Người Hồi Giáo Đến Từ Đâu? Truy Tìm Nguồn Gốc Của Đạo Hồi 1400 Năm Trước? | Thế Giới Cổ Đại
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại, tôi là MC Quang Thiên. Nếu tôi nói rằng hơn 2 tỷ người trên thế giới đang cùng chia sẻ một niềm tin đã định hình chiến tranh, đế chế, thương mại, khoa học và chính trị suốt hơn 1.400 năm qua, bạn sẽ nghĩ đến điều gì? Có lẽ nhiều người sẽ lập tức nghĩ đến những hình ảnh quen thuộc trên truyền thông: khủng bố, cực đoan, xung đột, những người đàn ông để râu dài, những phụ nữ trùm kín khăn, hay những bản tin nóng hổi về bạo lực và bất ổn. Nhưng có một câu hỏi đáng suy ngẫm hơn: Liệu chúng ta thực sự hiểu Hồi giáo, hay chúng ta chỉ biết đến Hồi giáo qua những tiêu đề giật gân? Bởi đằng sau những định kiến ấy là một nền văn minh từng sản sinh ra các nhà toán học, thiên văn học, triết gia và thương nhân làm thay đổi thế giới. Đằng sau những hình ảnh gây tranh cãi trên truyền hình là cuộc sống thường ngày của hàng tỷ con người đang làm việc, học tập, yêu thương và cầu nguyện giống như bất kỳ ai khác. Thực ra, Hồi giáo không hề xa lạ với cuộc sống của chúng ta. Khi đặt chân đến Tân Cương, Ninh Hạ, Cam Túc hay Thanh Hải; khi bước vào khu phố Hồi giáo ở Tây An; khi nghe tiếng gọi cầu nguyện vang lên từ một nhà thờ Hồi giáo cổ kính, có lẽ bạn cũng từng tự hỏi: Họ là ai? Họ tin vào điều gì? Và vì sao một tôn giáo xuất hiện giữa sa mạc Ả Rập cách đây hơn 1.400 năm lại có thể ảnh hưởng sâu sắc đến thế giới ngày nay đến vậy? Để trả lời những câu hỏi đó, hôm nay chúng ta sẽ tạm gác lại những cảm xúc, những tranh cãi và những định kiến quen thuộc, để nhìn Hồi giáo dưới lăng kính của lịch sử và văn hóa. Vậy Hồi giáo thực sự bắt đầu từ đâu? Để trả lời câu hỏi ấy, chúng ta phải quay ngược thời gian về một vùng sa mạc khắc nghiệt của bán đảo Ả Rập, nơi một trong những câu chuyện có ảnh hưởng nhất lịch sử nhân loại sắp bắt đầu…
Cảm ơn mọi người! Chúc mọi người có những giây phút vui vẻ. Mời các bạn theo dõi video trên kênh Thế Giới Cổ Đại. ✔️ Thế Giới Cổ Đại sẽ đồng hành cùng các bạn trong hành trình giải mã những sự kiện kỳ bí xuyên suốt dòng lịch sử của loài người... ✔️ Chúc các bạn có những phút giây thư giãn và bổ ích! #thếgiớicổđại#bíẩn#hồigiáo#đạohồi#kinhquran#NguồngốcHồigiáo
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại và tôi là MC Quang Thiên.
Nếu tôi nói rằng hơn 2 tỷ người trên thế giới đang cùng chia sẻ một niềm tin đã định hình trong chiến tranh,
đế chế, thương mại, khoa học và chính trị suốt hơn 1.400 năm qua, bạn sẽ nghĩ đến điều gì?
Có lẽ nhiều người sẽ lập tức nghĩ đến những hình ảnh quen thuộc trên truyền thông như khủng bố, cực đoan,
xung đột, những người đàn ông để dâu dại, những người phụ nữ chùm kín khăn hay những bản tin nóng hổi về bạo lực và bất ổn.
Nhưng có một câu hỏi đáng suy ngẫm hơn cả là liệu chúng ta thực sự hiểu Hồi giáo hay chúng ta chỉ biết Hồi giáo qua những tiêu đề giật gân?
Bởi đằng sau những định kiến ấy là một nền văn minh từng sản sinh ra các nhà toán học, thiên văn học, chiếc gia và thương nhân làm thay đổi thế giới.
Đằng sau những hình ảnh người tranh cãi trên truyền hình là cuộc sống thường ngay của hàng tỷ con người đang làm việc, học tập, yêu thương và cầu nguyện giống như bất kỳ ai khác.
Thực ra, Hồi giáo không hề xa lạ với cuộc sống của chúng ta.
Khi đặt chân đến Tân Cương, Ninh Hạ, Cam Túc hay Thanh Hải, khi bước vào khu phố Hồi giáo ở Tây An,
khi nghe tiếng gọi cầu nguyện vang lên từ một nhà thờ Hồi giáo cổ kính,
có lẽ bạn cũng từng tự hỏi họ là ai? Họ tin vào điều gì?
Và vì sao một tôn giáo xuất hiện giữa sa mạc Ả Rập cách đây hơn 1.400 năm lại quay hưởng sâu sắc đến thế giới ngày nay đến vậy?
