Đây Là Cuộc Sống Ở Cuba: Hòn Đảo Giữa Bóng Tối | Thiên Hà TV

Giữa thế kỷ 21, vẫn có một đất nước vẫn sống trong nhiệt điệu của nửa thế kỷ trước, đó là Cuba. Hòn đảo nhiệt đới đang chật vật giữa mất điện trình miên, thiếu nhiên liệu, hàng hóa càng hiếm. Nhưng nơi đây không chỉ là câu chuyện về khó khăn, mà còn là mảnh đất từng chì tay giúp Việt Nam khi chúng ta cần nhất. Và giờ, Việt Nam đang đáp lại bằng chiến dịch 65 ngày nghĩa tình đặc biệt. Đằng sau những bãi biển xanh ngắt và điếu xì gà trứ danh là một Cuba thật sự. Những con phố Havana chập trận ánh đèn. Những tòa nhà cũ kỹ vẫn vang tiếng cười. Những con người kiên cường đến là thường. Hãy cùng chúng tôi khám phá để thấy vì sao, giữa bóng tối và thử thách, tình bạn Việt Nam Cuba vẫn sáng lên như một ngọn đèn không bao giờ tắt. Cuba, bức tranh quá khứ còn sống Đặt chân xuống Cuba, bạn sẽ có cảm giác như mình vừa rời khỏi hiện tại và bước thẳng vào một cổ máy thời gian khổng lồ. Thế giới ngoài kia đang thay đổi từng ngày. Những tòa nhà chọc trời mọc lên, ô tô điện lăn bánh em ru, thủ tục hành chính được gói gọn trong vài cú chạm màn hình. Nhưng ở đây, dòng chạy ấy dường như chậm lại như thể ai đó đã bấm nút tạm dừng từ hàng chục năm trước. Trên đường phố, những chiếc xe cổ Deliso hay Mỹ từ thập niên 50-60 vẫn gầm rú giữa ánh nắng chói chan. Mỗi lần động cơ khởi động, tiếng máy vang lên khàn đục nhưng đầy sức sống. Sân xe đã bạc màu, nhưng bàn tay khéo le hước của những người thợ cơ khí địa phương vẫn giữ cho chúng lăn bánh mỗi ngày. Không có vụ tùm chính hãng, họ tận dụng mọi thứ có thể tìm được. Lắp ghép, chế tác, biến những chiếc xe thành minh chứng sống cho sự bền bỉ và sáng tạo. Hai bên đường là những tòa nhà mang đậm dấu ấn lịch sử. Mặt tiền loan màu, cửa sổ gỗ đã công vịt, mái ngói của kỷ inh hẳn giấu thời gian. Nhiều công trình còn giữ nguyên kiến trúc thuộc địa Tây Ban Nha với bàn công sát uống công tinh xảo, trụ đá vẫn chảy. Xen lẫn là những khối nhà vuông vứt theo phong cách liên xô, thẳng thớm nhưng khô cứng, gợi nhớ về thời kỳ mà Cuba gắn bó chặt chẽ với khối xã hội chủ nghĩa. Tất cả hòa quyện thành một bức tranh đô thị vừa cổ điển vừa một mặt, nơi mỗi góc phố đều như một khung ảnh chụp từ quá khứ. Nhịp sống ở đây không vội vàng. Buổi sáng người dân thông thạ bước ra phố, ghé qua quán cà phê quen thuộc, uống từng ngụm đậm đặc trong chiếc tác nhỏ xíu. Tiếng nói cười rộng rã vàng lên từ những nhóm người tụ tập ở quảng trường. Một cuộc trò chuyện có thể kéo dài hàng giờ mà chẳng ai bận tâm đến đồng hồ. Những việc tưởng chừng đơn giản như gửi một lá thư, xin một loại giấy tờ hay hoàn tất một thủ tục cũng trở thành câu chuyện của cả ngày. Bộ máy hành chính vẫn vận hành theo cách cũ. Hồ sơ giấy chất đầy trên bàn, từng tờ được điền bằng bút mực, đóng dấu đỏ ký tên. Để hoàn thất mọi công việc, giấy tờ phải lần lượt đi qua nhiều phòng, nhiều người. Không có cổng thông tin điện tử, không hồ sơ trực tuyến. Tất cả đều được xử lý thủ công, chậm rãi nhưng chắc chắn. Người dân đã quá quen với điều đó, xem nó như một phần tất yếu của cuộc sống. Cô bà không cố giấu đi những dấu tích của quá khứ, ngược lại chúng hiện diện rõ ràng và tự nhiên. Bạn có thể đi qua một con phố lát đá cũ, nghe tiếng bánh xe lọc cọc, rồi bắt gặp một cửa hàng tạp hóa nhỏ với những cây gỗ đá sờn, bày bán vài trái nước ngọt, một ít gạo, đường