Nhà máy Trung Quốc 2026: Con người bị đối xử như máy móc, bóc lột sức lao động vượt xa tư bản...

Khán Trung Quốc
1.1K người theo dõi
212 Lượt xem video·11 thg 9, 2026
Với cường độ lao động ca đêm như vậy, họ phải làm việc liên tục suốt 12 tiếng, chỉ được nghỉ một giờ, tức là có tới 11 giờ làm việc không ngừng. Không ai có thể duy trì kiểu lao động cường độ cao như thế trong thời gian dài....
Nhà máy Trung Quốc năm 2026, con người bị đối xử như máy móc, ngay làm việc 8 tiếng trở thành huyền thoại.
Mời các bạn cùng Thúy Trang và Khán Trung Quốc tìm hiểu sâu về vấn đề này trong chương trình ngày hôm nay.
Khi một quốc gia phương Tây đang thảo luận về chế độ làm việc 4 ngày 1 tuần,
làm việc linh hoạt và cân bằng giữa công việc với cuộc sống thì rất nhiều lao động phổ thông ở Trung Quốc
vẫn phải làm việc trong ngôi trường có nhiệt độ trên 40 độ C, làm ca 12 tiếng và liên tục đảo ca ngày đêm.
Đối với họ, chế độ làm việc 8 giờ mỗi ngày dường như chỉ là một quy định tồn tại trên giấy.
Mở mắt là dây chuyền sản xuất, nhắm mắt vẫn văng vẳng tiếng máy móc.
Máy móc quá nhiệt sẽ báo động, còn con người dù mệt đến run dẩy cũng chỉ có thể tiếp tục làm việc.
Lưu Vũ Hàng nói, tôi là Lưu Vũ Hàng, tôi hy vọng sẽ có nhiều người quan tâm hơn đến chế độ làm việc 2K
và hiểu hơn về những công nhân phải làm việc ca đêm 12 tiếng.
Ban đêm nhiệt độ ngoài trời hơn 30 độ C, nhưng bên trong toa tàu vượt quá 40 độ C.
Một người bốc dỡ hàng trong toa tàu, một người phân lại hoàng hóa trên sân ga.
Với cường độ lao động ca đêm như vậy, họ phải làm việc liên tục suốt 12 tiếng,
chỉ được nghỉ 1 giờ, tức là có tới 11 giờ làm việc không ngừng.
Không ai có thể duy trì kiểu lao động cường độ cao như thế trong thời gian dài.
Những công nhân làm việc theo chế độ lương tuyên 2K trong nhiều năm thường có chất lượng giấc ngủ rất kém.
Sau ca làm kéo dài 12 tiếng, họ trở về nhà vào buổi sáng để ngủ nhưng rất dễ bị mất ngủ.
Việc thường xuyên đảo ca khiến đồng hồ sinh học bị rối loạn nghiêm trọng,
hoàn toàn không thể sinh hoạt như người bình thường.
Trung bình mỗi ngày họ chỉ ngủ được khoảng 5-6 tiếng.
Trong phần bình luận có cư dân mạng chất vấn, công đoàn Trung Quốc là công đoàn của ai?
Họ suốt ngày chỉ trích phương Tây, nhưng con cái của họ thì đều sang phương Tây.
Một người khác mỉa mai, người Trung Quốc quá đông chỉ cần có được tinh thần đấu tranh như khi nổi dậy,
thì đã có thể giành được quyền lợi cho mình.
Còn bây giờ thì người này nhận làm với giá 20 tệ, người khác hạ xuống còn 19 tệ,
cuối cùng chỉ có 12 tệ mà vẫn tranh nhau làm.
Cũng có người đặt câu hỏi, dân số đông như vậy, tại sao không tuyển thêm người?
Bởi vì tuyển thêm một lao động đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải trả thêm một khoản lương
và một khoản bảo hiểm xã hội. Vì thế, nhiều doanh nghiệp thà để một người làm công việc của hai người,
còn hơn tuyển đủ nhân sự. Kết quả là một bên có người thất nghiệp, một bên có người phải lao động quá sức.
