lúc ấy, chú Đức Trụ mới hiểu món quà cuối cùng mà con bò già để lại cho mình không phải là vàng bạc, mà là những hạt giống có thể gieo xuống ruộng đất, đem lại mùa màng và cuộc sống no đủ cho nhiều người. Chú Đức Trụ giữ lại vừa đủ số hạt giống cho gia đình mình, số còn lại đem chia cho những người nghèo trong làng. Anh nói, nhà tôi dùng được bao nhiêu thì giữ lại bấy nhiêu, số còn lại bà con cứ mang về gieo trọng. Hạt giống tốt thì nên để nhiều người cùng được hưởng. Đến mùa thu năm sau, những gia đình nhận được hạt giống đều có một vụ mùa bội thu. Bông lúa nặng trĩu, cong cả thân. Số lương thực thu hoạch được nhiều hơn những năm trước, rất nhiều. Nhờ vậy, cuộc sống của chú Đức Trụ cũng ngày một khấm khá. Vài năm sau, anh xây được ba giang nhà ngói, rồi cưới một người vợ hiền lành, chăm chỉ. Mẹ anh cũng hoàn toàn khỏe mạnh, không còn phải quanh năm, nằm trên giường đất. Mỗi ngày, bà đều vui vẻ giúp con trai và con dâu quán xuyến việc nhà. Nhìn mẹ sống những ngày tháng bình yên, chú Đức Trụ càng nhớ đến con bò già. Anh lại nghĩ đến tôn a bà. Bà tuổi đã cao, không con, không cái. Nếu cứ sống một mình, thì những năm tháng cuối đời chẳng khỏi cô quạnh. Chú Đức Trụ liên bàn với mẹ. Mẹ, hay là chúng ta đón a bà về ở cùng? Mẹ anh nghe xong liền gật đầu. Được, con bò già đã có ơn với nhà mình. A bà là người từng nuôi nó 9 năm, cũng là người có ơn với nó. Chăm sóc bà là điều chúng ta nên làm. Thế là từ đó, hai gia đình dân trở thành một nhà. Vợ chồng chú Đức Trụ hết lòng chăm sóc hai người mẹ già. Tôn a bà cũng có được những năm tháng tuổi già yên ổn, không còn phải một mình sớm hôm. Còn đô tề họ hồ, sau lần bị quan sai đánh phạt, phải đi khập phiễng suốt nửa tháng. Từ đó, hắn không còn dám tùy tiện làm chuyện xấu nữa. Tôn Lại Tử cũng thật sự thay đổi. Cậu ta theo chú Đức Trụ chăm chỉ học cách làm ruộng, ngày ngày chịu khó làm ăn. Sau này, Tôn Lại Tử cũng cưới vợ, lập gia đình, sống bằng chính sức lao động của mình. Người trong làng nhắc lại chuyện năm xưa, ai cũng cảm khái. Con bò già ấy để lại đâu chỉ là một chùm hạt giống. Hạt giống có thể gieo xuống ruộng đất, sinh ra lúa vàng. Nhưng thứ quý giá hơn mà nó để lại chính là hạt giống của lòng thiện. Người xưa có câu, Đức dây truyền nhà. Một gia đình muốn đi lâu dài, thứ giữ họ đứng vững, chưa chắc là tiền bạc, cũng chẳng phải ruộng đất rộng bao nhiêu, mà là nề nếp được truyền từ người trước sang người sau. Chú Đức Trụ được một con bò già cứu khỏi cảnh khốn khó, nhưng điều anh giữ lại sau cùng không phải là những hạt giống trong chiếc chùm, mà là cách sống mà nó đã để lại cho anh. Anh không để sự đủ đầy khiến mình quên những ngày nghèo khó, không để những gì mình có được trở thành lý do coi thường người khác. Người từng có ơn với anh được anh ghi nhớ, người từng lầm lỗi cũng được anh cho một cơ hội sửa xài. Cứ như vậy, một điều tốt đẹp được truyền từ người này sang người khác, từ một gia đình lan sang cả những người xung quanh. Có những thứ càng giữ khư khư cho riêng mình thì càng nhanh mất đi. Nhưng một nếp sống tử tế, nếu được truyền lại đúng cách, lại có thể tồn tại rất lâu, ngay cả khi người khởi đầu đã không còn. Có lẽ, đó mới là ý nghĩa sâu xa của bốn chữ Đức dày truyền nhà. Tiền bạc rồi sẽ có lúc vơi cản, nhà cửa rồi cũng có ngày đổi thay. Như một gia đình biết giữ nghĩa, biết trọng ơn, biết sống ngay thẳng, thì dù trải qua bao nhiêu năm tháng, cái góc ấy vẫn còn. Câu chuyện hôm nay xin được khép lại tại đây. Cảm ơn quý vị đã dành thời gian lắng nghe. Hẹn gặp lại quý vị trong những câu chuyện tiếp theo. Hẹn gặp lại quý vị trong những câu chuyện tiếp theo.