Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại, tôi là MC Quang Thiên, rất vui được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay. Từ hàng nghìn năm trước, con người đã luôn tin rằng tôn giáo là con đường dẫn đến chân lý. Nhưng nếu sự thật hoàn toàn ngược lại thì sao? Nếu những ngôi đền cổ, những lời sấm truyền, những bộ kinh thiêng và các giáo luật bất khả xâm phạm không chỉ giúp con người tìm đến thần linh, mà còn từng trở thành công cụ mạnh nhất để kiểm soát tư tưởng, quyền lực và cả số phận của hàng triệu người thì sao? Bởi trong lịch sử, câu hỏi nguy hiểm nhất chưa bao giờ là: Thần linh có thật hay không? Mà là: Ai được quyền nói thay thần linh? Từ các tư tế cổ đại, những người nhân danh thần để phán truyền vận mệnh; đến các giáo sĩ trung cổ, những người quyết định điều gì là chính thống, điều gì là dị giáo; rồi đến những tòa án từng thiêu sống con người chỉ vì họ dám nghi ngờ một chân lý được tuyên bố là tuyệt đối… Lịch sử tôn giáo không chỉ có ánh sáng của đức tin. Nó còn có bóng tối của quyền lực. Và có lẽ, điều đáng sợ nhất không phải là con người không biết sự thật. Mà là khi con người tin rằng mình đã nắm chắc sự thật trong tay — đến mức không còn cho phép bất kỳ ai được đặt câu hỏi. Trong video hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhìn lại hành trình hàng nghìn năm nhân loại truy cầu chân lý: từ thần quyền cổ đại, kinh điển thiêng liêng, Giáo hội trung cổ, các cuộc săn phù thủy, cho đến thời đại mạng xã hội hôm nay. Để hiểu vì sao đôi khi, thứ nguy hiểm nhất không phải là sự ngu dốt…Mà là niềm tin tuyệt đối rằng mình không thể sai…
Cảm ơn mọi người! Chúc mọi người có những giây phút vui vẻ. Mời các bạn theo dõi video trên kênh Thế Giới Cổ Đại. ✔️ Thế Giới Cổ Đại sẽ đồng hành cùng các bạn trong hành trình giải mã những sự kiện kỳ bí xuyên suốt dòng lịch sử của loài người... ✔️ Chúc các bạn có những phút giây thư giãn và bổ ích! #thếgiớicổđại#bíẩn#tôngiáo#phậtgiáo#thiênchúagiáo#hồigiáo
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video phân tích lịch sử tôn giáo dưới góc nhìn quyền lực, chỉ ra cách \"chân lý\" bị thao túng thông qua các tầng lớp trung gian, từ tư tế cổ đại đến các hệ thống diễn giải kinh điển. Tác giả đối lập niềm tin giáo điều bất biến với tư duy khoa học dựa trên bằng chứng, đồng thời cảnh báo về sự tương đồng giữa các cuộc săn phù thủy xưa kia và văn hóa công kích trên mạng xã hội ngày nay.
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại, tôi là MC Quang Thiên, rất vui được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay.
Từ hàng nghìn năm trước, con người đã luôn tin rằng tôn giáo là con đường dẫn đến chân lý.
Nhưng nếu sự thật hoàn toàn ngược lại thì sao?
Nếu những ngôi đền cổ, những lời sấm truyền, những bộ kinh thiêng và các giáo luật bất khả xâm phạm
không chỉ giúp con người tìm đến thần linh, mà còn từng trở thành công cụ mạnh nhất để kiểm soát tư tưởng, quyền lực và cả số phận của hàng triệu người thì sao?
Bởi trong lịch sử, câu hỏi nguy hiểm nhất chưa bao giờ là thần linh có thật hay không, mà là ai được quyền nói thay thần linh?