và vài loại gia vị. Ở góc khác, một chiếc máy đánh chữ cũ vẫn được dùng để in hóa đơn hay giấy xác nhận. Sự kết hợp giữa quá khứ và hiện tại tạo ra cảm giác vừa là lẫm vừa gần gũi. Bạn sẽ thấy những chiếc điện thoại thông minh nằm cạnh chiếc radio đá ố màu, hay một người mặc áo phông in hình ca sĩ hiện đại đang lái chiếc xe sản xuất cách đây hơn nửa thế kỷ. Đó là Cuba, nơi mà những gì đã qua không bị bỏ lại, mà tiếp tục sống cùng hiện tại. Đi giữa không gian ấy, bạn dễ quên mất mình đang ở thế kỷ 21. Thay vì âm thanh hối hạ của động cơ hiện đại, bạn nghe tiếng nhạc xa xa từ một căn nhà mở cửa sổ, tiếng trẻ con chơi đùa và tiếng chào hỏi nhau thân mật. Thay vì ánh sáng neon từ những bạn quảng cáo điện tử, bạn thấy ánh và nhạc của bóng đèn sợi đốt hát ra từ quán ăn gia đình. Cuba khiến người ta có cảm giác thời gian không còn là thứ phải chạy đua. Mỗi khoảnh khắc được kéo dài, mỗi câu chuyện được kể chậm rãi, mỗi cảnh vật đều giữ nguyên sự mộc mạc vốn có. Và chính điều đó đã biến nơi đây thành một bảo tàng sống khổng lồ, nơi bạn vừa được ngắm nhìn quá khứ, vừa được chạm tay vào hiện tại. Một hiện tại đang trôi theo nhịp riêng, bất chấp mọi guồn quay hối hạ của thế giới bên ngoài. Havana là nơi chỉ cần bước qua một góc phố, bạn đã thấy mình ở trong một thế giới khác. Thành phố này không giấu giếm sự đối lập, mà phô bày nó một cách rõ rệt, như thể muốn nói với du khách. Đây là chúng tôi, cả mặt đẹp lẫn mặt thật. Ở khu phố cổ và những tuyến đường chính dành cho khách du lịch, Havana khoác trên mình chiếc áo đầy màu sắc. Tường nhà được sơn mới tin, bàn công treo đầy hoa, đường lát đá sạch bóng, quán cà phê mở nhà sát xa, bàn ghế bày ra trên vỉa hè, phục vụ những ly mojito mát lạnh. Những cửa hàng lưu niệm xếp gọn gàng hộp xì gà bóng loán, mô hình xe cổ, áo phông in hình Che Guevara. Không khí ở đây sôi động, sáng sủ và đầy năng lượng, giống như một tấm mu tiết hoàn hảo mà Cuba gửi tới thế giới. Thế nhưng, chỉ cần rẽ vào một con hẻm nhỏ, mọi thứ thay đổi nhanh đến mức bạn gần như choáng ngợp. Đường hiệp hơn, lát gạch cũ, trên không là mạng dây điện chằn chịch, không còn tiếng ly chạm nhau hay tiếng nhạc từ loa quán ba, thay vào đó là tiếng rao của người bán bánh mì buổi sáng, tiếng cười của mấy đứa trẻ đang đá bóng bằng quả bóng cũ, tiếng xì xào của hai bà hàng xóm, mùi cà phê răng từ một căn bếp mở cửa quyện cùng mùi cá chiên, mùi xào phòng từ cửa tiệm giật lạ. Những cô dân sinh này không có sự chỉnh chu để ghi điểm với khách du lịch. Cửa hàng tạp hóa bé xíu với vài kệ hàng, bán những nhu yếu phẩm cơ bản. Tiệm làm tóc là một căn phòng nhỏ, một chiếc ghế cũ, tấm gương lấm tấm vết ố. Chủ tiệm vừa cắt tóc vừa chuyện trò, hỏi thăm nhau về gia đình, về tình hình hàng hóa, về lịch khách điện ngày mai. Chợ địa phương ồn ào với tím mặt cả, những rổ rau tươi, vài mớ cá, vài bó chuối xanh. Mọi giao dịch diễn ra nhanh gọn, đôi khi sen lẫn vài câu đùa để su tàn cái nóng oi bước. Điểm chung duy nhất nối liền hai khu mặt này chính là con người. Dù ở khu du lịch lung linh hay khu dân sinh mộc mạc, người Havana vẫn thân thiện, cởi mở, và giàu năng lượng. Họ sẵn sàng dùng lại chỉ để hỏi bạn có cần giúp đỡ hay miễn cười khi bắt gặp ánh mắt bạn. Chính sự âm áp này khiến ranh giới giữa nơi dành cho khách và nơi của người dân trở nên mềm mại hơn. Đi trong Havana, bạn sẽ nhận ra khoảng