Ả Rập, Hồi Giáo Và Người Hồi Giáo - 3 Khái Niệm Nhiều Người Vẫn Nhầm | Thế Giới Cổ Đại
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại, tôi là MC Quang Thiên! Rất vui khi được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay! Chuyện là hôm qua, khi tôi đang uống trà đá ở vỉa hè cùng vài người bạn, thấy có hai người trẻ tuổi ngồi bàn bên cạnh bắt đầu tranh luận. Một người nói Iran là một quốc gia Ả Rập, người còn lại lập tức phản bác rằng không phải. Sau đó, cả hai càng nói càng lớn tiếng. Nghe vậy, tôi và anh bạn của tôi không nhịn được cười và nghĩ rằng những khái niệm này đúng là thường xuyên bị trộn lẫn với nhau. Khi xem tin tức, chúng ta thường nghe những cụm từ như “các quốc gia Ả Rập”, “thế giới Hồi giáo” hay “dân số theo đạo Hồi”. Nhưng có bao nhiêu người thực sự hiểu rõ ba khái niệm này khác nhau như thế nào? Hôm nay, tôi sẽ từ từ kể cho bạn nghe một câu chuyện. Tôi tin rằng sau khi nghe xong, bạn không chỉ phân biệt được ba khái niệm ấy, mà còn hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử hào hùng đã làm thay đổi cả thế giới. Câu chuyện này có những đoàn thương nhân, những cuộc chiến tranh, những sa mạc mênh mông, những đế quốc hùng mạnh và một tôn giáo đã làm thay đổi tiến trình văn minh nhân loại. Không để các bạn chờ lâu, chúng ta hãy bắt đầu ngay bây giờ!
Cảm ơn mọi người! Chúc mọi người có những giây phút vui vẻ. Mời các bạn theo dõi video trên kênh Thế Giới Cổ Đại. ✔️ Thế Giới Cổ Đại sẽ đồng hành cùng các bạn trong hành trình giải mã những sự kiện kỳ bí xuyên suốt dòng lịch sử của loài người... ✔️ Chúc các bạn có những phút giây thư giãn và bổ ích! #thếgiớicổđại#bíẩn#hồigiáo#ngườihồigiáo#đạohồi#ngườiảrập
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video này phân tích và phân biệt rõ ràng giữa khái niệm người Arab (dân tộc), Hồi giáo (tôn giáo) và thế giới Hồi giáo. Nội dung đi sâu vào lịch sử hình thành từ thời Muhammad, quá trình thống nhất bán đảo Arab, sự phân chia Sunni-Shia, cho đến thời kỳ hoàng kim của văn minh Hồi giáo với những đóng góp vĩ đại cho tri thức nhân loại về toán học, y học và thiên văn học.
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại, tôi là MC Quang Thiên, rất vui được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay.
Chuyện là hôm qua, khi tôi đang uống trà đá ở vỉa hè cùng vài người bạn.
Thấy có 2 người trẻ tuổi ngồi bàn bên cạnh bắt đầu tranh luận.
Một người nói Iran là một quốc gia Arab.
Người còn lại lập tức phản bác rằng không phải.
Sau đó thì cả 2 càng nói càng lớn tiếng.
Nghe vậy, tôi và anh bạn của tôi không nhịn được cười và nghĩ rằng những khái niệm này đúng là thường xuyên bị trộn lẫn với nhau.
Khi xem tin tức, chúng ta thường nghe những cụm từ như các quốc gia Arab, thế giới Hồi giáo hay dân số theo đạo Hồi.
Nhưng có bao nhiêu người thực sự hiểu rõ 3 khái niệm này khác nhau như thế nào?
Hôm nay, tôi sẽ từ từ kể cho bạn nghe một câu chuyện.
Tôi tin rằng sau khi nghe xong, bạn sẽ không chỉ phân biệt được 3 khái điệp ấy,
mà còn hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử hào hùng đã làm thay đổi cả thế giới.
Câu chuyện này có những đoàn thương nhân, những cuộc chiến tranh, những sa mạc mênh mông,
những đế quốc hùng mạnh và một tôn giáo đã làm thay đổi tiến trình văn minh nhân loại.
Thôi không để các bạn phải chờ lâu, chúng ta cùng bắt đầu ngay nhé!
Trước tiên, chúng ta cần nói về khái niệm người Arab.
Có phải bạn cho rằng, ngay từ đâu họ đã theo đạo Hồi?
Câu trả lời là không.
Dân tộc Arab đã tồn tại từ hơn 1.000 năm trước khi Hồi giáo ra đời.
Lịch sử phải được lần ngược về khoảng thế kỷ thứ 9 trước công nguyên.
Khi ấy, trong một số tài liệu của người Assyria,
từ Arab lần đầu tiên được nhắc tới.
Trong các ngôn ngữ Semit, Arab mặc ý nghĩa người sống trong sa mạc
hoặc cư dân ở vùng đất hoang vu.
Chỉ cần nghĩ qua là bạn sẽ thấy cách gọi này vô cùng hình tượng.