Vấn đề không phải là thiếu lao động, mà là thời gian và sức khỏe của con người đã bị coi là loại
doanh nghiệp trả chi phí rẻ nhất. Luật Lao động của Trung Quốc quy định rất rõ, thời gian làm việc
của người lao động không được quá 8 tiếng mỗi ngày và thời gian làm việc trung bình mỗi tuần không
quá 44 giờ. Người sử dụng lao động phải bảo đảm mỗi tuần người lao động được nghỉ ít nhất một ngày.
Khi cần kéo dài thời gian làm việc, thông thường không được nghỉ quá 1 giờ mỗi ngày.
Trong trường hợp đặc biệt, không được quá 3 giờ mỗi ngày và tổng số giờ làm thêm,
không được vượt quá 36 giờ mỗi tháng. Tuy nhiên thực tế phức tạp hơn nhiều.
Cơ cấu tiền lương ở nhiều nhà máy thường gồm lương cơ bản thấp, cộng tiền làm thêm giờ,
cộng lương theo sản phẩm, cộng thưởng chuyên cần, cộng phụ cấp ca đêm. Bảng lương giống như
các chương trình khuyến mãi trên sản thương mại điện tử. Tài khoản riêng lẻ đều rất thấp. Chỉ khi
cộng đủ tiền làm ca đêm, làm cuối tuần và thưởng chuyên cần thì tổng thu nhập mới tạm đủ
để trang trải cuộc sống. Vì thế đã xuất hiện một nghịch lý đầy chua sót. Công nhân vừa than phiền
vì phải tăng ca, vừa lo sợ không còn được tăng ca. Hiện tượng này có thể được khái quát là mức lương
cơ bản quá thấp, buộc người lao động phải phụ thuộc vào việc làm thêm giờ để kiếm sống.
Một người đàn ông nói, các anh em, chế độ làm việc 2 ca mỗi ca 12 tiếng trong nhà máy có
vi phạm pháp luật không? Thực ra câu trả lời rất chớ treo, không vi phạm. Chỉ cần nhà máy trả
đầy đủ tiền làm thêm giờ theo quy định thì sẽ không bị coi là trái pháp luật.
Chính vì quy định này mang mức lương cơ bản cho một ngày làm việc 8 tiếng,
ở phần lớn các nhà máy chỉ hơn 2.000 nhân dân tệ, tương đương 7 triệu Việt Nam đồng.
Với hơn 2.000 tệ thì ngay cả nuôi sống bản thân cũng đã rất khó,
chứ nói đến nhiều anh em công nhân vẫn phải phụ giữ cha mẹ già và nuôi con nhỏ.
Vì vậy rất nhiều người buộc phải lựa chọn làm thêm giờ. Sau 8 giờ làm việc, doanh nghiệp chỉ
cần trả tiền tăng ca theo quy định. Đó cũng là lý do nhà máy sẵn sàng chấp nhận rủi ro,
vi phạm pháp luật để áp dụng chế độ 2K, mỗi ca 12 tiếng, bởi trên danh nghĩa,
người lao động là tự nguyện làm thêm giờ. Do đó để thực sự thực hiện chế độ làm việc 5 ngày,
8 giờ mỗi ngày thì chỉ cần đổi thời gian làm việc là chưa đủ,
mà còn phải đảm bảo thu nhập của người lao động không bị giảm.
Ở nhiều nước người ta bất mãn vì thời gian làm việc quá dài, còn ở Trung Quốc,
nhiều người lại bất mãn vì thời gian làm việc quá ngắn, khiến tiền làm thêm không đủ,
hoặc không có cơ hội làm thêm để tăng thu nhập. Đó thực sự là một nghịch lý đẩy chua chát.