Để trả lời những câu hỏi đó, hôm nay chúng ta sẽ tạm gác lại những cảm xúc, những tranh cãi và những định kiến quen thuộc
để nhìn Hồi giáo dưới lăng kính của lịch sử và văn hóa.
Trong phần đầu tiên, có thể sẽ gợi nhớ đến loạt video trước đây của tôi về xung đột Palestine, Israel và lịch sử kỳ tô giáo.
Các bạn có thể xem đó như một lần ôn lại.
Bởi muốn hiểu Hồi giáo, trước hết phải hiểu mối liên hệ sâu sắc của nó với do Thái giáo và Kỳ tô giáo.
Vậy, Hồi giáo thực sự bắt đầu từ đâu?
Để trả lời câu hỏi ấy, chúng ta phải quay ngược thời gian về một vùng sa mạc khắc nghiệt của bán đảo Ả Rập.
Đời một trong những câu chuyện có ảnh hưởng nhất lịch sử nhân loại sắp bắt đầu.
Câu chuyện bắt đầu từ một cuộc họp của Liên Hợp Quốc vào năm 2019.
Trong lúc phát biểu, đại sứ Israel, Danny Danun, bất ngờ đổi lên chiếc bũ nhỏ tượng trưng cho đức tin của người do Thái,
rồi mở một cuốn sách dày đã chuẩn bị sẵn.
Sau đó, ông giải thích cho đại diện các quốc gia thành viên vì sao người Israel cho rằng
mình có chủ quyền đối với vùng đất được đánh dấu trên bản đồ.
Có lẽ mọi người đã đoán ra nội dung của cuốn sách đó. Nội dung của nó được tóm tắt như sau.
Thùa ban đầu, có một đức chúa trời duy nhất sáng tạo nền thế giới.
Trong quá trình ấy, Ngài tạo ra cặp người đầu tiên là Adam và Eva.
Sau này vì ăn chai cấm, Adam và Eva bị trục xuất khỏi vườn địa đàng.
Vị trí của khu vườn này được cho là nằm đâu đó gần vùng lượng hạ.
Sau khi bị đuổi đi, họ sinh sống và sinh sôi tại khu vực Trung Đông.
Từ đó, loài người dân phát triển.
Đến thế hệ thứ 10, con người trở nên tội lỗi và suy đổi.
Đức chúa trời chán ghét họ, vì vậy đã tạo ra một trận đại hồng thủy để xóa bỏ những vật thất bại.
Tuy nhiên, Ngài vẫn để lại một con đường sống.
Đó chính là câu chuyện về con tàu của Noah.
Đức chúa trời cho rằng gia đình Noah là những điều duy nhất vẫn giữ được sự lượng thiện và chính trực nên cho họ sống sót.
Nếu bắt đầu tính lại từ Noah, ông trở thành tổ tiên của nhân loại mới.
Ba người con trai cùng ba người con dâu của Noah tiếp tục sinh con đẻ cái.
Theo câu chuyện, con người trong những thế hệ ấy có thể sống hơn 400 năm.
Họ liên tục sinh sôi, đến khoảng 10 thế hệ sau, con người lại xuất hiện khắp nơi trên mặt đất.
Nhưng nhân loại vẫn tiếp tục phạm tội và suy đổi, Đức chúa trời lại cảm thấy bất mãn.
Tuy nhiên, trước đó Đức chúa trời đã dùng cầu vọng làm dấu hiệu giáo ước và hứa với Noah rằng
Ngài sẽ không bao giờ dùng đại hồng thủy để hủy diệt thế giới nữa.
Vậy phải làm thế nào? Ngài thay đổi phương pháp.
Thay vì xóa bỏ toàn bộ nhân loại, Ngài quyết định tuyển một nhóm nhỏ
và yêu cầu họ duy trì sự tốt đẹp, chính trực.
Cuối cùng, Đức chúa trời chọn ra một người thuộc thế hệ thứ 10,
tên là Abraham và lập dấu ước về ông.
Ngài yêu cầu Abraham di chuyển về phía Tây,
hứa ban cho ông và con cháu một vùng đất gọi là Canan.
Điều kiện là Abraham cùng hậu ruệ phải tuân theo luật pháp và các điều dân của Ngài,
duy trì đời sống ngay thẳng.
Abraham nghe theo, lên đường về phía Tây và cuối cùng định cư lại sử Canan.
Abraham sinh con, con của ông lại sinh con.
Đến đời cháu xuất hiện một người tên là Jacob, sau này được đổi tên thành Israel.
Israel có khả năng sinh con rất đáng nể.
Ông có tới 12 người con, tuy nhiên do nạn đói,
cả gia đình họ phải di cư sang Ai Cập và không quay lại Canan nữa.
Có thể nói, họ đã bỏ lại cơ nghiệp của tổ tiên.
12 người con trai ấy tiếp tục sinh con để cái, hậu ruệ của họ dần phát triển thành 12 bộ tộc.
Tất cả được gọi chung là người Israel.
Họ định cư tại Ai Cập hơn 400 năm.
Nhưng sau thời gian dài ấy, người Israel lại rơi vào cảnh nô lệ cho người Ai Cập.