cách giữa hai thế giới này thật ngắn. Đôi khi chỉ là một cong phố, một ngã rẻ. Bên này những chiếc xe cổ bong loán cho du khách thuê chụp ảnh. Bên kia, một hàng dài người kiên nhẫn chờ mua bánh mì giá rẻ. Sự đối lập ấy không tạo ra cảm giác chi rẻ, mà giống như hai lớp nhạc cùng vang linh. Một bản dành cho khách ghé tăm, một bản dành cho những ai sống ở đây từ ngày này sang ngày khác. Chính sự song hành này mới là bản chất thật của Havana. Nó không chỉ là một điểm đến du lịch được tô vẽ, cũng không hoàn toàn là một khu dân sinh lặng lẽ. Đó là một thành phố biết cách sống với cả hai khu mặt của mình, đục rỡ khi cần và chân thành khi muốn, để mỗi người rời đi, để mang theo một ấn tượng khó quên. Mất điện, sống trong bóng tối. Ở Cuba, bóng tối không chỉ là khái niệm của ban đêm, nó là một phần quen thuộc của cuộc sống hàng ngày. Người dân nơi đây đã quen với việc điện có thể biến mất bất cứ lúc nào, không cần báo trước và có thể kéo dài nhiều giờ liền. Ở một số vùng, thời gian mất điện còn nhiều hơn thời gian có điện. Bạn có thể đang đi bộ trên một con phố Havana. Đèn đường sáng vàng, tiếng nhạc xa xa van ra từ quán bar. Thì chỉ vài phút sau, tất cả chìm vào in lặng. Âm nhạc tắt, ánh sáng vụt biến mất. Chỉ còn lại tiếng bứt chân và ánh đèn pin từ vài chiếc điện thoại. Với du khách, đó là một khoảnh khắc bất ngờ. Nhưng với người dân, đó là chuyện thường ngày. Họ chỉ nhúng vai, tiếp tục câu chuyện đang dở hoặc thắp ngọn nến đặt giữa bàn. Những quán ăn nhỏ ngay lập tức nhóm bếp thang hoặc bếp ga để tiếp tục phục vụ. Người bán hành rong bật đèn pin để soi rổ râu hay mớ cá. Ở nhà, gia đình kéo ghế ra hiên, vừa hóng gió vừa trò chuyện. Đôi khi, lấy đàn guitar ra hát vài bài cho quên đi cái nóng. Bóng tối trở thành lý do để mọi người gần nhau hơn. Chia sẻ thời gian theo cách giản dị nhất. Tuy nhiên, mất điện không chỉ là sự bất tiện. Nó ảnh hưởng sâu rộng tới đời sống. Bệnh viện phải dựa vào máy phát điện để duy trì hoạt động tối thiểu. Trường hợp buộc phải tạm dừng khi trời quá nóng hoặc quá tối. Cửa hàng đóng cửa sớm vì không thể vận hành thiết bị. Hệ thống ngân hàng ngừng giao dịch. Máy ATM tạm dừng hoạt động. Khiến việc rút tiền hay thanh toán trở nên khó khăn. Người dân học cách dự đoán lịch cắt điện và xoay sở để thích nghi. Nhiều khu vực có nhóm thông báo qua miệng hoặc tin nhắn, chia sẻ giờ cắt điện để mọi người chuẩn bị. Một số gia đình có điều kiện mua máy phát điện chạy dầu. Nhưng nhiên liệu cũng không phải lúc nào cũng sẵn. Điều đáng kinh ngạc là dưới những lần mất điện tinh thần của người Cuba vẫn không bị đánh gục. Họ đùa cực rằng bóng tối mang lại không khí mát mẻ hơn hoặc là thời điểm lý tưởng để nghỉ ngơi, tránh xa điện thoại và TV. Nụ cười, câu chuyện và âm nhạc vẫn tiếp tục ngay cả khi xung quanh là mảnh đêm đặc quánh. Ở Cuba, ánh sáng không chỉ đến từ bóng đèn. Nó đến từ các con người so sánh nhau bằng sự lạc quan, bằng khả năng biến một bất tiện thành cơ hội để kết nối. Và có lẽ chính tinh thần ấy mới là thứ giúp họ đứng vững dù bóng tối có kéo dài đến bao lâu. Cuba từ lâu đã vận hành nền kinh tế của mình theo mô hình tập trung cao độ. Điều này có nghĩa là nhà nước không chỉ định hướng mà còn trực tiếp kiểm soát hầu hết các định vực sản xuất, phân phối và thương mại. Từ những mặt hàng nông sản như lúa gạo, đường đến các ngành mũi nhọn như thuốc