Vị blogger này đã đẩy vấn đề từ câu chuyện thời gian làm việc có hợp pháp hay không,
đến một câu hỏi sâu xa hơn. Nếu mức lương làm việc trong giờ hành chính không đủ để người lao
động trang trải cuộc sống, thì cái gọi là tự nguyện làm thêm giờ thực sự mang tính tự
nguyện đến mức nào? Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc thời gian làm việc quá dài,
mà còn là ở chỗ thu nhập từ thời gian làm việc tiêu chuẩn quá thấp. Nếu một người làm việc 8
giờ mỗi ngày mà vẫn không đủ tiền trả tiền thuê nhà hay nuôi sống gia đình, thì yêu cầu họ từ
chối làm thêm giờ chẳng khác nào bảo họ từ kế sinh nhai. Doanh nghiệp có thể nói không ai ép anh tăng ca,
chính anh tự nguyện. Nhưng người ép họ là chủ nhà, là học phí của con cái, là viện phí của cha mẹ già,
là số dư ít ỏi trong tài khoản ngân hàng. Sự tự nguyện ấy thực chất chỉ là cách biến áp lực của
một hệ thống thành lựa chọn của cá nhân. Trước đây, đơn hàng quá nhiều khiến công nhân phải tăng ca liên
tục, còn hiện nay nhiều nhà máy thậm chí không còn đủ việc để tăng ca. Chiến tranh thương mại,
Trung, Mỹ, sự dịch chuyển đơn hàng, cạnh tranh về giá, nhu cầu tiêu dùng trong nước suy yếu
và quá trình tự động hóa diễn ra mạnh mẽ đang đồng thời tạo áp lực ép lên ngành sản xuất.
Khi đơn hàng sụp giảm, doanh nghiệp buộc phải cắt ca, ngừng sản xuất,
xa thải lao động và chuyển sang sử dụng lao động thời vụ. Đối với người lao động,
đây trở thành một bài toán không có lời giải. Khi có đơn hàng thì cơ thể không chịu nổi,
khi không có đơn hàng thì thu nhập không đủ để duy trì cuộc sống.
Tại những thành phố công nghiệp như Phật Sơn, áp lực này không chỉ dừng lại ở sự mệt mỏi trên
dây chuyển sản xuất mà đã lan rộng thành khủng hoảng dòng tiền của các chuối cung ứng.
Một người đàn ông nói, rất nhiều nhà máy nhỏ ở Phật Sơn thực sự không thể cầm cựu nổi nữa,
ngay cả những nhà máy quy mô vừa và nhỏ cũng rất khó nói liệu có thể sống sót đến mùa cao điểm tiếp
hay không. Tôi đã làm công tác tư vấn hoạch định tài chính doanh nghiệp ở Phật Sơn suốt 11 năm,
và tận mắt chứng kiến điều này. Đơn hàng của doanh nghiệp có thể sụt giảm đột ngột,
còn dòng tiền thì có thể đứt gãy chỉ sau một đêm.
Các nhà cung cấp nguyên vật liệu ở đầu nguồn đều yêu cầu thanh toán tiền mặt trước khi giao hàng,
trong khi khách hàng ở đầu ra hầu như đều mua chịu và liên tục kéo dài thời hạn thanh toán.
Họ phát hành hối phiếu, chấp nhận rồi kéo dài việc thanh toán hơn nửa năm,
khiến tiền gần như không thể thu hồi. Trong khi đó, tiền thuê nhà xưởng, tiền lương công nhân,
tiền điện nước đều là những khoản chi phí cố định hàng tháng, không thể tắt giảm dù chỉ một đồng.
Hàng hóa đã sản xuất, song chất đầy kho nhưng không thể xuất hóa đơn,
song tiền bị mắc kẹt và không thể lưu truyền. Doanh nghiệp bị chặn từ mọi phía,
gần như không còn lưới thoát. Năm nay, hoạt động xuất khẩu còn khó khăn hơn.
Đơn hàng ngày càng khó nhận, tiến độ giao hàng chậm,
còn việc thu hồi khoản thanh toán cuối cùng thì càng khó khăn hơn nữa.
Một khi chuỗi dòng tiền bị đứt gãy, doanh nghiệp có thể sụp đổ rất nhanh.