Một ngày nọ, Đức Chúa Trời nhìn xuống thế gian và nhận ra,
những người được ta tuyển chọn tại sao lại trở thành nô lệ?
Tại sao họ đã quên mất giao ước về vùng Canan?
Vì thế, Ngài quyết định can thiệp và chăm sóc họ.
Đức Chúa Trời liên hệ với một người thuộc bộ tộc Lê Vị, tên là Moses,
yêu cầu ông giải cứu dân tộc mình khỏi cạnh khổ nạn.
Cuối cùng, với sự trợ giúp của Đức Chúa Trời,
Moses dẫn người Israel trốn khỏi Ai Cập, vượt qua Biển Đỏ và đến núi Sinai.
Sau sự kiện tại núi Sinai, người Israel trải qua nhiều năm lang thang và chiến đấu.
Cuối cùng, David, người thuộc bộ tộc Judah, đã lãnh đạo dân chúng trinh phục và thống nhất Canan,
xây dựng thành thánh Jerusalem, ổn định lãnh thổ và lập vương quốc Israel.
Từ thời điểm này, câu chuyện bắt đầu bước vào phạm vi lịch sử thế giới.
Đó là khoảng thời nhà Chu ở Trung Quốc.
Sau đó là một thời kỳ dài chiến tranh và ngoại sâm.
Trong 12 bộ tộc, những cộng đồng còn được bảo tồn chủ yếu là bộ tộc Judah đông đảo.
Tầng lớp tử tế thuộc bộ tộc Levi và bộ tộc Benjamin nhỏ hơn.
Cuối cùng, họ hòa nhập vào nhau.
Từ thời điểm này, câu chuyện bắt đầu bước vào phạm vi lịch sử thế giới.
Và ở Việt Nam là thời văn lang của các vua hùng.
Sau đó là một thời kỳ dài chiến tranh và ngoại sâm.
Trong 12 bộ tộc, những cộng đồng còn được bảo tồn chủ yếu là bộ tộc Judah đông đảo.
Tầng lớp tử tế thuộc bộ tộc Levi và bộ tộc Benjamin nhỏ hơn.
Cuối cùng, họ hòa nhập vào nhau.
Những bộ tộc còn lại hoặc bị tiêu diệt hoặc phân tán rồi dần biến mất trong dòng trải lịch sử.
Do những nguyên nhân liên quan đến ngôn ngữ và phiên dịch.
Tên gọi Judah dần gắn với khái niệm Do Thái.
Hậu ruê của bộ tộc Judah trở thành bộ phận chính của cộng đồng mà ngày nay chúng ta gọi là người Do Thái.
Cuối câu chuyện, có lời tiên tri cho rằng trong số hậu ruê của David sẽ xuất hiện một vị vua của người Do Thái.
Người ấy sẽ lãnh đạo dân Do Thái xây dựng vương quốc của Đức Chúa Trời tại Can An.
Đức Chúa Trời còn phán rằng khi ngày ấy đến, Ngài sẽ lập một giao ước với nhà Israel và nhà Judah.
Câu chuyện trong cuốn sách tạm thời kết thúc tại đây.
Trên đây là phần khái quát rất ngắn về cuốn sách mà vị đại sứ Israel đã cầm trên tay.
Và đó là kinh thánh của người Do Thái.
Trong đó, phần trung tâm được gọi là Torah.
Torah kể lại nguồn gốc và gia phạc của người Do Thái từ Adam, Eva cho đến các thế hệ sau.
Nói đơn giản thì đây giống như một bộ tộc xử thi dân tộc, giúp người Do Thái giải thích họ đến từ đâu,
vì sao họ là dân tộc đặc biệt và vì sao họ có giao ước với Đức Chúa Trời.
Điều này không quá xa lạ, nhiều dân tộc cổ đại cũng có câu chuyện riêng để giải thích nguồn gốc của mình.
Như người Trung Quốc thì có bàn cổ nữ hoa, như thần thoại Bắc Âu thì có Odin và thế giới sinh ra từ hỗn mạng.
Những câu chuyện càng cổ xưa thì càng mang nhiều màu sắc thần thoại và bản sắc dân tộc.
Với người Do Thái, câu chuyện ấy bắt đầu chủ yếu xoay quanh dân tộc họ, Đức Chúa Trời lập giao ước với Israel và Judah.
Nhưng về sau, xuất hiện những cách diễn giải mới khiến câu chuyện này vượt ra khỏi phạm vi dân tộc.
Tiêu biểu là Kỳ Tô Giáo vào thế kỷ thứ nhất.
Từ bên trong Do Thái Giáo, một phong trào mới xuất hiện.
Họ tin rằng nhân vật được tiên tri từ lâu đã đến và đó chính là Chúa Giê-xu.
Theo Kỳ Tô Giáo, Chúa Giê-xu đến để lập một giáo ước mới.
Nhưng giáo ước này không chỉ dành cho người Do Thái, mà mở ra cho tất cả mọi người.
Dù là người Hy Lạp, La Mã, Ả Rập, Châu Phi hay Châu Á, chỉ cần tin vào Chúa Giê-xu, họ đều có thể bước vào câu chuyện ấy.
Đây chính là điểm khác biệt lớn.