Bởi tổ tiên của người Arab chính là các bộ lạc Bedouin
sống ru mục trên bán đảo Arab.
Nói đến người Bedouin, phải thừa nhận rằng
họ có khả năng sinh tồn vô cùng đáng nể.
Trong điều kiện sa mạc khắc nghiện như vậy,
họ vẫn có thể sống và phát triển.
Họ chăn nuôi lạc đà, cư trú trong những căn liều bốn góc
được làm bằng lông cừu hoặc vải bạt.
Nơi nào có nước, có đồng cỏ, họ sẽ di chuyển tới nơi đó.
Chế độ bộ lạc của họ vô cùng chặt chẽ.
Nếu một thành viên trong tộc bị người khác làm nhục hoặc sát hại,
cả bộ tộc sẽ đứng ra báo thủ.
Đó chính là truyền thống được gọi là báo thủ huyết tổng.
Khi ấy, trên bán đảo Arab tồn tại nhiều bộ lạc khác nhau
và giữa họ thường xảy ra xung đột.
Khoảng thế kỷ thứ 8 trước công nguyên,
ở phía sau bán đảo bắt đầu xuất hiện một số vương quốc nhỏ.
Chẳng hạn như vương quốc Saba và vương quốc Himya.
Các vương quốc này bắt đầu phát triển hoạt động buôn bán,
tham gia thương mại trên biển đỏ và thu được nguồn lợi rất lớn.
Đời sống của họ không còn chỉ dựa vào ru mục như trước.
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất cần chú ý là người Arab
thời đó theo tín ngưỡng đà thần.
Trong thánh địa Kaba tại Mecca,
từng thơ hơn 360 vị thần khác nhau.
Người ta nhìn thấy mặt trăng thì thơ thân mặt trăng,
nhìn thấy mặt trời thì thơ thân mặt trời.
Gần như bất cứ hiện tượng nào cũng có thể trở thành đối tượng thờ cúng.
Vì sao tôi phải đặc biệt nhấn mạnh điều này?
Bởi vì rất nhiều người cho rằng Arab bầm sinh đã là tín đồ Hồi giáo,
ngay từ đầu đã tin theo đạo Hồi.
Đó thật sự là một sự nhầm lẫn.
Dất tộc Arab xuất hiện trước,
sau đó Hồi giáo mới ra đời.
Chính tư này tuyệt đối không được đảo ngược.
Quay trở lại câu chuyện,
theo truyền thuyết tôn giáo,
người Arab và người Do Thái thực chất là anh em.
Bạn có tin không?
Các kinh quran và kinh thánh đều kể rằng,
tổ tiên của người Arab là Abraham,
trong Hồi giáo được gọi là Ibrahim.
Sarah, người vợ chính thức của Abraham,
ban đầu không thể sinh con,
nên đã khuyên chồng lấy người hậu gái Haga làm thiếp.
Haga sinh được một người con trai tên là Ismail.
Sau đó, Sarah bất ngờ mang thai
và sinh một người con trai khác tên là Isaac.
Sarah lo sợ Ismail sẽ tranh giành tài sản thừa kế với Isaac,
nên ép Abraham đuổi Haga và Ismail đi.
Theo truyền thuyết,
Ismail sau đó tới Mecca
và trở thành tổ tiên của người Arab.
Còn Isaac trở thành tổ tiên của người Do Thái.
Tất nhiên, truyền thuyết vẫn chỉ là truyền thuyết.
Vậy lịch sử thực sự diễn ra như thế nào?
Theo các nhà khảo cổ học,
người Arab thuộc nhóm dân tộc Semit
có quan hệ về nguồn gốc với người Babylon,
Assyria, Phosenia và Hebrew cổ đại.
Rất có thể ban đầu họ sinh sống ở vùng hạ lưu Lưỡng Hạ,
sau đó mới di chuyển đến định cư trên bán đạo Arab.
Hiện nay, trên thế giới có khoảng 420 triệu người Arab
phân bố tại 22 quốc gia thuộc liên đoàn Arab.
Các quốc gia này bao gồm nhiều nước ở Bắc Phi
6 quốc gia vùng vịnh gồm Saudi Arabia,
các tiểu vương quốc Arab thống nhất Kuwait,
Qatar, Oman và Bahrain.
Cùng các nước Tây Á như Syria, Iraq,
Liban, Jordan, Palestine, Yemen
và một số quốc gia khác như Sudan, Somalia.
Người dân tại những quốc gia này sử dụng tiếng Arab
và nhìn chung cùng chia sẻ bản sắc văn hóa Arab.
Tuy nhiên, có một điều vô cùng quan trọng
mà bạn nhất định phải ghi nhớ.
Iran không phải là một quốc gia Arab.
Thổ Nhĩ Kỳ cũng không phải là một quốc gia Arab.
Người Iran là người Ba Tư, sử dụng tiếng Ba Tư.
Ngôn ngữ này thuộc hệ ngôn ngữ Ấn Âu
và hoàn toàn khác với tiếng Arab.
Người Thổ Nhĩ Kỳ thuộc các dân tộc Tấc
nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.