Từ các tư tế cổ đại, những người nhân danh thần để phán truyền vận mệnh
Đến các giáo sĩ trung cổ, những người quyết định điều gì là trình thống, điều gì là dị giáo
Rồi đến những tòa án từng theo sống con người chỉ vì họ dám nghi ngờ một chân lý được tuyên bố là tuyệt đối
Lịch sử tôn giáo không chỉ có ánh sáng của được tin, nó còn có băng tối của quyền lực
Và có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là con người không biết sự thật
Mà là khi con người tin rằng mình đã nắm chắc sự thật trong tay
Đến mức không còn cho phép bất kỳ ai được đặt câu hỏi
Trong video hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhìn lại hành trình hàng nghìn năm nhân loại truy cầu chân lý
Từ thân quyền cổ đại, kinh điển thiêng liêng, giáo hội trung cổ, các cuộc săn phù thủy
Cho đến thời đại mạng xã hội hôm nay
Để hiểu vì sao đôi khi thứ nguy hiểm nhất không phải là sự ngu rốt
Mà là niềm tin tuyệt đối rằng mình không thể sai
Ở thời cổ đại, nếu bạn muốn quản lý cho tốt một ngôi làng hơn nghìn người
Nhất định phải có quy tắc
Tài sản chia thế nào, đánh nhau phạt ra sao, kết hôn xử lý thế nào
Tất cả đều phải có luật lệ
Nhưng nếu bạn vô duyên vô cớ đứng lên một tảng đá
Tự đặt ra quy tắc rồi bắt mọi người nghe theo
Hàng xóm chắc chắn sẽ chừng mắt nhìn bạn mà hỏi
Dựa vào đâu mà tôi phải nghe anh
Anh cũng đâu phải hoàn hảo
Con người luôn phạm sai lầm
Vì vậy, quy tắc do con người đặt ra đương nhiên cũng có thể sai
Nếu không ai đủ tư cách làm chủ, chắc chắn xã hội sẽ loạn
Vì vậy, trong lịch sử, ở khắp nơi trên thế giới
Loài người đều phát hiện ra một điều
Họ cần một quyền uy vĩnh viễn không bao giờ sai
Đó chính là thần linh
Có thể là Giớt, Apollo, Brahman, Jehovah hoặc Allah
Tùy bạn tin vào tín ngưỡng nào
Thông thường, các vị thần đều có phần trong việc sáng tạo thế giới
Vậy chúng ta cứ thống nhất gọi nhóm này là những nhà sáng lập của công ty trật lý
Coi thượng đế như một vị CEO đầy toàn năng, toàn vốn, không bao giờ mặc lỗi
Những quy tắc do ngài đặt ra là cẩm năng sống hoàn hảo nhất
Thân bảo xuống ruộng trong trọt
Chúng ta lập tức cầm cuốc lên, không cần nói nhiều
Đội hình thì đúng là giữ được
Nhưng xét về vận hành, hệ thống này có một tử huyệt
Bởi vị CEO này thường xuyên làm việc từ xa
Ông chủ lớn sẽ không vô duyên vô cớ xuống tận nhà máy
Tự tay đặt KPI cho đám nhân viên tuyến dưới
Mọi việc đều phải thông qua quản lý trung gian để truyền lời
Trong nhiều tôn giáo, nhóm người này được gọi là tiên tri, pháp sư hoặc đại tử tế
Đại diện của Do Thái giáo có Mù Xét
Hồi giáo thì có Muhammad
Phật giáo Tây Tạng thì có nhóm Đồng Cốt, Linh Mồi
Thông điệp từ phía thân linh chuyển xuống
Sẽ do họ đối thoại với thần, rồi nói lại cho bạn nghe
Ở Hy Lạp cổ đại có một ví dụ nổi tiếng nhất cho vị trí này
Đó chính là nữ tư tế Pythia ở đền Delphi
Pythia là nữ tư tế cấp cao nhất của Hy Lạp cổ đại
Bạn có thể hiểu, bà ấy là người có đường dây điện thoại trực tiếp với thần Ápolo
Công việc của bà là ngồi trên một cái hang
Hít một loại khí bí ẩn nào đó
Rồi bắt đầu nói ra những lời thần ngữ luộn xôn, khó hiểu
Mỗi năm, cơ hội để người ta đến hỏi thần chỉ mở tối đa 9 lần
Lần nào cũng xếp hàng dài như dòng cắn
Khoảng 5-510 trước công nguyên
Tại Athen có một gia tộc bị liều đẩy