Một câu chuyện vốn mang màu sắc dân tộc đã được mở rộng thành câu chuyện phổ quát cho toàn nhân loại.
Vì vậy, nếu nói Kinh Thánh chỉ là một câu chuyện riêng của người Do Thái, thì các Kỳ Tô Hiểu sẽ không đồng ý.
Họ cho rằng đây cũng là câu chuyện của họ, vì tất cả loài người đều có chung nguồn gốc từ Đô Á.
Sự phổ quát ấy còn đến từ hình ảnh Đức Chúa Trời trong Tô Ra.
Ngài không được mô tả cụ thể như Giớt, Siva hay Nữ Hoa.
Ngài không có hình dáng, tiểu sử hay đặc điểm văn hóa rõ ràng.
Ngài chỉ xuất hiện như đứng sáng tạo của vũ trù.
Chính sự khái quát đó khiến khái niệm Đức Chúa Trời dễ được nhiều nền văn hóa tiếp nhận.
Nó chạm vào câu hỏi rất chung của con người.
Liệu đằng sau thế giới này có một đứng sáng tạo, dựng và điều khiển tất cả hay không?
Ban đầu, người Do Thái cho rằng đứng sáng tạo ấy đã lựa chọn và che trở riêng cho dân tộc họ.
Còn Kỹ Tô Giáo thì mờ rộng ý nghĩa ấy, biến câu chuyện thành thông điệp dành cho mọi dân tộc.
Đó là lý do Kỹ Tô Giáo có sức lan tỏa rất mạnh.
Nó vượt qua danh giới huyết thống, dân tộc và văn hóa để trở thành tôn giáo lớn nhất hiện nay.
Và đây cũng là nền tảng giúp chúng ta hiểu vì sao Hồi Giáo, nhân vật chính của loạt nội dung này,
sau này cũng có thể phát triển rất nhanh và trở thành tôn giáo lớn thứ hai thế giới.
Vào thính kỷ thứ 7, tại bán đảo Ả Rập xuất hiện một cuộc cải cách tôn giáo lớn.
Cuộc cải cách này tiếp nối khung câu chuyện của Do Thái Giáo, kế thừa tinh thần phổ quát của Kỹ Tô Giáo,
rồi hình thành nền Hồi Giáo.
Có thể hiểu đơn giản như thế này.
Nếu Do Thái Giáo đặt nền móng, Kỹ Tô Giáo mờ rộng câu chuyện ấy ra toàn nhân loại,
thì Hồi Giáo tiếp tục diễn giải lại câu chuyện đó theo góc nhìn của người Ả Rập.
Trong lịch sử Hồi Giáo, giai đoạn từ năm 610 đến năm 632 được gọi là Thời đại Nhà Tiên Tri.
Năm 610, Muhammad, một người đàn ông 40 tuổi sống tại Mecca, thường đến hang Hira để suy ngẫm.
Một ngày, ông gặp thiên thần Zibril, tức Gabriel trong truyền thống Kỹ Tô Giáo.
Thiên thần ra lệnh cho ông, hãy đọc nhân danh Thượng Đế.
Muhammad vốn không biết đọc, viết, nhưng sau đó ông bắt đầu nói ra những lời mặc khai.
Trải nghiệm này khiến ông vô cùng sợ hãi.
Ông trở về nhà, nhớ vợ là Khadija phụ kiến người để trấn tĩnh.
Sau đó, Khadija đưa ông đến gặp Warawa, một người họ hang am hiểu kinh thánh.
Warawa giải thích rằng vị thiên thần Muhammad gặp chính là Zibril,
cũng là thiên thần từng truyền thông điệp của Thượng Đế cho các nhà tiên tri trước đó.
Từ đây, Muhammad tin rằng, mình đã được Thượng Đế lựa chọn để mặc khai.
Trong 23 năm tiếp theo, ông tiếp tục truyền lại những lời mặc khai cho người thân, bạn bè và các tín đồ đầu tiên.
Những lời mặc khai ấy ban đầu được ghi nhớ bằng truyền miệng.
Một số người cũng ghi chép chúng lên lá trà lạ, phiến đá hoặc sơn lạc đà.
Sau khi Muhammad qua đời năm 632,
các vị kế nhiệm ông bắt đầu thu thập và biên soạn những nội dung này thành sách.
Đến thời Khalif Uthman, do có nhiều cách đọc và nhiều phiên bản khác nhau,
ông quyết định thống nhất văn bản theo phương ngữ Quray, quê hương của Muhammad.
Các bản khác bị loại bỏ, từ đó hình thành nên bản tiêu chuẩn của Kinh Quran.
Người Hồi giáo tin rằng, Kinh Quran chính là lời mặc khai cuối cùng của Thượng Đế
được truyền lại nguyên vẹn cho đến ngày nay.
Cuốn sách này trở thành niên tàng của văn minh Ả Rập và thế giới Hồi giáo trong hơn 1.400 năm.
Thế giới quan của Quran tiếp nối nhiều nhân vật trong Tô Ra và Tân Ước.
Những tên gọi được chuyển sang tiếng Ả Rập.
Thượng Đế thì được gọi là Ala, Adam và Eva thì được gọi là Adam và Hawa,
Noah là Nu, Moses là Musa, David là Dayut và Yeshu là Isa.