lá, mía và rượu rung. Tất cả đều nằm trong vòng tay của chính quyền. Một trong những biểu tượng rõ rệt nhất của cơ chế này là sổ gạo, hay còn gọi là libreta. Mỗi hộ gia đình được cắt một cuốn sổ nhỏ ghi rõ số nhân khẩu và phần lương thực. Thực phẩm họ được nhận hằng tháng. Gạo, đường, dầu ăn, bánh mì, đôi khi là trứng hay tịt gà đều được phân bổ theo định lượng. Giá bán trong hệ thống này rẻ hơn nhiều so với thị trường tự do. Nhưng số lượng thuần chỉ đủ cho một phần nhu cầu. Khi phần trong sổ hết, người dân buộc phải mua ở chợ ngoài với giá cao gấp nhiều lần. Hệ thống libreta từng là cứu cánh trong những thập kỷ Cuba nhận viện trợ do Liên Xô, khi nguồn công dồi gạo và hàng hóa không thiếu. Nhưng từ sau khi Liên Xô sụp đổ, những trang sổ này dần trở nên mỏng đi. Số mặt hàng giảm, định lượng cũng ít hơn. Dù vậy, nó vẫn tồn tại cho đến hôm nay như một minh chứng cho mô hình phân phối mang đậm dấu ấn xã hội chủ nghĩa. Những ngành kinh tế trọng yếu đều được nhà nước giữ quyền kiểm soát tuyệt đối. Lấy ngành thuốc lá làm ví dụ. Cuba nổi tiếng thế giới với cigar Cohiba, Monte Cristo, Romeo y Julieta. Nhưng người nông dân trồng thuốc lá không được toàn quyền quyết định việc bán sản phẩm. Họ phải nợ tới 90% sản lượng cho nhà nước, chỉ được giữ lại phần nhỏ để bán trực tiếp hoặc dùng cá nhân. Tương tự, ngành mí đường và rượu rung cũng chịu sự quản lý chặt chẽ. Nhà nước điều hành nhà máy, định giá và tổ chức xuất khẩu. Quy định đối với doanh nghiệp tư nhân cũng rất nghiêm ngặt. Một nguyên tắc then chốt là nếu công ty có hơn 100 nhân viên, quyền sở hữu sẽ tự động chuyển về nhà nước. Điều này khiến các doanh nghiệp tư nhân khó lòng mở rộng quy mô và nhiều người phải duy trì ở mức nhỏ để tránh mất quyền kiểm soát. Không ít nhà đầu tư nước ngoài cũng dè chừng vì luật chơi này. Một câu chuyện nổi tiếng minh họa cho các nhà nước kiểm soát kinh tế chính là thương hiệu rượu Pacardy. Công ty này được thành lập ở Santiago de Cuba vào thế kỷ 19, phát triển thành một trong những thương hiệu rượu rung lớn nhất thế giới. Nhưng khi Cuba quốc hữu hóa toàn bộ các ngành công nghiệp sau cách mạng năm 1959, Pacardy từ chối giao lại quyền sở hữu. Kết quả, họ phải chuyển toàn bộ hoạt động sản xuất sang Puerto Rico. Ngày nay, Pacardy vẫn là một tên tuổi toàn cầu nhưng không còn liên quan đến Cuba, một mất mát lớn về thương hiệu mà đất nước này chưa từng bù đắp được. Nhà nước lý giải rằng mô hình tập trung giúp đảm bảo phân phối công bằng, tránh để một nhóm nhỏ tích lụy quá nhiều tài sản trong khi phần lớn dân số khó khăn. Nhưng trên thực tế, việc kiểm soát quá chặt khiến nền kinh tế thiếu linh hoạt, hạn chế động lực đội mới và sáng tạo. Doanh nghiệp nhỏ thì chập vật trong quy mô hạn hiệp, còn doanh nghiệp lớn lại vận hành theo cơ chế bao cấp, kém hiệu quả. Hệ thống này cũng khiến việc tiếp cận hàng hóa phụ thuộc vào khả năng nhập khẩu và dự trữ của nhà nước. Khi nguồn cung toàn cầu biến động hoặc khi quan hệ thương mại bị gián đoạn, thị trường lập tức rơi vào tình trạng khang hiếm. Người dân phải xếp hàng dài để mua một vài mặt hàng cơ bản hoặc tìm đến chợ đen nơi giá cả cao hơn nhiều lần. Dù vậy, không thể phủ nhận rằng giữa môn vàng hạn chế, Cuba vẫn giữ được một số tương hiệu quốc gia nhờ cơ chế quản lý này. Xì gà thủ công vẫn đạt chất lượng hàng đầu thế giới, rượu rung vẫn giữ hương vị truyền