Đây không phải là cố tình tạo ra tâm lý hoang mang, mà là thực sự mà rất nhiều doanh nghiệp vừa
và nhỏ ở Phật Sơn đang phải vật lộn đối mặt mỗi ngày.
Vị blogger đã phản ánh đúng tình cảnh của các nhà máy nhỏ. Một bên là nguyên liệu vật liệu
phải thanh toán tiền mặt ngay khi mua, một bên là khách hàng liên tục chậm thanh toán,
còn ở giữa là tiền thuê nhà xưởng, chi phí điện nước và tiền lương công nhân vẫn phải chi trả đúng hàng.
Trong phần bình luận, có người viết, đúng là như vậy, ở Phật Sơn rất nhiều doanh
nghiệp là các xường sản xuất đối nối thắt. Một người khác chia sẻ,
ít nhất những người có nhà máy nhỏ vẫn còn là chủ doanh nghiệp,
đâu chỉ là công nhân làm thuê mà cũng sắp không cầm cự nổi rồi. Khi một nhà máy phá sản,
chủ doanh nghiệp mất đi cơ sở kinh doanh, nhưng người lao động có thể mất nguồn thu nhập duy
nhất nuôi sống cả gia đình. Chủ doanh nghiệp vẫn còn có thể bán thiết bị,
thanh lý hàng tồn kho hoặc xử lý nhà xưởng, còn người lao động bình thường biết sựa vào đâu.
Trong tay họ có lẽ chỉ còn một tấm thẻ công nhân, một đôi vàn tay đã trai sạm vì lao động
và khoản tiền lương chưa biết đến bao giờ mới được thanh toán. Và khi khủng hoảng dòng tiền thực
sự xảy ra, dấu hiệu đầu tiên thông thường không phải là sự sụp đổ ồn ào,
mà là sự im lặng bất ngờ bao trùm lên cả nhà máy.
Một người phụ nữ nói, để tôi cho mọi người thấy, sự khác biệt về tình hình
kinh doanh giữa năm 2025 và 2026 lớn đến mức nào. Đây là nhà máy sản xuất thùng
các tôn mà tôi vẫn thường đặt hàng. Bình thường đây là một xưởng nhỏ có khoảng 4 hoặc 5 công nhân,
nhưng hôm nay thứ ba mà không có lấy một người. Vừa rồi ông chủ mời tôi vào uống trà,
tôi để ý thấy chiếc cốc trà của ông ấy dường như đã 2-3 ngày không hề được sử dụng. Điều đó có
nghĩa là hầu như không có ai đến đây, thậm chí rất có thể chính ông chủ cũng không còn thường xuyên có mặt.
Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, đây thực sự là một thảm họa đối với những nhà máy nhỏ,
không có nhiều năng lực cạnh tranh. Có cư dân mạng bình luận, trong ngành của chúng tôi,
từ tháng 5 đến tháng 8 vốn là mùa thấp điểm, nhưng năm nay cảm giác như từ đầu năm đến giờ,
lúc nào cũng là mùa thấp điểm. Nếu cả năm đều là mùa thấp điểm, thì vấn đề không còn là làm
sao cầm cự thêm vài tháng nữa, mà là liệu doanh nghiệp có thể tồn tại đến mùa cao điểm tiếp
theo hay không. Khó khăn mà ngành sản xuất của Trung Quốc đang đối mặt ngày nay không chỉ là việc
người lao động bị ủa phải làm việc quá giờ, mà còn là tình trạng đơn hàng, việc làm và thu nhập
đang đồng thời sụt giảm trên diện rộng. Đối với các nhà máy, có hai âm thanh đáng sợ nhất,
máy móc hoạt động không ngừng, đẩy con người đến giới hạn chịu đựng, hoặc máy móc hoàn toàn ngừng
hoạt động, khiến nguồn thu nhập rơi về con số 0. Khi các nhà máy cắt giảm sản lượng,
yêu cầu tuyển dụng cũng giảm, tiền công đi xuống, nhưng số người tìm việc lại không hề giảm.
Một nhà máy chỉ tuyển vài chục người, nhưng trước cổng có thể có vài trăm người xếp hàng chờ việc.