Trong Hồi giáo, Noah, Abraham, Moses và Yeshu đều là nhà tiên tri.
Họ là những người được Thượng Đế chọn để truyền đạt thông điệp cho nhân loại.
Muhammad cũng là một nhà tiên tri như vậy.
Tuy nhiên, Muhammad có vị trí đặc biệt.
Ông được gọi là nhà tiên tri cuối cùng hay ấn tín của các nhà tiên tri.
Điều đó có nghĩa là sau ông, Thượng Đế sẽ không gửi thêm mặc khai mới nào nữa.
Hồi giáo cũng cho rằng một số nội dung trong Do Thái Giáo và Kỳ Tô Giáo đã bị hiểu sai hoặc thay đổi.
Ví dụ, Hồi giáo cho rằng Abraham và con trai Ishmael có vai trò quan trọng trong việc xây dựng Kaba tại Mecca.
Ishmael được xem là tổ tiên của người Ả Rập.
Về Chúa Yeshu, Quốc An thừa nhận Ngài là một nhà tiên tri quan trọng, mang phúc âm đến cho nhân loại.
Nhưng Hồi giáo không cho rằng Yeshu là con của Thượng Đế,
cũng không tin rằng Ngài bị đóng đinh chết trên thập giá rồi sống lại sau 3 ngày.
Theo Hồi giáo, Chúa Yeshu là một con người được Thượng Đế lựa chọn giống như các nhà tiên tri trước đó.
Muhammad cũng là một con người như vậy, chỉ khác ở chỗ ông là nhà tiên tri cuối cùng.
Năm 632, Muhammad qua đời ở tuổi 63 sau một cơn bệnh nặng.
Ông ra đi như một con người bình thường. Những thông điệp mà ông để lại kinh Quran
đã trở thành nền tảng của Hồi giáo và ảnh hưởng sâu rộng đến lịch sử thế giới.
Vậy hãy quay lại câu hỏi quan trọng, ai là người sáng lập Hồi giáo? Có phải Muhammad hay không?
Theo quan niệm lịch sử của người Hồi giáo, câu trả lời vẫn là không.
Chính Thượng Đế đã sáng lập Hồi giáo, ý chí và lời nói của Ngài được truyền đạt qua miệng Muhammad.
Sau đó được những người đi theo ông tiếp nhận, chuyên bá và xây dựng thành một cộng đồng Hồi giáo.
Tuy nhiên, đến năm 632, ấn tín của các nhà tiên tri đã khép lại, mặt khải của Thượng Đế chấm dứt.
Nhưng hành trình của Hồi giáo trong thế giới loại người mới thực sự bắt đầu.
Điều đặc biệt của Hồi giáo nằm ở chỗ, nó rất dễ đi vào lòng người.
Thông điệp của Hồi giáo không phức tạp, không đòi hỏi con người phải thuộc về một dân tộc hay huyết thống đặc biệt.
Nó chỉ đặt ra câu hỏi rất trực tiếp.
Giữa thế giới rộng lớn, hỗn loạn và đầy bận an này, con người có sẵn sàng quỳ phục trước một Thượng Đế duy nhất hay không?
Chính sự rõ ràng ấy tạo nên sức quân hút mạnh mẽ.
Một người Ả Rập giữa sa mạc, một người Ba Tư trong Đô Thị Cổ, một người Tấc trên Thảo Viên, một người Ai Cập bên dòng sông Nin,
hay một người đến từ bất kỳ nền văn hóa nào khác, khi tiếp xúc với Hồi giáo đều có thể cảm thấy mình được gọi tên.
Hồi giáo không chỉ làm với một dân tộc.
Nó nói về nỗi cô đơn, sự sợ hãi, khát vọng công bằng và nhu cầu tìm kiếm ý nghĩa sâu thẳm trong mỗi con người.
Bởi vậy, Kinh Quang An giống như một dòng nước thấm rất sâu.
Nó không chỉ truyền bá bằng quân đội hay quyền lực chính trị,
mà còn đi vào đời sống qua lời cầu nguyện, nhịp sinh hoạt hàng ngày, luật lệ, đạo đức, gia đình và cộng đồng.
Bất kỳ ai thật sự bước vào thế giới ấy đều dễ bị cuốn vào một cảm giác rất mạnh.
Cảm giác rằng mình không còn là một cá nhân lạc lõng,
mà là một phần của một trật tự lớn hơn, thiên liêng hơn được đặt dưới ánh sáng của A La.
Trong hơn 1.400 năm,
chính sức hấp dẫn ấy đã khiến Hồi giáo vượt qua sa mạc Á Rập,
lan đến Ai Cập, Ba Tư, Trung Á, Bắc Phi, Đông Nam Á và nhiều vùng đất khác.
Nó trao cho những con người thuộc các dân tộc khác nhau một thân phận chung,
vượt lên màu da, ngôn ngữ và huyết thống.
Đó là một cái tên dặn dị nhưng đầy sức nặng,
Muslim, Người Quý Phục Thượng Đế.
Và câu hỏi tiếp theo, ai là tác giả của Kinh Qua Răn?
Có phải Muhammad hay không?
Câu trả lời vẫn là không.