Tổ tiên của họ là những cộng đồng du mục
từng sinh sống trên thảo nguyên Trung Á.
Gọi người Iran hoặc người Thổ Nhĩ Kỳ là người Arab
chẳng khác nào gọi người Nhật Bản là người Trung Quốc.
Làm như vậy chắc chắn sẽ khiến họ vô cùng khó chịu.
Sau khi nói về dân tộc Arab,
bây giờ chúng ta sẽ đề cập đến khái niệm thứ hai,
đó là Hồi giáo.
Hồi giáo hoàn toàn là một khái niệm tôn giáo,
không có mối liên hệ trực tiếp với dân tộc.
Câu chuyện này tôi đã vài lần đề cập trong các video trước.
Hôm nay chúng ta hãy coi như một lần ồn lại.
Câu chuyện về Hồi giáo bắt đầu từ một đứa trẻ một côi,
khoảng năm 570,
tại thành Mecca, một bé trai trào đời.
Câu ấy tên là Muhammad,
sinh ra trong gia tộc Hasim,
thuộc bộ lạc Quray.
Gia tộc này từng có địa vị rất lớn,
nhưng đến thời Muhammad thì đã dần suy yếu.
Điều đáng thương hơn là trước khi Muhammad ra đời,
cha của ông đã qua đời trên đường đi buồn.
Khi ông 6 tuổi, mẹ ông cũng mất vì bệnh tật.
Đến năm 8 tuổi,
người ông nội chăm sóc ông tiếp tục qua đời.
Cuối cùng, Muhammad được người bác là Abu Talib nhận nuôi.
Suất thân của ông quả thực rất bất hạnh.
Tuy nhiên, Muhammad lại là một người khác thường.
Ông sống trung thực, đáng tin cậy,
sự sự công bằng, nhân hậu
và sẵn sàng giúp đỡ người khác.
Vì vậy, mọi người đều ca ngợi
và gọi ông bằng biệt danh An Amin,
nghĩa là người trung thành, đáng tin cậy.
Năm 25 tuổi,
Muhammad được một quá phụ giàu có
tên là Khadija thuê làm việc.
Ông giúp Khadija quản lý các đoàn thường nhân,
dẫn người tới khu vực Syria để buôn bán.
Nhận thấy Muhammad là một người có nhân cách cao quý,
Khadija dần đem lòng yêu mến ông.
Sau đó, hai người kết hôn.
Có thể nói, cuộc hôn nhân này
không chỉ giúp cuộc sống của Muhammad được cải thiện,
mà còn mang lại cho ông một niền tảng ổn định,
tạo điều kiện cho hoạt động truyền giáo sau này.
Đến năm 610, khi đã 40 tuổi,
Muhammad thường xuyên đến hang Hira
ở vùng đuối bên ngoài Mecca
để suy ngẫm và thiệt định.
Vì sao ông phải vào trong hang núi?
Bởi xã hội Mecca khi ấy vô cùng hỗn loạn,
các bộ lạc liên tục báo thù và giết hại lẫn nhau,
khoảng cách giàu nghèo ngày càng nghiêm trọng,
người giàu bóc lột người nhàu,
cùng với đó là hàng loạt vấn đề xã hội khác.
Chứng kiến những hiện tượng ấy,
Muhammad thường suy nghĩ về ý nghĩa của cuộc sống
và con đường cải tạo xã hội.
Và một đêm, thiên thần Gibril bất ngờ xuất hiện
trước mặt Muhammad và nói
Allah có một thông điệp cần ông truyền đạt.
Thiên thần yêu cầu ông đọc,
Muhammad nói rằng mình không biết đọc.
Thiên thần liền ôm siết lấy ông ba lần,
sau đó Muhammad bắt đầu đọc.
Hãy đọc nhân danh thượng đế của người,
đấng đã tạo hóa.
Ngài đã tạo ra con người từ một cục máu đông.
Hãy đọc bởi thượng đế của người là đấng cao quý nhất.
Ngài đã dạy con người bằng cây bút.
Ngài đã dạy con người những điều mà họ chưa biết.
Đây là những câu đầu tiên được mặc khải trong kinh Qur'an,
đồng thời được coi là dấu mốc đánh dấu sự ra đời của Hồi giáo.
Trong ba năm đầu,
Muhammad chỉ âm thầm truyền đạo cho những người thân và bạn bè gần gũi nhất.
Vợ ông là Khadija,
người em họ Ali,
người con nuôi Jay và người bạn thân Abu Ba
đã trở thành tín đồ Hồi giáo đầu tiên.
Đến năm 613,
Muhammad bắt đầu công khai truyền giáo.
Vậy ông giảng dạy điều gì?
Ông tuyên bố rằng chỉ có một thượng đế duy nhất là Allah,
đồng thời phản đối việc thở đá thần và thở tượng thần.
Ông cho rằng tất cả tín đồ Hồi giáo đều là anh em,
không phân biệt bộ lạc, giàu nghèo hay địa vị cao thấp.
Ông cũng giảng rằng
con người sau khi chết sẽ được phục sinh và chịu sự phán xét của Allah.