Càng ít vị trí tuyển dụng, mức độ cạnh tranh càng gai gắt. Cạnh tranh càng khốc liệt thì càng tạo
điều kiện cho những khoảng tối trong hoạt động của các công ty môi giới lao động và thị trường lao động
thời vụ. Một người nói, tôi đã nói với các bạn đi làm thời vụ dịp nghỉ hè bao nhiêu lần rồi,
đừng đi nữa, đừng đi nữa. Bây giờ giả sử có một doanh nghiệp cần tuyển 50 người,
thì ngay trong ngày có thể có tới 5-600 người, kéo đến trước cổng nhà máy. Phần lớn đều không
thể vào làm, chỉ biết mắc kẹt ở đó. Mà tiền công bây giờ cũng chẳng cao, chỉ hơn chục tệ một giờ.
Các bạn còn đi làm gì? Điều tôi bức xúc nhất là vẫn có những công ty môi giới quảng cáo với người
lao động giảng lương 19 tệ một giờ. Tôi chỉ muốn hỏi họ một câu, sau khi đưa người ta đến,
các anh có thật sự bố trí được việc làm không? Không bố trí được thì tại sao còn bảo người ta đi?
Lương tâm của các anh để đâu? Hôm nay có một người theo dõi nhắn cho tôi nói rằng,
Anh Đỗ, em tìm được một nhà máy trả 18 tệ một giờ, nhưng đến nơi ký hợp đồng mới biết thực
tế chỉ có 16 tệ. Thôi thì 16 tệ cũng được, nhưng ít nhất hãy trả đúng mức đã hứa.
Mấy hôm trước, người này nghỉ việc sau khi làm nửa tháng. Các bạn đoán xem,
cậu ấy được trả bao nhiêu? Làm nửa tháng mà chỉ nhận được 280 tệ,
các công ty môi giới các anh còn có lương tâm không? Tôi hỏi thật đấy, các anh còn có lương tâm không?
Không sản xuất được việc thì còn gọi người ta đến làm gì? Tính ra chưa đến 5 tệ một giờ.
Vì vậy bây giờ đừng tiếp tục đổ xôi đi tìm việc nữa. Đơn giản là không có đủ việc để bố trí,
đến rồi cũng chỉ mắc kẹt ở đó thôi. Từ việc quảng cáo sai mức lương theo giờ khi tuyển dụng,
đến việc bất ngờ hạ mức lương khi ký hợp đồng rồi tiếp tục khống trừ đủ loại sau khi người lao
động nghỉ việc, khoản thu nhập vốn có đã ít ỏi của công nhân vẫn tiếp tục bị bào mòn từng lớp.
Các công ty môi giới kiếm tiền nhờ tranh lệch thông tin và chi phí giới thiệu lao động, doanh nghiệp thì
cần lực lượng lao động rẻ nhất và linh hoạt nhất. Nhưng người phải gánh chịu mọi rủi ro cuối cùng vẫn
luôn là những công nhân ở tầng lớp thấp nhất. Và nguyên nhân sâu xa khiến tình trạng này liên tục tái
diễn vẫn là số người tìm việc, nhiều hơn rất nhiều so với số vị trí tuyển dụng.
Một người nói, mọi người cứ nhìn đi, không phải tôi không muốn các bạn đến đây mà thị trường
lao động ở Tô Châu hiện giờ đúng là như vậy, ngày nào cũng chật kín người, chỉ cần có nhà máy nào tuyển
lao động thời vụ dịp nghỉ hè là lập tức quá tải. Đến nơi chưa chắc đã được phỏng vấn, mà có phỏng vấn
cũng chưa chắc được nhận vào làm. Trước cổng nhà máy chật kín người, trong khi số vị trí tuyển dụng lại
ít đến đáng thương. Chớ trêu hơn, ngay cả khi chấp nhận mức lượng thấp, người lao động cũng chưa
chắc có cơ hội được vào làm. Một người nói, đối với những người bạn làm thời vụ dịp hè mà năm
nay vẫn chưa đi tìm việc, nếu không thật sự quá thiếu tiền thì tôi không khuyến khích các bạn đi.