Vì đây được xem là lời của Thượng Đế.
Vì vậy, tác giả của Kinh Qua Răn chính là Thượng Đế.
Điều này có nghĩa là niềm tảng căn bản của Hồi giáo và Kỳ Tô giáo không hoàn toàn giống nhau.
Ai là tác giả của Kinh Thánh?
Đó là những con người được Chúa Thánh Thần soi dẫn.
Vì vậy, việc Kinh Thánh mang dấu viết của từng tác giả, từng nhân vật và từng thời đại được xem là điều hợp lý.
Trong thế kỷ 19 và 20,
giáo hội Công giáo cùng nhiều hệ phái tin lành chính thống
đã dùng những cách diễn đạt rất thận trọng để thừa nhận tính giới hạn của Kinh Thánh.
Nói thẳng ra, dù được soi dẫn, Kinh Thánh vẫn được con người ghi chép.
Vì vậy, cần trừ ra một không gian nhất định cho những khác biệt về ngôn ngữ, bối cảnh và cách diễn đạt.
Trong khi đó, quan niệm truyền thống về Kinh Qua Răn lại cho rằng
từng từ, từng câu, thậm chí là cách phát âm và ký hiệu đều là lời nguyên vẹn của Thượng Đế.
Vì thế, không thể tồn tại bất kỳ sai sót nào.
Vậy, vấn đề xuất hiện ở đây
là sau 23 năm Mạc Khải, tiếp đó là khoảng 20 năm truyền miệng, phân tán, thu thập, sang lọc
và loại bỏ những phiên bản phần ngữ khác nhau.
Liệu con người có thể đảm bảo toàn bộ nội dung được truyền lại và ghi chép hoàn toàn chính xác hay không?
Tạm gác lại câu hỏi gần như không thể tranh luận đến cùng ấy,
các nhà sử học hiện đại vẫn có thể dựa vào Kinh Qua Răn để tái dựng phần nào diện mạo xã hội Ả Rập trong thời đại đó.
Từ đó, họ đi đến một nhận định tương đối phổ biến.
Muhammad là một nhà cải cách xã hội, nhà tư tưởng và nhà chiến lược của thế giới Ả Rập.
Trước cuộc cải cách của ông, thanh Mecca nằm dưới sự kiểm soát của bộ tộc Quray.
Mecca khi ấy là một trong những đô thị thương mại quốc tế phồn thịnh nhất trên bán đảo Ả Rập.
Từ phía đông là các đoàn dô mục Bedouin mang theo gia thú và hàng hóa trên lưng lạc đà.
Từ phía nam là những thân nhân mang theo nhũ hương, sản vật nhiệt đới và hàng hóa từ Ấn Độ Dương.
Từ phía tây là các thân nhân châu Phi vượt biển đỏ, mang đến ngà voi và nhiều sản vật quý.
Phía bắc là hai siêu cường của thời đại, đế quốc Argentine và đế quốc Batu.
Thành phố còn có lính đánh thuê, nô lệ bị buồn bán và vô số nhóm người thuận nhiều nguồn gốc khác nhau.
Mecca đồng thời cũng là một nơi giao thoa tôn giáo, người dõi Thái, Kito giáo và Hỏa giáo Batu.
Những tôn giáo ngoại lai chiếm số ít, bên trong K3 còn thờ hơn 300 tượng thần bản địa.
Đó là một thành phố như thế nào?
Nó khiến tôi liên tưởng đến một nơi mà tất cả các vị thần, tín ngưỡng và lợi ích cùng chen trúc tồn tại dưới một mái nhà.
Về cơ cấu xã hội, bán đạo Ả Rập khi ấy là một xã hội bộ lạc được duy trì bằng quan hệ huyết thống và họ hạng,
nhưng lại chia rẽ sâu sắc, không có một hệ thống đạo đức thống nhất.
Chuẩn mực đạo đức cao nhất chính là danh dự của bộ lạc.
Cuộc chiến Basut nổi tiếng trong lịch sử Ả Rập là một ví dụ rõ ràng.
Khoảng cuối thế kỷ thứ 5, một người phụ nữ tên Basut mang theo một con lạc đà đi vào lãnh thổ của một bộ lạc khác.
Vì cho rằng danh dự bộ lạc bị xúc phạm, người của bộ lạc ấy đã giết con lạc đà.
Phía bên kia lập tức nổi dẫn, các người dám giết lạc đà của chúng ta sao?
Sư viện nhanh chóng leo thang từ tranh chấp tài sản thành giết người,
rồi cuối cùng châm ngòi cho một cuộc chiến báo thù giữa hai bộ lạc kéo dài khoảng 40 năm.
Tất cả đều nhân danh bộ lạc. Trong những cuộc chiến nấm máu thường xuyên nổ ra giữa các bộ lạc,
phụ nữ thường bị biến thành nô lệ hoặc đối tượng mua vui của phe chiến thắng.
Đối với một xã hội đạt danh dự nam giới lên hàng đầu, đây bị xem là nỗi nhục vô cùng lớn.
Để tránh nguy cơ ấy, tại một số khu vực trên bán đảo, đặc biệt trong những gia đình nghèo,
đã xuất hiện hiện tượng chôn sống bé gái sơ sinh. Ngoài ra, còn nhiều tập tục lạc hậu khác.