Tên là Agmaneonides
Rất muốn gặp vị nữ tư tế này
Bởi gia tộc này muốn lật đổ bão chúa Hippias của Athen
Và giành lại thành phố
Vấn đề là gia tộc Agmaneonides không có quân đội
Nhưng may mắn thay, họ có tiền
Vì vậy, họ quyết định đi cửa sau
Họ bỏ ra một khoảng tiền lớn
Bao thầu toàn bộ dự án tái thiết đến Ápolo
Dùng đá cầm thách thay cho đá vôi ban đầu
Làm cho ngôi đền trở nên vàng son lộn lẫy
Vượt xa tiêu chuẩn hợp đồng
Nữ tư tế nhận tiền
Tự nhiên cũng phải làm việc
Mỗi lần những chiến binh Sparta
Đến đền câu thân hỏi quẻ
Nữ tư tế đều lập lại cùng một câu
Giải phóng Athen
Người Sparta rõ ràng chỉ đang hỏi những chuyện chẳng liên quan gì
Như khi nào nên thu hoạch mùa màng
Ở đầu làng có người trộm gà thì xử lý ra sao
Pythia vẫn lập lại đúng một câu
Đó là giải phóng Athen
Người Sparta vốn chẳng có động cơ gì để can thiệp vào Athen
Quan hệ với Athen cũng không tệ
Nhưng cuối cùng
Mệnh lệnh của thân lớn hơn trời
Họ xuất binh đánh Athen
Lất đổ bạo chúa
Gia tộc Armeonide cuối cùng cũng giành lại được Athen
Đồng thời thiết lập một chế độ chính trị mới
Lịch sử gọi đây là một trong những bước ngoặt dẫn đến dân chủ Athen
Từ đó dòng cháy lịch sử bị thay đổi
Cũng từ ngày đó
Loài người học được một bài học rất quan trọng
Hóa ra ý chơi cũng có thể mua được
Tư tế cũng là con người
Họ có lập trường chính trị
Có tài khoản ngân hàng
Có xung đột lợi ích
Họ có thể tự ý sửa đổi thánh trì của ông chủ lớn để trục lợi
Vậy là nhân loại phát hiện một vấn đề
Cách giải quyết rất trực tiếp
Đó là loại bỏ sự can thiệp của con người
Sau khi xa thải những người trung gian như tư tế tiên tri này
Đồng thuận mới của loài người là
Muốn tôi phục trừ khi CEO tức Thượng Đế
Viết giấy trắng bực đen khắc chân lý lên đá
Chép lên da dê
Khi đó con người không thể tùy tiện sửa đổi nữa
Vậy thì tôi phục
Và thế là
Kinh điện tôn giáo ra đời
Một cuốn sổ tay nhân viên hoàn hảo
Vĩnh viễn đúng
Không hề lây chuyển
Kinh thánh quả thật là một trong những công nghệ thông tin bá đạo nhất
Trong lịch sử nhân loại
Mệnh lệnh của CEO được chuyển từ giọng nói sang măn bàn
Lại còn có thể copy and paste
Chuyển từ 1 người đến 10 người
Từ 10 người đến 100 người
Nếu nhân viên cấp thấp có thắc mắc
Không cần hỏi tầng quản lý trung gian nữa
Có gì thì tự mở sách ra xem
Ở phương diện này
Do thai giáo là hình mẫu hoàn hảo nhất
Từng chữ trong kinh thánh hợp real
Đều được sao chép cẩn trọng
Sợ sót một dấu câu
Cũng có thể đắc tội với trời cao
Nhìn qua
Nó dường như đã hoàn hảo tránh được sự ô nhiễm của con người
Nhưng sự thật có phải như vậy không?
Nếu nhìn từ góc độ khảo của học
Hệ thống này ngay từ đầu đã có lỗi
Vào giữa thế kỷ 20
Một nhóm học giả đã khai quật
Tại khu vực Biển Chết ở Israel
Và tìm thấy bàn thảo kinh thánh hợp real
Cổ nhất hiện nay
Đó là Cuộn Biển Chết
Trong số các cuộn cổ này
Có những chương kinh thánh quen thuộc
Như Sáng Thế Ký
Nhưng đồng thời người ta cũng phát hiện
Hơn 20 bản ngoại chuyện khác
Gọi là sách Enoch
Thứ mà ngày nay bạn mở các kinh thánh trinh thống
Sẽ không tìm thấy
Trong sách Enoch
Có rất nhiều nội dung trí tiết
Về thiên thần, ác quỷ, trùng tộc người khổng lồ
Và cả những nhân vật mới
Vậy vì sao ngày nay
Sách Enoch gần như bị đẩy ra
Bên lề lịch sử
Ai là người quyết định loại bỏ nó?