Các bạn biết vì sao không? Trước hết là tình hình tuyển dụng ở Tô Châu hiện nay. Các nhà máy lớn
nhìn chung đều không tuyển lao động là học sinh sinh viên. Những tập đoàn điện tử lớn hơn như Húc Sáng,
Duy Tín Nạc, Kính Đông Phương và Đại Kim Y Liệu đều đã đồng loạt nguồn tuyển. Các nhà máy quy mô lớn
hoạt động bài bản đều tuyên bố rõ ràng rằng họ không nhận lao động thời vụ hay lao động ngắn hạn.
Trong quá trình phỏng vấn, họ kiểm tra rất kỹ tình trạng học tập, thông tin trên hệ thống học
tín võng, lịch sử giao dịch ngân hàng, điện chỉ ngân hàng, thậm chí cả thông tin thuế thu nhập cá nhân.
Người dưới 23 tuổi nếu bị xác định là học sinh, sinh viên thì gần như đều bị loại. Hiện chỉ còn
một số rất ít vị trí tại các xưởng đóng gói nhỏ, kho hàng thương mại điện tử và các xưởng lắp
giác quy mô nhỏ vẫn nhận lao động thời vụ. Nhưng ngay cả ở đó, mức độ cạnh tranh cũng vô
cùng khốc liệt, người dưới 16 tuổi hoàn toàn không được tuyển, còn những người trên 16 tuổi thì hơn
20 người mới cạnh tranh được một vị trí. Trước đây, nhiều người thường nói dưới trẻ không muốn vào
làm trong nhà máy vì không chịu đỡ vất vả, nhưng thực tế hiện nay là ngay cả những người trẻ
sẵn sàng chịu khổ cũng chưa chắc có cơ hội bước chân vào nhà máy.
Khi hơn 20 người phải cạnh tranh cho một vị trí, tiền lương tất yếu sẽ ngày càng bị ép xuống thấp.
Không phải mức lương thấp là điều hợp lý, mà là những người thất nghiệp không còn quyền mặt cả.
Thế nhưng, ngay cả khi cuối cùng cũng chen chân được vào nhà máy, một câu hỏi khác lại xuất hiện.
Vì sao ngày càng nhiều người thà đi giao đồ ăn hoặc lái xe công nghệ còn hơn quay lại đứng
bên dây chuyền sản xuất? Một người nói, thời gian làm việc trong nhà máy thật sự quá dày vò,
một tiếng đồng hồ mà dài như vô tận. Trước đây, khi còn đi giao đồ ăn, chỉ cần chạy xe điện vài
chuyến là một tiếng đã chơi qua rất nhanh, còn bây giờ một tiếng trong nhà máy còn khó chịu hơn cả
ngồi trong nhà tù đạp máy may. Nếu có thể kiếm được thu nhập mà không phải vào nhà máy,
dù thu nhập có ít hơn một chút, tôi cũng không muốn quay lại. Nếu được sống thoải mái hơn,
mỗi ngày chỉ cần kiếm khoảng 50 hay 80 tệ, thì tôi cũng không vào nhà máy nữa.