thống. Vấn đề nằm ở chỗ, trong khi thế giới đã chuyển mình sang các mô hình kinh tế mở và linh hoạt hơn, Cuba vẫn kiên định với bàn tay quản lý chặt chẽ của nhà nước, một bàn tay vừa bảo vệ vừa giới hạn bước tiến của nền kinh tế, tiền tệ, lãng phát và chợ đen. Nếu nền kinh tế Cuba là một cổ máy vận hành chậm chạp, thì hệ thống tiền tệ ở đây lại giống như một mê cung phức tạp khiến cả người dân lẫn du khách phải tính toán từng bước. Hiện tại đồng peso Cuba, CUC là đồng tiền duy nhất được công nhận chính thức, nhưng nó tồn tại song song với một thị trường chợ đen mà gần như ai cũng tham gia, bởi khoảng cách giữa tỷ giá chính thức và tỷ giá ngoại phố quá lớn. Trên giấy tờ, tỷ giá nhà nước công bố do động quanh mức hơn 100 peso đổi một đô la Mỹ. Nhưng chỉ cần bước ra khỏi cửa ngân hàng, bạn sẽ dễ dàng tìm thấy người sẵn sàng mua đô la của bạn với giá gấp ba lần, khoảng 300 đến 350 peso cho một đô la. Khoảng trình lịch này đủ để biến đổi tiền thành một nghề và chợ đen trở thành một phần của đời sống kinh tế hằng ngày. Người dân Cuba hiểu rất rõ giá trị của đồng ngoại tệ. Trong bối cảnh làm phá kéo dài, đồng peso mất giá liên tục. Mọi người tìm mọi cách để giữ đô la Mỹ hoặc euro như một tấm khiên bảo vệ sức mua. Một khoảng tiền bằng đô la có thể mua được nhiều hơn rất nhiều so với khi đổi xem peso và chi tiêu bằng đồng ngoại tệ. Vì thế, bất cứ khi nào nhận được ngoại tệ từ kiều hối, công việc liên quan đến du lịch hay các giao dịch đặc biệt, họ thường cất giữ hoặc trao đổi ngoài chợ đen thay vì đổi ở ngân hàng. Với du khách, việc đổi tiền cũng trở thành một trải nghiệm nhạy cảm. Đổi ở ngân hàng hay quầy chính thức đồng nghĩa với việc mất một khoản lớn vì tỷ giá thấp. Đổi ngoài chợ đen thì được lợi hơn nhiều nhưng phải dựa vào lòng tin và sự giới thiệu của người quen để tránh rủi ro. Nhiều tài xế taxi, chủ nhà trọ hay nhân viên phục vụ sẵn sàng trở thành đầu mối đổi tiền, coi đó như một phần thu nhập thêm. Sự tồn tại của hai tỷ giá song song khiến kinh tế Cuba vận hành trên hai mặt trận, mặt chính thức phục vụ các hạt động nhà nước quản lý còn mặt không chính thức lại nuôi sống phần lớn nhu cầu thực tế của người dân. Điều này cũng góp phần nuôi dưỡng một thị trường ngầm lớn mạnh khó kiểm soát và tạo ra vòng lẫn quẩn. Càng nhiều người dùng chợ đen đồng peso càng mất giá và khi peso mất giá chợ đen lại càng nhộn nhiệt. Kết quả là ở Cuba tiền không chỉ là phương tiện thanh toán nó là một trò chơi cân não nơi ai cũng phải học cách xoay sở nắm bắt thời điểm và đôi khi là mạo hiểm để giữ được giá trị của từng đồng mình sở hữu. Giao thông Bảo tàng di động Bước ra đường ở Cuba bạn sẽ có cảm giác như đang bước vào một bảo tàng xe hơi sóng động. Những chiếc Cherolet Ford Pontiac đời 1950 vẫn lăn bánh hàng ngày. Thân xe bóng loán được sơn lại nhiều lần động cơ thay đổi và chấp vá bằng mọi thứ có thể kiếm được. Nhiều chiếc trở thành ngôi sao trên phố được thuê để chở khách du lịch hoặc phục vụ các tour ngắm cảnh vừa là phương tiện kiếm sống vừa là niềm tự hào của chủ xe. Bên cạnh những cổ vật bốn bánh ấy là hình ảnh đặc trưng không kém Coco Taxi. Đây là những chiếc xe nhỏ hình tròn như trái dừa, sơn vàng rực chạy bằng động cơ xe máy. Chúng lên lọ dễ dàng qua các con phố đông đúc chở được 2 đến 3 người và là lựa chọn phổ biến cho du khách muốn trải nghiệm cảm giác di chuyển kiểu