Câu trả lời còn tùy vào góc nhìn
Nếu hỏi một nhà thần học
Họ có thể cho rằng
Kinh thánh vốn đã được sinh thành
Theo ý muốn thiên liêng
Những sách không được đưa vào
Như sách Enoch
Đơn giản là không thuộc về phần kinh điển trinh thống
Nhưng nếu hỏi một nhà sử học
Câu trả lời sẽ hoàn toàn khác
Họ sẽ nói rằng
Kinh thánh Herbrew
Không xuất hiện ngay từ đầu như một cuốn sách hoàn trình
Nó được hình thành
Qua nhiều giai đoạn
Qua sự lựa chọn, tranh luận
Và quyết định của các giáo sĩ giò thái
Tức các rugby
Những người vừa là giáo sĩ vừa là học giả
Các bạn thấy đấy
Ban đầu chúng ta đã nghĩ đủ mọi cách
Để tránh sai lầm do con người gây ra
Ai ngờ nhóm phụ trách
Lắp ráp cuốn sách ấy
Tất cả đều là những con người
Có trinh kiến, có lập trường, có chính trị
Vài trăm năm trôi qua
Người đời sau căn bản
Đã quên mất nhóm người ban đầu
Đã tranh cãi, giang co, mặc cả với nhau như thế nào
Người chết thì không thể đối chứng
Thế là hậu thế
Mặc nhiên xem cuốn sách ấy
Như một bản sao 100% từ thần linh
Từng chữ đều thiêng liêng
Bất khả xâm phạm
Nhưng cuốn sổ tay nhân viên này
Thật ra còn có một viết thường trí mạng khác
Nó là read only
Tức là chỉ được đọc
Không được sửa chữa
Lấy một ví dụ
Gió thái giáo có quy định không được cạo phân rìa râu
Ở thời cổ đại
Quy định này thật ra là rất hợp lý
Bởi các tư tế ngoại giáo
Ở làng bên cạnh thường cạo râu
Để thờ thân
Người gió thái để râu
Là để phân biệt bản thân với họ
Chứ đó không phải là một quy luật thần thánh
Cấp vũ trụ gì cả
Nhưng mấy nghìn năm sau
Người ta nhìn chiếc máy cạo râu điện
Mà bắt đầu đau đầu
Buổi sáng cạo râu một chút
Không ngờ lại biến thành một cuộc đại tranh luận thần hỏng
Lại lấy thêm một ví dụ khác
Là gió thái giáo quy định
Ngày Sá bát không được làm việc
Ý định ban đầu rất tốt
Là bảo đảm người lao động có ngày nghỉ ngơi
Nhưng cuốn sách ấy lại không nói rõ
Về mặt kỹ thuật
Thế nào mới gọi là làm việc
Thế là các học giả phải vắt óc suy đoán
Xé một tờ giấy có tính là làm việc không
Các cuộn kinh cổ đại
Vốn được viết cho những người chăn cầu đọc
Làm sao họ có thể đoán trước
Thế giới tương lai sẽ biến thành như thế nào
Kết quả là chuyện này không hề đùa
Người gió thái trinh thống hiện đại
Phải xé sẵn một trồng khăn giấy
Trước khi ngày Sá bát bắt đầu
Để đến khi cần
Sau này có điệt
Các rabbi lại nói
Bấm nút thang máy chẳng khác nào nhóm lửa
Như vậy là phạm luật
Vẫn tính là làm việc
Vậy nếu bạn sống ở tầng 20 thì sao
Cả ngày bị nhốt trong nhà sao
Họ rất thông minh
Nên đã phát minh ra một thứ
Gọi là thang máy Sá bát
Thang máy sẽ tự động dừng ở từng tầng
Hoàn toàn không cần bấm nút
Bạn chỉ cần bước vào và đứng đó
Hoàn hảo né được quy định
Đến tận 2000 năm sau
Rất nhiều người vẫn đang cố gắng
Gò ép những câu vàng ngọc thời cổ đại
Vào đời sống hiện đại
Quý tắc thì không thay đổi
Nhưng thế giới đã thay đổi
Cuốn thiên thư ấy
Từ một cậm nang sinh hoạt
Dần dần biến thành thứ càn trở cả trái đất quay
Xem ra
Chúng ta cần phải tìm người ra tay