Có một bình luận rất chân thực. Đi giao đồ ăn thì lúc nào cũng thấy thời gian không đủ,
còn vào nhà máy làm việc thì lúc nào cũng thấy thời gian như ngừng trôi. Điều mà nhiều người
thực sự phản cảm không phải là lao động, mà là sự kiểm soát gần như toàn diện của nhà máy đối
với thời gian và cơ thể của người lao động. Ăn lúc nào, đi vệ sinh khi nào, có được xem điện
thoại hay không, mỗi giờ phải hoàn thành bao nhiêu sản phẩm, tất cả đều được quyết định bởi
chỉ tiêu sản lượng. Rời khỏi nhà máy cũng chưa chắc đồng nghĩa với tự do. Sao đồ ăn,
lái xe công nghệ hay làm việc trong kho thương mại điện tử chỉ là biến dây chuyền sản
xuất hữu hình thành dây chuyền số. Sự thúc ép của quản đốc được thay bằng sự giám sát của
thuật toán. Cảm giác bất an trong lao động chưa bao giờ thực sự biến mất. Những vấn đề của các
nhà máy Trung Quốc là kết quả của sự tác động đồng thời giữa mô hình kinh tế, thiết kế thể chế
và cấu trúc quyền lực. Trong quá khứ, năng lực cạnh tranh xuất khẩu của Trung Quốc phần lớn được
xây dựng trên nền tảng lao động giá rẻ. Thời giờ làm việc kéo dài và cơ chế bảo vệ người
lao động còn hạn chế. Lợi thế về giá và các công sường thế giới không tự nhiên mà có,
mà được đánh đổi bằng thời gian, sức khỏe và cuộc sống gia đình của vô số người lao động.
Mặc dù pháp luật quy định rõ về thời gian làm việc và quyền nghỉ hưu, người lao động vẫn thiếu
những cơ chế thương lượng, tập thể, độc lập và hiệu quả. Khi đối diện với doanh nghiệp,
từng cá nhân luôn ở vị thế yếu hơn. Việc làm thêm có hợp pháp hay không? Doanh nghiệp có đông đủ
bảo hiểm xã hội hay không? Chế độ bồi thường khi chấm dứt hợp đồng được tính như thế nào? Thường
chỉ trở thành vấn đề sau khi tranh chấp phát sinh. Khi đó, người lao động phải tự thu thập chứng
cứ, nộp đơn yêu cầu trọng tài lao động hoặc thậm chí khởi kiện ra tòa.
Khó khăn lớn nhất là khi phải đối mặt với những yêu cầu vô lý, người lao động có đủ khả năng
để nói không hay không? Và sau khi nói không, liệu họ có thể giữ được công việc cũng như cuộc
sống tối thiểu của mình hay không? Trong bảng tính giá thành của một sản phẩm thường chỉ có nguyên
vật liệu, tiền điện, chi phí phân công, vận chuyển và khấu hạu thiết bị, nhưng rất nhiều cái giá
thực sự không bao giờ được ghi vào đó, tổn hại sức khỏe do thiếu ngủ kéo dài, cái giá của những
cuộc hôn nhân phải sống xa nhau, nỗi thiệt thòi khi cha mẹ chỉ được gặp con vài ngày trong dịp Tết,
hay những tổn thương thường tích tụ từng ngày ở cố tay, cuộc sống và kính lực.
Đánh giá một nền sản xuất không chỉ nhìn vào kinh ngạch sản xuất, sản lượng hay tốc độ
giao hàng, điều quan trọng hơn là phải nhìn vào những con người làm ra các sản phẩm ấy,
họ có được ăn đúng bữa, nghỉ ngơi đầy đủ, chứng kiến con cái lớn lên, yên tâm suy nghĩ khi
sức khỏe không tốt và có thể bảo vệ quyền lợi của mình mà không phải đánh đổi bằng
nguy cơ mất việc hay không. Quan điểm về việc làm biển vững của Tổ chức
Lao động Quốc tế nhấn mạnh rằng lao động không thể chỉ được xem là một loại hàng hóa vô chi
để đo lương bằng chi phí thấp nhất và lợi nhuận cao nhất. Lao động còn gắn liền với phẩm giá,
phúc lợi và sự phát triển của con người. Một nền công nghiệp hiện đại thực sự không
phải là nơi nhà máy được lắp đầy robot nhưng công nhân vẫn phải sống trong ký túc giá 8 người một phòng.
Không phải là nơi bằng điều khiển sản xuất được cập nhật theo thời gian thực nhưng tiền lương và tiền
tăng ca vẫn không được tính toán minh bạch. Cũng không phải là nơi sản phẩm đáp ứng những
tiêu chuẩn khắc khe nhất của thế giới nhưng người trực tiếp sản xuất lại phải trông chờ và may rủi
để có được quyền nghỉ ngơi tối thiểu. Và càng không phải là yêu cầu người lao động biết ơn doanh
nghiệp vì đã tạo cơ hội việc làm thêm giờ. Kỳ tích của ngành sản xuất Trung Quốc quả thực được
tạo dựng từ hệ thống tảng biển, đường sáng, nguồn vốn, công nghệ và chuỗi cung ứng khổng lồ.