Do đàn ông có khả năng săn bắn, chiến đấu và giành lấy nguồn lực sinh tồn,
họ giữ địa vị thống trị trong xã hội. Phụ nữ thường bị xem là gánh nặng tiêu tốn lương thực.
Vì vậy, đàn ông có thể lấy không giới hạn số vợ và tùy ý tuyên bố ly hôn bằng lời nói.
Thế quả là xã hội lúc ấy có rất nhiều quá phụ và trẻ mồ côi.
Trong đời sống sa mạc đơn điệu, uống rượu và cờ bạc cũng trở thành những hình thức giải trí phổ biến.
Người nghèo thường xuyên bị người giàu bóc lột bằng những khoản cho vai nặng lại.
Có thể khái quát bằng một câu.
Trong thời đại của Muhammad, bán đạo Ả Rập là một xã hội bộ lạc còn quyền sở, chia rẽ, hỗn loạt và thường xuyên tàn sát lợn nhau.
Cuộc cải cách của Muhammad nhằm tâm hợp khối cát rời rạc ấy thành một cộng đồng mới có ý chí thông nhất và những luật lệ nghiêm ngặt.
Toàn bộ kinh Quran gồm 114 trương.
Tuy nhiên, đây không phải là một câu chuyện được kể liên tục.
Và thứ tư các trương cũng không được sắp xếp theo thời gian hay diễn biến sự kiện.
Nhìn chung, các trương dài thường đặt ở phía trước, các trương ngắn hơn nằm ở phía sau.
Ngoại trừ trương đầu đóng vai trò mở đầu, trương thứ hai là trương dài nhất, có dung lượng rất lớn.
Càng về sau, các trương nhìn chung càng ngắn.
Nếu phân chia theo thời gian mặt khải, nội dung kinh Quran có thể được chia thành hai nhóm lớn.
Nhóm thứ nhất là các trương thuộc thời kỳ Mecca, tổng cộng khoảng 86 trương.
Những trương này chủ yếu bàn về việc củng cố đức tin, sự duy nhất của Allah,
Ngày Phán Xét, những sai lầm của các dân tộc trong quá khứ và những đau khổ mà các nhà tiên tri từng trải qua.
Trong tâm của chúng là xây dựng niềm tin tinh thần.
Nhóm thứ hai là các trương thuộc thời kỳ Medina, tổng cộng khoảng 28 trương.
Những trương này chủ yếu bàn về việc xây dựng xã hội.
Vì vậy, nội dung thực tế hơn, liên quan đến luật pháp, đạo đức, quy tắc xã hội, hành vi và phòng tổng.
Sự các biệt rõ rệt giữa hai nhóm nội dung đã cung cấp những mảnh mối quan trọng
để tái dựng cuộc đời và quá trình hoạt động của Muhammad.
Theo các tài liệu tiểu sử về nhà tiên tri, khi ngoài 20 tuổi, Muhammad làm việc cho Khadija,
một nữ thương nhân giàu có ở Mecca và cũng là người vợ tương lai của ông.
Công việc của Muhammad là dẫn các đoàn thương nhân đi buôn bán qua nhiều vùng đất khác nhau.
Trong những hành trình ấy, ông từng nhiều lần đến Syria và các khu vực chịu ảnh hưởng mạnh
của do thái giáo, kỳ tô giáo.
Thế đó, trên những tuyến đường thương mại dài ngày, các thương nhân không chỉ trao đổi hàng hóa,
họ còn ngồi bên lửa trại kể cho nhau nghe những câu chuyện về lịch sử,
tôn giáo, tổ tiên và các vị tiền trị.
Chính nhờ môi trường giao thương xuyên văn hóa ấy,
Muhammad có nhiều cơ hội tiếp xúc với những câu chuyện trong Kinh Thánh.
Từ năm 610, Muhammad bắt đầu truyền bá tư tưởng của mình tại Mecca.
Trong khoảng hơn 10 năm đầu, nội dung mặt khải chủ yếu phản ánh đặc điểm
của các chương Mecca trong Kinh Qur'an, ngắn ngọn, mạnh mẽ, giàu tính cảnh tình.
Nhưng cách kể chuyện thường không liền mạnh như Torah.
Có đức Qur'an nhắc đến Moses, lúc khác thì nhắc đến Giê-xu,
rồi lại chuyển sang ngày Phán Xét, sự sáng tạo, thiên đàng,
địa ngục và trách nhiệm của con người trước Allah.
Những mảnh ghép ấy không nhằm kề lại lịch sử theo trình tự,
mà nhằm đánh thức niềm tin và lay động tâm hồn người nghe.
Vậy Muhammad đã bắt đầu truyền bá bằng cách nào?
Theo các ghi chép hadith,
bắt đầu ông không đi thẳng ra quảng trường để kêu gọi đạp đồng.
Ông bắt đầu từ những người hiểu mình nhất, tin mình nhất và sẵn sàng đứng bên cạnh mình.
Người đầu tiên là Khadijah, vợ ông.
Bà không chỉ tin vào ông,
mà còn trở thành chỗ dựa tinh thần và tài chính quan trọng trong những năm đầu đầy khó khăn.