Những người làm điều thiện sẽ được lên thiên đường,
còn những người làm điều ác sẽ bị đẩy xuống họa ngục.
Ngoài ra, Muhammad còn chủ trương cấm cho vai nặng lãi,
yêu cầu đối xử tử tế với trẻ mục côi,
khuyến khích giải phóng nô lệ và chấm dứt truyền thống báo thù khiết tộc.
Những tư tưởng ấy đã thu hút đông đảo người nghèo
và các tầng lớp thấp trong xã hội.
Tuy nhiên, chúng cũng khiến giới quý tộc Mecca vô cùng giận dữ.
Tại sao?
Bởi giới quý tộc Mecca kiếm được rất nhiều tiền,
The Kaaba, một thánh điện thở đá thần.
Mỗi năm, rất nhiều người từ các nơi tới đây hành hương.
Giới quý tộc nhờ đó thu được nguồn lợi lớn
từ các hoạt động buồn bán và phục vụ người hành hương.
Bây giờ, Muhammad lại kêu gọi chống thờ tượng thần.
Điều đó chẳng khác nào trực tiếp cắt đứt nguồn lợi của họ.
Vì vậy, giới quý tộc Mecca bắt đầu đàn áp Muhammad
và những người đi theo ông.
Đến năm 622, tình hình trở nên vô cùng nguy hiểm.
Giới quý tộc Mecca thậm chí còn bí mật lên kế hoạch sát hại Muhammad.
Đúng vào lúc ấy, cư dân thành Medina
mời Muhammad đến giúp họ hòa giải những cuộc xung đột giữa các bộ lạc.
Muhammad nắm lấy cơ hội này.
Ông yêu cầu các tín đồ bí mật chia thành nhiều nhóm
lần lượt rời Mecca tới Medina.
Bạn thân ông cùng người bạn thân Abu Bakr tránh được sự truy sát
và đến Medina vào ngày 24 tháng 9.
Cuộc di cư này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lịch sử Hồi giáo.
Nó được gọi là Hira, nghĩa là cuộc di cư.
Về sau, người Hồi giáo lấy năm 622
nằm diễn ra cuộc di cư ấy làm năm đầu tiên của lịch sử Hồi giáo.
Vì vậy, khi nhìn thấy niên đại Hồi lịch, bạn cần nhớ rằng
nó không được tính từ năm Muhammad ra đời
mà bắt đầu từ năm ông rời Mecca đến Medina.
Sau khi đến Medina, tài năng của Muhammad mới thực sự được phát hủy.
Ông cho xây dựng một văn kiện gọi là Hiến chương Medina
được xem là một trong những văn bản chính trị thành văn sớm nhất trong lịch sử.
Hiến chương quy định các bộ lạc khác nhau
phải chung sống hòa bình trên cơ sở tôn trọng tự do tin ngưỡng.
Đồng thời, nó thiết lập một mô hình cộng đồng mới
không còn dựa chủ yếu vào quan hệ huyết thống
mà được gắn kết bằng niềm tin Hồi giáo.
Cộng đồng ấy được gọi là Ummah, nghĩa là cộng đồng tín đồ.
Muhammad trở thành người lãnh đạo tối cao về tôn giáo,
chính trị, quân sự và tư pháp tại Medina.
Quả đó xây dựng một chính quyền kết hợp giữa tôn giáo và nhà nước.
Ông tổ chức lực lượng vũ trang của người Hồi giáo
và tiến hành nhiều cuộc chiến với giới quý tộc Mecca.
Năm 624, trong trận Bát, khoảng 313 chiến binh Hồi giáo
đã đánh bại một đội quân Mecca đông gần 1.000 người.
Chiến thắng lấy ít địch nhiều này
khiến tinh thần của người Hồi giáo được nâng cao mạnh mẽ.
Năm 625, giới quý tộc Mecca phản công trong trận Uhud.
Lực lượng Hồi giáo chịu tổn thất, còn bản thân Muhammad cũng bị thương.
Năm 627, liên quân Mecca kéo đến bao vây Medina.
Theo lời khuyên của một người bà tư,
Muhammad cho đào một chiến hảo lớn bên ngoài thành phố để phòng thủ.
Cuộc chiến này được gọi là trận chiến hảo.
Nhờ hệ thống phòng thủ ấy, quân Hồi giáo cuối cùng đã đẩy lui được đối phương.
Đến năm 628, hai bên ký hiệp ước Hudaybiyah,
thỏa thuận đình chiến trong 10 năm.
Muhammad tận dụng khoảng thời gian hòa hoãn này
để chuyên bá Hồi giáo tới các khu vực xung quanh.
Năm 630, sau khi phía Mecca vi phạm hiệp ước,
Muhammad dẫn khoảng 10.000 quân tiến dưới chân thành Mecca.
Nhìn thấy lực lượng quá lớn, giới quý tộc Mecca biết rằng
không thể chống lại nên đã đầu hàng.
Muhammad tiến vào Mecca gần như không phải để đổ máu.
Việc đầu tiên ông làm là phá bỏ toàn bộ những tượng thần
được đặt bên trong và xung quanh Kabbah.