Khiến hệ thống này vận hành được trở lại
Nếu bạn sổ tay nhân viên kia
Chứ cũng không được sửa
Vậy biết đâu
Vấn đề nằm ở phần ý nghĩa chữ nghĩa thì sao
Trong giọt thái giáo
Nhiệm vụ này được giao cho Kakrapi
Thế là một vị trí
Hoàn toàn mới ra đời
Người diễn giải
Con người đã quay trở lại
Kakrapi góp góp những cuộc tranh luận
Cãi vã, đấu khẩu suốt mấy trăm năm
Biên tập thành một bộ hướng dẫn bổ sung
Gọi là Misda
Nó chuyên dạy con người
Nhưng không viết thì thôi
Viết ra rồi
Lại càng sinh thêm nhiều cuộc tranh luận mới
Hậu thế đem những cuộc đối thoại
Và tranh luận ấy
Tiếp tục đan dệt thành một siêu đại tác phẩm
Gọi là Tanbud
Cuốn sách này thì lợi hại thật sự
Bên trong toàn là các học giả
Cách nhau mấy trăm năm
Thậm chí hơn nghìn năm
Ngồi combat và phản biệt lẫn nhau
Mỗi câu trong tinh thánh
Đều biến thành đạn dược cho suy luận
Dùng quy tắc mới để giải thích quy tắc cũ
Rồi lại dùng quy tắc mới hơn
Để giải thích quy tắc cũ hơn
Cứ thế liên tục tung ra
Các bản update
Lấy ví dụ trong Torah
Có một câu rất nổi tiếng
Lấy mắt đền mắt
Nếu hiểu theo nghĩa đen thời cổ đại
Thì rất dễ hiểu
Anh làm mù mắt tôi, tôi sẽ làm mù mắt anh
Nhưng không biết sau đó
Có mấy trăm năm
Các rabbi bước ra tranh luật
Và nói công lý thật sự
Không thể dựa vào trả thù thân xác
Anh làm mù thêm một mắt
Cũng không thể bù đắp lại con mắt của nạn nhân
Vì vậy
Họ diễn giải lại luật này
Họ nói ý nghĩa thật sự
Của câu kinh ấy
Thực ra là bồi thường bằng tiền
Tức là phải bồi thường bằng tiền thuốc men
Và tổn thất tinh thần
Bạn thấy không
Họ không thể động vào chữ của CEO
Vậy thì họ
Động vào ý nghĩa của CEO
Tần nhiên
Sẽ có một số rabbi nói rằng
Chúng tôi chưa bao giờ bóp méo
Ý của thần vốn dĩ là như vậy
Nhưng sự thật
Bay ra trước mắt
Mỗi thời đại đều có một cách diễn giải riêng
Ai dám bảo rằng
Phiên bản được gọi là mới nhất hôm nay
Năm trăm năm sau
Sẽ không bị người khác luật đồ
Điểm mìa mai này
Thì tôi muốn đặc biệt nhấn mạnh
Vậy
Ban đầu vì sao người ta phải tạo ra một cuốn thiên thư
Chính là vì
Họ thừa nhận con người không đáng tin
Nên muốn sa thải tầng lớp
Quản lý trung gian
Nhưng đi một vòng lớn
Làm bao nhiêu chuyện
Cuối cùng chúng ta chỉ thay một nhóm quản lý trung gian
Bằng một nhóm quản lý trung gian khác
Bởi cuốn sổ tay nhân viên
Cũ kia
Hồi giáo cũng có một lỗi như vậy
Rõ ràng trong tay mọi người
Đã có Kinh Quang An
Nhưng cuối cùng
Các học giả vẫn phát hiện ra vô số cách diễn giải khác nhau
Bao gồm cả luật hồi giáo
Quy định con người
Phải cầu nguyện thế nào
Buôn bán ra sao
Sống cuộc đời như thế nào
Kỹ tô giáo thời kỳ đầu còn phức tạp hơn
Trên thị trường lúc ấy
Đồng thời có mấy chục phiên bản phúc âm khác nhau
Đang đối đầu với nhau
Các học giả thuộc những tôn giáo khác nhau
Ở những thời đại khác nhau
Điên cuồng thêm chú giải
Cuối cùng
Việc tin vào thần
Lại biến thành ngành học vô cùng sâu xa
Tuyên bác
Kết quả là ai cũng có cách hiểu riêng
Nhân loại không chỉ có một phe trinh thống duy nhất