Cuba. Ở vùng ngoại ô và các thị trấn nhỏ xe ngựa kéo vẫn là phương tiện quen thuộc. Chúng không chỉ phục vụ gách du lịch mà còn chở hàng hóa đưa người dân đi lại hằng ngày. Tiếng lọc cọc của móng ngựa trên nền đường bê tông là âm thanh không thể lẫn vào đâu trong đời sống thuần nhật. Ngoài ra, bạn sẽ bắt gặp xe máy thùng những chiếc motor gắn thêm khoang phụ bên cạnh để chở thêm một hành khách hoặc hàng hóa. Chúng từng được sử dụng như taxi giá rẻ nhất là ở những nơi Nhưng việc di chuyển ở Cuba không chỉ là chuyện có xe. Nhân liệu luôn là vấn đề nan giải. Người dân không thể đơn giản chạy ra trạm săn và đổ đầy bình bất cứ lúc nào. Thay vào đó, họ phải đặt lịch đổ săn qua một ứng dụng do nhà nước quản lý. Danh sách chở có thể kéo dài hàng trăm lượt và đôi khi phải chờ nhiều ngày mới tới lượt. Nếu hết săn giữa đường, giải pháp duy nhất là mua lại từ người khác, thường là từ những người quen hoặc từ thị trường phi chính thức với giá cao hơn. Nguồn công nhân liệu được phân bổ ưu tiên cho một số phương tiện. Xe buýt công cộng, xe chở hàng thiết yếu, xe cứu thương, hoặc xe phục vụ khách du lịch. Phần còn lại phải xoay sở trong tình trạng hạn chế. Điều này khiến việc đi lại đôi khi trở thành một bài toán chiến lược nơi mỗi chuyến xe đều phải được tinh toán kỹ để tránh lãng phí nhân liệu. Nhìn từ bên ngoài, hệ thống giao thông của Cuba có thể trông như một buổi trình diễn hoài cổ. Nhưng với người dân, đó là minh chứng cho khả năng thích nghi bền mỹ, giữ cho quá cứ vẫn lăn bánh, biến thiếu thốn thành nét đặc trưng và di chuyển trong một nhịp sóng mà mỗi km đều quý giá. Ở Cuba, việc kết nối với thế giới số không diễn ra dễ dàng như ở nhiều nơi khác. Dù điện thoại thông minh đã phổ biến hơn trước, Internet ở đây vẫn là một sa sĩ phẩm, vừa đắt đỏ, vừa chập chờn, lại thường xuyên bị giới hạn bởi các chính sách kiểm duyệt. Trước khi Internet được mở rộng, người dân từng dự vào một phương thức rất đặc biệt để tiếp cận thông tin giải trí In Pakete Semana, hay còn gọi là gói video hàng tuần. Đây là bộ sưu tập khổng lồ gồm phim ảnh, chương trình truyền hình, video YouTube, được tải từ nước ngoài rồi sao chép thủ công vào ổ cứng hoặc USB để phân phối. Mỗi tuần người mua trả một khoảng phí để nhận gói mới, giống như thuê một thư viện số, nhưng hoàn toàn ngoại tuyến. Ngay cả khi Internet đã xuất hiện, nhiều người vẫn duy trì thói quen này vì tốc độ mạng quá chậm để xem trực tuyến. Các ứng dụng và dịch vụ phổ biến toàn cầu cũng không phải lúc nào cũng hoạt động ở Cuba. TikTok, ChatGPT, nhiều dịch vụ Apple bị chặn hoặc giới hạn truy cập. Với iPhone, vấn đề còn phức tạp hơn. Người dùng không thể tự tạo tài khoản iCloud mới, mà phải mua lại tài khoản từ bên ngoài. Kè mật khẩu đầy tài ứng dụng. Android dễ thở hơn vì có thể ca đạp file APK. Nhưng với các dịch vụ cần hình vị hoặc xét minh khu vực, VPN gần như là bắt buộc. Các điện phát Wi-Fi công cộng tồn tại, nhưng không miễn phí và cũng không rộng khắp. Muốn truy cập, bạn phải mua thẻ cào từ nhà mạng quốc doanh ETSA. Nhập mã đăng nhập và hy vọng kết nối không bị rớt giữa chân. Một số người có điều kiện lắp đặt Wi-Fi tại nhà, nhưng ngay cả vậy, cốc điện vẫn có thể biến mọi thiết bị thành cục gạch chỉ trong chốc lát. Dù vậy, người Cuba tỏ ra đó sáng tạo trong việc vượt qua rào cản. Họ chia sẻ tài liệu qua Bluetooth, tạo nhóm offline để trao