Tổng cộng khoảng 360 phò tượng.
Ông chỉ giữ lại hác thạch, tảng đá đen linh thiên
được người Hồi giáo tồn kính.
Muhammad biến Kabbah thành trung tâm thợ phục Allah
và tuyên bố nơi đây là thánh địa của Hồi giáo.
Điều đáng nói hơn là ông đã đối xử khá khoan dung với người Mecca.
Không tiến hành một cuộc trả thù quy mô lớn.
Nhiều người từng đàn áp ông trước đây đều được tha thứ.
Chính sự khoan dung ấy đã giúp Muhammad giành được lòng dân.
Sau đó, phần lớn cư dân Mecca chấp nhận Hồi giáo.
Đến năm 632, bán đảo Ả Rập về cơ bản đã được thống nhất
và Hồi giáo trở thành tôn giáo giữ vị trí chủ đạo trong khu vực.
Tháng 3 năm đó, Muhammad dẫn theo đoàn tín đồ rất đông
thực hiện chuyến hành hương cuối cùng đến Mecca.
Chuyến đi này được gọi là cuộc hành hương từ biệt.
Tại núi Arafat, ông đọc bài diễn thiết nổi tiếng,
thường được gọi là bài dạng từ biệt.
Trong đó khẳng định những nguyên tắc quan trọng của Hồi giáo
và xác lập các nghị lễ hành hương.
3 tháng sau, ngay mùng 8 tháng 6 năm 632,
Muhammad qua đời tại Medina, hướng thọ khoảng 62 hoặc 63 tuổi.
Muhammad để lại một hệ thống tôn giáo tương đối hoàn trình.
Hồi giáo yêu cầu tín đồ thực hiện 5 nhiệm vụ cơ bản,
thường được gọi là 5 trụ cột của Hồi giáo.
Thứ nhất là tuyên sưng đức tin.
Người Hồi giáo phải đọc lời Sahada.
Không có thân linh nào ngoài Allah và Muhammad là sứ giả của Allah.
Thứ hai là cầu nguyện.
Mỗi ngày, tín đồ thực hiện 5 lần cầu nguyện và hướng về Thánh điện Mecca.
Thứ ba là nhịn chay.
Trong tháng Ramadan, tức tháng thứ 9 của lịch Hồi giáo,
tín đồ không ăn uống từ lúc bình minh cho đến khi mặt trời lặn.
Thứ tư là bố thí bắt buộc.
Người Hồi giáo phải trích một phần tài sản của mình
để giúp đỡ người nghèo và những người gặp khó khăn.
Thứ năm là hành hương.
Mỗi tín đồ nếu có đủ điều kiện về sức khỏe và tài chính,
phải cố gắng đến Mecca hành hương ít nhất một lần trong đời.
Ngoài 5 nhiệm vụ trên,
người Hồi giáo còn phải tuân thủ một số quy định cơ bản trong đời sống.
Chẳng hạn như không ăn thịt lợn và không uống rượu.
Sau khi Muhammad qua đời,
cộng đồng Hồi giáo nảy sinh bất đồng về vấn đề người kế vị.
Sự bất đồng ấy về sau dẫn tới sự hình thành hai nhánh lớn của Hồi giáo
là Sunni và Shia.
Người Sunni cho rằng Khalifa,
tức người kế vị lãnh đạo cộng đồng Hồi giáo,
có thể được lựa chọn thông qua sự đồng thuận hoặc bầu chọn,
không nhất thiết phải là hậu ruệ trước hê của Muhammad.
Ngày nay, người Sunni chiếm khoảng 85-90% tổng số tín đồ Hồi giáo trên thế giới.
Trong khi đó, người Shia cho rằng Ali, con rể đồng thời là em họ của Muhammad
cùng những hậu ruệ của ông mới là những người kế vị hợp pháp.
Người Shia chiếm khoảng 10-15% tín đồ Hồi giáo toàn cầu.
Tập trung chủ yếu tại Iran, Iraq, Azerbaijan, Bahrain
và một số khu vực của Liban.
Hai nhánh này có một số khác biệt về giáo lý, nghị lễ và quan niệm lãnh đạo.
Trong lịch sử, giữa họ cũng từng xảy ra nhiều cuộc xung đột.
Tuy nhiên, cả Sunni và Shia đều công nhận quyền uy của Kinh Quran
và cùng thực hiện những nghĩa vụ cơ bản của Hồi giáo.
Hiện nay, trên thế giới có khoảng 2 tỷ người Hồi giáo,
chiếm gần một phần tư dân số toàn cầu.
Tuy nhiên, sự phân bố của cộng đồng Hồi giáo có thể khiến nhiều người bất ngờ.
Phần lớn người Hồi giáo không sinh sống tại Trung Đông,
mà tập trung ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Trung Đông và Bắc Phi chỉ chiếm một phần trong tổng số tín đồ.
Ngoài ra, còn có những cộng đồng Hồi giáo đông đảo
ở khu vực châu Phi, cận Sahara, châu Âu và châu Mỹ.