Nhưng không nên quên rằng, phía sau mỗi chiếc điện thoại, mỗi đôi giày, mỗi bộ quần áo hay mỗi
cơ hội thiết kiện hàng chuyển phát là vô số đôi tay đã lặp đi lặp lại cùng một động tác hàng
nghìn hàng vạn lần. Họ không chỉ là chi phí lao động trên bảng tính, không phải những vị trí có thể
bị thay thế bất cứ lúc nào, cũng không phải một cụm từ nhẹ tanh như lợi tức dân số trong những
câu chuyện kinh tế vĩ mô. Họ là những con người bằng xương bằng thịt. Họ biết đau lưng, nhớ con,
lo sợ thất nghiệp khi lương về được chuyển vào tài khoản. Điều đầu tiên họ nghĩ đến là tiền
thuê nhà. Sau ca làm khuya, họ mua một bát mì rẻ nhất, và trong vài phút hiếm hoi khi tiếng máy
cuối cùng ngừng lại, họ vẫn âm thầm hình dung về một cuộc sống khác. Một quốc gia thực sự hùng
mạnh không phải là quốc gia huấn luyện con người chịu đựng giỏi hơn máy móc, mà là quốc gia để
công nghệ thay con người đảm nhận những công việc lặp đi lặp lại. Để thể chế bảo vệ con người trước
sự bất công, và để người lao động vừa tạo ra cuộc cài, vừa có thời gian, phẩm giá và tương lai.
Khi các nhà máy không còn cần người lao động đánh đổi sức khỏe để lấy năng suất,
khi mức lương bình thường không còn phụ thuộc vào những ca làm thêm truyền miên,
khi chế độ làm việc 8 giờ mỗi ngày không còn chỉ là một điều được ghi trên giấy,
thì khi đó ngành sản xuất Trung Quốc mới thực sự truyền mình từ một công sưởng thế giới thành
một nền công nghiệp hiện đại biết tôn trọng con người. Nếu không, ngay cả nhà máy thông minh tiên
tiến nhất cũng chỉ có thể là một dây chuyền lắp ráp kiểu cũ được bổ sung thêm màn hình độ phân giải
cao. Ngày nay, ngày càng nhiều người nhận ra rằng cái gọi là giấc mơ Trung Quốc chỉ đơn
thuần là sự tôn vinh những kẻ quyền lực, họ đang chứng kiến áp lực quốc tế thông qua thuế
quan và sự dịch truyền chuỗi cung ứng. Khi sự thật được lan truyền, sự thay đổi sẽ xảy ra.
Không phải bằng bạo lực, mà bằng sự thức tỉnh, từ chối bị biến thành cỗ máy và theo đuổi tự
do thực sự, pháp quyền và phẩm giá. Các dây chuyền lắp ráp sẽ tiếp tục hoạt động,
nhưng tiếng nói của người dân sẽ không im lặng mãi mãi. Một ngày nào đó,
những tiếng ồn máy móc sẽ trở thành tiếng nói của công nhân đòi quyền lợi của mình.
Hy vọng rằng, ngày đó sẽ đến, khi Trung Quốc không còn được biết đến như một xưởng bóc lột
sức lao động, mà là một nơi mà mọi người có thể làm việc một cách đoàn hoàng và sống tự do.
Cảm ơn quý vị đã theo dõi chương trình của chúng tôi. Những góp ý của quý vị sẽ giúp chúng tôi
hoàn thiện hơn mỗi ngày. Và các bạn cũng đừng quên theo dõi Khán Trung Quốc trên hai nền tảng,
Youtube và Kanching World. Thúy Trang và Khán Trung Quốc xin chân thành cảm ơn và hẹn gặp lại!