đổi thông tin và tìm cách cài đặt ứng dụng từ nguồn không chính thức. Nhiều bạn trẻ còn biết tận dụng mạng chọc trờn để duy trì liên lạc với bạn bè ở nước ngoài, gửi hình ảnh tin nhắn khi có sóng, rồi kiên nhẫn chờ phản hồi. Công nghệ ở Cuba giống như một cánh cửa chỉ hé mở một phần. Bạn có thể nhìn thấy thế giới bên ngoài, nhưng để bước ra, phải kiên nhẫn tìm lối, phải khéo léo lát qua khe hẹp, và đôi khi phải chấp nhận rằng mình sẽ không bao giờ mở được nó hoàn toàn. Nếu hạ tầng kinh tế và công nghệ ở Cuba còn nhiều hạn chế, thì con người nơi đây lại là điểm sáng được rỡ nhất. Người Cuba mang trong mình một năng lượng đặc biệt, ấm áp, cởi mở, và luôn biết tìm niềm vui ngay cả trong những hoàn cảnh khó khăn nhất. Ra đường, bạn dễ bắt gặp nụ cười chào từ một người lạ hay câu hỏi bạn đến từ đâu, và lên thân thiện. Họ không chỉ hưu khách với du khách, mà còn sẵn sàng giúp đỡ nhau trong cộng đồng. Khi mất điện, hàng xóm ngồi quay quần ngoài hiên, cùng uống cà phê, chia nhau chút thức ăn, hay đơn giản là trò chuyện để quên đi cái nóng. Ở chợ, việc mặc cả đôi khi kết thúc bằng một câu đùa, rồi cả hai bên cùng bật cười. Âm nhạc là nhịp tim của đời sống Cuba. Dù ở quán bar Havana hay góc phố nhỏ, bạn cũng có thể nghe thấy tiếng Utah, tiếng trống con ga, hay điệu Sasha rụng ràng. Người Cuba coi âm nhạc không phải để giải trí đơn thuần, mà là một phần của bản sắc. Họ nhảy khi vui, nhảy khi buồn, và nhảy cả khi chẳng có lý do gì. Tinh thần lạc quan này gắn chặt với lòng tự hào dân tộc. Người Cuba tự hào về lịch sử đấu tranh của mình, về việc đã giữ được bản sắc trước sức ép từ bên ngoài. Dù điều kiện kinh tế còn khó khăn, họ vẫn nói về đất nước mình với ánh mắt rạn rỡ. Nhiều người tuần rời Cuba để tìm cơ hội ở nước ngoài, nhưng phần lớn để mang theo nỗi nhớ quê gia viết, nhớ nhiệm sống chậm rãi và tình người nồng hậu nơi đây. Điều đáng quý là dù sống giữa thiếu thốn, họ không để cho nó định nghĩa giá trị bản thân. Người Cuba chọn cách sống trọn vẹn với những gì mình có, tìm hạnh phúc từ những điều nhỏ bé. Một bữa cơm quay quần, một trận domino cùng bạn bè, hay một buổi chiều ngồi bên hiên nhà nghe tiếng sóng. Ở Cuba, bạn có thể thiếu điện, thiếu internet, thậm chí thiếu hàng hóa, nhưng sẽ không bao giờ thiếu tiếng cười và sự chào đón. Chính nguồn năng lượng lạc quan và cứu hành ấy đã giúp họ không chỉ tồn tại, mà còn khiến du khách khi rời đi mang theo một ấn tượng sâu đậm về trái tim của hòn đảo này. Việt Nam, Cuba 65 năm nghĩa tình Trong suốt chiều dài lịch sử hiện đại của mình, Cuba và Việt Nam đã xây dựng một mối quan hệ đặc biệt khiếm có trên thế giới. Một tình bạn được tôi luyện qua chiến tranh khó khăn và những biến động lịch sử sâu sắc. Hai đất nước nằm cách nhau nửa vòng trái đất với văn hóa, ngôn ngữ và địa lý khác biệt, nhưng lại gắn bó bằng một sợi dây tình cảm bền chặt dựa trên sự đồng cảm và chia sẻ những giá trị chung, độc lập, tự do và khát vọng vương lên. Năm 1960 chỉ một năm sau chiến thắng cách mạng Cuba, hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Khi ấy, Việt Nam đang trong giai đoạn kháng chiến gian khổ, còn Cuba mới bắt đầu xây dựng đất nước sau biến động lớn. Thế nhưng dù nguồn lực hạn chế, Cuba đã nhiều lần viện trợ cho Việt Nam từ lương thực thuốc men cho đến vật liệu xây dựng và cá nhân lực. Hình ảnh chủ tịch Fidel Castro mặc áo