Như vậy, khu vực có nhiều tín đồ Hồi giáo nhất không phải là Trung Đông,
mà là châu Á.
Dạy sách các quốc gia đông người Hồi giáo nhất thế giới cũng cho thấy điều đó.
Đứng đầu là Indonesia với hơn 230 triệu người Hồi giáo.
Đứng thứ hai là Pakistan với hơn 220 triệu người Hồi giáo.
Đứng thứ ba là Ấn Độ với khoảng 200 triệu người Hồi giáo.
Mặc dù Ấn Độ giáo là tôn giáo chiếm đa số,
cộng đồng Hồi giáo tại đây vẫn có quy mô rất lớn.
Đứng thứ tư là Bangladesh với hơn 150 triệu người Hồi giáo.
Ai Cập, một quốc gia Ả Rập cũng có cộng đồng Hồi giáo rất lớn
nhưng không đứng ở top đầu.
Vậy bạn có nhận ra điều gì không?
Phần lớn những quốc gia có đông người Hồi giáo nhất
đều không phải là quốc gia Ả Rập.
Đó chính là điểm mâu chốt.
Hơn 80% người Hồi giáo trên thế giới không phải là người Ả Rập.
Sau khi phân biệt rõ người Ả Rập, Hồi giáo và người Hồi giáo,
chúng ta bước vào giai đoạn hấp dẫn nhất.
Sự trỗi dậy thần tốc của đế quốc Ả Rập
và thời đại hoàng kim của văn minh Hồi giáo.
Sau khi Muhammad qua đời,
Abu Bakr được chọn làm vị Khalifa đầu tiên.
Chỉ trong 2 năm lãnh đạo,
ông dẹp yên các cuộc nổi dậy trên bán đảo Ả Rập
và mở đường cho quá trình chinh phục ra bên ngoài.
3 người kế nhiệm ông là Umar, Uthman và Ali.
Cùng với Abu Bakr, họ được gọi là 4 vị Khalifa chính thống.
Chỉ trong khoảng 30 năm,
quân đội Ả Rập đã tạo nên một cuộc mở rộng hiếm có trong lịch sử.
Ở phía Đông, họ đánh bại đế quốc Sassanid của Ba Tư,
chiếm cao nguyên Iran và tiến sâu vào Trung Á.
Ở phía Tây, họ giành Syria, Palestine và Ai Cập từ Tây Byzantine
rồi tiếp tục mở rộng dọc Bắc Phi.
Vì sao một lực lượng mới xuất hiện lại chiến thắng nhanh đến vậy?
Trước hết, Byzantine và Ba Tư đã kiệt quê sau nhiều thập kỷ chiến tranh.
Trong khi đó, Hồi giáo lại biến những bộ lạc Ả Rập
vốn thường xuyên xung đột thành một khối thông nhất.
Kỵ binh của họ cờ độc, quen thuộc với địa hình sa mạc
và được thúc đẩy bởi niềm tin tôn giáo mạnh mẽ.
Bên cạnh đó, tại nhiều vùng đất bị chinh phục,
người Do Thái và kỳ tôn giáo vẫn được phép duy trì tin ngưỡng độc thuế
và chấp nhận chính quyền mới.
Chính sách tương đối mềm dẻo này giúp giảm bớt sự chống đối của cư dân địa phương.
Năm 661, mùa Nhi Hoa thành lập tại vương triều Umayyad
và đạt kinh đô tại Đama Cớt.
Dưới thời Umayyad, đế quốc Ả Rập đạt phạm vi rộng lớn nhất
từ bán đảo Iberia ở phía tây đến lưu vực sông Ấn ở phía đông,
từ vương Capcat ở phía bắc xuống toàn bộ bán đảo Ả Rập ở phía nam.
Không chỉ chinh phục, triều đại này còn đưa tiếng Ả Rập
trở thành ngôn ngữ hành chính, thống nhất tiền tệ
và xây dựng một bộ máy cai trị rộng khắp.
Đến năm 750, vương triều Abbasid lật đổ Umayyad
và chuyển trung tâm quyền lực về Bắt Đà.
Nếu Umayyad nổi bật nhờ những cuộc chinh phục,
Abbasid lại ghi dấu bằng trí thức, khoa học và nghệ thuật.
Từ đây, thế giới Hồi giáo bước vào một giai đoạn rực rỡ
kéo dài nhiều thế kỷ, được gọi là Thời đại Hoàng Kim của Hồi giáo.
Năm 672, Khalifah al-Mansur cho xây dựng Bắt Đà.
Chỉ sau vài thế hệ,
thành phố này trở thành một trong những đô thị đông đúc,
giàu có và phát triển nhất thế giới.
Cùng với Trường An của nhà đường
và Constantinople của đế quốc Byzantine,
Bắt Đà là một biểu tượng lớn của thế giới trung đại.
Nơi đây có những khu chợ khổng lồ, hệ thống thương mại
và tài chính phát triển, nhiều thư viện, trường học,
bệnh viện và hệ thống cấp nước đô thị.
Một tờ ngân phiếu được phát hành tại Bắt Đà
thậm chí có thể được sử dụng
ở vùng đất xa xôi tại Bắc Phi.