Sau đó là Ali, con trai người chú Muhammad, một người thân rất gần gũi với ông.
Tiếp đến là Abu Bakr, người bạn thân trung thành, rồi Umar thuộc gia tộc Adi và Uman.
Thuộc gia tộc Umayyad, có thế lực tại Mecca.
Nói đơn giản, muốn khởi đầu một phong trào lớn,
trước hết phải có những người thật sự tin tưởng và dám đi cùng mình.
Sau khoảng 3 năm truyền đạo kín đáo,
khi đã có một nhóm tín đồ đầu tiên đủ vưỡng chắc,
Muhammad bắt đầu công khai truyền bá thông điệp của mình.
Và vũ khí tư tưởng quan trọng nhất của ông,
chính là một chân lý rất rẩn dị nhưng có sức công phá mạnh mẽ.
Trước Allah, mọi con người đều bình đẳng.
Sự bình đẳng này hoàn toàn không giống khái niệm bình đẳng và tự do trong ngưỡng cảnh hiện đại.
Nó gần với cách kỳ tô giáo vượt qua giới hạn huyết thống của do Thái giáo,
hay Phật giáo phản đối sự phân chia đẳng cấp khắt khe trong xã hội Bà Lạm Môn.
Đó là sự bình đẳng vượt lên trên huyết thống, bộ tộc và nguồn gốc dân tộc.
Tư tưởng của Muhammad vì thế đã thu hút rất nhiều người thuộc tầng lớp dưới,
những người bị áp bức, phất biệt đối xử và đối xử bật công,
bao gồm người nghèo, trẻ mô côi, quá phụ, nô lệ và các nhóm yếu thế khác.
Nhưng khi ảnh hưởng của ông ngày càng bởi rộng, quyết lợi của giới quý tộc, bộ tộc Quỳ Rây bắt đầu bị đe dọa.
Mekka là một thành phố thương mại cần phục vụ tín ngưỡng của nhiều cộng đồng khác nhau.
Nếu Muhammad yêu cầu mọi người chỉ được tin vào một thượng đề duy nhất là Allah,
vậy hàng trăm tượng thần đang được thờ trong Kaba sẽ có ý nghĩa gì?
Giới quý tộc lập tức phản công.
Họ vô khống, bôi nhọn Muhammad và đàn áp những người đi theo ông.
Bản thân Muhammad trong thời gian đầu không bị trực tiếp sát hại,
chủ yếu vì người chú của ông là thủ lĩnh gia tộc Hassim, có thể cung cấp sự bảo vệ về chính trị và bộ tộc.
Nhưng đến năm 622, khi người chú ấy qua đời, chiếc ô bảo vệ cũng biến mất.
Giới quý tộc liên kết với nhau lên kế hoạch ám sát Muhammad.
Mecca đã trở nên quá nguy hiểm, không thể tiếp tục ở lại.
Cuối cùng, ông buộc phải rời khỏi Mecca, dẫn theo những người tin theo mình đi về phía Bắc thành nhà thiếp.
Đây là một sự kiện vô cùng quan trọng trong lịch sử Hồi giáo, được gọi là Hijrah, tức cuộc di cư.
Niên lịch Hồi giáo cũng bắt đầu tính từ năm này.
Và vì sao sự kiện ấy quan trọng đến vậy?
Chúng ta tiếp tục nhìn xuống.
Cơ cấu dân cư của Yathrib khác với Mecca, nơi tập trung nhiều cộng đồng thương mại quốc tế.
Tại Yathrib, có ba bộ lạc Do Thái hùng mạnh.
Do chịu ảnh hưởng của văn hóa Do Thái, cư dân địa phương có mức độ tiếp nhận cao hơn đối với tôn giáo độc thần.
Vì vậy, tư tưởng của Muhammad có nền tảng quần chúng thuận lợi hơn và nhanh chóng bén dễ.
Bên cạnh đó, Yathrib khi ấy đang bị cuốn vào cuộc thù hận kéo dài giữa hai bộ lạc Arab.
Muhammad được mời đóng vai trò là người phán xử, can thiệp và giải quyết mâu thuẫn giữa các bên.
Nhờ vậy, ông dân giành được sự ủng hộ của dân chúng.
Sau đó còn xây dựng sức mạnh kinh tế và mở rộng lực lượng quân sự bằng cách tổ chức các hoạt động đánh chặn,
tấn công những đoàn thương mại đi qua các tuyến đường quan trọng.
Từ đó, hình hai ban đầu của một chính quyền Hồi giáo bắt đầu xuất hiện.
Muhammad đổi tên thành phố thành Medina, bàng nghĩa thành phố của nhà tiền trị, rồi đặt trung tâm quyền lực tại đây.
Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến năm 622 được chọn làm năm đầu tiên của lịch Hồi giáo.
Chúng ta vừa đi qua phần đầu tiên của series Hiểu rõ toàn bộ về Hồi giáo.
Còn rất nhiều nội dung hay đang chờ các bạn.
Nếu các bạn ủng hộ đội ngũ kênh làm phần tiếp theo, hãy để lại ý kiến bên dưới phần bình luận nhé!
Xin chào và hẹn gặp lại ở video tiếp theo!