Chúng ta đã hoàn toàn
Dây vào một cái bẫy diễn giải
Ngay tại khoảnh khắc ấy
Công ty chân lý buộc phải
Tái cấu trúc doanh nghiệp
Và cuộc cách mạng này là do
Các kỳ tô hiểu nghĩ già
Họ dần dần phát triển một cơ quan diễn giải
Của con người còn khổng lồ hơn
Một hệ thống quan liêu cực kỳ chặt chẽ
Cái đài lớn này
Chính là giáo triều là mã
Họ sở hữu quyền diễn giải
Cuối cùng đối với kinh thánh
Giáo triều là mã tập trung hóa
Tim ngưỡng ở mức độ rất cao
So với hai tôn giáo
Giáo độc thần lớn còn lại
Là hồi giáo và do thái giáo
Không tôn giáo nào có một trung tâm quyền lực mạnh
Như công giáo là mã
Các giám mục và bậc thầy thân học
Tổ chức nhiều đại hội siêu cấp
Tiến hành một cuộc đại thành lọc
Đối với các kinh điển
Và cách diễn giải lưu truyền trong dân gian
Tất cả do tầng lớp lãnh chúa
Của đài lớn trực tiếp vỗ bàn định đoạt
Họ khóa chặt danh sách chính thức
Của tầng nước
Tất cả những văn bản phi chính thức
Nghe không thuận tai
Đều bị liệt vào danh sách cấm
Từ khoảnh khắc ấy
Con người đã biến công ty chân lý
Thành một tập đoàn độc quyền xuyên quốc gia
Để duy trì tiêu chuẩn chính thức này
Giáo triều còn mở ra
Một bộ phận mới
Gọi là tòa án dị giáo
Chuyên phụ trách kiểm duyệt tư tưởng
Và truy bắt mà quỳ
Từ sau giáo triều là mã
Người ta không còn hỏi
Rốt cuộc cái gì mới là thật
Mà chuyển sang hỏi
Ai có quyền quyết định cái gì là thật
Hệ thống đài lớn này
Đã vận hành rất tốt
Trong một thời gian dài
Cho đến khi một công nghệ
Mang tính phá vỡ xuất hiện
Suốt mấy trăm năm
Kinh văn của giáo hội
Đều dựa vào sao chép thủ công
Ai đã đọc sách gì
Cuốn sách nào đến bị đốt
Giáo triều đều rất dễ theo dõi
Họ gần như độc quyền hoàn hảo
Đối với chân tướng
Nhưng đến thế kỷ 15
Khi máy in xuất hiện
Hệ thống này gần như sụp đổ chỉ sau một đêm
Chỉ trong 46 năm
Máy in đã in ra trọn vẹn
12 triệu cuốn sách
Nhiều hơn tổng số sách được chép tay
Trong suốt 1.000 năm trước đó
Thông tin chính thức thoát khỏi
Sự kiểm soát của đài lớn
Điều này khiến sách vở có thể được sao chép
Với số lượng lớn và chi phí tương đối thấp
Nền tảng công nghệ ấy
Đã mở đường cho những thay đổi trí tuệ
Chính trị và tôn giáo
Của các thế hệ sau
Nhưng nếu bạn nghĩ rằng
Chỉ cần pha vỡ đài lớn
Trần Lý sẽ tự động chiến thắng
Thì quá ngây thơ
Lịch sử thì lại cho thấy điều ngược lại
Tác phẩm của Copernicus
Cuốn sách nói rằng
Trái đất quay quanh mặt trời
Sau nhiều chục năm
Cũng chỉ bán được khoảng 400 bản
Vì sự thật thường khô khan
Khó hiểu
Không đem lại cảm xúc mạnh
Trong khi đó
Một cuốn sách khác lại bán cực chạy
Đó chính là búa đập phù thủy
Cuốn sách này giống như
Một thiết âm mưu của thế kỷ 15
Nó mô tả một mạng lưới phù thủy bí mật
Nói rằng họ thờ Sátang
Cưỡi chổi bay
Nguyên rùa mô mang
Và gây tai họa cho con người
Nói cách khác
Đó chính là Fake News
Vấn đề là máy in không biết phân biệt thật giả
Nó chỉ biết nhân bản thông tin
Nó có thể in ra sách khoa học
Nhưng cũng có thể in ra lời dối trá
Với số lượng khổng lồ
Và khi những lời dối trá ấy