Nhưng điều khiến Bắt Đà trở nên đặc biệt
không chỉ là sự giàu có
mà còn là tinh thần tôn trọng chính thức.
Giới thời Harun al-Sharif và al-Mamun,
thư viện nhà Minh Chiết được hình thành.
Đây vừa là thư viện, trung tâm dịch thuật,
vừa là nơi nghiên cứu của những học giả hàng đầu.
Tại đây, các tác phẩm của Hy Lạp,
Ba Tư và Ấn Độ được dịch sang tiếng Arab.
Những công trình của Plato,
Aristotle, Euclid, Plotemi, Galen
hay Hippocrates được bảo tồn,
trú giải và nghiên cứu có hệ thống.
Nhiều tác phẩm Hy Lạp từng bị thất truyền
tại Tây Âu đã sống sót
nhờ các bản dịch tiếng Arab.
Về sau, chúng được dịch sang tiếng Latin
và trở lại châu Âu,
góp phần tạo nền tảng trí thức
cho thời kỳ phục hưng.
Tuy nhiên, các học giả Hồi giáo
không chỉ sau trách kiến thức của người xưa.
Họ tiếp tục phát triển
và sáng tạo nền tảng ấy.
Trong toán học,
Al-Khwarizmi đặt nên móng quan trọng cho đại số.
Các học giả Hồi giáo tiếp nhận
hệ thống chữ số từ Ấn Độ,
hoàn thiện và truyền nó sang châu Âu.
Vì thế, hệ thống số
mà chúng ta sử dụng ngày nay
thường được gọi là chữ số Arab.
Họ cũng phát triển lượng giác,
xây dựng các bảng tính chính xác
và phục vụ đắc lực cho thiên văn học.
Trong thiên văn,
nhiều đài quan sát
và thiết bị đo đạc tinh vi được xây dựng.
Các học giả nghiên cứu truyền động của thiên thể,
đó kích thước trái đất
và để lại những bảng quan sát
có giá trị trong nhiều thế kỷ.
Cho đến ngày nay,
tên của không ít ngôi sao
vẫn bắt nguồn từ tiếng Arab.
Trong y học,
Al-Razi để lại nhiều công trình quan trọng,
trong đó có những mô tả hệ thống
về bệnh động mùa và bệnh sợi.
Ipsina, được phương Tây gọi là Avicenna,
viết bộ y điền,
tác phẩm được sử dụng tại nhiều trường y châu Âu
suốt hàng trăm năm.
Thế giới Hồi giáo thời kỳ này còn xây dựng bệnh viện,
tổ chức đào tạo thầy thuốc,
sát hạch dược sĩ và phát triển
nhiều phương pháp điều trị mới.
Trong hóa học, các học giả hoàn thiện
những kỹ thuật như trưng cất,
kết tinh, thăng hoa và lọc.
Thuật giả kim, dù còn mang nhiều yếu tố thần bí,
đã góp phần nền móng
cho hóa học thực nghiệm sau này.
Trong địa lý và hàng hải,
họ vẽ những bản đồ chi tiết,
đi lại rộng khắp địa Trung Hải,
Ấn Độ Dương, Đông Phi, Nam Á
và Đông Nam Á,
tạo thành một mạng lưới thương mại nối liền điều nền văn minh.
Văn học cũng phát triển rực rỡ,
tác phẩm nổi tiếng nhất là
Nghiên lẻ một đêm,
tổng hợp các câu chuyện có nguồn gốc
từ Ả Rập, Ba Tư, Ấn Độ và Ai Cập.
Những câu chuyện như Aladdin và Cây Đèn Thần,
Alibaba và Bốn Mươi Tên Cướp
hay những chuyến phiêu lưu
Điều thú vị là trong câu chuyện Aladdin,
nhân vật chính được mô tả là con trai
của một người thợ may sống ở Trung Quốc.
Chi tiết ấy cho thấy
thế giới Ả Rập khi đó đã giao lưu
với những vùng đất xa xôi đến mức nào.
Kiến trúc Hồi giáo cũng tạo nên
một phong cách riêng với những mái vỏm lớn,
tháp giáo đường cao vút,
vòm móng ngựa, họa tiết hình học
và nghệ thuật thứ pháp tinh xảo.
Đại giáo đường Côb Đô Ra,
Cung điện Ambra
hay Đại giáo đường Samara
đều là những kiệt tác còn được nhắc đến ngày nay.
Dấu ấn của thời đại
vẫn tồn tại ngay trong ngôn ngữ hiện đại.
Những từ như
Algebra, Angurim,
Alcohol hay Algebro
đều là nguồn gốc từ tiếng Ả Rập.
Nhưng không có thời kỳ hoàng kim
nào kéo dài mãi mãi.
Năm 1258,
quân Mông Cổ do thành cắt
từ hãn chỉ huy đánh chiếm Baghdad,
vị Khalifa cuối cùng của Abbasid
tại đây bị sát hại,
thành phố bị tàn phá
và vô số sách vở quý giá bị hủy diệt.