lính, đội mũ xanh đứng trên mảnh đất quản trị năm 1973, giữa lúc chiến tranh vẫn chưa kết thúc, đã trở thành biểu tượng không phai trong ký ức người Việt. Ông từ nói câu nổi tiếng Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dân cả máu của mình. Đó không phải là một khẩu hiệu chính trị mà là một cam kết xuất phát từ trái tim. Trong những năm tháng khó khăn nhất của Cuba khi đất nước này chịu ảnh hưởng nặng nề từ lệnh cấm vận kinh tế Việt Nam cũng tìm cách đáp lại nghĩa tình ấy. Cái chuyến hàng gạo, cà phê, hàng hóa tiết yếu từ Việt Nam đã vượt đại dương đến với người dân Cuba. Mối quan hệ này không đơn thuần dựa trên lợi ích kinh tế hay ngoại giao mà còn là một dạng tình cảm anh em hiếm thấy trong quan hệ quốc tế. Bước sang thế kỷ 21 tình hữu nghị Việt Nam-Cuba tiếp tục được củng cố và mở rộng. Hai nước hợp tác trong nhiều lĩnh vực từ y tế, giáo dục, nông nghiệp cho đến xây dựng hạ tầng. Nhiều chuyên gia Cuba sang Việt Nam làm việc, đặc biệt trong ngành y nơi họ chia sẻ kinh nghiệm, kỹ thuật và hỗ trợ đào tạo. Ngược lại, Việt Nam đã giúp Cuba cải thiện năng suất lúa gạo, chuyển giao giống và kỹ thuật canh tác để tăng sản lượng lương thực, một đóng góp thiết thực cho an ninh lương thực của đảo quốc này. Năm 2025 đánh dấu một cuộc mốt quan trọng 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Nhân diện này, hồ chữ thập đỏ Việt Nam đã phát động chương trình 65 năm Nghĩa tình Việt Nam Cuba kéo dài 65 ngày với mục tiêu quyên góp tối thiểu 65 tỷ đồng để hỗ trợ nhân dân Cuba vượt qua giai đoạn khó khăn hiện tại. Chiến dịch nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng rộng rãi trên khắp cả nước. Chỉ sau hơn một ngày phát động, số tiền quyên góp đã đạt gần 23 tỷ đồng, cho thấy tình cảm sâu đậm mà người Việt dành cho người bạn phương xa. Hoạt động quyên góp không chỉ diễn ra ở các cơ quan doanh nghiệp, trường học mà còn lan rộng qua mạng xã hội. Những lời kêu gọi, chia sẻ câu chuyện về mối quan hệ đặc biệt giữa hai dân tộc được truyền tay nhau, khơi gợi ký ức lịch sử và khẳng định giá trị của tình bạn lâu bền. Các trường học tổ chức phong trào viết thư gửi bạn Cuba, khuyên các học sinh tìm hiểu về đất nước này để thế hệ trẻ không chỉ biết đến Nghĩa tình mà còn trân trọng và tiếp nối. Điều đã nói, những hoạt động này không xuất phát từ nghĩa vụ ngoại giao đơn thuần chung đến từ sự thấu hiểu rằng trong những thời khắc khó khăn nhất Cuba đã từng ở bên Việt Nam và nay là lúc chúng ta đáp lại. Đó là một vòng tròn nghĩa tình nơi sự giúp đỡ không đông đếm bằng con số, mà bằng sự chân thành và lòng biết ơn. Cuba hôm nay là hòn đảo của những nghịch lý, thiêu thốn nhưng ấm áp, lạc hậu nhưng đầy kêu hãnh. Giữa những lần mất điểm bất chợt, những chuyến xe cổ kéo kẹt và những tranh sổ gạo mỏng đi theo năm tháng, người Cuba vẫn giữ nụ cười đạn rỡ và niềm tin bền bỉ vào tương lai. 65 năm qua, Việt Nam và Cuba đã cùng nhau đi qua những chặng đường gian khó, chia sẻ cả niềm vui lớn thử thách. Khi chúng ta chỉ tay giúp đỡ hôm nay, đó không chỉ là sự hỗ trợ vật chất mà là lời đáp lại nghĩa tình, là sợi dây nối tiếc một câu chuyện đẹp đã được viết bằng máu, mộ hôi và lòng tin. Và biết đâu vào một ngày bà nặt chân đến Havana giữa một buổi tối mất điện, ai đó sẽ mời bạn một ly rung và nói Cảm ơn Việt Nam. Khi ấy, bạn sẽ hiểu rằng tình bạn này là ánh sáng không bao giờ tắt.