Được lan truyền rộng rãi
Nhiều tà án ở châu Âu
Bắt đầu xem búa đập phù thủy
Như một tài liệu hướng dẫn săn phù thủy
Người dân cũng lợi dụng nó
Để tố cáo hàng xóm
Trả thù cá nhân
Một khi bị buộc tội là phù thủy
Gần như không còn đường sống
Đạn nhân bị tra tấn
Cho đến khi phải nhận tội ác
Không hề tồn tại
Kết quả là hàng chục nghìn người
Vô tội ở châu Âu
Đã bị tra tấn và sư tử
Bi kịch của gia đình Papenheimer
Ở Munich năm 1600
Là một ví dụ kinh hoàng
Cả gia đình bị buộc tội phù thủy
Ngay cả cậu bé Hansel
Tuổi còn rất nhỏ
Cũng bị dùng cực hình
Để lấy bằng chứng chống lại mẹ ruột
Sau đó
Cha, mẹ và các anh của cậu
Bị sư tử giả màn
Vài tháng sau
Chính Hansel cũng bị đưa giả phạm trưởng
Vì sao xã hội lại có thể
Điên rồ đến vậy
Bởi khi bọn hệ thống tin rằng mình tuyệt đối đúng
Nó không cần chứng cứ nữa
Nó chỉ cần một cuốn sách
Một giáo điều, một lời phán
Rồi biến tất cả thành bản án
Điều đáng sợ hơn
Là đài lớn không thể dừng lại
Vì nếu thừa nhận phù thủy là giả
Họ cũng phải thừa nhận rằng
Các hệ thống từng giết nhầm hàng chục nghìn người vô tội
Mà một hệ thống xây dựng quyền lực trên câu nói
Chúng ta không bao giờ sai
Thì không thể dễ dàng nhận lỗi
Đây chính là
Mâu thuẫn sâu nhất của lịch sử loại người
Còn người thường đặt chất tự
Thể diện và quyền lực
Của hệ thống lên trên sự thật
Khi đài lớn cũ không chịu nhận sai
Còn công nghệ mới
Lại cho phép bất kỳ ai
Cũng có thể in ra chân lý của riêng mình
Nhân loại rơi vào một ngõ cụt mới
Và sau thảm họa săn phù thủy
Còn người cuối cùng
Cũng bắt đầu tỉnh giả
Muốn tiến gần hơn đến chân lý
Chúng ta không thể tiếp tục
Dựa vào một quyền lực tự xưng
Là tuyệt đối đúng
Bước đầu tiên của chân lý
Không phải là tuyên bố tôi biết tất cả
Mà là dám thừa nhận
Có thể chúng ta chẳng biết gì cả
Một trong những động lực lớn nhất
Thúc đẩy cuộc thức tỉnh ấy
Là việc người châu Âu phát hiện ra tầng thế giới
Khi ấy
Giới chí thức vừa ngại tin
Đã gần như sụp đổ
Hóa ra trên trái đất
Có đến một nửa đất đai, loại vật
Và con người mặc kinh thánh cùng các bậc thầy cổ đại
Không hề nhắc đến dù chỉ một chữ
Nếu một cuốn sách hoàn hảo
Mà còn bỏ sót nửa quá địa cầu
Vậy thì đài lớn
Căn bản không phải toàn trì
Vì vậy, khởi điểm của cách mạng khoa học
Chính là lần đầu tiên
Con người nhìn vào gương
Và dũng cảm thừa nhận rằng
Hóa ra chúng ta chẳng biết gì cả
Tôn giáo truyền thống
Thường bắt đầu từ một giả định
Chân lý hoàn hảo đã được thượng đế bàn xuống
Con người chỉ cần tin
Gìn giữ và làm theo
Nhưng khoa học
Thì bắt đầu ngược lại
Khoa học không nói
Tôi đã có chân lý
Khoa học nói, có thể những gì tôi đang biết đều sai
Vì vậy
Khoa học không có thiên thư bất kiến
Khoa học chỉ có giáo trình
Mà giáo trình
Thì luôn có thể được sửa, được bổ sung
Được thay đổi khi có bằng chứng mới
Harari
Lấy một ví dụ rất dễ hiểu như sau
Trong tầm lý học hiện đại
Có cuốn DSM
Dùng để phân loại các dối loạn tâm thần
Nhưng trên biển sách ghi rõ
Phiên bản thứ 5
Điều đó có nghĩa là gì?
Nghĩa là chính giới khoa học đang thừa nhận
Cuốn sách này chưa chắc đã hoàn hảo
Nó chỉ đúng trong phạm vi hiểu biết hiện tại
Sau này
Nếu có dữ liệu mới
Chúng tôi sẽ tiếp tục sửa
Bạn sẽ không thấy
Một cuốn kinh thánh 2.0 kèm dòng chủ thích
Bản chất có lỗi
Này đã cập nhật
Bởi những hệ thống tự nhận mình tuyệt đối đúng
Thường rất khó thừa nhận sai lầm
Nhưng chỉ nói
Tôi có thể sai thôi chưa đủ
Khoa học cần một cơ chế để sửa sai
Đến thế kỷ 17
Châu Âu bắt đầu xây dựng cơ chế đó
Nước Anh thành lập Hội Hoàng gia
Với tinh thần rất rõ ràng
Đừng tin
Chỉ vì một người có quyền lực nói như vậy
Nước Pháp cũng thành lập
Viện Hàn lâm Khoa học
Các tổ chức này không nói
Ý kiến này hợp giáo điều không
Cũng không hỏi
Bài này được nhiều người thích hay không
Họ chỉ hỏi
Bằng chứng ở đâu, dữ liệu ở đâu
Người khác có kiểm tra lại được không
Nếu có bằng chứng
Nếu kết quả có thể lập lại
Thì mới được tạm xem là đúng
Một ví dụ rất hay
Là nhà khoa học Dan Sherman
Năm 1982
Ông phát hiện ra
Một loại cấu trúc tinh thế mới
Gọi là Quasi-crypto
Vấn đề là theo sách giáo khoa
Thời đó
Loại tinh thế này không hề tồn tại
Cóp trên bảo ông đọc lại sách
Một số nhà khoa học lớn
Còn chê diệu ông
Ông thậm chí bị điều khỏi phòng thí nghiệm
Nhưng Strickman không lùi bước
Ông nói một câu rất đáng nhớ
Thứ tôi nhìn thấy
Không nằm trong sách
Nó nằm trong ký hiện vi
Đó chính là tinh thần của khoa học
Nếu bằng chứng ngoài đời
Màu thuẫn với sách giáo khoa
Thì không phải bắt hiện thực quỳ xuống
Trước sách giáo khoa
Mà là phải sửa lại sách giáo khoa
Sau đó nhiều nhà khoa học khác kiểm tra
Và cũng nhìn thấy cấu trúc tương tự
Cuối cùng
Định nghĩa chính thức về tinh thế được sửa lại
Dan Strickman về sau nhận giải Nobel
Điều này cho thấy
Điểm khác biệt rất lớn
Trong một hệ thống quan liệu cũ
Muốn thăng tiến
Bạn phải bảo vệ giáo điều
Phải làm cho cấp trên hài lòng
Phải chứng minh rằng
Đài lớn luôn đúng
Nhưng trong khoa học
Bạn có thể được vinh danh
Vì dám chỉ ra những điều mà cả thế giới từng tin là đúng
Thật ra có thể sai
Bạn nhận Nobel
Vì dám vượt qua sách giáo khoa bằng bằng chứng
Nói cách khác
Khoa học không hứa sẽ cho con người một chân lý tuyệt đối ngay lập tức
Nó chỉ cho chúng ta
Một thứ khiêm tốn hơn
Nhưng quý giá hơn
Đó là khả năng
Phát hiện sai lầm và sửa sai
Giờ thì chúng ta kéo câu chuyện
Trở lại ngày hôm nay nhé
Chúng ta đang sống trong thời đại
Có rất nhiều thông tin nhất lịch sử
Chỉ cần mở điện thoại
Hàng triệu bài viết, video, quan điểm
Lập tức hiện ra trước mắt
Nhưng kỳ lạ là cách con người
Tranh luận trên mạng lại có lúc giống như
Họ quay về thời Trung Cổ
Vừa thấy một ý kiến khác mình
Nhiều người không muốn tìm hiểu thêm
Họ lập tức gián nhãn, công kích
Ép người khác phải chọn phè
Điều đó rất giống
Những cuộc săn phù thủy ngày xưa
Chỉ khác là ngày nay
Người ta không dùng giàn hỏa thiệu
Mà dùng bình luận, đám đông
Và sự phán xét
Vì sao lại như vậy?
Có lẽ vì đi tìm sự thật
Rất mệt, nó đòi hỏi
Thời gian, dữ liệu, sự kiên nhẫn
Và cả khả năng thừa nhận
Mình sai
Còn cảm giác
Mình đúng thì dễ hơn nhiều
Chỉ cần chọn phè, nổi dận
Công kích người khác
Ta lập tức có thể có cảm giác
Mình đang đứng về phía chính nghĩa
Vì vậy, hãy luôn kiểm chứng sự thật
Kể cả nội dung trong video này
Chúc các bạn có những giây phút
Xem video vui vẻ