Tương truyền rằng nước sông Tigris
chuyển màu đen vì mực
từ những cuốn sách bị ném xuống sông
và nhuốm đỏ bởi máu của những người thiệt mạng.
Sự sụp đổ của Baghdad
thường được xem là dấu mốc kết thúc
thời đại hoàng kim của Hồi giáo.
Tuy nhiên, văn minh Hồi giáo không biến mất.
Về sau,
đế quốc Ottoman tiếp tục trở thành
một cường quốc lớn
và duy trì ảnh hưởng đến đầu thế kỷ 20.
Ngày nay, thế giới Ả Rập
và thế giới Hồi giáo mang một diện mạo
phức tạp hơn rất nhiều.
Một quốc gia vùng vị như Saudi Arabia,
UAE, Qatar, Kuwait,
Oman và Buren
trở nên rộng có nhờ vào rộng mỏ và khí đốt.
Trong khi đó,
nhiều nước như Yemen, Sudan
hay Mauritania vẫn phải đối mặt
với nghèo đói và bất ổn.
Về chính trị, khu vực này tồn tại
nhiều mô hình khác nhau
từ quân chủ, cộng hòa, chính quyền tập quyền
cho đến các hình thức dân chủ nghị viện.
Phong trào mùa xuân Ả Rập
năm 2011
từng làm sụp đổ một số chính quyền
nhưng cũng kéo theo những cuộc khung hoảng
về nội chiến kéo dài tại Syria,
Libya và Yemen.
Về xã hội, thế giới Ả Rập
có dân số trẻ nhưng tỷ lệ thất nghiệp cao.
Các quốc gia vừa muốn bảo vệ
truyền thống, vừa phải thích ứng
với quá trình hiện đại hóa và toàn cầu hóa.
Trong khi đó,
thế giới Hồi giáo rộng lớn hơn rất nhiều
so với thế giới Ả Rập.
Các quốc gia Hồi giáo khác nhau về dân tộc,
ngôn ngữ và thể chế chính trị.
Có quốc gia thế tục như Indonesia
và Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia dân chủ
như Saudi Arabia và Qatar,
quốc gia mang động tính thần quyền như Iran
hay các nền dân chủ nghị viện
như Malaysia.
Chính vì sự đa dạng ấy,
không thể nhìn toàn bộ thế giới Hồi giáo
bằng một quần mẫu duy nhất.
Không phải mọi người Hồi giáo
đều là người Ả Rập.
Không phải mọi phụ nữ Hồi giáo đều phải ăn mặc
giống nhau. Và càng không thể
đánh đồng gần 2 tỷ tín đồ Hồi giáo
với một nhóm cực đoan rất nhỏ.
Tương tự, không phải tất cả
người Ả Rập đều giàu có hay
sống giữa sa mạc.
Phần lớn họ sinh sống trong các thành phố lớn
như Cairo, Baghdad, Damascus
hay Angier.
Quanh hệ giữa các nước châu Á với thế giới
Ả Rập và Hồi giáo cũng có lịch sử
lâu đời. Từ thời cổ đại
con đường tơ lụa đã đưa
tơ lụa, gốm xứ và trà của Trung Quốc
sang phương Tây. Đồng thời
hương liệu, đá quý và dược liệu
từ Tây Á tới Trung Quốc.
Các thương nhân và học giả Hồi giáo
trở thành câu nối quan trọng giữa phương Đông và phương Tây.
Hệ thống chữ số có
nguồn gốc Ấn Độ được họ truyền sang
châu Âu. Trong khi giấy,
la bàn và thuốc súng của Trung Quốc
cũng được đưa về phía Tây qua những
bạn lưới giàu thân ấy.
Năm 651,
một phái đoàn từ thế giới
Ả Rập được ghi nhận đã tới Trung Quốc.
Từ đó, Hồi giáo
dần được truyền bá vào khu vực này.
Đến thời Tống và Nguyên,
nhiều thương nhân Ả Rập và Ba Tư đi theo
con đường tơ lụa trên biển tới Trung Quốc,
đinh cư và hòa nhập với cư dân bản địa.
Giới thời nhà Minh,
Trịnh Hòa thực hiện 7 chuyến hải lưu lớn
đi tới bán đảo Ả Rập
và bờ biển Đông Phi, góp phần
mở rộng giao lưu giữa Trung Quốc với thế giới Hồi giáo.
Như vậy,
từ những bộ lạc ru mục giữa sa mạc,
người Ả Rập đã xây dựng nên một đế quốc rộng lớn.
Còn Hồi giáo
đã tạo nên một không gian văn minh
kết nối nhiều dân tộc và châu lục.
Đó không chỉ là lịch sử của chiến tranh
và chinh phục,
mà còn là lịch sử của thương mại,
trí thức, dịch thuật và giao lưu văn hóa.
Và chính những điều ấy
đã giúp nền văn minh Hồi giáo để lại
dấu ấn sâu đậm trong lịch sử nhân loại.
Còn bạn nghĩ sao về Hồi giáo và người Hồi giáo?
Hãy để lại ý kiến trong phần bình luận nhé!
Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại!